Calandrino, Bruno và Buffalmacco dạo dọc theo bờ suối Mugnone để tìm đá Heliotrope; Calandrino tưởng mình đã tìm thấy nó. Thế là hắn khệ nệ vác đá về nhà, bị vợ mắng nhiếc; nổi cơn tam bành, hắn đánh vợ và kể lại cho bạn bè nghe những chuyện mà họ còn biết rõ hơn cả hắn.

Pamfilo vừa dứt lời, các quý bà cười ngặt nghẽo đến mức giờ vẫn còn chưa dứt, hoàng hậu liền ra hiệu cho Elisa tiếp lời. Nàng vẫn còn đang cười, cất tiếng: "Thưa các quý bà duyên dáng, tôi không rõ liệu với câu chuyện nhỏ của mình, một câu chuyện vừa xác thực lại vừa thú vị, tôi có thể khiến các bà cười nhiều như Pamfilo đã làm hay không; nhưng tôi sẽ cố gắng hết sức."

Tại thành phố của chúng ta, nơi vốn dĩ luôn đầy rẫy những trò kỳ quái và những kẻ lập dị, không lâu trước đây, có một họa sĩ tên là Calandrino, một kẻ khờ khạo và có những thói quen lạ lùng. Hầu hết thời gian, hắn thường đi lại cùng hai họa sĩ khác, một người tên là Bruno, người kia là Buffalmacco, cả hai đều là những kẻ rất vui tính nhưng lại khôn ngoan và sắc sảo. Họ kết giao với Calandrino chỉ vì thường xuyên tìm thấy niềm vui trong những thói quen và sự ngây ngô của hắn. Lúc bấy giờ ở Florence còn có một thanh niên rất dí dỏm, làm việc gì cũng khéo léo tuyệt vời, vừa tinh ranh lại vừa dẻo miệng, tên là Maso del Saggio. Nghe kể về sự khờ khạo của Calandrino, anh ta quyết định trêu chọc hắn bằng cách bày ra vài trò lừa bịp hoặc khiến hắn tin vào điều gì đó kỳ quặc. Một hôm, tình cờ gặp hắn trong nhà thờ San Giovanni, thấy hắn đang chăm chú nhìn vào những bức chạm khắc và tranh vẽ trên chiếc hộp đựng thánh tích đặt trên bàn thờ mới được đặt ở đó không lâu, anh ta cho rằng đây là thời cơ thích hợp để thực hiện ý định của mình. Thế là, sau khi bàn bạc với một người bạn về những gì định làm, cả hai tiến đến gần nơi Calandrino đang ngồi một mình. Giả vờ như không thấy hắn, họ bắt đầu bàn luận về công dụng của các loại đá quý, Maso nói đầy vẻ am tường như thể một chuyên gia đá quý danh tiếng.

Calandrino lắng nghe câu chuyện của họ. Khi thấy đó không còn là chuyện riêng tư nữa, hắn đứng dậy và nhập hội, khiến Maso rất hài lòng. Vừa tiếp tục câu chuyện, Maso được Calandrino hỏi những viên đá thần kỳ đó tìm ở đâu. Maso trả lời rằng phần lớn chúng được tìm thấy ở Berlinzone, một thành phố của người Basque, thuộc vùng đất có tên là Bengodi, nơi những cây nho được buộc bằng xúc xích, còn ngỗng thì được bán với giá một đồng xu lẻ, lại còn được tặng kèm thêm một con ngỗng con. Ở đó có cả một ngọn núi làm bằng phô mai Parmesan bào, nơi người ta chẳng làm gì ngoài việc làm món mì ống và ravioli rồi nấu trong nước dùng gà capon, sau đó hất chúng xuống, ai nhanh tay vơ được nhiều thì người đó hưởng. Ngay cạnh đó là một dòng suối chảy toàn rượu Vernage hảo hạng nhất, không pha lẫn một giọt nước lã nào. "Chao ôi," Calandrino thốt lên, "đó quả là một xứ sở tuyệt vời! Nhưng nói ta nghe, lũ gà capon dùng để nấu nước dùng đó thì sao?" Maso đáp: "Người Basque ăn sạch chúng rồi." Calandrino hỏi tiếp: "Anh đã từng ở đó bao giờ chưa?" Maso trả lời: "Anh hỏi tôi đã từng ở đó chưa ư? Nếu tôi đã ở đó một lần thì cũng đã ở đó hàng nghìn lần rồi." Calandrino lại hỏi: "Nơi đó cách đây bao nhiêu dặm?" Maso đáp: "Bao nhiêu ư? Một triệu dặm hoặc hơn; anh có đếm cả đêm cũng chẳng biết được đâu." Calandrino bảo: "Vậy thì chắc nó còn xa hơn cả vùng Abruzzi?" "Đúng thế," Maso đáp, "còn xa hơn một chút đấy."

