Chúng ta đã để lại vị quan tổng đốc đang tức giận và bực bội vì gã nông dân giả dạng làm họa sĩ ấy. Gã ta đã được tổng quản hướng dẫn, mà tổng quản thì lại được công tước chỉ đạo, để tìm cách trêu chọc ông. Thế nhưng, dù khờ khạo, thô kệch và quê mùa đến đâu, ông vẫn đối phó vững vàng với tất cả bọn họ. Ông nói với những người xung quanh và với bác sĩ Pedro Recio — người vừa quay lại phòng ngay sau khi xong xuôi chuyện riêng tư trong bức thư của công tước rằng: "Giờ thì tôi thấy rõ ràng là các thẩm phán và quan tổng đốc phải được làm bằng đồng, chứ không thể bằng da bằng thịt, mới chịu đựng nổi sự quấy rầy của những kẻ cứ nằng nặc đòi được nghe kiện tụng, đòi giải quyết việc công vào mọi lúc mọi nơi, chỉ biết lo việc của riêng mình chứ chẳng màng đến ai khác, dù trời có sập xuống đi nữa. Và nếu vị quan tòa tội nghiệp không thể nghe họ trình bày hoặc phân xử — có lẽ vì bận hoặc vì chưa đến giờ tiếp dân — thì ngay lập tức họ quay sang sỉ nhục, chửi bới, cấu xé, thậm chí bới móc cả tông ti họ hàng của người ta. Này cái đồ đương đơn ngốc nghếch và đần độn kia, đừng có mà hối hả; hãy chờ đúng thời gian và giờ giấc làm việc; đừng có kéo đến vào giờ ăn hay giờ ngủ. Vì các thẩm phán cũng chỉ là con người bằng xương bằng thịt, cũng phải đáp ứng những nhu cầu tự nhiên của cơ thể; trừ tôi ra, bởi vì nhờ có ngài bác sĩ Pedro Recio Tirteafuera đây mà cơ thể tôi chẳng được miếng gì vào bụng, ông ta muốn bỏ đói cho tôi chết tươi và lại còn tuyên bố cái chết ấy chính là sự sống. Mong rằng Chúa cũng ban cho ông ta và cả hội đồng bọn nhà ông ta một kiểu sống y như vậy — ý tôi là bọn bác sĩ tồi ấy, chứ còn bác sĩ giỏi thì đáng được tặng cành cọ và cành nguyệt quế."

Tất cả những ai quen biết Sancho Panza đều vô cùng kinh ngạc khi nghe ông ăn nói tao nhã đến vậy, và chẳng hiểu điều đó xuất phát từ đâu, nếu không phải vì chức vụ và trách nhiệm nặng nề có thể làm cho trí tuệ con người ta trở nên sắc sảo hơn hoặc minh mẫn hơn. Cuối cùng, bác sĩ Pedro Recio Agilers xứ Tirteafuera đành hứa cho ông ăn tối vào đêm hôm đó, dù việc này có thể trái với mọi châm ngôn của Hippocrates đi nữa. Nghe vậy, vị tổng đốc vô cùng mãn nguyện và hồi hộp mong chờ màn đêm cùng bữa tối tới; và mặc dù trong suy nghĩ của ông, thời gian dường như đứng yên chẳng buồn trôi, nhưng cuối cùng cái giờ phút mong mỏi bấy lâu cũng đến. Người ta dọn cho ông một đĩa salad thịt bò trộn hành tây cùng với vài chiếc chân bê luộc đã hơi ôi. Thế là ông lao vào ăn với sự ngon lành còn hơn cả khi được thết đãi gà gô Milan, trĩ Roma, bê Sorrento, gà gô Moron, hay ngỗng Lavajos. Vừa ăn, ông vừa quay sang bảo vị bác sĩ rằng: "Này ngài bác sĩ, từ nay về sau ngài đừng có bận tâm mang cho tôi mấy món ăn cầu kỳ hay đắt tiền làm gì, bởi vì làm thế chỉ tổ hành hạ cái dạ dày của tôi thôi. Nó vốn chỉ quen ăn thịt dê, thịt bò, thịt xông khói, thịt bò khô, củ cải và hành tây; còn nếu chẳng may được cho ăn mấy món cung đình này, nó lại tiếp nhận một cách khó chịu, thậm chí là ghê cổ. Điều tốt nhất mà quản gia nên làm là dọn cho tôi mấy món người ta gọi là olla podrida — lẩu thập cẩm — (và càng nhừ càng bốc mùi thơm); ngài ấy cứ cho bất cứ thứ gì mình thích vào đó, miễn là ăn được là tôi cảm ơn và sẽ hậu tạ vào một ngày nào đó. Nhưng đừng có ai trò hề với tôi, vì đã rõ ràng minh bạch cả rồi; chúng ta hãy cứ sống và ăn uống trong hòa bình và tình nghĩa, bởi vì khi Chúa ban ánh bình minh, Ngài ban cho tất cả mọi người. Tôi có ý định cai trị hòn đảo này mà không tước đoạt quyền lợi của ai cũng không nhận hối lộ; mọi người hãy mở to mắt ra và cẩn thận với mũi tên; vì tôi có thể nói cho họ biết rằng 'quỷ đang ở Cantillana', và nếu họ cứ dồn tôi đến chân tường, họ sẽ thấy những chuyện khiến họ phải kinh ngạc. Thôi nào! Hãy tự biến mình thành mật ong rồi để ruồi tha hồ ăn mảng đời ông đi."

