Don Quixote lúc này cảm thấy đã đến lúc phải từ bỏ cuộc sống nhàn tản mà ngài đang trải qua trong lâu đài; bởi ngài ngỡ rằng sự vắng mặt của mình đang khiến mọi người vô cùng tiếc nuối khi cứ để bản thân chìm đắm trong sự tù túng và bất động giữa muôn vàn sự xa hoa cùng niềm vui sướng mà các chủ nhà rộng tay ban phát cho một hiệp sĩ, và ngài cũng cảm thấy rằng mình sẽ phải chịu trách nhiệm trước trời cao về sự lười biếng và cảnh sống ẩn dật ấy; thế nên vào một ngày nọ, ngài đã xin phép công tước và công nương cho phép mình lên đường. Họ đã đồng ý, đồng thời bày tỏ sự tiếc nuối sâu sắc khi ngài rời đi.
Công nương trao những bức thư của vợ cho Sancho Panza, người đã rơi lệ khi đọc chúng và thốt lên rằng: “Ai mà ngờ được những niềm hy vọng lớn lao mà tin tức về chức tổng trấn của ta nhen nhóm trong lòng vợ ta là Teresa Panza lại kết thúc bằng việc ta phải quay trở lại với những cuộc phiêu lưu lang thang của chủ nhân ta là Don Quixote xứ La Mancha chứ? Dù sao đi nữa, ta vẫn thấy vui vì con bé Teresa đã hành xử đúng đắn khi gửi những quả sồi ấy, bởi nếu nó không gửi thì ta đã thấy buồn, và như thế nó sẽ tỏ ra là kẻ vô ơn. An ủi làm sao khi người ta không thể gọi món quà đó là hối lộ; vì ta đã nhận chức tổng trấn từ trước khi con bé gửi chúng rồi, và thật hợp lý khi những ai đã nhận được ơn huệ phải tỏ lòng biết ơn của mình, dẫu chỉ bằng một chút quà mọn. Rốt cuộc thì ta bước vào phủ tổng trấn với hai bàn tay trắng, và rời khỏi đó cũng tay trắng; thế nên ta có thể nói với một tâm hồn thanh thản — và điều đó chẳng nhỏ nhoi gì đâu — ‘trần truồng sinh ra, trần truồng ta lại tìm thấy mình, ta chẳng mất gì mà cũng chẳng được gì’.”
Chính giữa lúc Sancho đang lẩm bẩm tự sự như vậy vào ngày họ lên đường, thì Don Quixote — người vào đêm hôm trước đã từ biệt công tước và công nương — liền xuất hiện từ sớm trong bộ giáp phục đầy đủ tại sân trong của lâu đài. Toàn bộ gia nhân trong lâu đài đang dõi theo ngài từ các hành lang, và cả công tước lẫn công nương cũng bước ra để tiễn ngài. Sancho đang cưỡi trên lưng chú Dapple, mang theo túi đôi, va li và tỏ ra vô cùng sung sướng bởi viên quản gia của công tước, kẻ từng đóng vai Nữ công tước Trifaldi, đã trao cho anh một chiếc túi nhỏ đựng hai trăm đồng tiền vàng để chi trả cho những chi phí cần thiết dọc đường, nhưng Don Quixote hoàn toàn chưa hay biết gì về điều này. Trong lúc mọi người đang quan sát ngài như đã nói, bất thợm lình, từ giữa đám các vị phu nhân giám thị và các nữ tì, nàng Altisidora trơ tráo và tinh quái cất cao giọng và cất lời bằng những âm điệu bi thảm:
Lắng nghe đi, hỡi hiệp sĩ vô tình;
Hãy kìm cương; cớ sao còn thúc giục
Sườn của con chiến mã kia bất phục?
Ngươi đang trốn chạy điều gì?
Ta chẳng phải loài rồng thiêng dữ tợn,
Chẳng phải cừu non, chẳng phải chó sói hằn học,
Chỉ là một con chiên non hiền dịu ngây thơ.
Ngươi đã phụ tình một thiếu nữ ngây thơ
Xinh đẹp tựa nữ thần săn bắn
Hay thần Vệ Nữ thuở xưa.
Bireno, Aeneas, còn từ nào tệ hơn để gọi tên ngươi?