Calandrino, với bản tính khờ khạo của mình, nghe Maso kể những điều đó với vẻ mặt quả quyết mà không hề cười cợt, đã tin sái cổ như thể đó là sự thật hiển nhiên nhất. Tin là thật, hắn nói: "Tiền của ta không đủ để đi xa thế; nhưng nếu nó ở gần hơn, ta thề là sẽ cùng anh đi một chuyến, chỉ để xem mì ống rơi xuống như mưa mà ăn cho đã đời. Nhưng này, cầu Chúa cho anh luôn vui vẻ, ở vùng này có loại đá thần kỳ nào như thế không?" Maso đáp: "Có chứ! Ở đây có hai loại đá sở hữu công dụng rất lớn. Loại thứ nhất là đá sạn ở Settignano và Montisci; khi được chế tác thành đá mài, nó có thể xay ra bột mì. Vì thế người ta ở vùng đó vẫn nói rằng ân huệ đến từ Chúa còn đá mài thì đến từ Montisci. Nhưng đá sạn ở đó nhiều vô kể, người dân chúng ta chẳng coi trọng bằng đám ngọc lục bảo của thiên hạ, trong khi ở nơi đó, người ta có những ngọn núi lớn hơn cả núi Morello, mà ta đảm bảo với anh, chúng còn tỏa sáng giữa đêm khuya. Anh phải biết rằng, ai đặt những viên đá mài hoàn hảo, chưa đục lỗ, vào những chiếc nhẫn rồi mang đến cho ngài Soldan, thì muốn đòi bao nhiêu tiền cũng được. Loại thứ hai là loại mà giới buôn đá chúng tôi gọi là Heliotrope, một loại đá có công dụng cực kỳ lớn, bởi ai mang nó bên mình thì sẽ không ai nhìn thấy được, dù kẻ đó đang đứng ngay trước mặt." Calandrino thốt lên: "Đúng là công dụng tuyệt vời! Nhưng loại đá thứ hai này tìm ở đâu?" Maso đáp rằng nó thường được tìm thấy ở dòng suối Mugnone. Calandrino hỏi: "Viên đá này to cỡ nào và màu gì?" Maso bảo: "Kích cỡ thì đủ loại, to nhỏ khác nhau, nhưng hầu hết đều có màu đen."

Calandrino ghi nhớ tất cả những điều này trong lòng. Giả vờ như còn có việc bận, hắn cáo từ Maso, trong lòng quyết tâm đi tìm viên đá đó, nhưng không quên rằng mình không thể tự đi mà không có Bruno và Buffalmacco, hai người bạn hắn quý mến nhất. Thế là hắn đi tìm họ để có thể bắt tay vào cuộc tìm kiếm ngay lập tức trước khi bất kỳ ai khác giành mất. Hắn dành cả buổi sáng để tìm họ. Cuối cùng, khi đã quá trưa, hắn nhớ ra họ đang làm việc tại tu viện Nữ tu ở Faenza. Mặc kệ mọi việc khác, hắn chạy gần như bán sống bán chết tới đó bất chấp trời nắng nóng như đổ lửa. Vừa thấy họ, hắn gọi và nói: "Các bạn ơi, nếu nghe tôi, chúng ta có thể trở thành những người giàu nhất Florence. Tôi vừa biết được từ một người đáng tin cậy rằng ở suối Mugnone có một loại đá, ai mang bên mình thì sẽ không ai nhìn thấy được. Vậy nên tôi nghĩ chúng ta nên đến đó tìm kiếm ngay kẻo người khác nẫng tay trên. Chúng ta chắc chắn sẽ tìm thấy vì tôi biết rõ nó là loại nào. Khi đã có nó trong tay, còn ngại gì mà không bỏ vào túi, rồi đến thẳng bàn của mấy tay đổi tiền mà anh biết là lúc nào cũng chất đầy tiền xu và florin, tha hồ mà lấy! Chẳng ai thấy chúng ta đâu, vậy là chúng ta sẽ giàu lên nhanh chóng mà không cần phải đi tô trát tường cả ngày như lũ ốc sên nữa."

