Tôi rời Phòng ăn dành cho các nhân viên Nhà Trắng và đi lên lầu để gọi ông Drew Kumpuris, vị bác sĩ của bố tôi ở thành phố Little Rock. Ông khẳng định rằng bố tôi bị một cơn đột quỵ rất nặng và đã được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện St. Vincent. Ông cụ vẫn còn đang bất tỉnh trong phòng săn sóc đặc biệt của bệnh viện. Drew nói: "Bà phải đến đây ngay bây giờ”. Tôi vội vàng lao đi tìm Bill và kể sự việc cho anh biết, đồng thời gói ghém đồ đạc. Trong vòng vài giờ, Chelsea, Tony - em trai tôi - cùng tôi đáp máy bay đi Arkansas về nhà mà lòng buồn rười rượi.

Tôi không thể nhớ là đã hạ cánh ở Little Rock vào tối hôm ấy và mình đã lái xe đến bệnh viện như thế nào nữa. Tôi đã gặp mẹ ở bên ngoài phòng săn sóc đặc biệt, trông bà rất buồn và lo lắng nhưng bà rất mừng khi gặp chúng tôi

Bác sĩ Kumpuris giải thích rằng bố tôi đang dần rơi vào cơn hôn mê sâu và khó lòng hồi phục được. Chúng tôi có thể vào thăm ông cụ nhưng không chắc là ông cụ đủ tỉnh táo để biết chúng tôi đang bên cạnh ông. Lúc đầu tôi cảm thấy không an tâm khi dẫn Chelsea đi thăm ông ngoại, nhưng con bé cứ nài nỉ làm tôi xiêu lòng bởi vì tôi biết con bé cảm thấy gần gũi với ông biết bao. Khi chúng tôi bước vào, tôi cảm thấy nhẹ nhõm khi thấy bố trông thật thanh thản. Do biết việc tiến hành phẫu thuật trên phần não bị tổn thương của bố có lẽ sẽ trở nên vô ích, nên các bác sĩ đã tháo ra khỏi người bố mớ dây nhợ lòng thòng - là những ống dẫn lưu và các màn hình theo dõi vốn rất cần cho bố sau lần phẫu thuật trợ tim nhân tạo. Mặc dù bố được trợ thở bằng máy hô hấp nhân tạo, nhưng chỉ có một vài giọt nước chảy nhỏ giọt và những màn hình theo dõi ở bên cạnh giường của bố. Tôi và Chelsea nắm lấy bàn tay bố. Tôi vuốt tóc bố và nói chuyện với ông, vì tôi vẫn đang cố gắng níu kéo tia hy vọng mong manh rằng bố sẽ lại mở mắt lần nữa hoặc siết chặt lấy tay tôi.

Chelsea ngồi bên cạnh ông ngoại và nói chuyện với ông trong nhiều giờ liền. Tình trạng của bố dường như không làm con bé nản lòng. Tôi lấy làm ngạc nhiên vì trông con bé thật bình tĩnh biết bao khi gặp phải tình huống này.

Khuya hôm đó Hugh mới từ Miami đến bệnh viện và ngồi cùng với chúng tôi trong phòng bệnh của bố. Hugh bắt đầu kể chuyện gia đình và ca hát, đặc biệt là những câu chuyện và những bài hát từng làm cho bố nổi cáu lên. Đó là một trong những cách chọc ghẹo quen thuộc của Hugh đối với bố. Bố tôi đặc biệt rất ghét bài hát chủ đề của chương trình The Flintstones. Vì vậy Hugh và Tony đứng ở hai bên giường của bố và cangớ ngẩn đó, hy vọng sẽ kích động một vài phản ứng của ông - chẳng hạn bố sẽ quát lên "Câm mấy cái mồm ầm ĩ đó đi !" như bố vẫn làm khi chúng tôi còn nhỏ. Nếu bố nghe được tiếng chúng tôi tối hôm ấy, ông cũng không thể biểu hiện ra điều đó. Nhưng tôi muốn tin rằng bằng cách nào đó bố biết được chúng tôi đang ở đây bên bố, giống như ông đã ở bên chúng tôi khi chúng tôi còn bé.

