Trước thời chiến, chẳng có gia đình nào tại hạt Delisle, bang Tennessee, lại nổi tiếng hay quyền thế hơn dòng họ De Willoughby ở Delisleville. Theo quan niệm chung, việc được sinh ra mang họ De Willoughby cũng giống như ngậm thìa bạc từ thủa lọt lòng. Đó thực chất là sự bảo chứng cho địa vị xã hội, gia thế, lòng can đảm và cả ngoại hình vượt trội hơn hẳn người thường. Dẫu cho tài sản từng bị vung tay quá trán, lòng dũng cảm đôi khi bị biến tướng thành sự liều lĩnh đến mức kịch nghệ, còn ngoại hình lại dễ phai tàn theo năm tháng, thì địa vị xã hội vẫn còn đó, và đây là điều vô cùng quan trọng tại Delisleville. Nếp nghĩ của người dân nơi đây thuần chất quý tộc. Đây là thị trấn huyện lỵ, có sáu nghìn nhân khẩu, hai khách sạn và một tòa án. Nơi đây cũng có hai hoặc ba con phố buôn bán cùng nửa tá nhà thờ, tất cả đều mâu thuẫn sâu sắc với nhau và ai nấy đều chắc mẩm rằng những kẻ ở giáo phái khác chắc chắn sẽ đọa đày nơi địa ngục.

Những "gia đình danh giá" (gồm khoảng tám hoặc mười dòng họ lớn với vô số nhánh nhỏ) đi lễ Nhà thờ Episcopal, những gia đình đứng hàng thứ hai thì chọn nhà thờ Presbyterian, trong khi tầng lớp hạ tiện—những kẻ hầu như chẳng thể coi trọng được vì vốn chẳng sinh ra tại Delisleville—thì dạt sang tụ tập bên phái Methodist.

Gia đình De Willoughby đi lễ Nhà thờ Episcopal, và vì hầu hết đều sở hữu chất giọng trời phú, hai hoặc ba người trong số họ đã tham gia ca đoàn. Ca đoàn này bao gồm toàn thành viên thuộc các gia đình danh giá kể trên, chuyên thể hiện những bản thánh nhạc vô cùng phức tạp theo cách khiến người ta tranh cãi nảy lửa sau mỗi buổi ban ơn. Sở dọa có sự chia rẽ ấy là vì bản thân ca đoàn cũng bị chia rẽ—thực chất là tách thành vài bè phái nhỏ, chọn lọc kỹ càng, và mỗi nhóm đều có mối thù hằn sâu sắc, không đội trời chung với phần còn lại. Khi cô nữ cao có đôi mắt trăng rằm đứng lên với một cử động dịu dàng, hé mở khuôn miệng duyên dáng để cất tiếng hát đơn ca, những người bạn của cô liền ổn định chỗ ngồi trên ghế băng với tiếng sột soạt hài lòng chung, trong khi chiến hữu của giọng nữ trầm lại trao nhau những cái liếc nhìn mang ý nghĩa lịch sự nhưng đầy ẩn ý; và trên đường về nhà, khúc solo vừa rồi đã được mổ xẻ một cách triệt để và dứt khoát. Tương tự như vậy, khi giọng nữ trầm, hoặc giọng nam cao, hoặc giọng nam trung, hay giọng nam trầm đóng vai trò chủ đạo—những người mà các nhà phê bình sành sỏi ở Delisleville từng tự tin khẳng định rằng họ hoàn toàn có thể đưa tên tuổi bản thân và cả Delisleville vào hàng bất hủ trên sân khấu trữ tình nếu như địa vị xã hội không đặt ra rào cản tuyệt đối đối với việc theo đuổi một nghề nghiệp như thế. Thực tế đã có đôi chút rắc rối xảy ra ở một hoặc hai gia đình danh giá nhất, bắt nguồn từ niềm đam mê âm nhạc của những gã công tử bột suýt bị cuốn vào những hành vi thiếu chín chắn bởi sự nhiệt tình quá đà.

Nhà De Willoughby chiếm giữ một trong những hàng ghế trang trọng nhất ở ngôi thánh đường nói trên. Thẩm phán De Willoughby, một người có vóc dáng to lớn, uy quyền, với mái tóc dài lượn sóng đẹp mắt, bộ ria mép và chiếc mũi khoằm; phu nhân De Willoughby (nhỏ người, uyển chuyển, từng là tiểu thư Vanuxem ở Nam Carolina, với làn da ngăm đã phai màu nhưng đôi mắt nâu vẫn vô cùng đẹp đẽ), cùng ba hoặc bốn đứa con nhà De Willoughby, ai nấy đều xinh xắn và mang vẻ đẹp đậm chất hội họa. Bấy nhiêu người suýt ngồi kín chỗ trong hàng ghế. Những tiểu thư De Willoughby trưởng thành cùng hai người anh em của họ tham gia ca đoàn. Gia đình có ba người con trai là Romaine, De Courcy và Thomas. Nhưng Thomas không hát trong ca đoàn. Thomas, ôi chao! Thomas chẳng hát hò gì sảng. Thomas, như mọi thành viên trong gia đình De Willoughby đều ngầm thừa nhận, là một sự thất bại thảm hại. Ngay từ thủa thiếu thời, khi cậu đã là một thiếu niên to lớn vạm vỡ, với điểm sáng duy nhất là bản tính dễ chịu không gì lay chuyển nổi cùng sự hóm hỉnh chậm chạp, gia đình đã nhìn cậu bằng ánh mắt tuyệt vọng. Trước hết, cậu quá to lớn. Các anh của cậu đều là những thiếu niên cao ráo, chân tay thon thả, duyên dáng, mắt đen, tóc đen và toát lên vẻ rạng ngời chung. Họ tỏ ra vô cùng xuất sắc khi ở trường đại học cũng như ngoài xã hội; họ ca hát và nhảy múa theo cách kết hợp với cái tên De Willoughby, mang lại cho họ một thứ danh tiếng quý phái, một chút ngạo mạn đậm chất quý tộc tô điểm thêm cho vẻ ngoài hào hoa trong mắt những kẻ ái mộ; và những lỗi lầm nhỏ nhặt của họ đều ở mức có thể bỏ qua hoặc được châm chước nhẹ nhàng như hệ quả tất yếu của tuổi trẻ, nhiệt huyết và dòng máu miền Nam. Nhưng ở tuổi mười chín, Thomas đã đạt chiều cao sáu thước Anh rưỡi, đi kèm với bề ngang và sự nặng nề tương xứng. Tay chân cậu quả là nỗi nhục nhã cho dòng họ De Willoughby, và giọng nói của cậu vang lên như tiếng gầm mỗi khi bị kích động bởi bất kỳ thứ gì giống như cảm xúc. Tuy nhiên, việc biểu lộ cảm xúc lại là chuyện cực kỳ hiếm hoi ở cậu. Cậu quá lười biếng để có thể nổi giận hay nuôi dưỡng bất kỳ cảm xúc bạo liệt nào khác. Cậu dành thời gian rảnh rỗi để nằm dài trên ghế sofa hoặc ghế bành, chắn ngang lối đi và khiến ai nấy đều vướng víu. Cậu lê la qua ghế nhà trường và đại học mà chẳng hề gặt hòai chút vang danh nào trên con đường học vấn.

