Ngày thứ Năm

Costanza yêu Martuccio Gomito và hay tin chàng đã chết, bèn tuyệt vọng một mình xuống thuyền trôi dạt theo chiều gió đến Susa. Khi tìm thấy người tình còn sống ở Tunis, nàng lộ diện cho chàng hay; chàng được vua quý trọng vì nhiều mưu lược bèn cưới nàng làm vợ và cùng nàng trở về Lipari mang theo muôn vàn sản vật giàu sang.

Thấy câu chuyện của Pamfilo đã kết thúc, sau khi ngợi khen hết lời, hoàng hậu bèn bảo Emilia tiếp lời bằng một câu chuyện khác, và nàng liền bắt đầu như sau: "Hẳn ai nấy đều lấy làm vui thích trước những chuyện mà ở đó phần thưởng đến tay theo đúng nhịp đập của lòng ách ân; và bởi tình yêu rốt cuộc xứng đáng nhận được hạnh phúc hơn là nỗi muộn phiền, khi bàn về đề tài hôm nay, thần thiếp xin vâng lời hoàng hậu với niềm hân hoan lớn hơn nhiều so với hôm qua khi vâng lệnh nhà vua."

Vậy, thưa các bậc giai nhân diễm kiều, hẳn các vị đều biết rằng gần đảo Sicily có một hòn đảo nhỏ gọi là Lipari. Cách đây chưa lâu, nơi ấy có một thiếu nữ vô cùng xinh đẹp tên là Costanza, sinh trưởng trong một dòng dõi danh gia vọng tộc. Chuyện xảy ra là có một thanh niên cũng trên hòn đảo ấy, tên là Martuccio Gomito, một chàng trai khôi ngô, lịch thiệp và có tài nghệ đã được mọi người công nhận, đem lòng yêu nàng; và nàng cũng cháy bỏng vì chàng đến mức chẳng khi nào thấy yên lòng ngoại trừ lúc được ngắm nhìn chàng. Martuccio muốn lấy nàng làm vợ nên đã đến thưa chuyện với cha nàng, nhưng ông đáp rằng chàng nghèo nên sẽ không gả con gái cho. Cảm thấy giận dữ vì bị từ chối chỉ vì nghèo khó, chàng thanh niên bèn bàn tính với một số bạn bè và họ hàng để trang bị một con thúng tàu nhẹ, đồng thời thề sẽ không trở về Lipari nếu chưa giàu có. Quả nhiên, chàng rời xứ sở, hóa thân thành hải tặc, bắt đầu tuần tiễu dọc bờ biển Barbary và cướp bóc bất cứ ai yếu thế hơn mình. Vận mệnh tỏ ra khá ưu ái chàng, giá như chàng biết dừng bước trước những ước muốn của bản thân; nhưng vì lòng tham không đáy, chẳng mấy chốc, trong lúc ham hố vơ vét cho thật nhiều, sau một hồi chống trả ngoan cường, chàng cùng toàn bộ đồng bọn đã bị các chiến thuyền Saracen bắt giữ và túng quẫn. Bọn chúng đục thủng thuyền, tịch thu phần lớn tài sản rồi giải Martuccio đến Tunis, tống giam vào ngục tối và đày đọa trong chuỗi ngày dài cay đắng.

