Năm đó, Bill, Chelsea và tôi nghỉ lễ Phục sinh tại Trại David cùng với những người thân và một vài người bạn đã đến . Trại David là nơi lý tưởng duy nhất cho tất cả chúng tôi đề có được những giây phút riêng tư và bình yên sau chuỗi ngày dài lo âu mệt mỏi và tang lễ. Bà Jackie Kennedy Onassis đã khuyến khích tôi nên bảo vệ cuộc sống riêng tư của gia đình mình ở khu tịnh dưỡng an toàn này, nơi được bao quanh bởi một khu rừng bảo tồn trong dãy núi Catoctin ở bang Maryland. Như mọi khi, lời khuyên đơn giản và thực tế của bà tỏ ra rất hữu ích. Tôi cũng đã rất vui vì bố tôi đã đến thăm khu an dưỡng này sau lễ nhậm chức của Bill. Chúng tôi vẫn nhớ sự hiện diện của ông trong căn nhà gỗ mộc mạc và ông tỏ ra rất thích thú khi tham quan nơi mà Tổng thống Eisenhower đã đặt theo tên của cháu Ngài là David. Giờ đây, chúng tôi cùng với cháu ngoại ông, Chelsea, đang ở đây để tiếc thương cho sự ra đi của ông.

Tuần lễ Phục sinh năm đó có mưa và giá lạnh, thời tiết như hòa quyện với tâm trạng của tôi. Tôi đi dạo cùng mẹ dưới làn mưa phùn và hỏi xem bà có muốn đến ở cùng chúng tôi tại Nhà Trắng không. Với tính cách độc lập cố hữu, mẹ bảo rằng sẽ ở lại trong một thời gian ngắn rồi sau đó quay về nhà để cùng tham gia giải quyết tất cả các vấn đề liên quan đến sự ra đi của bố. Mẹ cảm ơn tôi vì đã mời Dillard Denson và Larry Curbo đến Trại David. Bà cụ biết rằng họ vẫn luôn là những người bạn tốt khi bà phải đơn độc trong cuộc đời.

Chúng tôi tham dự Thánh lễ Phục sinh tại Nhà nguyện Evergreen vừa mới được xây dựng. Cấu trúc bằng gỗ và các cửa kính màu làm cho nhà nguyện và không gian xung quanh trở nên hòa hợp tuyệt vời. Tôi ngồi vào chỗ của mình và nghĩ về cách mà bố đã từng làm chị em chúng tôi bối rối khi nghe ông cất cao tiếng hát những bài thánh ca nhưng giọng ông cụ lại bị lạc điệu. Tôi biết là bố bị lãng tai và vì thế sáng hôm ấy tôi đã hát thật to, hy vọng rằng những nốt nhạc lạc điệu sẽ bay lên tới Thiên đàng

Mệt mỏi cả về thể chất lẫn tinh thần, lẽ ra tôi cần phải có nhiều thời gian hơn để nghỉ ngơi và quên đi những chuyện đau buồn, thế nhưng tôi đã không thể bỏ mặc công việc. Ira đã gửi cho tôi thông điệp khẩn cấp, cảnh báo rằng sáng kiến về hệ thống chăm sóc y tế đang bị gạt ra bên lề vì vấn đề ngân sách. Và cũng vì lý do Chelsea cần phải quay lại trường học và cuộc sống thường nhật của con bé, sau bữa cơm tối mừng lễ Phục sinh cùng với khách, chúng tôi quay về Washington.

Tối hôm Chủ nhật, ngay khi vừa bước vào phòng ngủ của mình, tôi đã cảm thấy có gì đó không ổn. Tôi bắt đầu mở các rương đựng đồ của mình và nhận thấy vài món đồ đạc đã bị xáo trộn. Đồ đạc trên bàn thì bị di dời lung tung và có cả một vết cắt dài và sâu trên chiếc kệ gỗ đựng tivi được xếp ngay khoảng trống của bức tường phía Nam. Tôi quay trở vào Phòng khách phía Tây và phòng làm việc của gia đình thì nhận thấy vài món đồ không còn ở chỗ cũ nữa. Tôi gọi Gary Walters, tổng quản lý, hỏi ông ta rằng chuyện gì đã xảy ra khi chúng tôi đi vắng và được trả lời là một đội đặc nhiệm đã đến để lục tìm các thiết bị nghe trộm và những thiết bị vi phạm an ninh khác nhưng ông ta đã quên báo với tôi.

Không một nhân viên nào của tôi và của Tổng chống được thông báo về cuộc tìm kiếm này. Helen Dickey, một người bạn ở thành phố Little Rock đã ở lại trên tầng 3 có nghe tiếng ồn ào vào đêm thứ Bảy và đã đi xuống xem chuyện gì đang xảy ra nhưng bà ấy bị một người đàn ông mặc đồ đen có vũ trang đe dọa và yêu cầu bà ra khỏi chỗ đó.

Bất chợt tôi nhớ đến mảnh giấy của Rush Limbaugh gửi cho Harry và Linda được đặt trên chiếc giường Lincoln. Tôi tự hỏi về xuất xứ của vài câu chuyện kỳ dị mà một tờ tạp chí đã trích dẫn từ một nhân viên Mật vụ nặc danh, người khẳng định rằng tôi đã ném cả cái đèn ngủ vào người Tổng thống. Trong những tình huống khác, chuyện một tạp chí lớn chọn đăng một câu chuyện lố bịch đến như vậy mà chẳng dựa trên cơ sở nào ngoại trừ những tin đồn đầy ác ý thì thật là nực cười.

Tương tự như những điều tốt xấu lẫn lộn khi nói về tôi trong nhiều năm, thông tin cho rằng tôi có “tính khí thất thường" cũng là chuyện cường điệu. Nhưng lần này tôi thừa nhận là thật sự tôi muốn làm mọi chuyện nổ tung lên. Tôi gọi Mack McLarty, Chánh Văn phòng của Tổng thống và David Watkins, Giám đốc Quản lý Nhà Trắng, cho họ biết chính xác những gì tôi đã thấy và suy nghĩ của tôi về những việc đó. Tôi muốn chắc chắn rằng những chuyện như vậy sẽ không bao giờ tái diễn mà tôi chẳng được biết gì hết.

Mack và David để cho tôi trút giận trong chốc lát. Sau khi quan sát hiện trường, họ bảo rằng việc khám xét đã được sắp xếp thông qua văn phòng tổng quản. Mack đã ra những quy định để chuyện đó sẽ không xảy ra nữa trừ khi ông ta được thông báo và Tổng thống đã chuẩn y.

Tôi vẫn đang đau buồn vì sự ra đi của bố tôi, và việc xâm phạm vào chốn riêng tư của tôi làm cho tôi cảm thấy phiền lòng nhiều hơn. Vâng, chúng tôi đang sống trong một căn nhà thuộc về quốc gia nhưng ai cũng biết rằng những người cư ngụ ở đó được phép có vài phòng là của riêng họ. Tư phòng của chúng tôi đã bị xâm phạm làm cho tôi có cảm giác rằng chẳng có nơi nào để tôi và gia đình của mình có thể làm việc yên tĩnh và quên đi nỗi buồn.

Đêm hôm ấy, tôi ngủ rất ít và đó thực sự là một đêm rất ngắn. Từ lúc 5 giờ sáng, các phụ huynh cùng con cái họ đã xế bên ngoài cổng để đợi Hội Lăn trứng Phục sinh diễn ra hàng năm trên Khu vườn phía Nam vào thứ Hai của tuần lễ Phục sinh. Khoảng 8 giờ, tôi nhìn ra ngoài cửa sổ và trông thấy hàng ngàn trẻ em cầm muỗng trên tay, tụ tập lại đợi lăn những quả trứng Phục sinh rực rỡ màu sắc trên cỏ. Bọn trẻ tham dự thật hào hứng và chẳng có lý do gì khiến tôi phá hủy cuộc vui của chúng vì những lo âu của mình. Vì vậy, tôi thay đồ và bước ra ngoài. Ban đầu, tôi đi chỉ để mà đi, nhưng sau đó, sự phấn khích, tiếng cười nói, chạy nhảy của bọn trẻ trên bãi cỏ xanh đã khiến lòng tôi ấm lại và tinh thần cũng nhẹ nhõm hơn.