Trò tiêu khiển của cả nhà dần trở thành việc biến cậu thành trò hề cho thiên hạ, và phần lớn thời gian cậu đều nhẫn nhịn chịu đựng những khó khăn từ vị trí của mình một cách khá bình yên, dẫu rằng đôi khi những lời đáp trả nặng ký của cậu cũng từng khiến người ta phải nhăn mặt cay đắng.

“Mày là một tên khốn tâm địa độc ác, Tom ạ,” người anh De Courcy nói với cậu, khi ấy cậu đang đứng mân mê mấy món đồ trang trí trên lò sưởi sau một cuộc đụng độ như vậy. “Mày đúng là một tên khốn tâm địa độc ác.”

Tom đang nằm dài trên chiếc ghế sofa, đôi bàn tay to lớn gác dưới đầu, và chẳng thèm hạ cố quay đầu nhìn lại.

“Tao không phải là một thằng ngốc to xác như tụi mày tưởng, thế thôi,” cậu đáp. “Tao mở to mắt nhìn đời cả đấy. Cứ đi bên phần đường của tụi mày đi, rồi tao sẽ tự giữ phần đường của tao.”

Quả thực là cậu đã mở to mắt và sở hữu nhiều sự thông minh cùng tình cảm hơn mức mà người ta chịu thừa nhận. Chẳng ai hiểu nổi cậu, ngay cả mẹ cậu—người đã thở dài ngao ngán từ khoảnh khắc đầu tiên của thời thơ ấu quá khổ của cậu, khi bà tuyệt vọng phó thác cậu cho người vú nuôi da đen chăm sóc.

Giữa một đại gia đình bận rộn với đủ thứ niềm vui vặt vãnh đi kèm sự nổi tiếng và địa vị xã hội tại một thị trấn tỉnh lẻ, cậu sống một cuộc đời cô độc, và nếu nhìn nhận theo một cách khác thì nó cũng không thiếu đi những nét đầy bi cảm. Nhưng ngay cả bản thân cậu cũng chưa từng nhìn nhận vấn đề từ góc độ đa sầu đa cảm ấy. Cậu tự nỗ lực buông xuôi theo số phận và đối mặt với nó một cách triết lý.

“Tôi sinh ra không phải để làm mấy chuyện thế này đâu, các anh em,” cậu từng nói với những người bạn ở đại học—nơi cậu từng khá được lòng mọi người. “Tôi không hợp với nó. Cứ việc tiến lên và bỏ mặc tôi lại phía sau đi. Tôi không phải là kẻ tồi, nhưng con người tôi chỗ thì thừa thãi quá, chỗ lại thiếu hụt quá. Chúa tạo ra một kẻ như tôi sau sáu nghìn năm kinh nghiệm với mục đích gì, đến giờ tôi vẫn chưa tìm ra câu trả lời. Đàn ông sớm muộn gì cũng phải tự định đoạt lấy bản thân mình thôi. Tôi đã tự định đoạt cho mình rồi, và cho đến nay thì chẳng ai phản đối tôi cả.”

Khi cậu rời ghế nhà trường, các anh của cậu đã sớm chọn được hướng đi cho riêng mình. Hạt Delisle biết đến họ như những luật sư trẻ đầy triển vọng, từng người một đều ghi dấu ấn bằng sự hùng biện đầy lửa trong những vụ án thỉnh thoảng họ nhận biện hộ. Các vụ án không phải lúc nào cũng thắng kiện, nhưng sự nhiệt thành và chất thơ trong những lời biện hộ trước các vị bồi thẩm đoàn vốn là những điền chủ nông thôn khá bối rối và ngỡ ngàng, vẫn được ghi nhớ với niềm thán phục, được xem là xứng tầm với Delisleville, và được ca tụng trên tờ *Delisleville Oriflamme* như là “những âm vang phù hợp của một thứ tài hùng biện từ lâu đã nổi danh giữa chúng ta như quyền thừa kế tự nhiên của những ai mang một trong những dòng họ kiêu hãnh nhất, một thứ tài hùng biện được đôi cánh đại bồng thúc đẩy bởi dòng máu ấm áp, thượng võ của một giống nòi quý tộc.”

Thế nhưng “dòng máu ấm áp, thượng võ” của dòng họ nói trên dường như lại chảy rất chậm trong huyết quản của người đại diện vững chãi nhất. Sự ì trệ của đứa con út thỉnh thoảng lại khơi gợi ở vị quý tộc miền Nam mẫu mực kiêm chức sắc pháp lý kỳ cựu Judge De Willoughby những tràng hùng biện đầy lửa phẫn nộ như đã nhắc đến ở trên—thứ hùng biện hoàn toàn có thể mang lại những kết quả kinh ngạc.