Tin tức truyền về Lipari, không phải từ một hay hai người, mà từ rất nhiều người khác nhau, rằng chàng và tất cả thủy thủ trên thuyền đều đã bỏ mình dưới đáy nước. Nghe tin người yêu cùng những người khác đã thiệt mạng, thiếu nữ vốn dĩ đã đau khổ khôn nguôi vì cuộc ra đi của chàng nay lại càng khóc lóc thảm thiết và hạ quyết tâm không thiết sống nữa. Thế nhưng, tấm lòng không cho phép nàng tự tay kết liễu đời mình bằng bạo lực, nàng bèn tìm một cách thức mới để dẫn đến cái chết. Đêm hôm ấy, nàng lẻn ra khỏi nhà cha rồi hướng thẳng ra bến cảng, tình cờ bắt gặp một chiếc thuyền đánh cá neo cách xa những con thuyền khác. Nhờ vừa mới cập bến, chiếc thuyền vẫn còn đủ cột buồm, buồm và mái chèo. Nàng vội vã bước lên thuyền rồi chèo ra khơi. Vốn có chút ít hiểu biết về nghệ thuật hàng hải như phần lớn phụ nữ trên hòn đảo đó, nàng giương buồm, buông thả mái chèo lẫn bánh lái, phó mặc hoàn toàn thân phận cho dòng nước vô tình. Nàng đinh ninh rằng ngọn gió chắc chắn sẽ lật úp con thuyền trống không có lấy một người lái hay dằn tải, hoặc đánh dạt nó vào ghềnh đá nào đó để bể nát, khiến nàng dẫu có muốn trốn chạy cũng không tài nào thoát được mà bắt buộc phải chết đuối. Nghĩ vậy, nàng trùm khăn kín đầu, nằm gục xuống đáy thuyền và nghẹn ngào khóc nức nở.

Thế nhưng sự việc lại diễn ra hoàn toàn trái ngược với những gì nàng tưởng tượng. Nhờ ngọn gió bắc hiu hiu thổi rất nhẹ và mặt biển gần như lặng sóng, con thuyền vẫn băng băng lướt đi an toàn và đưa nàng đến một bãi biển gần thị trấn Susa vào khoảng giờ lễ chiều ngày hôm sau, cách Tunis hơn một trăm dặm đường. Thiếu nữ vì đinh ninh chuyện gì đến rồi sẽ đến nên từ đầu chí cuối chẳng hề ngẩng đầu lên, cũng chẳng có ý định đó, nên chẳng cảm nhận được việc mình đã cập bờ khác gì lúc đang lênh đênh ngoài khơi. Nhưng ngẫu nhiên làm sao, trên bãi biển lúc chiếc thuyền dạt vào lại có một người đàn bà nghèo khổ đang thu gom những tấm lưới phơi nắng cho các chủ chèo thuyền. Nhìn thấy con thuyền, bà không khỏi ngạc nhiên vì sao nó lại có thể lao thẳng lên bờ với đầy đủ cánh buồm như thế. Đinh ninh rằng những người đánh cá trên thuyền đang ngủ say, bà tiến lại gần và ngỡ ngàng khi chẳng thấy bóng ai ngoài thiếu nữ nọ đang ngủ say sưa. Bà gọi lớn nhiều lần, và khi cuối cùng cũng đánh thức được nàng, nhận ra qua trang phục rằng đây là một tín đồ Kitô giáo, bà bèn hỏi bằng tiếng Latinh vì sao nàng lại trôi dạt một mình trên chiếc thuyền này.

Nghe tiếng người phụ nữ nói tiếng Latinh, thiếu nữ giật mình ngờ rằng sự đổi chiều của gió đã đưa mình quay trở lại Lipari. Nàng vùng đứng dậy, đảo mắt nhìn quanh nhưng chẳng nhận ra phong cảnh xứ lạ quê người. Thấy mình đã đặt chân lên đất liền, nàng liền hỏi người phụ nữ tốt bụng rằng đây là đâu. Người kia đáp: "Hỡi con gái của ta, con đang ở gần vùng Susa xứ Barbary." Nghe vậy, lòng nàng quặn thắt nỗi buồn vì Chúa đã không rủ lòng thương ban cho cái chết mà nàng tìm kiếm. Sợ hãi tai tiếng và chẳng biết phải làm sao, nàng sụp xuống ngồi bên mạn thuyền và oà khóc tức tưởi.