Những tháng ấy là thời kỳ bắt đầu đầy khó khăn cho một nhiệm kỳ khắc nghiệt ở Washington. Nhìn lại, tôi nhận ra rằng sự trợ lực động viên cho tôi trong hầu hết thời gian đó cũng chính là những gì trợ lực cho tôi trong suốt nhiệm kỳ tại Nhà Trắng : gia đình, bạn bè và đức tin. Niềm tin tôn giáo luôn là phần chính yếu trong cuộc sống của tôi. Cho đến khi bị cơn đột quỵ chí tử, tối nào bố tôi cũng quỳ bên giường và cầu nguyện. Tôi chia sẻ với bố niềm tin vào quyền năng và tầm quan trọng của việc cầu nguyện. Tôi vẫn thường nói trong một số buổi diễn thuyết rằng nếu trước năm 1992, tôi chưa tin vào việc cầu nguyện thì cuộc sống tại Nhà Trắng đã làm cho tôi tin điều đó.

Trước khi bố tôi bị đột quỵ, tôi nhận được thư mời của người bạn thân, Lina Lader, nhân lúc bà cùng chồng là Phil tổ chức Lễ hội Cuối tuần theo phong cách thời Phục hưng mà Bill, Chelsea và tôi đã tham dự từ năm 1983 vào mỗi dịp năm mới. Những lần hội họp như vậy luôn hào hứng và đưa đến những mối quan hệ bằng hữu quan trọng trong cuộc sống của chúng tôi.

Linda mời tôi và Phu nhân Tipper dùng bữa trưa do một nhóm cầu nguyện tài trợ, họ gồm các bà thuộc Đảng Dân chủ và Cộng hòa. Trong số họ có Susan Baker là Phu nhân Ngoại trưởng James Baker, làm việc dưới thời Tổng thống Bush (cha), Joanne Kemp, Phu nhân cựu nghị sĩ Đảng Cộng hòa (và là ứng cử viên Phó Tổng thống tương lai) Jack Kemp và Grace Nelson, Phu nhân của ông Bill Nelson, một Thượng nghị sĩ theo Đảng Dân chủ đến từ bang Florida và là đồng sự với tôi hiện nay. Holly Leachman là một người bạn tâm giao luôn nhiệt thành với tôi. Trong thời gian tôi ở Nhà Trắng, Holly đã gửi cho tôi một cuốn kinh nhật tụng và những thông điệp nguyện cầu bằng fax, ngoài ra còn thường xuyên đến để khích lệ hoặc cầu nguyện cùng với tôi.

Bữa cơm trưa ngày 24 tháng 2 năm 1993 diễn ra tại Cedars, một điền trang ven sông Potomac, nơi phù họp để làm tổng hành dinh cho chương trình "Bữa sáng cho những người cầu nguyện toàn quốc” (NPB) và các nhóm cầu nguyện trên toàn thế giới. Đặc biệt có mặt ở Washington là sự hiện diện của ông Doug Coe, người tổ chức chương trình NPB lâu năm. Ông là một người cố vấn tinh thần dạn dày kinh nghiệm với tình yêu thương con người chân thành, sẵn sàng chỉ giáo cho bất kỳ ai muốn có mối quan hệ gần gũi, sâu sắc hơn với Chúa và ban tặng món quà lễ cho những người khác đang gặp khó khăn, bất kế đảng phái hoặc niềm tin của người đó. Doug đã trở thành nguồn sức mạnh, là tình bằng hữu và ông cũng thường gửi đến cho tôi những lời hỗ trợ tinh thần. Tất cả những mối thân tình này đều bắt nguồn từ buổi cơm trưa đặc biệt đó.

Một trong "những người cùng cầu nguyện với tôi bảo rằng bà sẽ cầu nguyện cho tôi hàng tuần. Thêm vào đó, họ còn tặng tôi một cuốn sách viết tay dày đặc các câu nguyện chúc, trích dẫn và Kinh thánh với mong muốn là chúng sẽ trợ sức cho tôi trong suốt thời gian tôi ở Washington. Trong hàng ngàn món quà nhận được suốt tám năm ở Nhà Trắng, ít có món quà nào mang đến niềm vui thích và cần thiết đối với tôi hơn là 12 món quà vô hình sau : sự sáng suốt, hòa bình, lòng trắc ẩn, sự tin cậy, tình bằng hữu, tầm nhìn, sự tha thứ, lòng khoan dung, sự biết, tình yêu, niềm vui và sự can đảm. Trong suốt những năm tháng tiếp đó, những người phụ nữ này vẫn không ngừng cầu nguyện cùng với tôi và cho tôi. Tôi rất cảm kích sự quan tâm và thiện ý của họ đã bỏ qua rào cản chính trị của Washington để đến với những ai cần sự giúp đỡ. Cuốn sách nhỏ của họ đã giúp cho tôi rất nhiều. Susan Baker đến thăm và viết cho tôi, động viên và thấu cảm với những sự kiện xảy ra, từ việc bố tôi qua đời đến cả những cơn bão chính trị xung quanh vai trò Tổng thống của Bill.

Khi Chính quyền cận kề với mốc 100 ngày vào cuối tháng Tư, rõ ràng là chúng tôi sẽ không đáp ứng được yêu cầu về thời hạn cuối cùng do chính mình đặt ra cho kế hoạch chăm sóc y tế trọn gói và điều đó đã không thực hiện được bởi vì tôi mất hai tuần ở Little Rock. Tin tức về các đề xuất đang được cân nhắc để chi trả cho chương trình chăm sóc y tế được đăng tải trên báo chí đã gây bối rối cho các thành viên Quốc hội về các chiến lược trước khi họ ra bất kỳ quyết định nào. Chưa kịp có kế hoạch gì thì chúng tôi đã ở vào thể thủ rồi. Tôi ngạc nhiên là người ta sẵn sàng để rò rỉ thông tin cho báo chí. Một vài người cho rằng họ đang tác động đến sự kiện, người khác dường như mong muốn có được cảm giác mình là người quan trọng ngay cả khi họ được trích dẫn như là một nguồn tin nặc danh.

Đất nước vẫn còn đang choáng váng vì hậu quả khủng khiếp của vụ bạo động tại Waco, Texas khi các thành viên của Giáo phái David bắn chết 4 nhân viên và làm bị thương 20 người khác của Cục Quản lý Rượu, Thuốc lá và Vũ khí cá nhân trong lúc các nhân viên này cố gắng thi hành nhiệm vụ của mình. Trong cuộc xung đột diễn ra tiếp theo đó vào ngày 19 tháng 4, các thành viên của nhóm này đã đốt cháy khu nhà và làm chết ít nhất 80 người thuộc Giáo phái David, bao gồm cả trẻ em. Đó là một sự mất mát khủng khiếp về nhân mạng. Cho dù kết quả của một cuộc điều tra độc lập chỉ ra rằng kẻ đầu Giáo phái David là người chịu trách nhiệm về các vụ hỏa hoạn và bắn giết làm chết nhiều người, nó cũng chẳng thể xoa dịu được nỗi đau mà tất cả chúng ta phải gánh chịu từ bạo lực và chết chóc do các lệch lạc về niềm tin tôn giáo.

Tại nước Cộng hòa Nam Tư cũ, người Serbia ở Bosnia đang vây hãm thị trấn Hồi giáo Srebrenica trong cơn cuồng nộ "thanh trừ sắc tộc”. Đó là một minh chứng khác về sự lợi dụng bất đồng tôn giáo phục vụ cho mục đích chính trị. Báo chí đã đăng tải hình ảnh khủng khiếp về việc thảm sát thường dân và bạc đãi tù nhân gợi lên sự liên tưởng về tội ác của Đức quốc xã ở châu Âu. Tình hình càng trở nên đau lòng hơn khi số người chết ngày càng tăng và tôi thật sự chán sự bất lực của Liên hiệp quốc trong vấn đề can thiệp hoặc thậm chí là bảo vệ cộng đồng Hồi giáo.