Bruno và Buffalmacco nghe vậy thì cười thầm trong bụng, liếc nhìn nhau đầy vẻ ngạc nhiên và tán dương kế hoạch của Calandrino. Tuy nhiên, Bruno hỏi xem viên đá đó tên là gì. Calandrino, gã đầu đất, đã quên mất cái tên, bèn nói: "Quan tâm đến cái tên làm gì khi chúng ta đã biết công dụng của nó? Tôi nghĩ tốt nhất là cứ đi tìm ngay thôi." Bruno hỏi: "Vậy nó hình dáng thế nào?" Calandrino đáp: "Đủ mọi hình dáng, nhưng hầu hết đều gần như đen. Vậy nên tôi nghĩ việc chúng ta cần làm là nhặt tất cả những hòn đá đen mà chúng ta thấy, cho đến khi tìm được đúng viên cần tìm. Đừng lãng phí thời gian nữa, đi thôi." Bruno nói: "Từ từ đã," rồi quay sang bạn mình và bảo: "Tôi nghĩ Calandrino nói đúng, nhưng giờ không phải lúc đi tìm. Mặt trời đang lên cao và chiếu thẳng xuống dòng Mugnone, làm khô hết đá, khiến vài viên trông thì trắng nhưng đến sáng sớm, trước khi mặt trời làm khô, chúng lại có màu đen. Hơn nữa, hôm nay là ngày làm việc, người qua lại hai bên bờ đông đúc, nếu thấy chúng ta, họ có thể đoán ra chúng ta đang làm gì rồi làm theo, thế là viên đá rơi vào tay họ thì chúng ta mất cả chì lẫn chài. Theo tôi (nếu các anh cùng ý kiến), việc này nên thực hiện vào buổi sáng, khi màu đen dễ nhận biết hơn màu trắng, và vào ngày nghỉ, khi chẳng có ai ở đó để dòm ngó."

Buffalmacco tán thành ý kiến của Bruno và Calandrino cũng đồng tình. Vì thế, cả ba thống nhất sáng Chủ nhật tới sẽ đi tìm đá. Calandrino khẩn khoản yêu cầu họ tuyệt đối không được hé răng nửa lời với bất cứ ai, vì thông tin này được trao cho hắn trong sự tin tưởng. Sau đó, hắn kể cho họ nghe chuyện về vùng đất Bengodi và thề thốt rằng mọi lời hắn nói đều là thật. Ngay khi hắn đi khuất, hai người kia bàn bạc xem nên làm gì. Calandrino nóng lòng chờ đợi sáng Chủ nhật. Khi ngày đó đến, hắn thức dậy từ lúc bình minh, gọi các bạn rồi cùng nhau rời thành phố qua cổng San Gallo, xuống lòng suối Mugnone và bắt đầu đi xuôi dòng tìm đá. Calandrino, kẻ hăng hái nhất trong ba người, đi trước, nhanh nhẹn nhảy qua nhảy lại, hễ thấy hòn đá đen nào là lao vào vồ lấy rồi nhét vào trong áo. Hai người bạn đi theo sau, cũng nhặt hòn này hòn kia. Calandrino đi chưa được bao xa thì đã nhét đầy đá trong áo. Vì thế, hắn túm vạt áo choàng vốn không cắt theo kiểu Flanders của mình, nhét chặt vào thắt lưng xung quanh người để tạo thành một cái vạt rộng. Chẳng bao lâu sau, hắn đã đổ đầy đá vào đó, rồi làm tương tự với chiếc áo choàng ngoài, cũng đổ đầy đá nốt. Hai người kia thấy hắn đã vác đủ tải, lại thấy đã gần đến giờ ăn trưa, Bruno bèn nói với Buffalmacco theo đúng kế hoạch đã định: "Calandrino đâu rồi?" Buffalmacco, vốn nhìn thấy hắn ở ngay gần đó, quay lại, nhìn quanh quất rồi đáp: "Tôi không biết; nãy hắn còn đi trước chúng ta mà." Bruno kêu lên: "Nãy ư? Tôi cá là giờ hắn đã về đến nhà ăn cơm rồi và bỏ mặc chúng ta làm trò hề đi nhặt đá đen ở dòng Mugnone này." Buffalmacco đáp: "Chà, hắn làm thế cũng phải, ai bảo chúng ta dại dột tin hắn. Thật là, trên đời này chỉ có chúng ta mới khờ khạo đến mức tin rằng một viên đá thần kỳ như vậy lại nằm ở dòng Mugnone."