Thấy vậy, người phụ nữ tốt bụng đâm lòng trắc ẩn, hết lời dỗ dành rồi dìu nàng vào căn lều nhỏ của mình. Bà ân cần khoản đãi để nàng kể lại đầu đuôi cơ sự vì sao lại trôi dạt đến đây. Nhận ra nàng đang đói lả, bà bèn dọn ra mẩu bánh mì khô của mình cùng chút cá và nước uống, kiên nhẫn khuyên van cho đến khi nàng chịu ăn đôi chút. Costanza bèn hỏi ơn nhân là ai mà lại nói thạo tiếng Latinh đến vậy. Người phụ nữ đáp rằng bà quê ở Trapani, tên là Carapresa, và đang làm thuê cho một số ngư dân Kitô giáo ở vùng này. Nghe đến cái tên Carapresa, dẫu đang chìm đắm trong nỗi buồn khôn tả và chẳng hiểu vì lý do gì xui khiến, thiếu nữ vẫn xem đây là một điềm lành. Lòng nàng nhen nhóm chút hy vọng mong manh dẫu chưa biết vì điều gì, và nỗi thèm muốn cái chết cũng theo đó mà vơi bớt phần nào. Bấy giờ, giấu kín danh tính lẫn quê quán, nàng thiết tha khẩn khoản người phụ nữ tốt bụng vì tình yêu thương Thiên Chúa mà rủ lòng thương xót tuổi trẻ của mình, xin bà chỉ cho vài kế sách để tránh khỏi mọi nguy cơ bị lăng nhục.

Là một người phúc hậu, Carapresa nghe thế liền để nàng ở lại trong lều, vội vã đi thu gom nốt chỗ lưới rồi quay lại. Bà quấn chiếc khăn choàng của mình lên người Costanza từ đầu đến chân rồi dẫn nàng vào Susa. Tại đây, bà bảo: "Costanza, ta sẽ đưa con vào nhà của một phu nhân người Saracen rất mực tử tế. Ta thường xuyên qua lại giúp việc cho bà trong nhà, bà là người lớn tuổi và giàu lòng trắc ẩn. Ta sẽ hết lời gửi gắm con với bà, và ta chắc chắn bà sẽ vui vẻ tiếp nhận, coi con như con đẻ. Phần con, khi ở lại đó, hãy hết lòng phụng sự để chiếm được thiện cảm của bà, chờ cho đến khi Chúa ban cho con vận mệnh tốt đẹp hơn."

Mọi chuyện diễn ra đúng như lời bà nói. Phu nhân chủ nhà lúc bấy giờ đã luống tuổi, sau khi nghe câu chuyện của người phụ nữ kể lại, liền ngước nhìn khuôn mặt thiếu nữ và rưng rưng rơi lệ. Bấy giờ, bà cầm tay Costanza, hôn lên trán nàng rồi đưa vào nhà. Nơi đó chỉ có bà cùng vài người phụ nữ khác sinh sống không có đàn ông, tất cả đều miệt mài làm đủ thứ thủ công bằng tay như dệt lụa, đan sợi cọ và làm đồ da. Costanza chẳng mấy chốc đã học được mấy việc ấy và cùng làm việc với mọi người. Nàng nhanh chóng chiếm được tình cảm sâu sắc của người phu nhân cùng những người khác đến mức kỳ lạ, và chẳng bao lâu sau, nhờ sự chỉ dạy của họ, nàng đã thông thạo cả tiếng địa phương.

Trong khoảng thời gian nàng lưu lại Susa, ở quê nhà, người ta vẫn đinh ninh nàng đã mất tích và qua đời. Chuyện xảy ra là lúc bấy giờ Mariabdela đang là Quốc vương Tunis, thì có một thanh niên dòng dõi quyền quý và thế lực ở Granada, viện cớ vương quốc ấy thuộc về mình, bèn chiêu tập đông đảo binh mã kéo đến đánh vua Mariabdela nhằm truất phế ngai vàng. Tin ấy lọt đến tai Martuccio Gomito trong ngục tối. Vốn thông thạo tiếng Barbary và nghe nói nhà vua đang dốc toàn lực để chống giáng, chàng bèn bảo với người canh giữ mình và đồng bọn rằng: "Nếu ta được yết kiến nhà vua, lòng ta mách bảo rằng ta có thể hiến cho ngài một kế sách để chiến thắng cuộc chiến này."