Trong bầu không khí u ám của những sự kiện này, Bill và tôi đã tiếp đón 12 vị Tổng thống và Thủ tướng tại Nhà Trắng, họ đến Washington tham dự lễ khánh thành viện bảo tàng về nạn tàn sát người Do Thái vào thời Đức quốc xã diễn ra vào ngày 22 tháng 4. Một vài nhà lãnh đạo đã gây sức ép, muốn nước Mỹ phải can dự nhiều hơn nữa vào nỗ lực của Liên hiệp quốc nhằm chấm dứt cuộc tương tàn tại Bosnia. Trong số những người có quan điểm này, Elie Wiesel, một người sống sót từ trại tập trung của Đức quốc xã và từng đoạt giải Nobel Hòa bình đã đọc một bài diễn văn thật ấn tượng về Bosnia tại lễ khánh thành viện bảo tàng. Ông đã quay sang Bill và nói: "Thưa ngài Tổng thống... trước đây, tôi từng ở Nam Tư và những gì tôi đã trông thấy làm cho tôi không thể nhắm mắt được. Là một người Do Thái, tôi xin nói rằng chúng ta phải làm gì đó để chấm dứt đổ máu tại Nam Tư". Tôi đã đọc cuốn sách Night, Wiesel miêu tả thật kinh khủng về những điều ông biết tại Auschwitz và Buchenwald - các trại tử thần tại Ba Lan và Đức. Tôi ngưỡng mộ văn phong và sự cống hiến của ông chnhân quyền và kể từ ngày ấy, ông và vợ ông, bà Marion, đã trở thành bạn của tôi.

Dưới cơn mưa phùn xám xịt, tôi đồng ý với nhận định của Elie, vì tôi cũng tin rằng cách duy nhất để chấm dứt nạn diệt chủng tại Bosnia là thông qua các cuộc không kích có chọn lựa vào các mục tiêu của người Serbia. Tôi biết rằng Bill thất vọng vì sự thất bại của châu Âu sau khi họ khăng khăng cho rằng Bosnia là sân sau của họ và là vấn đề mà họ có trách nhiệm giải quyết. Bill đã gặp các cố vấn của mình để bàn về sự can thiệp của Mỹ trong nỗ lực gìn giữ hòa bình và những giải pháp khác để chấm dứt xung đột. Số người chết ngày càng tăng cao làm cho vấn đề càng trở nên nhức nhối.

Chúng tôi phải thích nghi với các tin tức tốt, xấu ở trong nước và trên thế giới. Tại Quốc hội, các nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã sắp đặt kế hoạch cản trở ở Nghị viện và loại bỏ kế hoạch kích thích kinh tế trọn gói của Tổng thống sau khi Hạ viện đã thông qua. Trong bối cảnh có quá nhiều việc diễn ra như vậy, những thời khắc thành công nhất của Chính phủ trở nên bị lu mờ. Để kỷ niệm Ngày Trái đất 22 tháng 4, Bill hứa rằng sẽ ký một hiệp ước quốc tế quan trọng về đa dạng hóa động và thực vật mà trước đây Tổng thống Bush đã bác bỏ. Tuần tiếp theo, Bill thông báo một chương trình phục vụ quốc gia, AmeriCorps, chương trình này sẽ làm sống lại lý tưởng của chương trình Peace Corps và VISTA, hướng năng lực của những tình nguyện viên trẻ tuổi vào việc đáp ứng các nhu cầu nội tại của chính nước Mỹ.

Dù nhân dân có yêu cầu điều gì đi chăng nữa, Bill và tôi vẫn cố gắng không xao nhãng trách nhiệm làm cha, làm mẹ đối với Chelsea. Chúng tôi có mặt tại tất cả các sự kiện ở trường và cùng thức với con bé khi nó làm bài tập ở nhà. Bill còn giúp Chelsea đạt điểm 8 mô đại số, khi Bill đi công du xa thì Chelsea gửi fax cho Bill những thắc mắc của mình rồi hai cha con cùng nhau giải quyết những thắc mắc ấy qua điện thoại. Chúng tôi vẫn viện cớ vì sự riêng tư của Chelsea để đánh lạc hướng giới truyền thông và một vài nhân viên của Bill. Văn phòng đặc trách về Báo chí Nhà Trắng đã thuyết phục Bill cho phép đài NBC đi theo để làm bộ phim A Day in the Life và sẽ công chiếu vào đầu tháng Năm. Tôi đồng ý tham dự nhưng không cho phép Chelsea tham gia. Các nhân viên của Bill đã ra sức thuyết phục tôi rằng hình tượng của chúng tôi sẽ trở nên tốt đẹp hơn nếu tôi xuất hiện cùng Chelsea trong bữa ăn sáng hoặc cùng thảo luận về bài tập ở nhà của con bé. Khi thuyết phục không thành, người làm chương trình lại cố gắng thuyết phục tôi lần nữa. Cuối cùng Tom Brokaw - người đóng vai trò quyết định của chương trình, gọi điện đến. Khi tôi nói "tuyệt đối không được" thì Tom bảo là ông ấy tôn trọng ý kiến của tôi.

Chúng tôi đang ở giữa giai đoạn biến khu tư dinh trở thành nhà theo đúng nghĩa. Nghĩa là chúng tôi có thể sơn, dán giấy tường và đặt kệ sách ở bất kỳ chỗ nào mình muốn. Ngay sau lễ Phục sinh, Chelsea đã bị dị ứng đường hô hấp trầm trọng do mớ hỗn độn, bụi, sơn và các hóa chất dùng cho việc trang trí. Và hơn lúc nào hết, tôi mong ước được kề cận con gái mình suốt ngày. Tuy nhiên, chúng tôi đã cố gắng giữ sự riêng tư cho Chelsea và vài người biết là tôi đã lo lắng biết chừng nào.

Chelsea bình phục khi chúng tôi đã kiểm soát được căn bệnh dị ứng. Để chúc mừng cho cả hai mẹ con, tôi đưa con gái đến nhà hát kịch American Ballet ở New York xem vở Sleeping Beauty. Lúc đó, vấn đề tóc tai lại làm tôi khó xử. Susan Thomases bảo rằng tôi nên thử kiểu tóc đặc sắc của Frederic Fekkai này. Tôi mạo hiểm và hỏi xem liệu tối hôm đó ông ta có thể ghé qua phòng của chúng tôi ở khách sạn Waldorf-Astoriaước giờ chúng tôi đi ra ngoài không. Tôi mến ông ta ngay và vì thế tôi đồng ý thử kiểu mới, kiểu tóc "gọn gàng” được cắt giống như kiểu tóc của phóng viên truyền hình Diane Sawyer. Đương nhiên là tóc tôi ngắn lên và thay đổi một cách ấn tượng. Chắc rằng kiểu tóc của tôi sẽ được khắp nơi trên thế giới biết đến.

Khuya hôm đó, Lisa Caputo, thư ký báo chí của tôi, biết được chuyện cắt tóc qua cú điện thoại muộn của Capricia Marshall, người ở cùng tôi tại New York.

"Đừng có nổi giận với tôi nhé", Capricia nói. "Bà ấy đã cắt tóc rồi".

"Cái gì !”

"Susan dẫn gã đó vào phòng khách sạn và khi bà ấy đi ra thì tóc đã được cắt xong rồi."

"Ôi, Chúa ơi!"

Vấn đề đối với Lisa không phải là ở chỗ lời nói vô ý nhất thời trong các mối quan hệ công chúng - bà ta từng xử lý những câu chuyện về tóc tai - mà là những liên quan phức tạp đến giới truyền thông. Do nhân viên của tôi từng cho rằng sẽ có một chương trình chăm sóc y tế được trình bày vào tháng Năm, tôi đã đồng ý để Katie Couric và ê kíp thực hiện chương trình Today của bà ta theo chân tôi đi vòng quanh Nhà Trắng để quay phim trước khi vào phần đàm thoại chính. Tuần trước đó, NBC đã thu hình tôi như là một Đệ nhất Phu nhân với tóc dài chấm vai. Và Đệ nhất Phu nhân sẽ được Katie Couric phỏng vấn trực tiếp đã có một bộ dạng mới và vì thế, đành phải quay lại cảnh phim trước để trông tôi không thay đổi trong suốt chương trình.