Quản gia liền lên tiếng: "Quả thực, thưa ngài tổng đốc, ngài hoàn toàn có lý trong mọi điều ngài vừa nói; và tôi xin hứa với ngài thay mặt cho toàn thể cư dân trên hòn đảo này rằng họ sẽ phục vụ ngài với tất cả sự nhiệt thành, lòng quý mến và thiện chí, bởi vì lối cai trị ôn hòa mà ngài vừa mở đầu cho thấy ngài chẳng để lại lý do gì để họ phải làm hay suy nghĩ điều gì bất lợi cho ngài cả."

Sancho đáp: "Tôi tin là thế; và họ sẽ thật ngốc nghếch nếu làm hay nghĩ khác đi; một lần nữa tôi nhắc lại, hãy lo chuyện ăn uống cho tôi và cho con Dapple của tôi, vì đó là điều quan trọng nhất và thiết thực nhất; và khi đến giờ, chúng ta hãy đi tuần, bởi vì tôi có ý định thanh trẩy hòn đảo này khỏi mọi thứ ô uế cùng đám lang thang vô tích sự, lười biếng; vì tôi muốn ngài biết rằng những kẻ lười nhác trong một quốc gia cũng giống như lũ ong đực trong một tổ ong, chỉ ăn hoét số mật mà những con ong chăm chỉ làm ra. Tôi có ý định bảo vệ người nông dân, gìn giữ đặc quyền cho tầng lớp quý tộc, thưởng cho người đức hạnh, và trên hết là tôn trọng tôn giáo cùng các giáo sĩ của ngài. Các bạn nghĩ sao về điều đó? Những lời tôi nói có ý nghĩa gì không, hay tôi chỉ đang nói nhảm?"

Ngài tổng quản đáp: "Thưa ngài tổng đốc, những điều ngài nói có ý nghĩa lớn lao đến mức tôi không khỏi ngạc nhiên khi thấy một người hoàn toàn không chữ nghĩa như ngài — vì tôi tin là ngài chẳng biết chữ nào — lại có thể nói ra những lời thâm thúy và đầy những câu châm ngôn sáng suốt đến thế, khác xa hoàn toàn với những gì mà những kẻ cử chúng tôi đến hay chính chúng tôi khi đặt chân tới đây mong đợi ở trí tuệ của ngài. Mỗi ngày trôi qua chúng ta lại thấy những điều mới mẻ trên thế giới này; những trò đùa hóa thành hiện thực, và những kẻ chơi trò đùa lại bị gậy ông đập lưng ông."

Đêm đã xuống, và với sự cho phép của bác sĩ Pedro Recio, vị tổng đốc đã dùng bữa tối xong. Sau đó, họ chuẩn bị đi tuần. Ông khởi hành cùng với viên tổng quản, thư ký, quản gia, sử quan được giao nhiệm vụ ghi chép chiến tích của ông, cùng với một đội ngũ thừa hành và công chứng viên đông đảo đến mức trông giống như một tiểu đoàn cỡ trung. Ở giữa là Sancho chống gậy, oai vệ chẳng kém ai, và họ chỉ vừa đi qua vài con đường trong thị trấn thì nghe thấy tiếng động như tiếng gươm giáo khua chí chát. Họ vội vã chạy đến hiện trường thì thấy chỉ có hai kẻ đang giao chiến. Khi thấy nhà chức trách tiến lại gần, cả hai liền khựng lại, và một trong số đó kêu lên: "Cứu tôi với, nhân danh Chúa và nhà vua! Lẽ nào người ta lại được phép cướp bóc giữa ban ngày ban mặt ở thị trấn này, rồi lao ra tấn công người khác ngay trên đường phố sao?"