Tên lính canh bẩm lại lời ấy với cấp trên, và y lập tức tâu lên nhà vua. Vua bèn truyền triệu Martuccio tới và hỏi xem mưu kế của chàng là gì. Martuccio thưa rằng: "Tâu bệ hạ, nếu trong những lần ghé thăm vương quốc của ngài trước đây, thần đã quan sát đúng cách thức ngài sắp đặt trong các trận chiến, thì thần nhận thấy ngài dùng cung thủ nhiều hơn bất kỳ lực lượng nào khác. Vì vậy, nếu tìm được cách khiến cung thủ của kẻ địch hết tên, trong khi cung thủ của chúng ta vẫn dồi dào đạn dược, thì thần nghĩ ngài chắc chắn sẽ chiến thắng trận này."

Nhà vua đáp: "Không còn nghi ngờ gì nữa, nếu điều này thực hiện được, trẫm xem như nắm chắc phần thắng."

Bấy giờ Martuccio mới tâu: "Tâu bệ hạ, nếu ngài muốn, việc này hoàn toàn có thể làm được, và ngài hãy nghe thần bày cách. Ngài hãy cho làm dây cung cho các cung thủ mảnh hơn nhiều so với loại vẫn thường dùng phổ biến khắp nơi, rồi sau đó chế tạo những mũi tên có khe khấc chỉ vừa vặn với loại dây cung mảnh này. Việc này phải được tiến hành thật bí mật để đối phương không hay biết gì; bằng không chúng sẽ tìm cách phòng bị. Lý do thần hiến kế này cho ngài là vì: Sau khi cung thủ của kẻ địch và của chúng ta đã bắn hết sạch tên, ngài thừa biết rằng khi trận chiến kéo dài, phe địch sẽ buộc phải nhặt lại những mũi tên do quân ta bắn ra, và quân ta cũng làm thế với tên của địch. Nhưng phe địch sẽ không thể sử dụng được tên của quân ta bởi những khe khấc chật hẹp không tài nào lắp vừa dây cung dày của chúng; ngược lại, quân ta sẽ dùng rất tốt tên của địch vì dây cung mảnh hoàn toàn lắp vừa vặn những mũi tên có khe khấc rộng. Nhờ thế, quân ta sẽ có dư dả đạn dược, trong khi quân địch rơi vào cảnh thiếu thốn."

Nhà vua vốn là một bậc quân vương anh minh, rất đỗi hài lòng với mưu kế của Martuccio và ra lệnh tuân thủ nghiêm ngặt, nhờ đó ngài đã giành chiến thắng vang dội trong cuộc chiến. Cảm kích công lao, Martuccio được nhà vua vô cùng sủng ái và phất lên đạt tới địa vị cao sang cùng khối tài sản kếch xù. Tiếng tăm về những sự kiện ấy lan truyền khắp chốn và chẳng mấy chốc lọt đến tai Costanza, người mà bấy lâu nay nàng vẫn đinh ninh đã chết. Tin dữ vừa dợt tắt nay bùng cháy trở lại, ngọn lửa tình trong lòng nàng bỗng chốc bùng lên tươi mới và mãnh liệt hơn bao giờ hết, khiến hy vọng tưởng như đã chết nay sống lại. Ngay lập tức, nàng kể lại toàn bộ câu chuyện đời mình cho người phúc đức đã cưu mang nàng, đồng thời ngỏ ý muốn đến Tunis để tận mắt chứng kiến những gì tai nghe từ những lời đồn thổi.