Katie chẳng bao giờ bỏ qua khi bà đến Nhà Trắng và nhận thấy tôi có cái gì đó mới. Bà ấy cũng chẳng bao giờ phàn nàn ràng bộ màu hồng của tôi không hoàn toàn hợp với trang phục màu hồng da cam của bà ấy. Tôi luôn thích nhìn bà ấy trên truyền hình và vui mừng nhận ra rằng ngoài đời thật, bà ấy cũng như vậy - một người rất dễ thương.

Tôi vẫn phải luôn nắm vững tình hình và khám phá rằng làm một Đệ nhất Phu nhân thì như thế nào. Sự khác biệt giữa phu nhân Thống đốc và phu nhân Tổng thống là vô tận. Đột nhiên, những người chung quanh bạn dành nhiều thời gian để đoán rằng điều gì sẽ làm bạn vui, đôi lúc cũng chính những người đó lại chẳng hiểu bạn lắm hoặc là hiểu lầm về bạn. Mỗi lời bạn nói đều bị thổi phồng và bạn phải cẩn thận với cả những gì bạn mong ước hoặc có được nó từ những người thuộc quyền.

Có lần, khi tôi du ngoạn một mình với tư cách là Đệ nhất Phu nhân thì một người phụ tá trẻ hỏi tôi, "Khi ở trong căn hộ của mình thì Bà thích uống món gì?”

"Cậu biết đấy, tôi cảm thấy rất thích Diet Dr Pepper", tôi trả lời.

Nhiều năm sau đó, mỗi lần tôi mở tủ lạnh trong phòng khách sạn thì đều thấy bên trong chất đầy Diet Dr Pepper. Người ta cũng đến với tôi với những ly đầy Diet Dr Pepper ướp lạnh. Tôi cảm thấy mình giống như thầy phù thủy tập sự, như nhân vật chuột Mickey trong bộ phim hoạt hình kinh điển Fantasia. Tôi đã không thể làm ngưng được cái máy cung cấp Dr Pepper.

Đây là một chuyện vui vẻ nhưng chứa đựng những ẩn ý rất nghiêm túc. Tôi phải thừa nhận rằng rất nhiều người sẵn lòng làm bất cứ điều gì họ có thể để làm vui lòng tôi và họ rất nghiêm túc khi hiểu sai ý tôi. Tôi không thể chỉ nói một câu đơn giản là, "Này, hãy nhìn nó xem" và rồi chỉ ra một vấn đề nào đó. Có thể tôi cần phải chỉ ra vấn đề sớm hơn. Nhưng tôi đã đến khi tôi bị rắc rối vì buột miệng phê bình ngay sau khi nghe nói về tình hình lãng phí và quản lý tài chính lỏng lẻo tại Văn phòng phụ trách Công du của Nhà Trắng. Tôi nói với Chánh Văn phòng Mack McLarty rằng nếu thật sự có những chuyện đó thì tôi mong ông ta "lưu tâm đến nó một chút".

Khi vụ tai tiếng Travelgate được mọi người biết đến trên phương tiện truyền thông, có lẽ nó chỉ ồn ào kéo dài khoảng 2 hoặc 3 tuần. Song, trong bầu không khí chính trị mang tính phe phái, vụ việc lại trở thành biểu hiện đầu tiên của nỗi ám ảnh về cuộc điều tra kéo dài dai dẳng qua cả thiên niên kỷ mới.

Trước khi dọn vào Nhà Trắng, cả Bill, tôi và những cộng sự thân tín đều không biết là có tồn tại Văn phòng phụ trách Công du của Nhà Trắng. Vàn phòng này chuyên lo việc thuê máy bay, đặt phòng khách sạn, đặt tiệc và chăm lo những vấn đề chung cho báo giới khi họ du hành cùng Tổng thống. Chi phí sẽ được tính cho các tổ chức thông tin. Mặc dù chúng tôi chẳng biết nhiều về việc họ làm nhưng đương nhiên là không thể làm ngơ hoặc thể hiện sự tha thứ cho những lý lẽ biện minh sự lạm dụng công quỹ ở bất cứ phòng ban nào trong Nhà Trắng. Kết quả kiểm toán của Công ty KPMG Peat Marwick đã cho thấy Giám đốc Văn phòng phụ trách Công du đã lưu trữ các chứng từ kế toán để ngoài sổ sách, mà theo đó có ít nhất 18 ngàn đôla bằng ngân phiếu đã không được hạch toán đúng quy định và sổ sách kế toán của văn phòng này rất lộn xộn và rối rắm. Dựa vào những phát hiện trên, Mack và Văn phòng Cố vấn Nhà Trắng đã quyết định sa thải nhân viên của Văn phòng phụ trách Công du và cải tổ lại bộ phận này.

Có vẻ giống như quyết định của những người thiếu suy nghĩ, các hành động này đã thổi bùng lên cơn bão lửa. Khi Dee Dee Myers, thư ký Tổng thống - người phụ nữ đầu tiên giữ chức vụ này - thông báo các bãi nhiệm trong báo cáo ngắn gọn của bà vào buổi sáng ngày 19 tháng 5 năm 1993, chúng tôi đã rất ngạc nhiên về phản ứng của bộ phận báo chí. Chính phủ đã và đang cố gắng kiểm soát lợi nhuận tài chính từ các phương tiện truyền thông cũng như lợi nhuận tài chính của quốc gia, trong khi đó vài thành viên của báo chí lại xoáy vào chuyện những người bạn của họ trong Văn phòng phụ trách Công du, những người phục vụ theo ý của Tổng thống, bị đuổi việc. Chính phủ bị cáo buộc là những người không chuyên và lợi dụng chức vụ của mình để giúp việc làm cho người thân quen do có sự việc là một nhân viên Nhà Trắng có họ hàng xa với Bill và có kinh nghiệm sắp xếp các chuyến công du, được tạm thời đảm trách Văn phòng phụ trách Công du đã được cải tổ sắp xếp lại. Bill Kennedy, một cộng sự về luật pháp trước đây của tôi, cũng làm việc trong văn phòng cố vấn đã yêu cầu FBI điều tra trường hợp này, dẫn đến việc kích động một vài tờ báo. Tôi rất cảm mến tính trung thực và kỹ năng pháp lý của Bill Kennedy. Tuy nhiên, giống như hầu hết chúng tôi, ông ấy là người mới đến Washington và phải tuân thủ theo lệ ở đây ông ta không biết rằng việc mình tiếp xúc trực tiếp với FBI và yêu cầu họ điều tra về việc lạm dụng công quỹ mà không có bằng chứng thì được coi là vi phạm nghiêm trọng nghi thức ngoại giao của Washington.

Sau một cuộc thẩm tra nội bộ và cung cấp đầy đủ thông tin cho phương tiện truyền thông, Mack McLarty công khai khiển trách bốn quan chức chính phủ, kể cả Watkins và Kennedy, vì những phán quyết thiếu chứng cứ của họ khi giải quyết vụ việc. Tuy nhiên, có ít nhất bảy cuộc điều tra riêng biệt - bao gồm cả những cuộc điều tra do Nhà Trắng, Văn phòng Tài vụ, FBI và Văn phòng Luật sư Độc lập của Kenneth Starr tiến hành - đã không chứng minh được tính bất hợp pháp, việc làm sai trái và những mâu thuẫn về lợi ích của bất cứ người nào trong chính phủ và xác nhận rằng mọi quan ngại ban đầu về Văn phòng phụ trách Công du trước đó đều được biện minh rõ ràng. Chẳng hạn, Văn phòng Luật sư Độc lập kết luận rằng quyết định sa thải các nhân viên của Văn phòng phụ trách Công du là hợp pháp và có những chứng cứ về vi ạm quản lý tài chính và làm trái các quy định. Bộ Tư pháp đã tìm thấy đủ chứng cứ để buộc tội và xét xử người đứng đầu trước đây của Văn phòng phụ trách Công du về tội tham ô. Theo tường thuật của báo chí, ông ta tự nhận tội và chịu trách nhiệm hình sự đồng thời chịu thụ án tù ở mức thấp, nhưng công tố viên khăng khăng tiếp tục xét xử và khép vào trọng tội. Sau khi vài nhà báo nổi tiếng cung khai tại phiên tòa với tư cách nhân chứng, cuối cùng ông ta cũng được tha bổng.