Sancho điềm tĩnh bảo: "Bình tĩnh nào, anh bạn hiền, hãy nói cho tôi nghe nguyên nhân của cuộc cãi vã này là gì; vì tôi chính là tổng đốc."

Tên còn lại bèn đáp: "Thưa ngài tổng đốc, tôi xin thuật lại bằng vài lời ngắn gọn. Ngài phải biết rằng gã quý ông này vừa mới thắng hơn một nghìn đồng real tại cái sòng bạc đối diện kia, và Chúa mới biết bằng cách nào. Tôi đã ở đó và đã bỏ qua cho hắn mấy tình huống mập mờ có lợi cho hắn, trái ngược hoàn toàn với lương tâm của mình. Hắn ôm tiền thắng cược bỏ trốn, và khi tôi chắc mẩm hắn sẽ cho mình ít nhất là một đồng crown tiền thưởng — theo lệ thường và tập quán dành cho những người có vai vế như tôi đứng đó để chứng kiến ván bài gian lận hay minh bạch, yểm trợ cho những vụ bịp bợm và ngăn chặn cãi vã — thì hắn lại đút túi số tiền rồi chuồn khỏi quán. Cảm thấy bất bình, tôi liền đuổi theo, và khi nói chuyện phải quấy với hắn một cách lịch sự, tôi xin hắn dù chỉ tám đồng real thôi, vì hắn biết tôi là một người lương thiện, không nghề ngỗng cũng chẳng có tài sản gì, bởi cha mẹ chưa từng dạy tôi một nghề nào hay để lại của cải gì cho tôi; thế nhưng gã khốn nạn ấy, kẻ trộm còn gan lì hơn Cacus và tay bịp còn sành sỏi hơn Andradilla, lại nhất quyết không cho tôi quá bốn đồng real; thế nên ngài có thể thấy hắn thiếu hổ thẹn và lương tâm đến nhường nào. Nhưng thề có đức tin của tôi, nếu ngài không đến kịp thì tôi đã buộc hắn phải nôn ra số tiền thắng cược rồi, và hắn sẽ biết thế nào là lễ độ."

Sancho hỏi: "Anh có gì để nói về chuyện này không?" Tên kia đáp rằng tất cả những gì đối thủ nói đều là sự thật, và sở hắn không muốn cho đối phương quá bốn đồng real là vì hắn đã cho gã này tiền rất nhiều lần; và những ai trông chờ tiền thưởng thì nên cưỡi mở, lịch sự, đón nhận những gì được trao với nét mặt vui vẻ, thay vì đi đòi hỏi những người thắng cược trừ phi họ biết chắc chắn đó là những tay bịp bợm và tiền thắng cược là do gian lận mà có; và chẳng có bằng chứng nào tốt hơn cho việc bản thân hắn là một người lương thiện ngoài việc hắn đã từ chối cho tiền, bởi vì bọn bịp bợm lúc nào cũng phải cống nạp cho những kẻ đứng xem biết tẩy của chúng.

Ngài tổng quản liền nói: "Đúng thế đấy; xin ngài tổng đốc xem xét phải xử lý hai kẻ này thế nào."

Sancho phán quyết: "Cách giải quyết là thế này: Ngươi, kẻ thắng cuộc, dù ngươi là tốt, xấu hay bình thường đi nữa, hãy đưa ngay cho kẻ đến gây sự này một trăm đồng real, và ngươi phải nộp thêm ba mươi đồng nữa cho những tù nhân nghèo khó; còn ngươi, kẻ không nghề ngỗng, chẳng tài sản, cứ lang thang ăn bám trên hòn đảo này trong sự lười biếng, hãy cầm lấy một trăm đồng real này ngay lập tức, và vào lúc nào đó trong ngày mai, hãy rời khỏi hòn đảo theo lệnh lưu đày trong mười năm, với điều kiện nếu ngươi vi phạm, án phạt sẽ được kéo dài sang thế giới bên kia, vì ta sẽ treo cổ ngươi lên giá gớm ghiếc, hoặc ít nhất đao phủ cũng sẽ làm theo lệnh ta; cấm cả hai đứa há miệng cãi lại một lời, nếu không ta sẽ cho nếm đòn đau."