Bà cụ rất ngợi khen quyết định ấy, bèn cùng nàng xuống thuyền, đưa nàng đến Tunis tựa như người mẹ ruột. Tại đây, họ được đón tiếp trọng thể tại nhà một người họ hàng của bà. Costanza liền phái Carapresa – người đã cùng đi theo – đi thăm dò tin tức về Martuccio. Khi Carapresa phát hiện chàng vẫn còn sống và đang ở vị thế vô cùng hiển hách bèn đem tin báo lại cho bà cụ. Bà cụ liền ngỏ ý muốn chính mình là người thông báo cho Martuccio hay tin Costanza đã đến đây tìm chàng. Hôm ấy, tìm đến nơi làm việc của Martuccio, bà bảo: "Martuccio, có một người hầu của cậu từ Lipari đến nhà tôi, muốn được gặp riêng cậu để thưa chuyện; vì vậy, để tránh tai mắt người khác, theo nguyện vọng của người ấy, tôi đã thân hành đến đây để báo tin cho cậu."

Chàng cất lời cảm ơn rồi bước theo bà về nhà. Khi Costanza nhìn thấy chàng, niềm hạnh phúc tột độ khiến nàng tưởng chừng ngất lịm đi. Chẳng thể kìm nén nổi cảm xúc, nàng lao thẳng tới, mở rộng vòng tay ôm chầm lấy cổ chàng. Vùi đầu vào ngực người yêu, nghẹn ngào ôm chặt lấy chàng mà chẳng thốt nên lời, nàng tuôn rơi những giọt nước mắt dịu dàng – vừa thương xót cho những cay đắng đoạn trường trong quá khứ, vừa hân hoan cho niềm vui hội ngộ hôm nay.

Nhận ra người thương, Martuccio đứng ngây người chết lặng một lúc lâu, rồi nghẹn ngào thở dài: "Hỡi Costanza của ta, nàng vẫn còn sống ư? Đã lâu lắm rồi ta nghe tin nàng mất tích, và ở quê nhà chẳng ai còn hay biết gì về tung tích của nàng." Nói đoạn, chàng ôm chặt lấy nàng, vừa khóc vừa dịu dàng hôn lên tóc nàng.

Costanza liền kể cho chàng nghe tất cả những giang truân nàng đã trải qua cùng sự đối đãi trọng thị mà nàng nhận được từ người phu nhân đã cưu mang mình. Sau một hồi trò chuyện tâm tình, Martuccio đứng lên từ giã nàng để vào yết kiến nhà vua – vị chủ công của mình. Chàng tâu lại đầu đuôi mọi chuyện, từ những hoạn nạn của bản thân cho đến những truân chuyên của nàng thiếu nữ, đồng thời thưa rằng nếu được ngài ưng thuận, chàng muốn cưới nàng làm vợ theo luật lệ của người Kitô giáo.

Nhà vua không khỏi ngạc nhiên trước câu chuyện kỳ diệu ấy. Ngài cho đòi thiếu nữ đến yết kiến, sau khi nghe chính tai nàng xác nhận mọi lời Martuccio thưa đều là sự thật, ngài liền bảo nàng: "Vậy là nàng đã xứng đáng vô cùng khi có được chàng trai này làm chồng."

Ngay sau đó, nhà vua cho mang tới những món quà vô cùng hậu hứa và lộng lẫy, ban một nửa cho nàng và một nửa cho Martuccio, đồng thời chuẩn y cho họ được tự do làm những điều mình ước muốn. Martuccio hết lời kính cẩn tạ ơn người phu nhân đã cưu mang Costanza bằng tất cả sự tôn trọng, bày tỏ lòng biết ơn vì những gì bà đã làm để đùm bọc nàng, lại ban tặng bà những trân phẩm xứng tầm với thân phận bà. Chàng phó thác bà cho ơn lành của Thiên Chúa rồi từ giã, cùng người tình bước xuống thuyền trong những giọt nước mắt bịn rịn chia tay của bà cụ. Bấy giờ, được sự cho phép của nhà vua, họ cùng Carapresa bước lên một con tàu nhỏ, thuận buồm xuôi gió trở về Lipari. Ngày trở về, niềm vui mừng hân hoan lớn lao đến mức chẳng ngôn từ nào tả xiết. Nơi quê nhà, Martuccio rước Costanza về dinh, tổ chức một lễ cưới linh đình rực rỡ; để rồi từ đó về sau, họ được dài lâu đắm chìm trong hạnh phúc bình yên của tình yêu đôi lứa.