Calandrino nghe vậy thì đinh ninh rằng viên đá Heliotrope đã nằm trong tay mình và nhờ công dụng của nó mà họ không nhìn thấy hắn dù hắn đang ở ngay bên cạnh. Hắn mừng rỡ vô cùng vì vận may bất ngờ này, không đáp lời một câu nào mà quyết định quay về nhà. Buffalmacco thấy thế liền nói với Bruno: "Chúng ta làm gì đây? Sao không về đi?" Bruno đáp: "Về thôi. Nhưng tôi thề với Chúa là Calandrino sẽ không bao giờ được phép làm thế với tôi lần nữa. Nếu tôi mà ở gần hắn như sáng nay, tôi sẽ tặng cho hắn một cú vào ống chân bằng hòn đá này để hắn nhớ đời cả tháng." Nói rồi, hắn ném hòn đá về phía ống chân Calandrino. Calandrino cảm thấy đau điếng, nhấc chân lên, hít hà nhưng vẫn im lặng và tiếp tục đi. Một lúc sau, Buffalmacco nhặt một hòn đá cuội lên rồi nói với Bruno: "Xem hòn đá này ngon không, ném vào thắt lưng Calandrino thì hết ý!" Nói đoạn, hắn ném mạnh một hòn đá vào thắt lưng Calandrino. Thế là, cứ thế, họ vừa đi vừa ném đá vào Calandrino dọc suối Mugnone cho đến khi tới cổng San Gallo, nơi họ vứt hết những hòn đá đã nhặt rồi dừng lại một lát ở trạm kiểm soát thuế.

Các nhân viên thuế vụ, vốn đã được họ thông báo trước, giả vờ không nhìn thấy Calandrino và để hắn đi qua, cười ngặt nghẽo trước trò đùa này. Trong khi đó, Calandrino không dừng lại mà đi thẳng về nhà ở gần Canto alla Macina. Vận may vẫn mỉm cười với trò lừa bịp này khi chẳng có ai hỏi han hắn lúc hắn đi ngược dòng suối và đi xuyên qua thành phố; thực ra thì cũng chẳng gặp mấy ai vì hầu hết mọi người đang bận ăn trưa. Thế là hắn vác đống đá về đến nhà. Thật không may, vợ hắn, một người phụ nữ xinh đẹp và đức hạnh tên là bà Tessa, đang đứng ở đầu cầu thang. Thấy hắn về, lại có chút bực mình vì hắn đi quá lâu, bà bắt đầu càm ràm: "Quỷ tha ma bắt ông đi! Có bao giờ ông biết đường vác mặt về nhà đúng giờ không hả? Người ta ăn cơm xong hết cả rồi, ông mới vác xác về là thế nào!" Calandrino nghe thấy tiếng vợ, biết rằng mình đã bị lộ, vừa uất ức vừa bực mình, gào lên: "Khốn khổ cho mụ đàn bà đanh đá nhà ngươi, mụ ở đó làm gì? Mụ làm hỏng hết việc của ta rồi! Nhưng thề có Chúa, ta sẽ tính sổ với mụ!" Nói đoạn, hắn chạy lên một căn phòng nhỏ, trút bỏ đống đá đã mang về. Sau đó, hắn chạy đi, cơn giận bốc lên đầu, túm lấy tóc vợ, quật ngã xuống chân, rồi đấm đá túi bụi vào mọi chỗ trên người mụ cho đến khi hắn mỏi nhừ tay chân mới thôi. Chẳng còn cọng tóc nào trên đầu hay cái xương nào trên người bà mà không bị đánh cho nhừ tử, mặc cho bà có chắp tay van xin thương xót cũng vô ích.