Cho dù đã có kết luận thống nhất rằng Nhà Trắng đã làm đúng luật trong việc xử lý vụ việc, nhưng đó lại là một cuộc gặp gỡ đầu tiên vô cùng không may đối với cánh báo chí Nhà Trắng. Tôi không chắc rằng mình đã biết đủ nhanh, đủ nhiều về hậu quả của việc nói hay làm điều gì đó mà không biết chính xác chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Trong khoảng thời gian dài sau đó, tôi hay thức giấc vào lúc nửa đêm vì nghĩ rằng những sự việc xảy ra liên quan đến vụ Văn phòng phụ trách Công du đã góp phần đẩy Vince Foster đến chỗ phải từ bỏ cuộc sống của mình. Và đúng là Vince Foster đã bị day dứt bởi vụ việc này. Là một người đàn ông danh giá, đứng đắn và kỹ tính, ông cảm thấy rằng ông ta đã làm cho Tổng thống, Bill Kennedy, Mack McLarty và tôi thất vọng do không hiểu và ngăn chặn sự việc đau buồn này. Hiển nhiên, tai họa cuối cùng cũng ập đến. Hàng loạt bài xã luận đầy ác ý được đăng trên Wall Street Jounall công kích vào tính liêm khiết và năng lực của tất cả luật sư thuộc bang Arkansas trong chính quyền Clinton. Ngày 17 tháng 6 năm 1993, một bài xã luận có tựa đề "Vince Foster là ai?” tố cáo rằng việc "kinh động" nhất trong Chính quyền Clinton là "sự bất cẩn trong việc tuân thủ luật pháp". Tháng tiếp theo, tờ báo đó lại tiếp tục chiến địch bôi nhọ Chính quyền Clinton và các đồng nghiệp của tôi ở Hãng Luật Rose là bọn tham nhũng bất lương.

Bill và tôi có thể là đã thiếu kinh nghiệm trong vai trò chủ Nhà Trắng nhưng chúng tôi cũng đã đư̖c tôi luyện trong thế giới chính trị đầy khắc nghiệt. Chúng tôi biết rằng mình phải cô lập các cuộc công kích đó và tập trung vào cuộc sống thực tế của mình. Vince Foster không có phương tiện tự bảo vệ như vậy, ông hoàn toàn xa lạ với kiểu sống này và cất giữ những lời chỉ trích đó trong lòng. Mặc dù chúng tôi sẽ chẳng bao giờ biết được ông nghĩ gì trong những tuần cuối của đời mình nhưng tôi tin rằng ông cảm nhận mỗi lời buộc tội và rồi ông càng rơi vào lo âu và đau buồn. Tận đáy lòng mình, tôi luôn mong phải chi mình đã dành nhiều thời gian cho Foster và bằng cách nào đó, nhận thấy được nỗi tuyệt vọng của ông. Thực tế, ông là một người kín đáo, không một ai - kể cả vợ ông là Lisa, những đồng nghiệp thân cận nhất của ông hoặc chị gái của ông, Sheila, những người mà ông luôn gần gũi thân thiết - biết được chút gì từ sâu thẳm trong nỗi buồn của ông.

Tôi nhớ lần cuối cùng nói chuyện với Foster là giữa tháng Sáu, vào tối thứ Bảy trước lễ Ngày của Cha, Bill đi xa để đọc diễn văn tại lễ phát bằng, do đó, tôi lên kế hoạch dùng bữa tối với Webb Hubbell và vợ ông, Suzy, gia đình Foster và vài đôi vợ chồng đến từ bang Arkansas. Chúng tôi thu xếp gặp nhau tại nhà Hubbell vào khoảng 7-8 giờ.

Ngay khi tôi vừa chuẩn bị rời khỏi Nhà Trắng thì Lisa Caputo gọi đến và bảo rằng câu chuyện chính trong chuyên mục "Phong Cách" của tờ The Washington Post số phát hành ngày hôm sau sẽ nhằm vào bố ruột của Bill, ông William Blythe. Câu chuyện tiết lộ rằng ông cụ đã kết hôn ít nhất là hai lần trước khi gặp thân mẫu của Bill - một điều mà không ai trong gia đình được biết - và họ sẽ đăng tên một người được cho là anh em cùng cha khác mẹ với Bill. Thật là một "món quà" trong Ngày của Cha !

Văn phòng phụ trách Báo chí của Bill yêu cầu tôi gọi và báo cho Bill biết về bài báo để anh tránh để lộ sơ hở khi trả lời các câu hỏi về bố của mình. Sau đó, Bill và tôi phải tìm Virginia, người vốn cũng không biết gì về quá khứ của chồng mình. Tôi đặc biệt lo lắng vì căn bệnh ung thư của bà đã trở nên trầm trọng và hiểu rằng không nên để bà lo lắng thêm.

Khi tôi gọi điện thoại tới nhà Webb để báo hủy bữa cơm tối của tôi, Vince nhấc máy trả lời điện thoại. Tôi nói với ông lý do không thể đến tham dự buổi ăn tối hôm đó.

“Tôi phải tìm Bill và sau đó chúng tôi phải tìm thân mẫu của anh ấy”, tôi nói, "Anh ấy phải là người kể cho thân mẫu của mình là chuyện đó sắp bị công khai ra".

Vince đáp lời: "Ôi, tôi rất tiếc".

"Tôi cũng vậy. Ông biết đấy, tôi cũng chán ngấy chuyện ấy rồi."

Tôi nhớ đó là lần cuối cùng tôi nói chuyện với Vince.

Khoảng thời gian còn lại trong tháng và vào tháng Bảy, Vince rất bận rộn cùng với Bernie Nussbaum, luật sư của Nhà Trắng, xem xét lý lịch, trình độ chuyên môn của các ứng cử viên để thay thế cả Thẩm phán sắp về hưu là ông Byron "Whizzer" White ở Tòa án Tối cao lẫn ông William Sessions, người buộc phải từ chức Giám đốc cục Điều tra Liên bang FBI. Tôi vẫn đang làm việc duy trì cuộc cải cách chăm sóc y tế trong chương trình nghị sự của Quốc hội. Và tôi cũng bận rộn chuẩn bị cho chuyến công du đầu tiên ra nước ngoài với tư cách là Đệ nhất Phu nhàn. Bill sắp tham dự cuộc gặp thượng đỉnh G-7, cuộc họp thường niên của bảy quốc gia công nghiệp hàng đầu ở Tokyo vào đầu tháng Bảy, và tôi sẽ đi cùng với anh ấy.

Tôi đang mong đợi chuyến viếng thăm Nhật Bản lần nữa. Tôi đã đến đó trong thời gian Bill còn là Thống đốc, và tôi còn nhớ l đứng bên ngoài cổng và có dịp ngắm nhìn say mê các khu vườn rực rỡ của Cung điện Hoàng gia. Lần này chúng tôi sẽ tham dự buổi dạ yến ở bên trong cung do Nhật hoàng cùng Hoàng hậu tổ chức. Lịch thiệp, tinh tế và thông minh, đôi vợ chồng này là hiện chân của nhưng sự phong nhã trong nghệ thuật dân tộc cũng như đại diện cho sự thanh bình của các khu vườn yên tĩnh, mà cuối cùng tôi cũng được đến trong thời gian ở tại Cung điện Hoàng gia. Trong chuyến đi này, tôi cũng có dịp gặp gỡ một nhóm phụ nữ Nhật lỗi lạc - đó là cuộc họp đầu tiên trong số rất nhiều cuộc họp mặt như thế mà tôi tổ chức trên khắp thế giới - để hiểu những vấn đề mà phụ nữ phải đối mặt ở khắp mọi nơi.