Chúng tôi thay phiên nhau ngồi cạnh giường bố, theo dõi những đốm sáng xanh bí hiểm lúc lên lúc xuống trên màn hình theo dõi, và thôi không trông chờ vào tiếng vù vù và tiếng lách cách như thôi miên của máy hô hấp nhân tạo. Cái tâm điểm trong thế giới hỗn độn mênh mang với những trách nhiệm, nghĩa vụ và những cuộc hội họp của tôi đã thu hẹp lại trong cái phòng bệnh nhỏ bé ở Little Rock, giờ đây trở thành một cõi riêng không còn các lo toan, phiền muộn đời thường ngoại trừ chuyện hệ trọng nhất này.

Bill đến bệnh viện vào ngày Chủ nhật, 21 tháng 3. Tôi rất mừng khi gặp được anh và cảm thấy mình như được thư giãn lần đầu tiên trong hai ngày ở bệnh viện khi anh lãnh trách nhiệm nói chuyện với bác sĩ, giúp tôi sớm ra quyết định về việc chọn lựa các biện pháp y khoa đối với bố.

Carolyn Huber và Lisa Caputo đã từ Washington đến cùng với tôi và Chelsea. Carolyn rất thân thiết với bố mẹ tôi. Tôi đã gặp bà khi tôi tham gia Hãng Luật Rose, cũng là công ty bà đã làm việc nhiều năm với vai trò một người quản lý văn phòng. Bà quản lý khu biệt thự của Thống đốc bang Arkansas trong suốt nhiệm kỳ đầu tiên của Bill và chúng tôi đã đề nghị bà đến làm việc cùng với chúng tôi tại Nhà Trắng để xử lý các thư từ cá nhân.

Lisa Caputo là thư ký về báo chí của tôi từ khi diễn ra đại hội Đảng. Bà ấy và bố tôi rất tâm đ̐u ý hợp ngay lần đầu tiên gặp nhau và phát hiện ra cả hai đều đến từ thành phố Scranton - Wilkes-Bane thuộc bang Pennsylvania. Bố bảo với tôi: "Hillary này, con đã làm rất tốt đấy. Con đã thuê được những người ở vùng đất của Đức Chúa đấy!".

Harry Thomason bay đến từ khu vực Bờ biển phía Tây, và ông cũng sắp xếp chuyến đi cho cả Virginia và Dick Kelley - hai người họ không ở trong thành phố - đến bệnh viện vào tối Chủ nhật. Bill và tôi đã nghĩ họ ở Las Vegas, nơi mà họ rất thích đến. Nhưng Harry đã kéo Bill và tôi sang một bên để báo những thông tin còn đáng buồn hơn. Ông ấy cố gắng từ tốn, bảo với chúng tôi rằng Virginia và Dick không nghỉ lễ ở Nevada. Họ đã ở Denver, nơi mà Virginia đang thử những cách điều trị thử nghiệm căn bệnh ung thư mà bà ấy bị mắc trở lại và đang lan rộng trong cơ thể sau khi bà làm phẫu thuật cắt bỏ ngực hai năm trước. Virginia không muốn chúng tôi biết là bà ấy đang bị bệnh và Harry nói rằng bà ấy sẽ chối phăng nếu chúng tôi cố gặng hỏi. Harry đã theo dõi họ và ông ấy cảm thấy là chúng tôi cần phải biết chuyện. Bill và tôi cảm ơn ý thức cũng như tấm lòng của ông và cùng quay trở lại với Virginia và Dick, hai người họ đang nói chuyện với mẹ và các em trai của tôi. Chúng tôi quyết định tôn trọng mong muốn của Virginia, đó là cách tốt nhất để giải quyết vấn đề khó khăn của gia đình vào thời điểm này.

Ngay hôm sau, Bill đã phải bay trở về Washington. May mắn thay, Chelsea không phải nghỉ học ở trường vì đang là kỳ nghỉ xuân. Con bé ở lại Little Rock cùng tôi và tôi rất cám ơn sự bình tĩnh của nó cũng như tình cảm thân thiết yêu thương mà nó dành cho tôi. Ngày tháng kéo dài lê thê, trong khi tình trạng của bố vẫn rất nguy kịch. Bạn bè và người thân từ khắp nơi bắt đầu đến thăm hỗ trợ tinh thần cho tôi. Để cho qua thời gian, chúng tôi chơi đố chữ hoặc chơi bài với nhau. Tony chỉ tôi cách chơi trò xếp hình Tetris trên cái máy tính nhỏ vừa lòng bàn tay của nó và tôi đã ngồi hàng giờ, lắp ghép theo quán tính những mẩu hình khối lại với nhau khi chúng lơ lửng rơi xuống trên màn hình.