Một tên xì tiền ra còn tên kia thì cầm lấy, rồi gã này lủi thủi rời khỏi hòn đảo trong khi tên kia thui thủi đi về nhà. Lúc đó, vị tổng đốc mới nói: "Ta mà không tài cán gì thì thôi, bằng không ta sẽ dẹp sạch mấy cái sòng bạc này cho bằng hết, vì ta thấy chúng chẳng mang lại điều gì ngoài tai họa."

Một công chứng viên lên tiếng: "Ít ra thì cái sòng bạc này, thưa ngài, ngài sẽ không thể dẹp được đâu, bởi vì nó thuộc quyền sở hữu của một nhân vật thế lực, và số tiền hắn thua mỗi năm còn nhiều hơn gấp bội so với những gì hắn kiếm được từ bài bạc. Còn với những sòng bạc nhỏ lẻ khác, ngài hoàn toàn có thể dùng uy quyền của mình để trừng trị, chính chúng mới là nơi gây ra nhiều tác hại nhất và che chở cho những mánh khóe trơ trẽn nhất; bởi vì trong dinh thự của các vị chúa tể và quý ông danh giá, bọn bịp bợm sừng sỏ không dám giở trò; nhưng khi tệ nạn cờ bạc đã trở nên phổ biến, tốt hơn là người ta nên chơi trong những ngôi nhà có uy tín còn hơn là ở tiệm của mấy gã tiểu thương, nơi chúng chộp lấy một gã khốn khổ nào đó vào lúc nửa đêm và lột sạch da hắn."

Sancho đáp: "Tôi biết rõ, ngài công chứng viên ạ, vẫn còn rất nhiều điều để bàn về vấn đề đó."

Đúng lúc ấy, một viên cảnh ty áp giải một thanh niên tiến lại gần và báo cáo: "Thưa ngài tổng đốc, tên thanh niên này đang đi về phía chúng ta, và ngay khi nhìn thấy lực lượng công lực, hắn liền quay đầu cắm cổ chạy như nai rừng, đó là bằng chứng chắc chắn rằng hắn là một kẻ gian ác; tôi đã đuổi theo, và nếu hắn không vấp ngã thì tôi đã chẳng đời nào bắt được."

Sancho hỏi: "Này anh bạn, tại sao anh lại chạy?"

Tên thanh niên đáp: "Thưa ngài, đó là để tránh phải trả lời những câu hỏi mà công lực đặt ra."

Sancho hỏi tiếp: "Nghề nghiệp của anh là gì?"

— "Dạ thợ dệt."

— "Thế anh dệt thứ gì?"

— "Dạ dệt đầu ngọn giáo, xin phép ngài tổng đốc cho tôi thưa."

— "Hừ, anh lại còn đùa cợt với ta nữa cơ đấy! Anh tự hào mình là kẻ hài hước lắm sao? Rất tốt; thế lúc nãy anh đang đi đâu đấy?"

— "Dạ đi hóng gió, thưa ngài."

— "Thế ở cái hòn đảo này người ta hóng gió ở chỗ nào?"

— "Dạ gió thổi hướng nào thì hóng hướng ấy."

— "Hay lắm! Câu trả lời của anh rất đúng trọng tâm đấy; anh quả là một thanh niên láu cá; nhưng hãy nhớ rằng ta chính là ngọn gió, và ta sẽ thổi lùi anh ra phía sau, rồi tống cổ anh vào tù. Này các ngươi! Hãy bắt lấy hắn và giải đi; tối nay ta sẽ cho hắn ngủ ở trong đó mà chẳng có lấy một ngọn gió nào hết."

Tên thanh niên liền kêu lên: "Thưa đức ông Chúa phù hộ, ngài đưa tôi vào tù cũng dễ như việc ngài tự phong mình làm vua vậy."

Sancho vặn lại: "Tại sao ta lại không thể làm cho ngươi ngủ trong tù? Ta chẳng có quyền bắt giữ và thả ngươi bất cứ lúc nào ta muốn sao?"

Tên thanh niên đáp: "Dù ngài có bao nhiêu quyền lực đi nữa thì cũng không thể bắt tôi ngủ trong tù được đâu."

Sancho ngạc nhiên: "Sao cơ? Không thể ư? Hãy lôi cổ hắn đi ngay lập tức đến nơi hắn sẽ tự mắt nhìn thấy sai lầm của mình, dẫu cho ngài ngục tốt có muốn dùng lòng tốt vụ lợi của mình để che chở cho hắn đi chăng nữa; bởi vì ta sẽ phạt ngài ấy hai nghìn ducat nếu để hắn sổng chân bước ra khỏi nhà giam nửa bước."