“Lạy Chúa, thưa ngài!” ông thường thét lên vang dội, “lạy Chúa, thưa ngài! Phải chăng chúng ta đã lãnh đạo bang này qua hết thế hệ này đến thế hệ khác chỉ để cuối cùng bị sỉ nhục, giày xéo và kéo lê trong bùn nhơ bởi chính một kẻ trong dòng tộc của chúng ta? Nhà De Willoughby vốn là những quý ông, thưa ngài, những người nổi tiếng tại tòa án, trên chính trường và trong những tầng lớp thượng lưu cao nhất miền Nam; thế mà giờ đây chúng ta lại có một gã De Willoughby có gu thưởng thức chẳng mang lại chút uy tín nào cho—cho người quản trại của hắn, một gã De Willoughby rõ ràng chẳng có lấy nổi tham vọng hay phẩm chất để tỏa sáng trong cái lĩnh vực mà hắn được sinh ra để thuộc về! Tự bắn bể cái bộ óc khốn kiếp của mày đi, nếu mày còn chút xíu trí khôn nào; tự bắn bể cái đầu khốn kiếp ấy đi, để chúng ta chấm dứt toàn bộ cái trò hề nhục nhã này cho rồi.”

Điều này ám chỉ đặc biệt đến việc Tom không chịu theo học ngành y theo sự sắp đặt dành cho cậu.

“Con thưa làm nông dân khéo lại hợp hơn,” cậu cay đắng nói sau một cuộc tranh luận kéo dài. “Vóc dáng con không hợp để la cà phòng ngủ của đàn bà hay túc trực bên giường bệnh trẻ con đâu ạ. De Courcy hợp với ngài hơn đấy.”

“De Courcy là một quý ông—một quý ông đích thực, thưa anh! Nó sinh ra đã là quý ông và sẽ tỏa sáng trong bất kỳ nghề nghiệp nào mà một quý ông có thể tôn vinh. Còn anh, đây là con đường duy nhất còn lại dành cho anh, và anh sẽ phải thử nó, thề có Chúa!”

“Vâng,” Tom nói, “con sẽ thử. Con chỉ có thể thất bại thôi, mà chuyện đó con nếm qua rồi.”

Cậu lập tức thử thật, vùi đầu vào việc học với một sự kiên trì đáng ngạc nhiên. Cậu đọc sách khi đang nằm dài trên ghế sofa, khi đang ngả ngớn ngoài hiên nhà, và rồi đến hẹn lại lên, cậu được cử đi dự các buổi giảng bài tại Philadelphia.

Liệu cậu có giành được bằng tốt nghiệp hay không thì chưa bao giờ ngã ngũ. Những vị giáo sư có nhắc đến cậu đều nhận xét cậu là kẻ chậm chạp nhưng kiên trì, và coi cậu như một cỗ máy tiếp thu khổng lồ có lối sống ngăn nắp. Vị Thẩm phán bắt đầu tự mãn về quyết định của mình, còn phu nhân thì cho rằng “thật may vì cuối cùng tội nghiệp thằng Tom cũng có chốn dung thân”.

Thế nhưng vào một buổi sáng kinh hoàng ngay trước khi khóa học đầu tiên kết hợp hoàn tất, cậu đột ngột quay về, bước thẳng vào phòng làm việc của Thẩm phán mà chẳng hề báo trước ý định.

Khi cậu quay người lại trên ghế và đối mặt với ông, Thẩm phán bỗng nghẹt thở.

“Mày!” ông hét lên; “mày!”

“Vâng,” Tom nói, “con đã về.” Cậu có phần xanh xao và căng thẳng, nhưng trong ánh mắt lại ánh lên vẻ lầm lì, cam chịu. “Con đã quyết định rồi,” cậu nói thêm, “con không thể chịu đựng nổi nữa. Cứ thả con về một trong mấy đồn điền để—để cai quản bọn nô lệ đi. Chính ngài từng bảo con hợp làm quản trại mà. Có lẽ ngài nói không sai đâu. Chỉ cần ngài phẩy tay là ngày mai con lên đường.”

Khuôn mặt mũi khoằm của vị Thẩm phán tái mét vì cơn thịnh nộ. Bộ ria mép đẹp đẽ của ông dường như xoắn tít lại.

“Mày—thứ khốn nạn chết tiệt!” ông thều thào. “Thứ chó má hạ đẳng chết tiệt! Khai mau chuyện này là thế nào, bằng không tao bóp cổ mày.”

“Ngài sẽ bảo con là đồ ngốc cho xem,” Tom nói, “và con nghĩ điều đó đúng, và—và—” giọng cậu run rẩy, “con cũng chẳng cần phải câu nệ mấy cái tên mà ngài trút xuống đầu con nữa. Dù gì thì con cũng quen với chúng từ lâu rồi còn gì.”

“Nói mau!” Thẩm phán gầm lên, “khai toàn bộ sự thật nhục nhã này ra!”