Đơn giản là tôi không thể nào tập trung vào nhiệm vụ làm một Đệ nhất Phu nhân của mình. Tôi xóa sạch chương trình làm việc và yêu cầu Lisa Caputo giải thích cho ông Ira Magaziner cùng những người khác biết rằng họ nên tiếp tục công việc mà không có tôi. Phu nhân Tipper tham dự các diễn đàn được lên lịch từ trước về vấn đề chăm sóc y tế và ông Al Gore đã thay tôi nói chuyện với các lãnh đạo của Hiệp hội Y khoa Mỹ ở Washington và chủ trì cuộc họp công khai đầu tiên của Nhóm Chuyên trách về Cải cách Hệ thống Chăm sóc Y tế Quốc gia. Tôi không thể nào để bố mẹ tôi ở lại một mình. Thường thì tôi có thể xử lý nhiều việc cùng một lúc nhưng tôi không thể giả vờ rằng lúc này cũng giống như lúc bình thường được. Tôi biết là gia đình tôi sẽ sớm phải đối diện với quyết định ngưng sử dụng máy hô hấp nhân tạo để duy trì sự sống của bố tôi.

Có lẽ là nhằm thay đổi cảm giác của mình, cho nên trong nhiều giờ liền ở bệnh viện, tôi đã nói chuyện với các bác sĩ, y tá, dược sĩ và lãnh đạo của bệnh viện cùng những người thân của các bệnh nhân khác về hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện thời. Một trong những bác sĩ đã bảo với tôi rằng ông ấy cảm thấy buồn bực biết bao khi kê toa cho một số bệnh nhân thuộc diện Chương trình Chăm sóc Sức khóe (Medicare), mà ông cũng biết rằng họ không đủ khả năng để mua thuốc theo đơn. Một số bệnh nhân khác trả tiền thuốc men nhưng mua với liều lượng thấp hơn liều lượng được kê toa, để kéo dài thời gian hơn. Thường thì cuối cùng những bệnh nhân này lại phải quay trở lại bệnh viện. Những vấn đề về chính sách chăm sóc y tế mà chúng tôi đang giải quyế hiện là một phần hiện thực hằng ngày của tôi. Những cuộc gặp gỡ cá nhân này đã củng cố thêm ý thức của tôi về những khó khăn trong nhiệm vụ Bill đã giao cho tôi và về tầm quan trọng của việc cải cách hệ thống chăm sóc y tế.

Bill quay trở lại thành phố Little Rock vào ngày Chủ nhật, 28 tháng 3, và chúng tôi ngay lập tức tập hợp gia đình, đồng thời đi gặp những bác sĩ nhằm được giải thích rõ ràng hơn về tình trạng của ông cụ để chúng tôi có thể chọn lựa biện pháp y khoa phù hợp: Não của cụ ông Hugh Rodham đã chết và ông chỉ còn duy trì được sự sống nhờ máy móc mà thôi. Không ai trong chúng tôi có thể tưởng tượng được rằng người bố vốn mang tính độc lập mãnh liệt mà chúng tôi đã biết sẽ muốn chúng tôi duy trì cơ thể ông sống theo cách thức như vậy. Tôi nhớ bố đã giận dữ và buồn bực như thế nào sau cuộc phẫu thuật phải trợ tim nhân tạo bốn lần vào năm 1983. Sức khỏe trong cả cuộc đời của bố rất tốt và ông luôn coi trọng việc tự lực bản thân mình. Lúc đó bố bảo với tôi rằng bố thà chết còn hơn chịu đựng bệnh tật và trở thành người vô dụng. Tình trạng lần này của bố đã trở nên quá xấu, mặc dù may mắn là bố dường như không nhận thức được điều đó. Tối hôm ấy, mọi người trong gia đình đều đồng ý rằng chúng tôi nên tháo máy hô hấp nhân tạo ra khỏi người bố sau khi nói lời tạm biệt ông lần cuối và chấp nhận để Chúa mang ông về với Chúa. Bác sĩ Kumpuris bảo với chúng tôi là ông cụ có thể sẽ qua đời trong vòng hai mươi bốn giờ nữa.

