Ngày thứ Nhất

Emilia, người ngồi kế tiếp Fiammetta — sau khi lòng can đảm của nữ hầu tước cùng lời khiển trách đầy châm biếm mà bà dành cho vua Pháp được tất cả các ladies ca ngợi — theo ý của hoàng hậu, bỗng mạnh dạn cất lời như sau: "Tôi cũng vậy, tôi sẽ không giữ im lặng về một lời quở trách cay đắng mà một giáo dân lương thiện dành cho gã tu sĩ tham lam, qua một câu chuyện vừa đáng cười vừa đáng khen."

Thuở ấy, hỡi các cô gái kính mến, cách đây chưa lâu, tại thành phố chúng ta có một tu sĩ dòng Phan-xicô kiêm quan tòa dị giáo chuyên dò la những tội lỗi trái đạo. Hắn ta, dù luôn ra sức ra điều mình là một tín đồ tôn sùng và thiết tha yêu mến đạo Kitô, hệt như những kẻ khác, lại tỏ ra vô cùng siêng năng trong việc thăm dò ai là kẻ có túi tiền rủng rỉnh chẳng kém gì việc tìm kiếm những ai lầm đường lạc lối trong đức tin. Nhờ sự chăm chỉ ấy, tình cờ hắn bắt gặp một người chất phác tốt bụng, kẻ giàu có về tiền bạc hơn là trí tuệ. Người này, không phải vì vô đạo, mà chỉ vì lỡ lời do quá chén hoặc vì vui miệng quá đà, nên một hôm đã thốt lên trước một nhóm bạn bè rằng ông có thứ rượu ngon đến nỗi Chúa cũng phải thèm.

Câu chuyện này lọt đến tai quan tòa dị giáo, và khi biết rằng người kia lắm của nhiều tiền, hắn liền lật đật kéo theo gươm giáo gậy gộc để dựng lên một vụ kiện cáo nặng nề. Hắn đâu màng đến việc sửa đổi sự mê tín của bị cáo, mà chỉ nhắm đến việc vơ vét những đồng florin vào túi mình (và quả nhiên hắn đã đạt được điều đó). Hắn tống đạt trát đòi người chất phác nọ tới hầu tòa và gặng hỏi xem những lời bị cáo buộc kia có đúng sự thật hay không.

Người tốt phúc đáp rằng đúng là như vậy và kể lại cơ sự ngọn nguồn. Nghe xong, vị quan tòa chí thánh — một tín đồ tôn thờ Thánh John Râu Vàng — liền đanh mặt phán: "Thế ra ngươi biến Chúa thành kẻ nát rượu, sành sỏi mấy thứ rượu hảo hạng, chẳng khác nào tên Cinciglione hay mấy kẻ bợm nhậu la cà quán xá nào đó sao? Thế mà giờ đây ngươi lại nói giọng nhỏ nhẹ, làm như đây chỉ là chuyện cỏn con! Mọi chuyện không đơn giản như ngươi tưởng đâu; ngươi đáng tội hỏa thiêu đấy, nếu chúng ta muốn xử trí ngươi theo đúng phép."

Bằng chừng ấy lời và vô số lời khác, hắn tuôn ra với cái vẻ mặt đằng đằng sát khí cứ như thể kẻ khốn khổ kia là Epicurus dám phủ nhận sự bất tử của linh hồn. Tóm lại, hắn dọa cho gã dân lành tội nghiệp sợ mất mật, đến nỗi qua một số trung gian, gã đành phải bôi trơn lòng bàn tay hắn một liều thuốc mỡ của Thánh John Miệng Vàng (vốn là phương thuốc thần hiệu để chữa trị căn bệnh tham lam dịch hạch của giới tu sĩ, đặc biệt là các tu sĩ dòng Phan-xicô, những kẻ vốn không dám chạm tay vào tiền bạc) để hắn xử nhẹ tay cho.