Tên thanh niên cười nhạt: "Thật là nực cười; thực tế là tất cả đàn ông trên trái đất này cộng lại cũng không tài nào bắt tôi ngủ trong tù được."

Sancho bực bội quát: "Nói cho ta nghe xem, đồ quỷ sứ, mày có vị thiên thần nào đến cứu và cởi gông cùm mà ta sắp ra lệnh đeo vào chân mày chắc?"

Bấy giờ, tên thanh niên mới lanh lảnh đáp: "Thưa ngài tổng đốc, chúng ta hãy nói chuyện phải quấy và đi thẳng vào vấn đề nhé. Cứ cho là ngài có thể ra lệnh tống tôi vào ngục, đeo gông xiềng xích chân, nhốt tôi vào xà lim, và phạt nặng ngài ngục tốt nếu dám thả tôi ra, và hắn tuân lệnh ngài đi; thế nhưng, nếu tôi không muốn ngủ mà quyết thức trắng đêm không buồn nhắm mắt, thì liệu ngài cùng với tất cả quyền lực trong tay có thể bắt tôi ngủ khi tôi không muốn được không?"

Viên thư ký vội vàng can thiệp: "Quả thật là không, thưa ngài, gã này đã lý luận rất sắc bén."

Sancho hỏi: "Vậy ra, việc ngươi không ngủ hoàn toàn là do ý muốn của ngươi chứ không phải trái với ý ta chứ?"

Tên thanh niên đáp: "Dạ thưa ngài, đúng là như vậy."

Sancho phẩy tay: "Thế thì đi đi, cầu Chúa phù hộ cho ngươi; hãy về nhà mà ngủ cho ngon, và chúc ngươi có những giấc ngủ sâu, vì ta không muốn tước đoạt nó của ngươi; nhưng từ nay về sau, ta khuyên ngươi đừng có đùa cợt với nhà chức trách, bởi vì có lúc ngươi sẽ gặp phải kẻ biến trò đùa ấy giáng thẳng xuống đầu ngươi đấy."

Tên thanh niên bỏ đi, và vị tổng đốc tiếp tục cuộc hành trình tuần tra của mình. Không lâu sau đó, hai viên cảnh ty áp giải một kẻ trông có vẻ giống đàn ông nhưng thực chất lại là phụ nữ, khoác nam trang và dung mạo không chút tầm thường. Họ giơ hai ba chiếc đèn lồng lên soi sát mặt nàng, và dưới ánh sáng ấy, họ nhận ra những nét thanh tú của một thiếu nữ chừng mười sáu tuổi hoặc hơn chút ít, mái tóc được búi gọn trong chiếc lưới tơ màu vàng và xanh, xinh đẹp tựa ngàn hạt ngọc trai. Họ săm soi nàng từ đầu đến chân và nhận thấy nàng mang đôi tất lụa đỏ với dải nịt bằng lụa trắng viền vàng ngọc; quần đùi của nàng làm bằng vải thêu vàng xanh, và khoác bên ngoài chiếc áo ngắn hở ngực cùng chất liệu là một chiếc áo lót bằng thứ vải kim tuyến trắng mịn màng nhất; giày của nàng là giày trắng giống như đàn ông thường mang; thắt lưng nàng không giắt gươm mà chỉ giắt một con dao găm chạm trổ tinh xảo, trên những ngón tay đeo vài chiếc nhẫn đẹp mắt. Tóm lại, cô gái trông vô cùng xinh đẹp trong mắt tất cả mọi người, nhưng chẳng ai trong số họ nhận ra nàng. Người dân trong thị trấn thì nói rằng họ không thể tưởng tượng nổi nàng là ai, còn những kẻ nắm rõ bí mật về các trò đùa sắp đặt sẵn dành cho Sancho lại là những người ngạc nhiên nhất, bởi vì sự cố hay cuộc chạm trán này hoàn toàn không có trong kịch bản của họ; thế nên họ lo lắng dõi xem sự việc sẽ kết thúc ra sao.

Nghe vậy, ngài tổng quản liền thưa với Sancho: "Xin ngài tổng đốc hãy ra lệnh cho đám đông lùi lại phía sau, để vị tiểu thư này có thể thoải mái trình bày nỗi lòng mà bớt đi phần ngượng ngùng."