Tuy nhiên, tinh thần của người cựu tuyển thủ đội bóng Nittany Lions, của một võ sĩ quyền anh chưa hẳn là đã sẵn sàng ra đi. Sau khi thiết bị hỗ trợ sự sống được tháo ra, bố bắt đầu tự thở, và nhịp tim của ông vẫn còn đập. Bill ở lại cùng chúng tôi cho đến ngày thứ Ba thì anh ấy phải tiếp tục lịch trình làm việc của mình. Chelsea và tôi quyết định ở lại cho đến phút cuối cùng

Tôi hủy bỏ mọi kế hoạch xuất hiện trước công chúng, kể cả dịp khai trương sân vận động đầu tiên trong trận đấu mở màn tại Wrigley Field ở Chicago nhưng có một lời hứa mà tôi dường như không thể nào bỏ đi được. Liz Carpenter từng là thư ký về báo chí của Phu nhân Bird Johnson, và hiện giờ, trong phạm vi các hoạt động của mình, bà Liz đã tổ chức một loạt buổi thuyết trình tại Trường Đại học Texas ở thành phố Austin. Nhiều tháng trước đó tôi đã nhận lời mời của bà đến diễn thuyết vào ngày 6 tháng 4. Trong khi tính mạng bố tôi còn đang trong làn ranh giữa sự sống và cái chết, tôi đã gọi điện cho bà để hủy bỏ buổi thuyết trình đó và hẹn lại dịp khác. Bà Liz là một người nhiệt tình, thoải mái và với phong cách quyết đoán đặc biệt không lẫn vào đâu được của mình, bà không chấp nhận một câu trả lời từ chối. Bà ấy bảo với tôi là chỉ còn vài giờ đồng hồ nữa là đến buổi diễn thuyết của tôi và nó sẽ làm tôi tạm quên đi tình trạng của bố tôi . Thậm chí bà ấy còn nhờ Phu nhân Bird gọi điện thuyết phục tôi đến với buổi nói chuyện. Bà Liz biết là tôi ngưỡng mộ Phu nhân Bird Johnson vì đó là một người phụ nữ lịch thiệp, một trong những Đệ nhất Phu nhân có thế lực và có sức ảnh hưởng nhất của chúng ta. Cuối cùng, tôi nhận thấy là việc đồng ý thực hiện bài diễn thuyết dường như dễ dàng hơn là vẫn cứ nói lời từ chối.

Vào ngày Chủ nhật, ngày 4 tháng 4, tính mạng bố tôi vẫn còn treo lơ lửng. Bố vẫn sống suốt một tuần mà không cần đến sự hỗ trợ hoặc thức ăn nhân tạo nào. Bệnh viện phải chuyển ông cụ ra ngoài phòng chăm sóc đặc biệt để nhường chỗ cho bệnh nhân khác. Bố nằm ở phòng thường, trông bố như thể ông vừa mới ngủ và sẽ mau chóng tỉnh dậy. Bố có vẻ thanh thản và trẻ hơn cái tuổi tám mươi hai của ông. Ban giám đốc bệnh viện bảo với mẹ và tôi là họ sẽ sớm đề nghị phẫu thuật đặt ống truyền thức ăn cho bố,ông cụ có thể được chuyển đến một nhà săn sóc. Cả hai mẹ con tôi đều cầu nguyện là chúng tôi có thể qua khỏi cơn ác mộng này. Tôi chợt nghĩ về việc cái ống truyền thức ăn kia sẽ gây khó chịu cho bố - thậm chí là điều tồi tệ nhất trong hệ thống giá trị của ông - trong khi việc duy trì sự sống của ông sẽ được chuyển cho bệnh viện chăm sóc. Nhưng nếu tình trạng sống thực vật của bố cứ kéo dai dẳng, thì không còn cách nào khác.

Chelsea đã hết thời gian nghỉ xuân ở trường nên chúng tôi trở về Nhà Trắng khuya ngày 4 tháng 4. Hai ngày sau, tôi bay đến thành phố Austin. Vì đã không lên kế hoạch trước cho nên lúc ấy tôi cần phải viết một bài để chuẩn bị cho buổi diễn thuyết. Nhưng đến khi lên máy bay, tôi vẫn chưa có một ý tưởng nào về những điều mình sẽ nói.