“Sẽ nhanh thôi,” Tom nói; “con đã nói hết khi tuyên bố rằng mình không thể chịu đựng nổi nữa rồi. Ba tháng qua con đã đi vòng quanh các phòng bệnh và tham dự những buổi khám lâm sàng, và con đã có cơ hội tận mắt chứng kiến cuộc đời mình sẽ ra sao nếu cứ tiếp tục đi theo con đường này. Con đã chứng kiến những cảnh tượng khiến một người phải run rẩy khi chúng hiện về trong đêm sâu tĩnh mịch—những nỗi đau đớn và khiếp hoàng—phụ nữ và trẻ em! Lạy Chúa! Con không thể kể hết đâu. De Courcy thì có thể, nhưng con thì chịu. Thà xuống địa ngục còn hơn sống một cuộc đời như thế ngày qua ngày. Ban đầu con đã cố gắng chống lại nó. Con tưởng mình sẽ quen dần, nhưng con không đủ gan lì—hoặc có điều gì đó không ổn rồi. Mọi chuyện ngày càng tệ hơn, đến mức con thường giật mình tỉnh giấc trong cơn mồ hôi lạnh, tai văng vẳng tiếng la hét, rên rỉ và cầu xin. Đáng sợ nhất chính là tiếng họ cầu xin chúng ta cứu giúp thay vì hành hạ họ. Bốn ngày trước, có một đứa trẻ được đưa đến—đứa bé mới bốn hay năm tuổi gì đó. Phải tiến hành một ca phẫu thuật, và con là kẻ được chọn để giữ chặt nó lại. Mẹ nó bị đuổi ra khỏi phòng. Lạy Chúa tôi! Nó hét lên thảm thiết làm sao khi thấy mẹ bước ra và biết rằng mình bị bỏ lại cho chúng ta. Họ bảo con giữ nó vì con là kẻ khỏe nhất, và—và con đã đặt tay lên người nó. Nhìn con to con thế thôi, và chắc là nó biết chẳng còn ai cứu nổi khi con bước lại gần. Nó tái mét như người sắp chết và ngước nhìn con, nước mắt đầm đìa trên khuôn mặt nhỏ xíu. Trước khi ca phẫu thuật đi được nửa đường, nó chẳng còn chút sức lực nào để la hét hay giãy giụa nữa, cứ thế nằm đó nhìn con mà rên rỉ. Đáng lẽ con nên bỏ xừ cái việc ấy đi, nhưng ngặt nỗi con không tài nào dứt khoát nổi để—để mặc kệ nó. Khi mọi chuyện hoàn tất, con trả nó về cho mẹ rồi lủi thủi về phòng. Con ngã bệnh dọc đường và phải ngồi thụp xuống nghỉ ngơi. Chính lúc đó con đã thề sẽ từ bỏ cái quái quỷ này, liền mua vé tàu quay về đây. Con không phải là kẻ thích hợp cho công việc đó. Những người giỏi giang hơn có lẽ làm được—có lẽ công việc ấy đòi hỏi những con người xuất chúng hơn. Con thì chịu thua.” Và giọng nói run rẩy của cậu gãy vụn xuống khi cậu cúi gằm cái đầu to lớn của mình.

Một sự tĩnh lặng chết chóc bao trùm lấy vị Thẩm phán. Ông chỉ tay về phía cửa.

“Cút về với mẹ mày đi, hả anh bạn,” ông lạnh lùng nói, “tao cạn lời với mày rồi. Biến về đấy mà ở cùng lũ đàn bà. Nơi đó mới hợp với mày.”

“Nó vừa là một thằng hèn vừa là một thằng ngốc,” sau đó ông tuyên bố giữa quầng sáng gia đình; “một thứ hèn nhát rách việc chẳng có nổi lá gan để nhìn thẳng vào mặt một đứa trẻ ốm đau.”

Đó là một ngày kinh hoàng cho cả gia đình, nhưng rồi mọi chuyện cũng qua đi. Tom lủi thủi về phòng trong trạng thái dờ dã, tê liệt. Cậu đã bị vùi dập, khinh miệt và bêu riếu cay đắng đến mức chẳng còn cảm nhận được gì ngoài một nỗi khốn khổ tiêu cực và bất lực.

Khoảng một tuần sau, Delia Vanuxem xuất hiện. Delia Vanuxem là cô em họ xa của phu nhân De Willoughby, đến thăm họ hàng. Đó là truyền thống hiếu khách của Delisleville: năng qua lại với họ hàng—đặc biệt là họ hàng đằng gái. Trong hai hoặc ba gia đình quyền quý lúc nào cũng có sự hiện diện của những vị khách nữ trẻ tuổi, những người trong suốt thời gian lưu trú tại thị trấn sẽ trở thành tâm điểm chú ý của thời đại. Sự mới mẻ biến họ thành những đóa hoa giao tế tạm thời; họ được các bà chủ nhà cưng chiều, được bao bọc bởi những đám đông người hâm mộ nhỏ vây quanh, và trở thành trung tâm của một chuỗi các buổi tiệc tùng được sắp xếp riêng để làm sôi động thêm chuyến thăm của họ.

Delia Vanuxem giật ngọi chiếc vòng nguyệt quế từ tay tất cả những vị khách trước đó hay tương lai. Cô đích thực là một mỹ nhân miền Nam, với đôi mắt đen láy to tròn, dáng điệu nhún nhường duyên dáng nhất, và đôi bàn chân nhỏ nhắn nhất mà Delisleville từng phải quy phục dưới bóng hình. Trong giới hâm mộ, ai cũng truyền tai nhau câu chuyện một trong số những người anh em họ đông đảo của cô từng dùng một điếu xì-ghe để đo chiếc giày bé xíu ấy—một giai thoại khiến người dân Delisleville thích thú khôn nguôi. Không chỉ xinh đẹp, cô còn là một thiếu nữ đáng yêu và giàu lòng trắc ẩn. Ánh mắt dịu dàng và giọng nói ngọt ngào của cô chẳng hề dối trá. Cô luôn dịu dàng và ân cần với mọi người xung quanh. Phu nhân De Willoughby và hai cô con gái lớn lập tức đem lòng yêu mến cô, ngay cả vị Thẩm phán cũng được khơi gợi sự hùng biện trong những lời ca tụng cùng phong thái cao sang, lịch lãm—vượt xa cả những nỗ lực thông thường của ông trong lĩnh vực mà ông vốn luôn tỏa sáng. Ngay cả bọn nô lệ cũng tôn sùng cô và tranh nhau phục vụ cô.

Thật là điều hiển nhiên khi một bản tính ngọt ngào và dễ đồng cảm như thế lại bị lay động lòng trắc ẩn trước thành viên duy nhất của gia đình vui vẻ kia—người dường như bị tách biệt khỏi phần còn lại, và vào thời điểm đó chắc chắn đang sống dưới một bầu trời u ám hơn bình thường.