Sancho lập tức ra lệnh, và ngoại trừ tổng quản, quản gia và thư ký, tất cả mọi người đều lùi lại. Lúc chỉ còn lại vài người trước mặt, nàng thiếu nữ mới tiếp lời: "Thưa các ngài, tôi là con gái của Pedro Perez Mazorca, tay chủ trại len ở thị trấn này — kẻ vẫn thường xuyên lui tới nhà cha tôi."

Ngài tổng quản ngắt lời: "Điều đó không đúng đâu, thưa tiểu thư, bởi vì tôi biết rõ Pedro Perez, và tôi biết hắn chẳng có đứa con nào hết, dù là trai hay gái; hơn nữa, dù cô nói hắn là cha cô, thì cô lại vừa bảo rằng hắn thường xuyên lui tới nhà cha cô cơ mà."

Sancho gật gù: "Tôi cũng vừa nhận ra điều đó đấy."

Cô gái bối rối đáp: "Thưa các ngài, lúc này tôi đang hoảng loạn nên chẳng biết mình đang nói gì nữa; nhưng sự thật là tôi là con gái của Diego de la Llana, người mà chắc chắn tất cả các ngài đều biết."

Ngài tổng quản mừng rỡ: "À, thế thì đúng rồi; vì tôi biết Diego de la Llana, tôi biết ông ấy là một quý tộc có thế lực và giàu có, ông ấy có một con trai và một con gái, và kể từ khi góa vợ đến nay, chẳng ai trong cái thị trấn này dám khoe là đã từng nhìn thấy mặt con gái ông ấy; bởi vì ông ấy giấu kín nàng kỹ đến mức không để cho cả ánh mặt trời có cơ hội ngắm nhìn; thế mà lời đồn đại vẫn khen ngợi nàng có nhan sắc tuyệt trần."

Cô gái xác nhận: "Đúng vậy, thưa các ngài, và tôi chính là người con gái đó; còn việc thiên hạ đồn đại về nhan sắc của tôi có thật hay không thì giờ đây các ngài đã có thể tự phán xét, vì các ngài đã tận mắt nhìn thấy tôi rồi." Nói đoạn, nàng bật khóc nức nở.

Thấy vậy, viên thư ký liền nhoài người ghé sát tai quản gia, thì thầm: "Chắc chắn có chuyện gì nghiêm trọng lắm đã xảy ra với tội nghiệp thiếu nữ này, bằng không thì một tiểu thư khuê các làm sao lại đi lang thang khỏi nhà trong bộ dạng này và vào giờ này chứ." Quản gia đáp lại: "Chắc chắn là thế rồi, hơn nữa những giọt nước mắt của nàng đã xác nhận nghi ngờ của anh." Sancho dùng những lời lẽ dịu dàng nhất để an ủi nàng, nài nỉ nàng hãy kể lại đầu đuôi sự việc mà không phải sợ hãi điều gì, bởi vì tất cả bọn họ sẽ hết lòng và dùng mọi khả năng để giúp đỡ nàng.

Nàng khóc nức nở kể: "Sự thể là thế này, thưa các ngài, cha tôi đã giấu giếm nhốt tôi trong nhà suốt mười năm nay, tính từ ngày đất mẹ ôm lấy người mẹ thân yêu của tôi. Thánh lễ được tổ chức ngay tại nhà trong một nhà nguyện nguy nga, và suốt khoảng thời gian đằng đẵng đó, tôi chỉ được nhìn thấy mặt trời trên bầu trời vào ban ngày, cùng mặt trăng và các vì sao vào ban đêm; tôi hoàn toàn chẳng biết đường phố, quảng trường, nhà thờ trông ra sao, thậm chí chẳng biết đàn ông mặt mũi thế nào, ngoại trừ cha tôi, người anh trai của tôi, và gã nhà buôn lông cừu Pedro Perez — kẻ vì hay đến nhà tôi nên tôi trót dại gọi là cha để che giấu tên thật của cha ruột mình. Sự giam cầm này cùng những giới hạn ngặt nghèo cấm cửa tôi ra ngoài, dù chỉ là đến nhà thờ, đã khiến tôi khổ sở trong suốt bao nhiêu tháng năm qua; tôi khao khát được nhìn ngắm thế giới ngoài kia, hay ít nhất là cái thị trấn nơi tôi sinh ra, và tôi ngỡ rằng mong ước ấy chẳng có gì là đi ngược lại với phẩm giá mà những cô gái danh gia vọng tộc phải giữ gìn. Khi nghe người ta bàn tán về những trận đấu bò tót, những trò chơi lao phóng, và những buổi diễn kịch, tôi liền nài nỉ người anh trai kém tôi một tuổi kể cho nghe những thứ ấy trông như thế nào, cùng vô số thứ khác mà tôi chưa từng thấy bao giờ; anh ấy đã miêu tả cho tôi nghe hết sức có thể, nhưng kết quả duy nhất là nó lại khơi bùng lên trong lòng tôi một khát khao mãnh liệt hơn được tận mắt chứng kiến. Cuối cùng, để rút ngắn câu chuyện bi thảm của đời mình, tôi đã khóc lóc van xin anh trai — ôi, ước gì tôi chưa từng đưa ra lời cầu xin ấy —" Và nàng lại một lần nữa ngục ngã trong dòng lệ tuôn rơi.