Tôi đặc biệt hài lòng rằng mẹ tôi cùng đi với chúng tôi trong chuyến công du đó. Tôi nghĩ mẹ tôi có thể ngắm nhìn những phong cảnh đẹp mà quên đi sự ra đi của bố tôi. Bà đã có khoảng thời gian tuyệt vời với chúng tôi ở Nhật Bản và Hàn Quốc. Sau đó mẹ và tôi gặp Chelsea ở Hawaii, nơi tôi tham dự buổi họp về hệ thống chăm sóc y tế toàn quốc của Hawaii. Hôm 20 tháng 7, Chelseca và tôi bay về bang Arkansas để mẹ tôi ở lại đó thăm viếng vài người bạn. Tối hôm đó, vào khoảng 8 đến 9 giờ, Mack McLarty gọi điện thoại cho tôi khi tôi đang ở nhà mẹ tôi và bảo là ông ấy biết được một tin thật khủng khiếp: Vince Foster đã chết; đây có vẻ là một vụ tự sát.

Tôi quá choáng váng đến nỗi không thể sắp xếp được chuỗi các sự kiện tối hôm đó. Tôi nhớ là đã khóc và chất vấn Mack rất nhiều. Tôi đã không thể tin điều đó. Liệu ông ấy có chắc là không có sự nhầm lẫn nào không? Mack cung cấp cho tôi một số thông tin sơ lược về xác chết được phát hiện trong công viên, khẩu súng ngắn tại hiện trường, một vết thương do súng ngắn ở đầu. Ông hỏi ý kiến của tôi khi nào nên báo cho Tổng thống biết. Vào thời gian đó, Bill đang xuất hiện trên chương trình Larry King Live của đài CNN tại Nhà Trắng và đồng ý tham gia thêm nửa giờ. Mack hỏi ý tôi là có nên báo cho Bill biết trước khi kết thúc chương trình hay không. Tôi nghĩ là Mack nên cắt cuộc phỏng vấn để ông ta có thể báo tin cho Bill càng sớm càng tốt. Tôi lo tư tưởng của Bill sẽ bị phân tán trong buổi truyền hình trực tiếp đó về cái chết bi thảm của một trong những người bạn thân nhất với mình.

Ngay khi Mack gác máy, tôi đã kể sự việc cho mẹ tôi và Chelsea. Sau đó tôi bắt đầu gọi điện đến từng người mà tôi nghĩ họ có quen biết Vince, hy vọng ai đó làm sáng tỏ cách nào và tại sao chuyện đó lại có thể xảy ra.

Tôi trông đợi tin tức như cần không khí đề thở vậy. Tôi muốn phát điên vì tôi cảm thấy mơ hồ, và tôi không thể hình dung chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Ngay khi Bill kết thúc chương trình, tôi gọi điện cho anh. Anh nghe có vẻ bàng hoàng và luôn nói "Việc này làm sao có thể xảy ra được?” và "Tôi đã có thể ngăn lại được bằng cách nào đó". Sau khi tôi thông báo cho Bill, ngay tức thì anh đi đến khu phố nhà Vince và Lisa đã thuê ở phố Georgetown. Một trong vô số các cuộc gọi cho chúng tôi, anh bảo rằng Webb là trụ cột sức mạnh và có năng lực như thế nào, ông ta đảm trách việc lo liệu chu toàn đám tang sẽ được tổ chức ở thành phố Little Rock, sắp xếp việc đi lại, làm mọi thứ cần thiết có thể làm được cho gia đình Vince. Tôi luôn biết ơn Webb về chuyện đó và khi tôi nói chuyện với ông ấy, tôi đề nghị giúp đỡ ông ấy bất cứ cách nào mà tôi có thể. Tôi cũng trò chuyện với Lisa và chị gái Sheila của Vince. Không một ai trong chúng tôi tin vào điều mà chúng tôi được thông báo. Tất cả chúng tôi vẫn giữ mãi hy vọng vô lý rằng cơn ác mộng khủng khiếp này xuất phát từ sự hiểu lầm, một trường hợp nhận dạng sai.

Tôi gọi điện c Maggie Williams, người luôn hết lòng với Vince và gặp ông ta hằng ngày. Tất cả những gì bà ấy có thể làm là khóc nức nở, vì thế cả hai chúng tôi nói chuyện trong nghẹn ngào nước mắt. Tôi điện thoại cho Susan Thomases, người quen biết Vince từ những năm 80. Tôi gọi điện cho Phu nhân Tipper Gore và hỏi bà ấy xem bà có nghĩ là liệu chúng tôi có nên mời chuyên viên tư vấn để giải tỏa nỗi buồn phiền không. Bà Tipper vừa khuyên giải vừa cung cấp thêm thông tin, giải thích rằng nhiều vụ tự sát xảy ra hết sức bất ngờ bởi vì chúng ta không biết làm thế nào đế đọc được nhưng tín hiệu báo trước.

Tôi thức suốt đêm khóc và nói chuyện với bạn bè. Tôi luôn tự hỏi bi kịch này đã có thể ngăn chặn được nếu như tôi hay một ai đó chú ý tới việc gì đó bất thường trong hành vi của Vince. Khi trang chuyên mục xã luận trên tờ Wall Street Journal bêu riếu ông, tôi khuyên ông làm ngơ các chuyện đó đi - một lời khuyên tôi đưa ra thật dễ dàng song dường như Vince khó mà làm theo được. Ông kể với những người bạn rằng ông và bạn bè của ông cùng các khách hàng luôn luôn đọc tờ Journal ở bang Arkansas và ông không thể tưởng tượng việc gặp lại những người này sau khi họ đọc được câu chuyện về ông.

Tang lễ của Vince được tổ chức tại Nhà thờ St. Andrew, thành phố Little Rock. Vince không phải là người theo đạo Thiên Chúa, nhưng Lisa và các con đều là những giáo dân và việc tổ chức tang lễ ở đây có ý nghĩa rất trọng đại đối với họ. Bill hùng hồn kể chuyện về con người đặc biệt mà anh quen biết trong suốt cuộc đời mình và anh đã kết thúc bằng câu trích dẫn trong một bài hát của Leon Rusell: "Tôi yêu quý anh ở một nơi không có không gian lẫn thời gian/ Tôi yêu quý anh trọn cả cuộc đời tôi/ Anh là một người bạn của tôi".

Sau tang lễ, đoàn xe dài viếng tang của chúng tôi đến thành phố Hope, nơi Vince đã sinh ra và lớn lên. Đó là một ngày hè nóng bức, đến nỗi hơi ốc lên thành từng cuộn trên những cánh đồng đầy bụi. Vince được an táng ở khu vực ngoại ô thành phố. Tôi không thể nào tả hết được tâm trạng của mình vào lúc đó. Tôi chết lặng người đi. Tất cả những gì tôi có thể cảm nhận được là một ý niệm mơ hồ rằng cuối cùng thì giờ đây Vince đã được an toàn rồi, được trở về quê nhà, nơi mà ông ấy thuộc về.

Những ngày tiếp theo dường như trôi qua rất chậm chạp khi chúng tôi cố gắng bắt đầu công việc thường ngày như bình thường. Nhưng tất cả chúng tôi - những người rất thân thiết với Vince - vẫn bị ám ánh bởi câu hỏi "Tại sao?". Đặc biệt là Maggie, bà cảm thấy cõi lòng tan nát. Bernie Nussbaum tự trách mình rằng ông đã ở cùng với Vince vào buổi sáng ấy mà không hề phát hiện được bất kỳ điều bất thường nào ở Vince. Đó là tuần lễ tuyệt vời nhất của văn phòng cố vấn kể từ khi thành lập. Ruth Bader Ginsburg sắp có được một chân trong Tòa án Tối cao, và đúng vào buổi sáng hôm ấy, Tổng thống đã bổ nhiệm Thẩm phán Louis Freeh làm Giám đốc mới của FBI. Bernie cho rằng Vince có vẻ như đã được thư giãn, thậm chí còn thư thái nữa là khác.