Ngay từ đầu, cô đã đối xử với tội nghiệp Tom ân cần hơn bất cứ ai từng làm trước đây, và không chỉ một lần, khi cậu ngồi lặng lẽ và ảm đạm bên bàn ăn, cậu ngước lên để rồi bắt gặp ánh mắt đáng yêu của cô đang dừng lại trên vóc dáng to lớn của mình bằng một cái nhìn đầy dò hỏi và xót xa.

“Anh ấy to con quá mức, Dì Jule ạ,” cô từng viết thư về nhà như thế. “Và dường như anh ấy luôn có cảm giác mình đang chắn ngang đường người khác, mà thực ra thỉnh thoảng cũng đúng là như thế thật, tội nghiệp anh ấy chứ! Ai nấy đều coi anh ấy chỉ như một trò đùa hoặc một sự nhầm lẫn tạo hóa; nhưng con đã tự hứa với lòng mình sẽ không bao giờ cười cợt anh ấy như mấy cô gái khác. Làm thế nhẫn tâm lắm, và chắc chắn anh ấy phải cảm nhận được điều đó chứ.”

Cô chưa bao giờ cười cợt cậu, đôi khi còn cố gắng trò chuyện với cậu, và có lần đã khéo léo khơi gợi để cậu thổ lộ phần nào về thất bại trong ngành y cùng những lý do đằng sau nó. Cậu tỏ ra vô cùng xấu hổ khi kể lại câu chuyện ấy, thế nhưng qua những câu cú lủng củng và có phần rời rạc, cậu lại diễn đạt nó trôi chảy đến mức khi cậu dứt lời, hàng mi của cô đã ướt đẫm và cô bật ra một tiếng thở dài đầy thổn thức.

“Ồ,” cô nói, “thực tình em không nghĩ anh có lỗi đâu. Em vẫn thường nghĩ rằng mình sẽ không bao giờ, không bao giờ có thể chịu đựng nổi việc làm những chuyện như thế, dẫu cho dĩ nhiên nếu không có ai làm thì mọi chuyện sẽ khủng khiếp biết nhường nào; nhưng mà——”

“Vâng,” Tom nói, “ngặt nỗi là ở chỗ đó đấy. Phải có ai đó làm chứ, và anh biết mình đúng là một thằng hèn và một đứa đần chính hiệu, nhưng mà—nhưng mà anh không thể.” Và cậu trông có vẻ suy sụp hoàn toàn vì sự nhục nhã.

“Nhưng xét cho cùng,” cô cất giọng bằng chất giọng mềm mại luôn ẩn chứa âm hưởng của lời cầu khẩn, “xét cho cùng, em tin chắc đó là vì anh có một trái tim nhân hậu, và một trái tim nhân hậu thì đáng giá vô cùng. Anh sẽ làm việc khác thôi.”

“Chẳng còn việc gì khác cho anh làm nữa đâu,” cậu buồn rầu đáp; “chẳng có việc gì mà không mang lại nỗi nhục cho phần còn lại của gia đình, họ bảo thế đấy.”

Chẳng có gì lạ khi đây chính là nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ cuối cùng của cậu, dẫu cho chẳng ai trong hai người có lỗi cả. Chắc chắn không thể đổ lỗi cho cô thiếu nữ vốn chỉ có ý tốt với cậu, đúng như bản tính tự nhiên của cô đối với mọi người xung quanh; và sai lầm lớn lao cùng tận cùng của Tom chắc chắn cũng không bắt nguồn từ bất kỳ sự mạo muội nào từ phía cậu. Cậu chưa từng dám mơ tưởng đến cái vị thế kiêu hãnh bên cạnh cô mà Romaine và De Courcy dường như nghiễm nhiên chiếm giữ. Chỉ thỉnh thoảng, khi hai người họ bận rộn bất đắc dĩ, cậu mới dám lấy hết dũng khí để ngỏ ý làm người đưa tin hay hộ tống, thế nhưng ngay cả những niềm vui hiếm hoi đó cũng quá sức đối với cậu. Cậu vốn chẳng quen với những đặc ân ấy đến mức chúng làm cậu say đắm và khiến tâm trí quay cuồng, ngăn cản cậu suy nghĩ mạch lạc, hoặc thậm chí đôi khi chẳng thể suy nghĩ được gì nữa.

Ngay cả khi mọi chuyện đã qua đi, cậu vẫn khó lòng hình dung nổi làm thế nào mình lại bị cuốn vào sự yếu đuối mà cậu đã phạm phải. Việc bỏ quên đi vô vàn những khiếm khuyết của bản thân vốn không phải là phong cách của cậu; nhưng chỉ riêng lần này, chúng đã bị cuốn phăng đi bởi một cơn cuồng nộ thoáng qua.

Đó là dịp diễn ra buổi vũ hội tại khách sạn Delisle House. Delisle House là khách sạn lớn nhất, và mọi buổi tiệc tùng quan trọng đều được tổ chức tại phòng ăn kéo dài của nó—nơi được ngụy trang thành một phòng khiêu vũ. Buổi vũ hội do Câu lạc bộ Delisleville hào hoa tổ chức để vinh danh tiểu thư Delia Vanuxem, và đó thực sự là một sự kiện vô cùng lộng lẫy. Sự ngụy trang của phòng ăn được thực hiện hoàn hảo. Căn phòng được trang hoàng bằng cờ hoa, những vòng nguyệt hoa kết bằng gỗ tuyết tùng và hoa hồng giấy. Một ban nhạc gồm các quý ông da màu, với sự nhiệt tình che lấp đi mọi tì vết nhỏ nhặt về âm nhạc, đã góp phần khuấy động lễ hội—nếu trích dẫn tờ *Oriflamme* số ra sáng hôm sau thì—“sự giàu sang, sắc đẹp và lòng thượng võ của Delisleville đã hội tụ để mang lại cho buổi tiệc một vẻ rạng rỡ và thanh lịch có một không hai, biến buổi tối thành một trong những dịp quyến rũ thành công nhất

Khi tuổi trẻ và niềm vui hội ngộ

Để rượt đuổi những giờ phút nồng nàn bằng đôi chân thoăn thoắt.”