Ngài tổng quản giục giếm: "Xin tiểu thư cứ tiếp tục, và hãy kể nốt câu chuyện những gì đã xảy ra với cô, bởi vì lời nói và nước mắt của cô đang khiến tất cả chúng tôi đứng ngồi không yên đây."

Cô gái sụt sùi: "Tôi chẳng còn mấy chuyện để kể, chỉ có nước mắt là vô hạn, bởi vì những ham muốn sai trái chỉ có thể phải trả giá bằng những cách cay đắng như thế này."

Vẻ đẹp của nàng thiếu nữ đã khắc sâu vào trái tim quản gia, khiến ông lại giơ đèn lên ngắm nàng lần nữa. Ông thầm nghĩ những giọt rơi trên mặt nàng không phải là nước mắt, mà là hạt ngọc trai hay giọt sương mai trên cỏ nội, thậm chí ông còn tôn vinh chúng cao hơn thế, ví chúng như những viên ngọc trai phương Đông, và cầu mong tai ương của nàng sẽ không quá lớn như những tiếng nấc nghẹn ngào đang biểu lộ. Vị tổng đốc bắt đầu mất kiên trì trước khoảng thời gian dài dòng mà cô gái dùng để kể chuyện, ông liền bảo nàng đừng bắt họ phải chờ đợi lâu hơn nữa, vì đã muộn rồi mà vẫn còn một khoảnh khắc lớn của thị trấn chưa được tuần tra qua.

Nàng nấc nghẹn, vừa thở dốc vừa tiếp lời: "Tai họa của tôi, sự bất hạnh của tôi đơn giản chỉ là thế này: tôi đã nài nỉ anh trai cải trang cho tôi thành nam nhi trong một bộ quần áo của anh ấy, rồi dẫn tôi đi dạo khắp thị trấn vào một đêm nọ khi cha đã ngủ say. Mủi lòng trước những lời khẩn cầu của tôi, anh ấy đã đồng ý. Sau khi mặc cho tôi bộ đồ này và diện cho bản thân bộ đồ của tôi — vừa vặn y như may đo cho anh ấy vì cằm anh ấy chưa mọc một cọng râu nào, trông chẳng khác gì một thiếu nữ xinh đẹp — khoảng một tiếng đồng hồ trước, chúng tôi đã rời khỏi nhà. Được dẫn dắt bởi sự bồng bột dại khờ của tuổi trẻ, chúng tôi đi một vòng quanh thị trấn. Và khi chúng tôi chuẩn bị quay về nhà thì thấy một đoàn người đông đúc đang tiến đến, anh trai tôi liền bảo: 'Em ơi, chắc đây là đội tuần tra rồi, hãy chạy mau lên, chắp cánh cho đôi chân mà theo sát anh, kẻo họ nhận ra thì chúng ta tiêu đời.' Nói đoạn, anh ấy quay đầu cắm cổ chạy — phải nói là bay mới đúng. Chưa đầy sáu bước chân thì tôi vì quá hoảng sợ nên đã vấp ngã, rồi viên công lực ập tới áp giải tôi trước mặt các ngài, để giờ đây tôi phải chịu nhục nhã trước tất cả mọi người như một kẻ đỏng đảnh và hư hỏng."

Sancho lên tiếng: "Vậy ra, thưa tiểu thư, không có tai họa nào khác giáng xuống đầu cô cả, và cũng chẳng phải vì ghen tuông mà cô rời khỏi nhà như lời cô đã khai ở đầu câu chuyện sao?"

Nàng đáp: "Chẳng có chuyện gì xảy ra cả, và cũng chẳng có ghen tuông nào lôi kéo tôi ra ngoài, mà đơn thuần chỉ là niềm khao khát được ngắm nhìn thế giới, vốn chẳng vượt quá việc ngắm nhìn những con đường của thị trấn này."