Tuy nhiên, khi tôi biết được nhiều hơn về căn bệnh trầm cảm, tôi bắt đầu hiểu ra rằng Vince có vẻ đã hạnh phúc vì ý tưởng về cái chết đem lại cho ông ấy một cảm giác bình yên. Vince đã lập một kế hoạch cho mình như thường lệ. Khẩu súng Colt của bố ông ấy đã cất sẵn trong xe. Thật khó hình dung ra nỗi đau đớn sẽ làm cho cái chết giống như là một sự giải thoát, theo như Vince đang cảm nhận. Sau này chúng tôi phát hiện ra rằng một vài ngày trước khi tự sát, ông ấy đã tìm đến liệu pháp tâm lý, nhưng đã quá trễ. Ông đã lái xe đến một công viên hẻo lánh bên sông Potomac, đặt nòng súng vào họng và bóp cò.

Hai ngày sau cái chết của Vince, Bernie Nussbaum đã đến văn phòng của ông. Cùng với các đại diện của Bộ Tư pháp và của FBI, họ đã xem xét lại mọi chứng từ tài liệu ở đây để tìm kiếm bất cứ cái gì có thể hé sáng về vụ tự sát của ông.

Bernie đã tiến hành một cuộc tìm kiếm nhanh một ghi chú tuyệt mệnh vào cái đêm Vince mất nhưng không khám phá được gì cả. Trong tiến trình tìm kiếm đầu tiên này, Bernie phát hiện ra rằng Vince đã lưu trữ trong văn phòng của mình một số hồ sơ cá nhân liên quan đến công việc mà ông đang làm cho Bill và tôi khi ông ấy là luật sư của chúng tôi ở thành phố Little Rock, bao gồm các hồ sơ có liên quan đến thương vụ đất đai còn gọi là vụ Whitewater. Bernie đã đưa những hồ sơ này cho Maggie Williams cất giữ trong nhà, và ngay sau đó các hồ sơ này được chuyển giao cho văn phòng của Bob Barnett, luật sư riêng của chúng tôi ở Washington. Do văn phòng của Vince không được coi là hiện trường xảy ra vụ tự sát, nên những hành động này là có thể hiểu được, hợp pháp và chính đáng. Nhưng chúng sớm hình thành nên những giả thuyết về một âm mưu nào đó và các điều tra viên cố gắng chứng tỏ rằng Vince bị mưu sát để che đậy những gì ông ta "biết được về vụ Whitewater".

Những tin đồn lẽ ra nên kết thúc bằng các báo cáo chính thức kết luận cái chết của Vince là do tự sát và bằng một tờ giấy viết thư mà Bernie phát hiện bị xé thành 27 mảnh trong đáy vali của Vince. Một mẩu ghi chú tự sát gần giống như giọt nước mắt từ trong tim, một lời giải thích về những điều đang dằn vặt linh hồn ông ấy.

Ông ấy đã viết: "Tôi không thích hợp với công việc được nhiều người chú ý ở Washington. Ở nơi đây, việc hủy hoại cuộc đời một con người được xem như trò thể thao... Công chúng sẽ không bao giờ tin vào sự vô tội của nhà Clinton và các nhân viên trung thành với họ... Các biên tập viên của tờ Wall Street Jounal nói dối mà không nghĩ đế hậu quả".

Những lời này đã khiến cho tôi càng thêm đau buồn. Vince Foster là một người tốt - một người muốn đóng góp cho đất nước của mình. Ông ấy có thể đã tiếp tục hành nghề luật sư ở Little Rock, để ngày nào đó làm Chủ tịch của Hiệp hội Luật sư Arkansas và để không bao giờ nghe thấy những lời tồi tệ bay đến tai mình. Thay vào đó, ông đã đến Washington làm việc cho người bạn cùng lớn lên từ thành phố Hope. Thời gian ngắn ông làm việc trong ngạch hành chính đã hủy hoại hình ảnh của chính bản thân ông và trong tư tưởng của mình, ông cho rằng danh tiếng của ông đã bị nhơ nhuốc không thể nào gột sạch được. Ngay sau khi ông mất, một nhà báo của tạp chí Time đã tổng kết những biến đổi đáng buồn trong cuộc đời của ông bằng lời của chính ông. Vince nói: "Trước khi chúng tôi đến đây, chúng tôi cho rằng mình là những người tốt”. Ông ấy đang nói không chỉ cho bản thân mình, mà còn cho tất cả chúng tôi - những người tham gia cuộc hành trình từ bang Arkansas.

Sáu tháng sau kế từ những vui mừng của ngày nhậm chức là những ngày khủng khiếp. Bố tôi và người bạn thân của tôi đã mất; vợ, con cái, gia đình và bạn bè của Vince đều rất đau buồn; mẹ chồng tôi đang hấp hối; những bước đi sai lầm của Chính phủ mới đúng là đã bị biến thành nhưng sự kiện liên bang. Tôi không biết phải hướng về đâu. Và tôi đã làm điều mà tôi vẫn thường làm khi gặp phải nghịch cảnh: vùi đầu vào một thời khóa biểu dày đặc công việc đến mức không còn thời gian để nghĩ đến những nỗi buồn. Giờ đây, tôi thấy mình như một người hoa tiêu tự động, tự đẩy mình vào các cuộc họp về chăm sóc y tế ở Quốc hội và đọc diễn văn. Tôi đã suýt bật khóc mấy lần. Nếu tôi gặp người nào đó làm cho tôi nhớ về bố tôi, hoặc tình cờ nghe được một câu bình luận tồi tệ về Vince, tôi sẽ cảm thấy nước mắt mình như sắp trào ra. Tôi chắc rằng thỉnh thoảng mình hay cáu gắt, buồn và thậm chí là nổi giận - bởi vì tôi là như thế. Tôi biết tôi phải tiếp tục và chịu đựng nỗi đau của riêng mình. Đây là một trong những lần tôi vẫn cứ phải tiếp tục duy trì ý chí quyết tâm của mình.

Cuối cùng thì cuộc chiến về vấn đề ngân sách kết thúc vào tháng Tám, cùng với việc thông qua kế hoạch kinh tế của Bill. Trước cuộc bỏ phiếu, tôi có nói chuyện với những đảng viên Dân chủ đang dao động - những người cảm thấy lo lắng không chỉ cho cuộc bầu cử cam go về vấn đề ngân sách mà còn lo lắng về cách thức họ sẽ phải giải thích cho những cuộc bỏ phiếu đầy khó khăn tương tự khác, có thể diễn ra tiếp theo sau về vấn đề chăm sóc y tế, vũ khí và vấn đề mậu dịch. Một nữ dân biểu Cộng hòa đã gọi điện cho tôi để phân bua rằng bà ấy đồng ý với mục tiêu của Tổng thống là nhằm kiểm soát tình trạng thâm hụt ngân sách nhưng các lãnh đạo của bà đã ra lệnh cho bà phải bỏ phiếu phản đối, bất chấp ý kiến riêng của bà. Cuối cùng, không có người Cộng hòa nào bỏ phiếu cho kế hoạch cân đối ngân sách trọn gói. Kế hoạch này chỉ được Hạ viện chấp nhận bằng một cuộc bỏ phiếu, và Phó Tổng thống Gore trong vai trò là Chủ tịch Thượng viện phải bỏ phiếu để phá vỡ tỉ lệ hòa 50 - 50 tại Thượng viện. Nhiều người Cộng hòa can đảm, chẳng hạn như Dân biểu Marjorie Margolis Mezvinsky, dám làm những gì mà ông tin là vì lợi ích lâu dài của nước Mỹ, đã bị thất cử trong kỳ bầu cử sau.

Kế hoạch này không phải là tất cả những điều mà Chính phủ mong muốn, nhưng nó báo hiệu rằng Chính phủ phải chịu trách nhiệm trở lại về tài chính và đất nước bắt đầu một cuộc thay đổi hoàn toàn về kinh tế, một việc chưa từng xảy ra trong lịch sử nước Mỹ. Kế hoạch này cũng làm giảm bớt tình trạng thâm hụt ngân sách đi một nửa; gia hạn thêm thời gian tồn tại của Quỹ Tín thác Chăm sóc Sức khỏe Người cao tuổi (Medicare Trust Fund); mở rộng việc cắt giảm còn gọi là Chương trình Miễn giảm Thuế Thu nhập (Earned Income Tax Credit) làm lợi cho 15 triệu người lao động Mỹ có thu nhập thấp; cải cách chương trình cho vay sinh viên, tiết kiệm cho người nộp thuế hàng tỉ đô la; và tạo ra những khu vực và những cộng đồng doanh nghiệp được toàn quyền hành động thể hiện qua việc được ưu đãi thuế khi đầu tư vào những khu vực đói nghèo, khó khăn. Để có tiền chi cho những cái cách này, kế hoạch đề xuất tăng thuế xăng dầu và thuế đánh vào những người có thu nhập cao nhất - đổi lại, những người này nhận mức lãi suất thấp hơn và một thị trường chứng khoán tăng trưởng nhanh chóng khi nền kinh tế phát đạt. Bill đã ký văn bản pháp lý cho kế hoạch này vào ngày 10 tháng 8 năm 1993.