Nguyện cho quỷ dữ theo ngươi! Mọi điều tai ương giáng xuống đời ngươi!
Trong móng vuốt của tên cướp vô tình,
Ngươi mang đi
Trái tim của một thiếu nữ dịu dàng
Yêu thương hết mực để làm mồi ngon,
Ngươi đánh cắp ba chiếc khăn tay,
Và một đôi tất chân,
Từ đôi chân còn trắng ngần hơn cẩm thạch trắng nhất;
Và những tiếng thở dài bám đuổi theo ngươi
Sẽ thiêu rụi thành tro bụi
Hai ngàn Thành Trojan,
Nếu có ngần ấy thị thành.
Bireno, Aeneas, còn từ nào tệ hơn để gọi tên ngươi?
Nguyện cho quỷ dữ theo ngươi! Mọi điều tai ương giáng xuống đời ngươi!
Nguyện cho chẳng chút xót thương nào
Được ban ơn cho Sancho,
Và nàng Dulcinea của ngươi
Vẫn tiếp tục bị trói buộc trong bùa phép,
Nguyện cho sự giả dối của ngươi đối với ta
Tìm thấy sự trừng phạt nơi nàng,
Bởi ở xứ sở ta, kẻ vô tội
Thường phải gánh thay phần cho kẻ có tội.
Nguyện cho những cuộc phiêu lưu vĩ đại nhất của ngươi
Chỉ toàn là chuỗi thất bại đắng cay,
Nguyện cho những niềm vui của ngươi chỉ là giấc mộng,
Và tình yêu của ngươi chìm vào quên lãng.
Bireno, Aeneas, còn từ nào tệ hơn để gọi tên ngươi?
Nguyện cho quỷ dữ theo ngươi! Mọi điều tai ương giáng xuống đời ngươi!
Nguyện cho tên tuổi ngươi bị nguyền rủa
Vì cách hành xử với các bậc hồng nhan,
Từ London đến tận nước Anh,
Từ Seville cho đến Cadiz;
Nguyện cho những lá bài của ngươi mãi xui xẻo,
Đôi bàn tay ngươi chẳng bao giờ cầm nổi
Một quân Vua, quân Bảy, hay quân Át
Khi ngươi chơi bài primera;
Khi ngươi cắt mụn cóc
Nguyện cho dao cứa tận da non;
Khi những chiếc răng hàm của ngươi bị nhổ
Nguyện cho chân răng vẫn cắm sâu vào lợi.
Bireno, Aeneas, còn từ nào tệ hơn để gọi tên ngươi?
Nguyện cho quỷ dữ theo ngươi! Mọi điều tai ương giáng xuống đời ngươi!
Suốt khoảng thời gian nàng Altisidora bất hạnh đang than khóc thảm thiết theo điệu vần trên, Don Quixote vẫn đứng trân trân nhìn nàng; và chẳng thốt lấy một lời đáp lại, ngài quay sang phía Sancho và nói: “Hỡi Sancho bạn của ta, ta nhân danh cuộc đời của tổ tiên ngươi mà khẩn khoản cầu xin ngươi hãy nói thật cho ta biết; hãy nói đi, có khi nào ngươi đã tiện tay lấy ba chiếc khăn tay và đôi tất chân mà người thiếu nữ đang đau khổ vì tương tư này vừa nhắc đến hay không?”
Đáp lời điều này, Sancho thưa rằng: “Ba chiếc khăn tay thì quả thực là ta có giữ; nhưng còn đôi tất chân á, thì chuyện đó xa vời như ‘qua tận những ngọn đồi Ubeda’ ấy.”