Thông thường, vai trò của Tom trong những buổi tiệc tùng như thế là ngồi một cách khó chịu ở những góc tối tẻ nhạt, chiếm lấy ít không gian nhất có thể, hoặc cẩn trọng dò dẫm đường đi qua đám đông tiến về phía bàn tiệc với một bà lão hay một cô nàng ngồi gác xép đang rụt rè bám víu lấy cánh tay to lớn của cậu. Thế nhưng vào buổi tối hôm ấy, cậu đã mất đi sự thăng bằng. Delia đối xử với cậu ân cần hơn mọi khi, có lẽ vì cô nhìn thấy vẻ vụng về đáng thương của cậu khi cậu cao lộc ngộc vượt trội hơn tất cả mọi người và cố gắng tránh giẫm phải chân những người xung quanh. Cô nở một nụ cười thật xinh xắn với cậu từ phía bên kia căn phòng, khiến cậu không kìm được xung động bước đến bên cạnh cô; rồi khi cô rời đi để khiêu vũ với De Courcy, cô giao chiếc quạt, bó hoa cùng chiếc khăn choàng trắng mỏng manh của mình cho cậu giữ, và chẳng hiểu sao mọi chuyện có vẻ hết sức tự nhiên khi De Courcy đưa cô trở lại bên cậu như thể gửi gắm vào một người lính canh gác khi điệu nhảy kết thúc. Cứ thế, khi cô đang ngồi đó, má ửng hồng và mỉm cười, ngước gương mặt lên nhìn cậu trong lúc cất lời cảm ơn vì cậu đã trông nom những món đồ của mình, thì cái ý nghĩ điên rồ đã đánh gục cậu bỗng trào dâng trong tâm trí.

“Delia,” cậu lắp bắp, “em có thể khiêu vũ với anh một bản được không?”

Đó là một lời thỉnh cầu quá đỗi bất ngờ, đến nỗi dù cô nhanh trí che giấu sự ngỡ ngàng, cô vẫn ngập ngừng mất một giây trước khi kịp lấy lại hơi thở để đưa ra câu trả lời.

“Vâng, Tom, nếu anh thích,” cô nói, đoạn liếc xuống tấm thiệp chương trình vũ hội. “Bản tiếp theo là một điệu waltz, và em có thể nhường nó cho anh bởi vì bác sĩ Ballentine có việc phải đi vắng rồi. Anh biết nhảy waltz chứ?”

“Anh có học qua,” cậu đáp, giọng có phần khàn đặc và run rẩy. “Tất nhiên là nhảy dở tệ rồi, nhưng các bước cơ bản thì anh nắm rõ.”

Cậu căng thẳng đến mức luống cuống chẳng thốt nên lời, đôi bàn tay run lẩy bẩy khi hai người bước ra đối mặt và cậu cung kính vòng tay ôm lấy eo cô.

Cô nhận ra sự rụt rè của cậu liền ngước nhìn với một nụ cười hiền hậu.

“Em bé quá phải không,” cô nói, “trước giờ em chưa từng nhận ra mình lại bé nhỏ nhường này.”

Cậu từng đinh ninh rằng mình sẽ lấy lại bình tĩnh khi tiếng nhạc và những bước chuyển động bắt đầu, nhưng không. Cậu cúi nhìn mái đầu mỏng manh vừa vặn chạm tới lồng ngực đang đập rộn ràng của mình, và một lớp sương mù che khuất tầm nhìn; ánh sáng cùng đám đông người khiêu vũ làm cậu lóa mắt và bối rối. Chuyển động xoay vòng khiến cậu chóng mặt, mà cậu thì không ngờ mình lại bị chóng mặt đến thế. Cậu chợt ý thức được vóc dáng khổng lồ của bản thân, sự lạc lõng của vị trí mình đang đứng, cùng thực tế rằng đây đó cậu bắt gặp những nụ cười đầy ẩn ý; trái tim cậu đập càng lúc càng nhanh và cậu biết mình đã mắc phải một sai lầm chết người. Cậu xoay vòng vòng quá nhanh so với nhịp nhạc, hụt bước, cố gắng lấy lại thăng bằng nhưng lại vướng vào váy của bạn nhảy, giẫm lên đôi bàn chân bé xíu đáng thương của cô, rồi ngã nhào xuống sàn, kéo theo cả cô ngã quỵ và va phải một cặp đôi đang đi ngang qua.

Đó chính là De Courcy—người em trai mà cậu va chạm mạnh đến thế, và cũng chính là De Courcy đã lao đến giải cứu Delia, đỡ cô đứng dậy với tất cả sự duyên dáng vốn có, đồng thời khéo léo che đậy sự bối rối ngây thơ của cô bằng một câu nói đầy hoa mỹ, nhưng tất nhiên không quên trừng mắt nhìn tên tội phạm đang nằm bẹp dưới sàn và nguyền rủa hắn một cách tức tưởi trong cổ họng. Thế nhưng Delia vô cùng tốt bụng với cậu và không hề bỏ mặc cậu trong cơn hoạn nạn, cô vẫn dành cho cậu những ánh mắt trìu mến và khéo léo sắp xếp để cậu dìu cô về chỗ ngồi như thể cậu chẳng hề vướng vào bất kỳ lỗi lầm nào.

Tuy nhiên, nỗi hổ thẹn và đớn đau của cú ngã ấy còn nhức nhối hơn bất kỳ nỗi đau nào cậu từng gánh chịu, và khi đêm chưa đi qua được nửa quãng đường, cậu đã lủi thủi trốn chạy khỏi những hiểm nguy để về thẳng căn phòng của mình. Ở đó, cậu thao thức qua suốt những giờ dài đằng đẵng, tự nguyền rủa sự ngu ngốc của bản thân và quằn quại trong cơn sốt hầm hập của sự nhục nhã cùng đau thương.