Tôi tin rằng khi trái tim chúng ta ngập tràn nỗi buồn đau, chúng ta rất dễ bị tổn thương nhưng cũng dễ mở rộng lòng ra để đón nhận những ý tưởng mới. Tôi không biết cái chết sắp xảy đến của bố tôi đã làm tôi thay đổi nhiều bao nhiêu nhưng có nhiều vấn đề mà tôi trăn trở bao năm qua đang ngập tràn trong tâm trí tôi. Bài diễn văn mà tôi soạn thảo bằng chữ viết bình thường không liền mạch, hoặc thậm chí có chỗ chắp nối, nhưng nó phản ánh chính xác những gì tôi đang suy nghĩ vào lúc đó.

Những năm trước đây, tôi bắt đầu mang theo mình một cuốn sách nhỏ trong đó chứa đầy những lời ghi chú, những đoạn trích, những câu nói truyền cảm và những lời Kinh Thánh. Trên chuyến bay đến Austin, tôi đọc lướt qua cuốn sách và dừng lại ở một mẩu tạp chí cắt ra, trong đó có bài báo của ông Lee Atwater viết trước khi qua đời do bị ung thư não ở tuổi 40. Ông Atwater là một chính trị gia trẻ tuổi có tài trong các chiến dịch tranh cử của Tổng thống Reagan và Tổng thống George H. W. Bush. Ông cũng là người chủ yếu xây dựng nên uy thế của Đảng Cộng hòa trong những năm 1980. Ông là một nhà đấu tranh chính trị đường phố và nổi tiếng với nhưng sách lược tàn nhẫn. Atwater tuyên bố, việc giành chiến thắng mới là điều quan trọng - cho đến khi ông ta bị bệnh. Ngay trước khi qua đời, ông đã viết về "khoảng trống tinh thần trong lòng xã hội Mỹ". Thông điệp này của ông ta đã làm tôi xúc động khi lần đầu tiên đọc nó, và trong thời điểm hiện nay, dường như nó càng trở nên quan trọng hơn, vì vậy tôi quyết định trích dẫn về ông ta trong bài nói của mình trước mười bốn nghìn khán giả tụ tập trong buổi thuyết giảng của bà Liz Carpenter.

Atwater đã viết rằng: "Rất lâu trước khi tôi bị mắc bệnh ung thư, tôi cảm thấy có một điều gì đó đang khuấy động trong lòng xã hội Mỹ. Đó là một cảm nhận giữa những công dân của đất nước - những người thuộc Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ đều giống như nhau - rằng có điều gì đó đang mất đi trong cuộc sống của mọi người - một điều gì đó rất quan trọng...Tôi không biết chính xác được điều đó là điều gì. Căn bệnh của tôi giúp tôi nhìn thấy được cái đang mất dần đi trong xã hội chính là cái đang mất dần trong tôi: một trái tim nhỏ bé, nhưng chứa chan tình cảm anh em thân hữu.

Những năm 80 là năm của những gì con người đạt được - sự giàu sang, quyền lực, uy tín. Tôi hiểu. Tôi có được sự giàu sang, quyền lực và uy tín nhiều hơn đa số những người khác. Nhưng bạn có thể có được tất cả những điều bạn muốn mà vẫn cảm thấy trống rỗng. Quyền lực nào tôi sẽ đánh đổi khi dành thêm một ít thời gian cho gia đình tôi? Cái giá nào tôi phải trả cho một buổi tối dành cho bạn bè? Phải đến khi bị căn bệnh chết người này tôi mới nhận ra được sự thật ấy, nhưng đó là một sự thật mà đất nước chúng ta, sau khi đuổi theo những tham vọng bất tận của ạng suy đồi về đạo đức, mới có thể hiện ra...".

Tôi tìm hiểu nhiều nguồn khác nhau để kết hợp chúng với một câu nói về nhu cầu “xây dựng lại xã hội bằng cách định nghĩa lại những gì là ý nghĩa đối với con người trong thế kỷ 20, khi bắt đầu bước sang một thiên niên kỷ mới...".

