Ngày thứ sáu

Messer Forese da Rabatta và bậc thầy họa sĩ Giotto từ Mugello trở về, cả hai cùng đùa cợt châm chọc diện mạo lôi thôi của nhau.

Khi Neifile đã dứt lời và các quý cô vẫn còn đang thích thú với màn đáp trả của Chichibio, Pamfilo, theo ý nguyện của hoàng hậu, lên tiếng: "Thưa các quý cô, vận may thường giống như việc ẩn giấu những kho báu giá trị và đức hạnh quý giá dưới những vỏ bọc tầm thường, như Pampinea vừa mới minh chứng, và cũng chính bởi tự nhiên mà những trí tuệ tuyệt vời lại thường trú ngụ trong những hình hài đáng thương nhất; điều này đã được thể hiện rõ ràng qua hai người đồng hương của chúng ta mà tôi sắp kể cho các cô nghe. Người thứ nhất là Messer Forese da Rabatta, tuy dáng người nhỏ bé và dị dạng, với gương mặt bẹt nhúm, trông chẳng khác nào một vết chàm khó coi trên vai gã ăn mày tồi tệ nhất Florence, nhưng lại uyên thâm trong việc diễn giải luật pháp đến mức nhiều bậc hiền triết coi ông là một kho tàng của luật dân sự. Người còn lại, tên là Giotto, sở hữu một tài năng kiệt xuất đến mức không một tạo vật nào mà Thiên nhiên – người mẹ và nguồn gốc của vạn vật – phô bày ra trước mắt chúng ta qua vòng xoay bất tận của thiên hà lại không được ông dùng bút chì, bút mực và cọ vẽ khắc họa lại một cách chân thực đến nỗi, cái được vẽ ra trông chẳng khác nào vật thật, khiến cho thị giác của con người thường xuyên bị đánh lừa, lầm tưởng những gì được vẽ là thật."

Do đó, khi khôi phục lại môn nghệ thuật vốn đã bị vùi lấp nhiều năm bởi những kẻ vẽ tranh chỉ để làm vui mắt phường ngu dốt thay vì thỏa mãn trí tuệ của người am hiểu, ông xứng đáng được gọi là một trong những niềm kiêu hãnh vĩ đại nhất của Florence, nhất là khi ông luôn mang những vinh quang mình đạt được với sự khiêm nhường tột bậc. Dù khi còn sống, ông là người đứng đầu trong nghệ thuật của mình, ông vẫn từ chối được gọi là bậc thầy, một danh hiệu mà dù ông khước từ, lại càng tỏa sáng vinh quang hơn trên người ông, trong khi kẻ khác – những người kém cỏi hơn hoặc môn đệ của ông – lại hám danh mà chiếm lấy. Tuy nhiên, dù tài năng đến thế, ông cũng chẳng có ngoại hình khôi ngô hay diện mạo sáng sủa hơn Messer Forese là bao. Nhưng để vào chuyện:

Tôi phải kể cho các cô nghe rằng cả Messer Forese và Giotto đều có tư dinh tại Mugello. Vào mùa hè, khi các Tòa án nghỉ lễ, vị trước đi thăm điền trang của mình và trên đường trở về, cưỡi trên một con ngựa kéo cọc cạch, tình cờ gặp Giotto, người cũng vừa đi công việc tương tự và đang trên đường quay lại Florence với ngựa và trang bị chẳng khá khẩm hơn là bao. Thế là họ nhập đoàn và thong thả tiến bước như hai ông lão. Chẳng bao lâu sau, như ta vẫn thường thấy vào mùa hè, một trận mưa bất chợt ập đến, và để trú ẩn nhanh nhất có thể, họ tạt vào nhà một người nông dân, cũng là chỗ quen biết của cả hai. Mưa mãi không dứt mà họ lại muốn về tới Florence trước khi trời tối, nên đã mượn chủ nhà hai chiếc áo choàng tự dệt cũ kỹ và hai chiếc mũ đã sờn rách vì thời gian, vì chẳng thể tìm đâu ra thứ tốt hơn, rồi lại tiếp tục lên đường.

Khi đi được một quãng, cả hai đều ướt sũng và lấm lem bùn đất do vó ngựa tung lên – thứ chẳng bao giờ làm tăng thêm vẻ oai nghiêm cho diện mạo của ai cả – thì thời tiết bắt đầu quang đãng đôi chút. Hai lữ khách, những người đã im lặng đi cùng nhau suốt một đoạn dài, bắt đầu trò chuyện. Messer Forese, vừa cưỡi ngựa vừa lắng nghe Giotto – một người đối thoại rất có duyên – bỗng nhiên nhìn bạn đồng hành từ đầu đến chân. Thấy đối phương ăn mặc nhếch nhác và vẻ ngoài tồi tàn đến vậy, ông bật cười, chẳng hề bận tâm đến tình cảnh của chính mình, liền nói: "Này Giotto, anh nghĩ sao? Nếu có một người lạ chưa từng biết anh gặp chúng ta ở đây, anh nghĩ người đó có tin anh chính là họa sĩ tài ba nhất thế giới không?" "Có chứ, thưa ngài," Giotto đáp ngay tắp lự, "tôi nghĩ họ có thể tin, ngay khi nhìn vào ngài, họ sẽ tin rằng ngài biết đọc bảng chữ cái A B C."

Messer Forese, nghe vậy liền nhận ra sai lầm của mình và hiểu rằng mình vừa bị trả đũa bằng chính thứ hàng hóa mà chính mình đã đem ra mời chào.