Sáng hôm sau khi cậu bước xuống bàn ăn, gia đình đã tề tựu đông đủ, và Thẩm phán đã nghe toàn bộ câu chuyện từ De Courcy—người đã kể lại sự việc một cách vô cùng sinh động trong lúc vắng bóng tiểu thư Vanuxem, vì cô đã ngủ lại nhà của một người họ hàng khác.

Khi Tom bước vào, người phụ thân đáng kính đã sẵn sàng đón chờ cậu.

“Giẫm lên váy tiểu thư Vanuxem và xé toạc nó ngay giữa phòng khiêu vũ cơ à?” ông gầm lên. “Biến mình thành một thằng hề và biến phòng khiêu vũ của khách sạn Delisle House thành cái chuồng khỉ đấy phỏng? Cố đấm ăn xôi ra sân nhảy làm cái quái gì cơ chứ? Hãy để việc đó cho những kẻ biết điều khiển tay chân của mình, và đừng có áp đặt bản thân lên những người phụ nữ quá đỗi cao sang để mà từ chối khiêu vũ với một kẻ đáng lẽ phải là một quý ông. Ở ì trong nhà đi, thưa anh! Ở nhà đi và đừng có phơi bày cái bộ dạng nhục nhã ê chMặt nơi công cộng nữa, nhất là khi có sự hiện diện của những người phụ nữ xinh đẹp để làm chứng cho sự bẽ bàng của anh.”

Đó chính là giọt nước tràn ly theo nghĩa bóng. Tâm trí Tom vốn đã tối tăm và u ám sẵn rồi, nhưng khi nghe đến đoạn bố mình đay nghiến, cậu ngước lên và bắt gặp De Courcy đang cúi đầu bên tờ báo với một nụ cười mỉm mai đầy châm chọc, cậu biết mình không thể chịu đựng thêm được nữa.

Trước sự ngỡ ngàng đến chết lặng của mẹ và các chị em, thậm chí cả vị Thẩm phán đang nổi giận lôi đình, cậu đẩy mạnh chiếc ghế băng và chồm dậy với một tiếng gầm thực sự cất lên từ cơn giận dữ và đớn đau. Thân hình to lớn của cậu dường như phình to ra cho đến khi vóc dáng ấy áp đảo tất cả bọn họ; đôi mắt cậu bừng cháy, cậu giơ nắm đấm khổng lồ lên.

“Mặc kệ tôi!” cậu thét lên, “mặc kệ tôi! Phải, tôi đã tự biến mình thành một thằng ngốc đấy! Phải, tôi đã quật ngã một người phụ nữ, xé rách váy cô ấy, trông như một con lừa và khiến cả căn phòng cười vào mặt tôi, cả đám đàn bà lẫn đàn ông—những kẻ cao sang và ngọt ngào nhất! Tất cả đều là sự thật, từng lời một, và còn hơn thế nữa—còn hơn thế nữa cơ! Thế vẫn chưa đủ, bố ruột của tôi lại còn lôi ra nhai lại, còn mấy người thì cứ ngồi đấy mà cười hô hố để làm cho mọi chuyện tồi tệ hơn à. Hay lắm, cứ lao vào đi, tất cả tụi bay, bức điên tôi đi rồi chấm dứt quách cái trò này đi.”

Cậu hất tung chiếc ghế của mình và xô ngã một cậu bé da đen đang bưng đĩa bánh quế, rồi sải bước qua đống đổ nát ngổn ngang, lao vút khỏi căn phòng với dòng nước mắt phẫn nộ trào ra trong khóe mắt.

Đó chính là bước ngoặt trong cuộc đời cậu. Cậu đưa ra quyết định cay đắng ấy khi sải bước ra khỏi nhà và đi dọc con đường cái. Dẫu trời còn sớm, cậu đi thẳng đến chỗ Delia, và khi đối diện một mình với cô, cậu trút hết nỗi khốn khổ của cõi lòng đang rỉ máu.

“Nếu tôi sinh ra là một kẻ nhà quê dốt nát thì có lẽ đã tốt hơn cho tôi rồi,” cậu nói. “Tôi chẳng có chỗ đứng ở đây, giữa những con người có thân hình cân đối và bộ óc minh mẫn. Tôi chỉ là một thằng khờ vụng về to xác, và chẳng có cách nào cứu vãn nổi. Nếu tôi thông minh hơn một chút, có lẽ tôi đã xoay sở được phần còn lại; nhưng ngặt nỗi tôi lại là một kẻ đần độn. Họ có chế nhạo tôi cũng chẳng oan. Có lẽ tôi nên cuốn gói đi và chôn vùi bản thân ở xó xỉnh nào đó giữa những con người mà lẽ ra tôi phải thuộc về từ kiếp trước. Ở một vùng quê giản dị nào đó, tôi có thể tìm thấy những kẻ kém cỏi hơn mình và quên đi phần đời còn lại; rồi biết đâu theo thời gian tôi sẽ thấy đủ mãn nguyện. Tôi sẽ chẳng bao giờ kết hôn đâu. Tôi—tôi nghĩ cô thừa biết điều đó, Delia ạ.” Và cậu cầm lấy bàn tay nhỏ bé của cô đặt lên lòng bàn tay rộng mở của mình, ngồi lặng im ngắm nhìn nó một lúc, để rồi cuối cùng một giọt nước mắt bỗng rơi tã xuống khiến cả hai giật mình. Cậu không ngước lên nhìn cô, mà rút chiếc khăn tay trắng toát ra nhẹ nhàng lau đi giọt nước mắt ấy, rồi cúi đầu hôn lên chỗ nó vừa rơi xuống. Hàng mi của chính cô cũng ướt đẫm khi ánh mắt hai người chạm nhau sau đó, và cô cất giọng trầm buồn.