"Chúng ta cần một đời sống chính trị mới có ý nghĩa. Chúng ta cần đạo đức mới về trách nhiệm cá nhân và lòng tận tụy. Chúng ta cần một định nghĩa mới về xã hội văn minh sẽ trả lời được những câu hỏi nan giải do các nguồn lực thị trường và cả nguồn lực chính phủ đặt ra, chẳng hạn như làm thế nào chúng ta có thể có được một xã hội làm chúng ta no đủ và khiến chúng ta cảm nhận được rằng mình là một phần của điều gì đó lớn lao hơn chính bản thân chúng ta."

Tôi đề nghị một câu trả lời cho câu hỏi sâu sắc của Lee Atwater: "Ai sẽ dẫn dắt chúng ta ra khỏi "sự trống rỗng trong tâm hồn?” Tôi đáp: "Câu trả lời là : tất cả chúng ta".

Khi tôi hoàn tất bài diễn văn, tôi ôm lấy bà Liz Carpenter, Thống đốc Ann Richards và Phu nhân Bird Johnson. Sau đó tôi đi thẳng ra phi trường để quay trở về Nhà Trắng, thăm tình hình con gái tôi và gặp Bill trước khi đến chỗ mẹ tôi để giúp bà đối diện với sự thật là phải chuyển bố đến bệnh viện tư nhân.

Tôi cảm thấy khuây khỏa khi đã hoàn tất bài diễn văn, và tôi cho rằng đây sẽ là bài kết thúc. Nhưng trong vài tuần, những lời nói của tôi đã bị chế giễu trên The New York Times kể lại câu chuyện với tiêu đề thật hài hước: "Thánh Hillary". Bài báo bàn luận qua loa về cuộc thảo luận của tôi về tâm hồn con người như là "sự rao giảng dễ dãi về đạo đức" được diễn đạt bằng "lớp vỏ bọc biệt ngữ hời hợt và mong manh của Thời đại mới". Tôi rất cảm kích khi có nhiều người gọi điện đến để cảm ơn tôi đã đặt câu hỏi về ý nghĩa trong cuộc sống và trong xã hội chúng ta.

Ngay sau ngày tôi diễn thuyết ở Austin, bố tôi qua đời.

Tôi không thể không nghĩ về mối quan hệ của tôi với bố đã phát triển theo thời gian như thế nào. Tôi kính yêu bố khi tôi chỉ là một cô bé con. Tôi hăm hở theo dõi bố qua cửa sổ và chạy ra đường để gặp bố trên đường ông đi làm về. Với sự khuyến khích và huấn luyện của bố, tôi đã biết chơi bóng chày, bóng bầu dục và cả bóng rổ nữa. Tôi đã cố gắng mang về nhà những điểm tốt để bố hài lòng. Nhưng khi tôi lớn lên, mối quan hệ giữa tôi với bố đã thay đổi một cách tự nhiên, một phần vì kinh nghiệm của tôi đang tích lũy nhiều dần lên, một điều đã xảy ra theo thời gian và trong không gian khác với của bố, và phần khác cũng vì bố đã thay đổi. Bố dần dần yếu đi đến nỗi bố không theer ném bóng cho tôi và Hugh khi chúng tôi chạy xung quanh những cây du trước nhà. Giống như những cây du vĩ đại ấy không chống nổi bệnh tật và phải bị đốn đi ở khắp nơi trên đất nước, sức lực và tinh thần của bố dường như suy yếu dần theo thời gian.

Càng ngày, cái cõi tạm của bố dường như càng thu ngắn lại khi ông nội tôi và cả những người anh em của bố qua đời chỉ trong một vài năm ngắn ngủi giữa thập niên 60. Rồi thì những năm đầu thập niên 70, bố quyết định là mình đã kiếm đủ tiền, vì vậy bố sẽ không đi làm nữa và giải tán công ty nhỏ của mình. Trong suốt thời gian tôi học trung học và những năm đại học, mối quan hệ giữa bố con tôi dần dần được xác định hoặc bằng sự im lặng, khi tôi tìm kiếm chuyện gì đó để nói chuyện với bố, hoặc bằng những cuộc tranh luận do tôi ơi gợi ra, bởi vì tôi biết bố luôn luôn sẵn sàng bàn luận cùng tôi về các vấn đề chính trị và văn hóa - như về Việt Nam, các phong trào hip-pi, nữ quyền, Nixon. Tôi cũng hiểu rằng thậm chí khi bố bắt đầu lớn tiếng với tôi, ông vẫn khen ngợi tính độc lập và tài năng của tôi. Bố đã yêu thương tôi bằng cả trái tim mình.