Đến giữa tháng Tám, chúng tôi toàn lo nghĩ về công việc, đến nỗi cả Bill và tôi đều gần như chỉ có lên máy bay, im lặng và ngật ngưỡng trên chuyến bay đi nghỉ lễ của chúng tôi ở Martha's Vineyard. Vậy mà hóa ra đó lại là khoảng thời gian tuyệt vời và phục hồi sức lực của tôi.

Ann và VernonJordan là những người đã thuyết phục chúng tôi đến Vineyard, nơi họ đã đi nghỉ nhiều năm. Họ tìm cho chúng tôi một địa điểm hoàn hảo, một ngôi nhà nhỏ, tách biệt của ông Robert McNamara - Bộ trưởng Bộ Quốc phòng dưới thời hai vị Tổng thống Kennedy và Johnson. Ngôi nhà nông thôn có hai phòng ngủ, ở bán đảo Cape Cod nằm bên bờ Ao Hàu, một trong những ao nước mặn lớn ở ngoài bờ biển nam của bán đảo. Tôi nghỉ ngơi, bơi lội và cảm thấy những tháng ngày căng thẳng dần tan biến mất.

Bữa tiệc do gia đình Jordan tổ chức để mừng sinh nhật lần thứ 47 của Bill vào ngày 19 tháng 8 chỉ toàn bạn bè cũ và một vài người mới, họ pha trò khiến cho tôi cười và cảm thấy thật thoải mái. Đó là một trong những khoảng thời gian đẹp nhất mà tôi có được kể từ khi Bill nhậm chứ Jackie Kennedy Onassis có mặt ở đó cùng với người bạn đồng hành lâu năm của bà là ông Maurice Templesman. Người luôn luôn tỏ ra lịch thiệp mọi lúc mọi nơi là bà Katherine Graham, chủ bút tờ báo The Washington Post cũng đến, kể cả những người bạn tin cẩn là Bill và Rose Styron.

Là một người miền Nam rất thông minh và có óc hài hước, ông Styron có một khuôn mặt dạn dày sương gió và đôi mắt như nhìn thấu tâm can. Gần đây ông đã xuất bản cuốn: Darkness Visible: A Memoir of Madness, kể lại chi tiết cuộc chiến đấu của

ông với căn bệnh trầm cảm. Tôi đã nói chuyện với ông về Vince trong bữa cơm tối và ngày hôm sau chúng tôi lại tiếp tục đàm đạo với nhau trong suốt buổi đi dạo kéo dài ở một trong những bãi biển đẹp của Vincyard. Ông Styron đã giải thích rằng cảm giác lấn át của sự mất mát và tuyệt vọng có thể bao trùm lên một con người cho đến khi khát vọng giải thoát khỏi nỗi đau khổ hằng ngày và sự mất phương hướng khiến cho cái chết dường như là một lựa chọn tự nhiên và thậm chí là hợp lý.

Tôi cũng có thời gian ở cùng với Jackie. Được bao xung quanh bởi hàng trăm mẫu đất đẹp nhất trong vùng Martha's Vineyard, nhà bà Jackie có sách và hoa ở khắp mọi nơi, có cửa sổ nhìn ra những cồn cát thoai thoải dẫn đến bãi biển ở phía xa xa. Ngôi nhà có vẻ tao nhã khiêm tốn đúng như tính cách của Jackie.

Tôi thích nhìn bà ấy và Maurice đi cùng với nhau. Với vẻ duyên dáng, thông minh và quảng bác, ông Maurice biểu lộ tình yêu, sự tôn trọng và quan tâm dành cho bà Jackie, cũng như niềm vui được ở bên cạnh bà. Họ luôn làm cho nhau cười thoải mái, đúng theo một trong những tiêu chí tôi đặt ra trong bất kỳ mối quan hệ nào.

Jackie và Maurice mời chúng tôi đi trên chiếc du thuyền của Maurice cùng với Caroline Kennedy Schlossberg và chồng của cô là Ed Schlossberg, Ted, Vicky Kennedy, Ann và VernonJordan. Caroline là một trong vài người có thể hiểu được những vấn đề đặc biệt của riêng Chelsea và từ đó, cô trở thành một người bạn rất hiểu tâm lý và là thần tượng đối với con gái tôi. Ted Kennedy, chú của Caroline là trưởng dòng họ Kennedy, một trong những Thượng nghị sĩ làm việc hiệu quả nhất. Ông đã từng phục vụ đất nước chúng ta trong vai trò người lính và cũng là một thuỷ thủ lão luyện. Ông vẫn duy trì bài tường thuật tại chỗ về vấn đề hải tặc và những trận thuỷ chiến, còn người vợ thông minh, sôi nổi của ông, bà Vicky, cung cấp các chi tiết bổ sung cho bài diễn thuyết ấy.

Chúng tôi nổ máy du thuyền khởi hành từ Hải cảng Menemsha vào một ngày nắng đẹp tuyệt vời và thả neo bên cạnh một hòn đảo nhỏ để tắm biển trước khi dùng cơm trưa. Tôi xuống khoang thuyền để lấy đồ bơi và vào lúc tôi quay trở lên boong thì Jackie, Tedn và Bill đã ở dưới nước. Caroline và Chelsea leo lên một cái bục cách mặt nước khoáng 12 mét. Khi tôi nhìn thấy hai cô cháu thì họ đã nhảy xuống biển cùng với nhau và đã ở ngay dưới nước.

Hai cô cháu cười phá lên và bơi trở về du thuyền để lại cùng nhau nhảy tiếp.

Chelsea la lên: "Nào, xuống đi mẹ ơi, thử đi!".

Dĩ nhiên là Ted và Bill cũng bắt đầu la hét: "Này, thử đi, thử đi!”. Do tôi cảm thấy thoải mái trong ngày hôm ấy nên tôi đã trả lời đồng ý. Tôi không còn là một vận động viên nữa, nhưng điều tiếp theo mà tôi biết là tôi sắp sửa nối gót Caroline và Chelsea leo lên một cái thang nhỏ hẹp để lên đến đỉnh của nó. Vào lúc này tôi nghĩ: "Mình sẽ làm chuyện này như thế nào đây?”. Ngay khi Caroline và Chelsea leo lên đến cái bục nhảy thì - ùm!, hai cô cháu đã lại lao xuống nước. Bây giờ phải lên trên đó một mình, nhìn xuống thấy mọi người bé tí ở bên dưới đang bơi, tôi nghe tiếng họ la hét: "Nào, nào! Nhảy đi!".

Rồi tôi nghe thấy giọng của Jackie la to hơn tất cả mọi người: "Đừng nhảy nữa, bà Hillary! Đừng để mọi người bắt bà phải làm như vậy! Đừng nhảy!".

Tôi tự nghĩ: "Giờ đây, đó là tiếng nói của lý trí và kinh nghiệm để mình không cần phải làm điều đó nữa". Tôi chắc chắn rằng không thể đếm hết được số lần Jackie nói: "Không, chỉ là tôi sẽ không làm điều đó mà thôi". Bà ấy biết chính xác những gì đang diễn ra trong tâm trí tôi và bà ấy đã đến để cứu tôi.

Tôi hét lên: "Bà biết đấy! Bà nói đúng!”.

Tôi từ từ leo xuống với vẻ hết sức nghiêm nghị. Sau đó, tôi xuống nước và bơi cùng với Jackie, bạn của tôi.