Sự xuất hiện của đám cảnh ty cùng với cậu em trai đang bị áp giải — bị một tên bắt kịp khi đang chạy trốn khỏi chỗ chị mình — đã hoàn toàn xác nhận tính xác thực trong lời kể của cô gái. Cậu ta mặc một chiếc váy lót sang trọng, khoác chiếc áo ngắn bằng vải gấm xanh thêu chỉ vàng óng ánh, đầu để trần, điểm xuyết duy nhất mái tóc xoăn tít óng ả tựa những vòng vàng lấp lánh. Vị tổng đốc, tổng quản và quản gia kéo cậu ta sang một bên, tránh tai cô chị, và gặng hỏi cơ sự vì sao cậu lại mặc bộ trang phục này. Cậu thiếu niên, với sự ngượng ngùng chẳng kém, đã kể lại đúng nguyên văn câu chuyện giống hệt của chị mình, khiến vị quản gia đang say đắm phải vô cùng thích thú. Tuy nhiên, vị tổng đốc lại quở trách: "Quả thực, thưa hai cậu cô cậu trẻ tuổi, đây chỉ là một trò trẻ con hết sức ngớ ngẩn, và để giải thích cho sự bồng bột liều lĩnh này, các cậu chẳng cần phải tốn ngần ấy thời gian, ngần ấy nước mắt và tiếng thở dài; bởi vì nếu các cậu cứ nói thẳng 'chúng tôi là con nhà này nhà nọ, trốn khỏi nhà cha để đi dạo chơi chỉ vì tò mò chứ chẳng có mục đích gì khác' thì mọi chuyện đã kết thúc êm xuôi từ đời thuở nào rồi, chẳng cần phải khóc lóc sụt sùi hay làm trò gì nữa cả."

Cô gái cúi đầu: "Thưa ngài, đúng là như vậy, nhưng ngài thấy đấy, sự bối rối lúc đó quá lớn khiến tôi không thể cư xử đúng mực được."

Sancho an ủi: "Chẳng có thiệt hại gì đâu; nào, chúng ta sẽ đưa các vị về tận nhà cha các ngài; có lẽ các cụ vẫn chưa phát hiện ra các ngài vắng mặt đâu; và lần sau đừng có giở thói trẻ con hay số sắng đòi ngắm nhìn thế giới nữa; bởi vì một thiếu nữ đoan trang thì nên gãy chân mà nằm yên trong nhà; phụ nữ và gà mái cứ lăng xăng bay nhảy ra ngoài thì sớm muộn gì cũng mất xác; và kẻ nào khao khát được nhìn ngắm thiên hạ thì cũng khao khát được thiên hạ ngắm nhìn. Ta không nói thêm gì nữa."

Cậu thiếu niên gửi lời cảm ơn vị tổng đốc vì nhã ý hộ tống họ về nhà, và họ cùng nhau rảo bước hướng về căn nhà vốn chẳng cách đó bao xa. Khi đến nơi, cậu thanh niên nhặt một viên sỏi ném lên cửa sổ có chấn song, ngay lập tức một nữ tỳ đang ngóng chờ bên trong liền chạy xuống mở cửa. Họ bước vào, để lại đoàn người ngạc nhiên trước vẻ duyên dáng, nhan sắc cũng như sự ngớ ngẩn của họ khi dám thám hiểm thế giới về đêm mà chẳng hề rời khỏi ngôi làng của mình; tuy nhiên, tất cả đều tặc lưỡi cho qua vì tuổi trẻ bồng bột.

Viên quản gia ra về với một trái tim đã bị xuyên thủng bởi mũi tên ái tình, và ông ngay lập tức quyết định sẽ đến hỏi cưới cô gái ấy vào sáng hôm sau, chắc mẩm rằng cha nàng sẽ không dám từ chối vì ông là người hầu cận của công tước. Ngay cả trong đầu Sancho cũng nảy sinh những ý tưởng và mưu tính gả cậu thanh niên kia cho cô con gái Sanchica của mình, ông tự nhủ sẽ bắt đầu ngỏ lời vào thời điểm thích hợp, tin chắc rằng chẳng ai nỡ từ chối một tấm chồng là con gái của quan tổng đốc cả. Và thế là buổi đi tuần ban đêm đã khép lại như thế; để rồi chỉ vài ngày sau, chính quyền ấy sụp đổ, mọi kế hoạch của ông bị cuốn phăng và quét sạch đi, như chúng ta sẽ thấy ở phần tiếp theo.