Gần đây, tôi có đọc lại những lá thư bố viết cho tôi khi tôi ở Wellesley và Yale, thường là thư đáp lại những lần tôi chán nản gọi điện về nhà để bày tỏ những mối hoài nghi về khả năng của mình hoặc cảm giác bối rối về nơi mà tôi đang ở. Tôi tin bất cứ ai gặp bố tôi hoặc trở thành "nạn nhân" chịu trận những lời chỉ trích chua cay của ông sẽ không bao giờ hình dung được tình thương dịu dàng và những lời khuyên ông dành cho tôi giúp tôi hăng hái, loại bỏ sự hoài nghi ra khỏi đầu óc tôi, để tôi vẫn tiếp tục con đường của mình.

Tôi cũng đã tôn trọng thiện chí sẵn lòng thay đổi quan điểm của bố, mặc dù ông hiếm khi thừa nhận điều đó. Bố bắt đầu cuộc sống với những thành kiến có thể thấu hiểu được trong tầng lớp lao động của mình, trong gia đình theo đạo Tin Lành chống lại những người theo Đảng Dân chủ, Thiên Chúa giáo, Do Thái, người da đen và bất kỳ người nào khác được đánh giá là nằm ngoài những người cùng chủng tộc. Trong suốt chuyến đi vào mùa hè của chúng tôi đến hồ Winola, khi tôi cảm thấy khó chịu vì những quan điểm này, tôi thông báo cho tất cả mọi thành viên nhà Rodham biết rằng tôi định khi lớn lên sẽ lấy một người thuộc Đảng Dân chủ theo Thiên Chúa giáo - một định mệnh mà mọi người cho là điều tồi tệ nhất mà tôi có thể gặp phải. Qua thời gian, bố tôi trở nên mềm lòng và đã thay đổi, phần lớn là nhờ những kinh nghiệm cá nhân bố có được với tất cả mọi loại người. Bố sở hữu một tòa nhà ở Khu thương mại Chicago cùng với một người da đen - người đã làm bố dần phải tôn trọng và khâm phục, khiến ay đổi quan điểm của mình về vấn đề chủng tộc. Khi tôi lớn lên và yêu một người Tin Lành ở phương nam theo Đảng Dân chủ, bố tôi hoang mang, nhưng ông cụ đã trấn tĩnh lại và trở thành một trong những ủng hộ viên mạnh mẽ nhất của Bill.

Khi bố mẹ tôi chuyển đến thành phố Little Rock vào năm 1987, họ đã mua một căn hộ kế bên căn hộ của Larry Curbo, một y tá sống cùng với Tiến sĩ Dillard Denson - một bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Họ trở thành nhưng người bạn thân nhất của mẹ tôi và bắt đầu kiểm tra sức khỏe cho bố mẹ tôi. Họ đến thăm bố tôi, nói chuyện về thị trường chứng khoán hoặc về chính trị và giúp mẹ tôi đi vòng quanh ngôi nhà. Vào một đêm, bố mẹ tôi ngồi xem chương trình truyền hình đề cập đến các nhân vật đồng tính luyến ái nam. Khi bố bày tỏ sự phản đối của mình đối với những người đồng tính luyến ái, mẹ tôi hỏi: "Thế còn Dillard và Larry thì sao?".

Bố hỏi lại: "Ý bà là sao?"

Mẹ giải thích cho bố là những người bạn thân và những người hàng xóm của bố đều là nhưng cặp đồng tính nam có mối quan hệ dựa trên sự cam kết duy trì lâu dài. Một trong những thành kiến cuối cùng của bố tôi sụp đổ. Larry và Dillard đã đến thăm bố trong bệnh viện khi ông bị hôn mê. Một đêm, Larry giúp mẹ tôi trông bố để bà có thể về nhà nghỉ ngơi, bớt căng thẳng trong một vài giờ đồng hồ. Và cũng chính Larry là người đã nắm lấy tay bố tôi và nói lời từ biệt cuối cùng khi ông ra đi vĩnh viễn. Có lẽ, lại có sự trùng hợp là bố đã trải qua những ngày cuối cùng của mình tại Bệnh viện St. Vincent, một bệnh viện Thiên Chúa giáo tuyệt vời, một dấu hiệu cho thấy thêm một trong những thành kiến khác của ông đã biến mất.