Trong khi đó, Bruno và Buffalmacco, sau khi cười đùa một lúc với những người gác cổng, thong thả bước theo Calandrino từ phía xa. Khi đến cửa nhà hắn, họ nghe tiếng đánh đập dã man mà hắn đang trút lên đầu vợ. Thế là, họ giả vờ như vừa mới về đến nơi, gọi Calandrino. Hắn ra cửa sổ, mồ hôi nhễ nhại, mặt đỏ gay vì tức giận và uất ức, rồi mời họ lên. Họ đi lên, giả vờ như có chút bực mình. Thấy căn phòng đầy đá và người vợ với mái tóc rối bời, mặt mũi bầm tím vì bị đánh, đang khóc lóc thảm thiết trong góc phòng, trong khi Calandrino ngồi ở góc khác, quần áo xộc xệch, thở hổn hển như người kiệt sức, họ nhìn một lúc rồi nói: "Chuyện gì vậy Calandrino? Anh định xây nhà à mà chúng tôi thấy đống đá này? Còn bà Tessa, sao thế kia? Hình như anh đã đánh bà ấy. Mọi chuyện này là thế nào?" Calandrino, vừa mệt lả vì vác đá, vừa vì cơn giận khi đánh vợ, lại thêm uất ức vì vận may mà hắn tưởng mình đã đánh mất, không còn hơi sức để trả lời họ câu nào ra hồn. Vì hắn chần chừ không đáp, Buffalmacco tiếp lời: "Nghe này Calandrino, dù anh có giận dữ vì lý do gì đi nữa, anh cũng không nên lừa dối chúng tôi như thế. Anh lôi chúng tôi đi tìm đá thần kỳ rồi lại bỏ mặc chúng tôi ở dòng Mugnone như hai thằng ngốc, rồi lẳng lặng chuồn về nhà mà chẳng thèm chào lấy một câu. Chúng tôi lấy làm bất bình lắm; nhưng chắc chắn đây sẽ là trò cuối cùng anh giở với chúng tôi."

Nghe vậy, Calandrino cố gắng lấy lại bình tĩnh, trả lời: "Các bạn đừng giận. Sự tình không như các bạn nghĩ đâu. Tôi (khốn khổ cho thân tôi!) đã tìm thấy viên đá đó rồi, các bạn cứ nghe thì biết tôi có nói thật không. Lúc các bạn gọi nhau tìm tôi, tôi chỉ cách các bạn chưa đầy mười thước; nhưng thấy các bạn bỏ đi mà không nhìn thấy tôi, tôi đã đi trước các bạn và về đến đây, vẫn giữ khoảng cách phía trước các bạn." Rồi, bắt đầu kể lại từ đầu, hắn thuật lại cho họ nghe tất cả những gì họ đã nói và đã làm, từ đầu đến cuối, và chỉ cho họ thấy những hòn đá đã làm đau lưng và ống chân hắn như thế nào. Sau đó, hắn tiếp tục: "Và tôi nói cho các bạn biết, khi tôi đi vào cổng thành, mang theo đống đá này mà các bạn thấy đây, chẳng ai nói năng gì với tôi cả, dù các bạn biết mấy gã gác cổng đó hạch sách đến thế nào, lúc nào cũng muốn khám xét mọi thứ. Hơn nữa, trên đường đi, tôi gặp mấy người bạn và người quen, những người vẫn thường hay gọi tôi lại mời đi uống rượu; nhưng chẳng ai nói với tôi lấy một lời, ừ thì không, nửa lời cũng không, vì họ có thấy tôi đâu. Cuối cùng, khi về đến nhà, mụ đàn bà quỷ quái này lại hiện ra trước mặt tôi. Như các bạn biết đấy, đàn bà làm mọi thứ mất hết công dụng, nên tôi, kẻ lẽ ra có thể tự xưng là người may mắn nhất Florence, lại trở thành kẻ bất hạnh nhất. Vì lẽ đó mà tôi đã đánh mụ ta cho đến khi hết cả hơi sức. Chẳng biết thứ gì ngăn cản tôi rạch họng mụ ta nữa, khốn kiếp cho cái giờ tôi gặp mụ và cái giờ mụ ta bước chân vào căn nhà này." Đoạn, cơn giận lại bùng phát, hắn định đứng dậy đánh vợ tiếp.

Bruno và Buffalmacco nghe vậy thì giả vờ kinh ngạc hết sức và liên tục xác nhận những gì Calandrino nói, mặc dù lúc đó họ buồn cười đến nỗi sắp nổ bụng. Nhưng thấy hắn chồm dậy định đánh vợ lần nữa, họ vội ngăn lại, khẳng định rằng bà vợ chẳng có lỗi gì cả, mà chính hắn mới là kẻ đáng trách vì đã không biết giữ gìn. Họ bảo hắn phải tự trách mình vì đã biết đàn bà làm mất công dụng của đá mà lại không dặn dò bà ta tránh mặt hắn ngày hôm đó. Họ nói rằng Chúa đã lấy đi của hắn sự sáng suốt để đề phòng chuyện này, có lẽ vì cuộc phiêu lưu này không dành cho hắn, hoặc vì hắn đã có ý định lừa bạn bè, lẽ ra hắn phải chia sẻ với họ ngay khi tìm thấy viên đá. Tóm lại, sau một hồi thuyết phục, họ đã giảng hòa giữa hắn và người vợ đáng thương, rồi ra về, để mặc hắn ngồi đó đầy thất vọng với căn phòng đầy đá.