Công nương vô cùng kinh ngạc trước sự táo tợn của Altisidora; bà thừa biết con bé vốn là kẻ bạo dạn, hoạt bát và trơ tráo, nhưng lại không ngờ nó dám cả gan đùa cợt theo kiểu này; và vì hoàn toàn không chuẩn bị trước cho trò đùa đó, sự kinh ngạc của bà lại càng lớn hơn gấp bội. Công tước muốn tiếp tục hùa theo cuộc vui, bấy giờ liền cất tiếng: “Ta thiết nghĩ việc ngài hiệp sĩ đây, sau khi đã nhận được sự hiếu khách được bày biện ngay trong lâu đài này, lại dám cả gan cuỗm đi tận ba chiếc khăn tay, chưa thèm kể đến đôi tất chân của nữ tì nhà ta, là một hành động không mấy tốt đẹp gì cho cam. Điều đó chứng tỏ một tâm can ti tiện và chẳng hề tương xứng chút nào với danh tiếng của ngài. Hãy trả lại đôi tất chân cho con bé, bằng không ta sẽ thách đấu sinh tử với ngài, bởi ta chẳng hề sợ hãi những tên phù thủy đẽo cày giữa đường nào dám cả gan biến đổi dung mạo của ta giống như chúng từng làm với kẻ đã giáp lá cà với ngài để biến thành tên đầy tớ Tosilos của ta đâu.”
Don Quixote đáp: “Xin Chúa chớ để cho con rút gươm chống lại thân phận lừng lẫy của ngài — nơi con từng nhận được biết bao ân huệ lớn lao. Những chiếc khăn tay thì con xin hoàn trả, vì Sancho đã thừa nhận rằng mình đang giữ chúng; còn về phần đôi tất chân thì điều đó là bất khả thi, bởi con hoàn toàn không có, mà bản thân hắn cũng chẳng có; và nếu vị nữ tì của ngài đây chịu khó tự mình lục lọi những xó xỉnh cất giấu của nó, con xin cam đoan rằng nó sẽ tìm thấy ngay thôi. Từ trước đến nay con chưa từng là kẻ trộm, thưa ngài công tước, và con cũng chẳng hề có ý định làm kẻ trộm bao lâu mà con còn sống, chừng nào Chúa vẫn chưa thôi che chở và dìu dắt con. Nàng thiếu nữ này, qua lời thú nhận của chính mình, đang cất lời như một kẻ đang chìm đắm trong ái tình, và đó không phải là lỗi của con, thế nên con chẳng cần phải cất lời xin lỗi nàng hay xin lỗi sự cao quý của ngài — người mà con đang khẩn thiết nài xin hãy có cái nhìn tốt đẹp hơn về con, và một lần nữa hãy ban phép cho con được tiếp tục cuộc hành trình của mình.”
Công nương liền nói: “Và nguyện xin Chúa phù hộ cho chuyến đi ấy, thưa ngài Don Quixote, để chúng tôi có thể luôn được nghe những tin tức tốt lành về những chiến tích của ngài; chúc ngài thượng lộ bình an; bởi ngài càng ở lại lâu bao nhiêu, ngài càng làm bùng cháy thêm bấy nhiêu trái tim của những thiếu nữ đang chiêm ngưỡng ngài; còn về phần con thị nữ này của ta, ta sẽ trừng trị nó thật đích đáng để nó không bao giờ dám tái phạm một lần nào nữa, dù là bằng ánh mắt hay bằng lời nói.”
Altisidora liền thưa: “Chỉ một lời duy nhất này thôi và không hơn nữa, hỡi Don Quixote dũng cảm, con khẩn khoản xin ngài hãy lắng nghe, đó là con xin ngài tha thứ cho chuyện con đùa cợt về vụ trộm đôi tất chân; bởi nhân danh Thiên Chúa và trên cõi linh hồn của con, thực chất chính con đang mang chúng trên chân đấy, và con đã mắc phải đúng cái trò ngốc nghễu y hệt như kẻ cứ đi lòng vòng tìm kiếm con lừa của mình trong khi bản thân vẫn đang chễm chệ ngồi trên lưng nó vậy.”
Sancho liền chen vào: “Ta đã nói có sai đâu nào? Hóa ra ta lại là kẻ hay giấu giếm chuyện trộm cắp thế đấy ư? Chứ còn nếu ta mà đã muốn nhúng tay vào mấy thứ đó, thì những cơ hội béo bở đã bày sẵn ra ngay trước mắt ta từ lâu rồi trong suốt cái thời gian ta làm tổng trấn kìa.”
Don Quixote cúi đầu chào công tước, công nương cùng toàn thể những người đang đứng chứng kiến, rồi giật cương quay đầu chú ngựa Rocinante, theo sau là Sancho đang cưỡi trên lưng con Dapple, ngài dắt ngựa phi thẳng ra khỏi lâu đài, hướng thẳng con đường đi Saragossa.