Sáng sớm hôm sau, Bill, Chelsea và tôi, cùng với một nhóm thân hữu và thân tộc, bay trở về Little Rock để dự lễ truy điệu tại Nhà thờ Hội Giám lý First United. Đi cùng với chúng tôi là em trai Tony và vị hôn thê của nó - Nicole Boxer; Diane Blair - người bạn thân của tôi, cũng là người đang ở cùng với chúng tôi; Bruce Lindsey, Vince Foster và Webb Hubbell. Tôi cảm thấy xúc động vì vợ chồng Phó Tổng thống Al Gore đã bay về cùng với Mack McLarty - một trong những người bạn thân nhất của Bill từ lúc lớn lên và hiện là Tham mưu trưởng Nhà Trắng, cùng với phu nhân của Mack là Donna. Nhà thờ vào ngày thứ Sáu tốt lành rất đông người do có "Lễ Người chết và Phục sinh" được chú trì bởi mục sư cao cấp Ed Matthews và vị mục sư đã làm chủ hôn cho tôi và Bill - Vic Nixon. Sau buổi lễ, gia đình tôi cùng với Dillard và Larry, Carolyn và Tiến sĩ John Holden, một trong những người bạn thân nhất của em trai tôi ở Park Ridge, đã đưa bố tôi về thành phố Scranton. Theo tính cách của mình, bố đã chọn lựa và chu cấp mọi khoản an táng từ những năm trước đây.

Chúng tôi đã làm tang lễ lần thứ hai tại Nhà thờ Hội Giám lý Court Street, nằm dưới phố ở gần ngôi nhà nơi bố tôi đã lớn lên. Bill đọc bài điếu văn chan chứa yêu thương để thể hiện sự cống hiến của bố tôi - ông Hugh Rodham :

"Năm 1974, khi tôi tham gia cuộc chạy đua chính trị đầu tiên của mình, tôi đã ghé thăm khu vực bầu cử Quốc hội - nơi có nhiều người Cộng hòa ở vùng Trung Tây. Và người bố vợ tương lai của tôi đã đến trong một chiếc Cadillac với bảng đăng ký xe ở Illinois; ông không bao giờ bảo với mọi người là tôi đang yêu con gái ông, mà chỉ đi đến chỗ mọi người và nói rằng: “Tôi biết rằng các bạn là người thuộc Đảng Cộng hòa và tôi cũng vậy. Tôi nghĩ những người Dân chủ chỉ cách Chủ nghĩa Cộng sản một bước ngắn nhưng cậu đây thì ổn rồi.”

Chúng tôi để ông an nghỉ tại Nghĩa trang Washburn Street. Đó là một ngày tháng Tư lạnh lẽo, mưa như trút nước, và tâm tư của tôi cũng trở nên u buồn như bầu trời ảm đạm xám xịt. Tôi đứng lắng nghe những người lính kèn của Đội quân Danh dự đang thổi những tiếng kèn hiệu cuối cùng trong ngày. Sau khi an táng bố, chúng tôi đi cùng với một vài trong số những người bạn cũ của bố đến một nhà hàng địa phương, nơi chúng tôi hồi tưởng về ông.

Chúng tôi làm lễ kỷ niệm về cuộc đời của bố tôi nhưng tôi quá đau buồn vì những mất mát. Tôi nghĩ về việc bố sẽ vui biết bao nhiêu khi được nhìn thấy con rể là Tổng thống và ông sẽ mong muốn đến nhường nào được nhìn thấy Chelsea lớn lên. Khi Bill đang chuẩn bị bài điếu văn trên chuyến bay từ Little Rock, tất cả chúng tôi cùng kể chuyện cho nhau nghe. Chelsea nhắc chúng tôi nhớ là ông ngoại luôn bảo với con bé rằng khi nào con bé tốt nghiệp đại học, ông sẽ thuê một chiếc limousine thật lớn và đón cháu gái trong bộ đồ màu trắng. Ông có nhiều giấc mơ, những giấc mơ sẽ không còn thực hiện được nữa. Nhưng tôi cảm ơn cuộc đời, cảm ơn những cơ hội và những giấc mơ mà bố đã truyền lại cho tôi.