Thứ cao dược này có hiệu lực vô cùng lớn (dù Galen chẳng hề đả động đến trong bất kỳ trước tác y học nào) đến nỗi án hỏa thiêu định trừng phạt hắn đã được ân chuẩn đổi thành hình phạt đeo thánh giá làm việc đền tội. Và để chiếc băng rôn thêm phần bắt mắt, cứ như thể hắn sắp sửa lên đường tham gia cuộc Thập tự chinh ở phương xa, vị quan tòa bắt hắn đeo hình thánh giá màu vàng trên nền đen.

Hơn thế nữa, sau khi đã bỏ túi mớ tiền, hắn còn giữ người đàn ông lại bên mình mấy ngày, bắt phải đền tội bằng cách nghe lễ vào mỗi buổi sáng tại nhà thờ Santa Croce và trình diện trước mặt hắn vào giờ ăn trưa, sau đó muốn đi đâu làm gì quãng thời gian còn lại trong ngày tùy ý; tất cả những điều đó người kia đều chăm chỉ thực hiện.

Một buổi sáng nọ, tình cờ trong lúc dự thánh lễ, người đàn ông nghe được một đoạn Phúc âm xướng lên rằng: "Bởi vì cứ mỗi điều các ngươi sẻ chia, các ngươi sẽ nhận lại gấp trăm và được hưởng sự sống đời đời." Ông ghi khắc đinh ninh điều này trong tâm trí, và theo đúng mệnh lệnh đã giao, đến giờ ăn trưa, ông tới diện kiến quan tòa dị giáo lúc ấy đang dùng bữa.

Gã tu sĩ hỏi ông sáng nay có dự lễ không, ông liền đáp ngay: "Thưa cha, có chứ ạ." Quan tòa hỏi tiếp: "Trong đó ngươi có nghe điều chi còn thắc mắc hay muốn hỏi không?" Người tốt đáp: "Quả thật, thưa cha, con chẳng thắc mắc điều gì đã nghe, mà tin chắc đó là sự thật. Chỉ có điều con vừa nghe được một câu khiến con vô cùng thương xót cho ngài cùng các huynh đệ trong tu viện, khi con nghĩ đến hoàn cảnh tồi tệ mà các ngài sẽ phải đối mặt ở kiếp sau bên kia thế giới."

Quan tòa liền hỏi: "Thế điều gì khiến ngươi động lòng thương xót chúng ta đến vậy?" Người kia đáp: "Thưa ngài, chính là câu kinh Phúc âm nói rằng: 'Bởi vì cứ mỗi điều các ngươi sẻ chia, các ngươi sẽ nhận lại gấp trăm'." Quan tòa đáp lại: "Đúng thế; nhưng sao những lời ấy lại khiến ngươi bận lòng như vậy?"

Người chất phác thưa: "Thưa ngài, con xin thưa thế này. Từ khi con hay lui tới đây, ngày nào con cũng thấy người ta mang phát cho đám đông nghèo khó hết một rồi lại hai nồi canh khổng lồ, vốn là phần thừa thãi được dọn đi từ bàn ăn của chính ngài và các tu sĩ khác trong tu viện này. Thế nên, nếu cứ mỗi nồi canh ấy mà ở thế giới bên kia ngài được trả lại gấp trăm, thì ngài sẽ có nhiều canh đến nỗi chắc chắn tất cả các ngài sẽ bị chết đuối trong đó mất thôi."

Tất cả những ai có mặt bên bàn ăn của quan tòa đều phá lên cười; nhưng vị quan tòa, cảm thấy bị châm chọc vào thói đạo đức giả chuyên húp canh thừa của mình và các huynh đệ, liền nổi giận lôi đình. Nếu không vì sợ bị khiển trách vì những việc làm sai trái trước đó, hẳn hắn đã khép tội ông vào một vụ kiện khác vì tội dám dùng lời lẽ buồn cười để phỉ báng hắn cùng đám huynh đệ vô tích sự của hắn. Thế nên, trong cơn hậm hực, hắn truyền lệnh từ nay gã muốn làm gì thì làm và đừng bao giờ bén mảng tới trước mặt hắn nữa.