“Em vẫn luôn quý mến anh rất nhiều, anh Tom ạ,” cô nói; “anh đừng nói đến chuyện đi đâu nữa chứ. Tụi em sẽ nhớ anh nhiều hơn anh tưởng đấy. Riêng em chắc chắn sẽ rất buồn.”

“Cô sẽ chẳng ở đây để mà nhớ tôi đâu, Delia,” cậu buồn rầu đáp.

Bàn tay đang nằm trong lòng bàn tay cậu khẽ run lên và đôi mắt cô chùng xuống dưới cái nhìn của cậu.

“Em—nghĩ rằng—có khả năng em sẽ sống ở Delisleville,” cô thì thầm.

Trái tim cậu nảy mạnh như muốn bùng cháy lồng ngực. Cậu hiểu ngay cô đang ám chỉ điều gì, dẫu trước đó chưa từng mảy may nghi ngờ.

“Ôi! Ôi!” cậu rên rỉ. “Ôi, Delia! Là—là ai trong số bọn họ thế? Chắc chắn là De Courcy rồi, tôi thề đấy. Là De Courcy phải không!”

“Vâng,” cô ngập ngừng, “chính là De Courcy.”

Cậu rụt tay lại và lấy tay che kín khuôn mặt.

“Tôi biết ngay đó là De Courcy mà,” cậu kêu lên. “Hắn ta vốn luôn là kẻ biết cách chiến thắng. Chắc hắn xứng đáng với điều đó. Chúa mới biết là tôi mong anh ta đối xử tốt với cô vì chính hạnh phúc của cô. Dĩ nhiên là De Courcy rồi. Còn ai vào đây nữa chứ?”

Cậu không ở lại lâu sau khoảnh khắc ấy, và khi chuẩn bị rời đi, cậu nắm chặt bàn tay cô trong một cái siết tay từ biệt tuyệt vọng.

“Đây lại là một lý do nữa để tôi phải đi ngay bây giờ,” cậu nói; “tôi không thể ở lại được nữa. Thế này là—là vĩnh biệt nhé, Delia.”

Cậu về nhà và có một cuộc trò chuyện dài với bố mình. Đó không phải là một kỷ niệm dễ chịu gì để nhắc lại trong tâm trí những năm tháng về sau, nhưng cuối cùng Tom đã đạt được mục đích, và một phần gia tài thừa kế tương lai của cậu đã được giao lại.

“Con sẽ không làm phiền gì đến ngài nữa đâu,” cậu nói. “Có khi ngài sẽ chẳng bao giờ còn nghe tin tức gì về con nữa. Đây là đoạn kết của con xét về phía gia đình mình.”

Đêm hôm đó, tay xách chiếc va-li, cậu bước lên chuyến xe ngựa tuyến chạy về vùng miền núi Bắc Carolina, và kể từ ngày hôm đó trở đi, xứ sở này vĩnh viễn không còn thấy bóng dáng cậu nữa. Mọi chuyện diễn ra đúng như cậu từng dự đoán: chẳng ai buồn bã mấy khi tống tiễn được cậu đi, và ngay cả nỗi buồn của Delia cuối cùng cũng phai nhạt dần trước sự hào hứng chuẩn bị cho đám cưới tưng bừng cùng hàng loạt buổi tiệc tùng chào mừng cuộc hôn nhân đắc thắng của cô với thành viên bảnh chọe nhất gia đình De Willoughby.

Khi sự kiện ấy diễn ra, những bước chân phiêu bạt của Tom đã tạm thời dừng lại tại ngôi nhà nông trang được nhắc đến ở chương đầu tiên, và sự xuất hiện của cậu tại vùng đất hẻo lánh ít ai lui tới này đã gây ra một chút chấn động. Tin tức về sự xuất hiện của một vị khách lạ đã lan truyền đi muôn nơi và khơi dậy làn sóng tò mò đang âm ỉ dâng trào.

Họ là những con người giản dị, chất phác vây quanh cậu—hiếu khách, dốt nát và tò mò khôn cùng về những thứ thuộc về thế giới bên ngoài mà họ biết quá ít ỏi.

Theo thời gian, khi nỗi đau đớn nhức nhối ban đầu phai nhạt dần, Tom bắt đầu nhận ra những mặt tích cực từ sự thay đổi mà cậu đã lựa chọn. Cậu không còn phải đặt mình lên bàn cân so sánh một cách bất lợi với những người hàng xóm nữa. Cậu hiểu biết nhiều hơn họ, và họ chẳng tìm thấy điểm gì ở cậu để mà chê bai hay chế giễu. Đối với họ, cậu là một kho tàng kiến thức uyên bác. Cậu mang lại niềm vui cho họ và chiếm trọn trái tim họ. Bản tính lười biếng bẩm sinh cùng sự thiếu vắng tham vọng thực tế có lẽ đã góp phần hàn gắn những vết thương lòng của cậu; và rồi cậu bắt đầu trân trọng khía cạnh hài hước trong hoàn cảnh của chính mình, xu hướng đùa cợt nặng ký thủa xưa trỗi dậy trở lại, giúp cậu thu phục được sự mến mộ còn lớn hơn bất kỳ phẩm chất thực tế nào có thể mang lại.

Sự mới mẻ của vai trò mới chính là điểm thu hút lớn nhất đối với cậu. Cậu bắt đầu tận hưởng, dấn thân vào nó và tận dụng tối đa những năng khiếu ít ỏi của bản thân. Cuộc đời không còn tẻ nhạt mất vui nữa. Bản tính lười biếng tự nhiên ngày càng gia tăng cùng với vóc dáng khổng lồ theo năm tháng, và khiếu hài hước chậm chạp, kỳ quặc đã trở thành đặc điểm nổi bật nhất ở cậu. Cậu cảm thấy đó là một nét chấm phá đầy châm biếm trong số phận trớ trêu của mình khi cuối cùng lại trở thành một người hùng và được ngước nhìn với sự thán phục nhờ tài năng giao tiếp, thế nhưng cậu đón nhận những vinh danh ấy một cách vô cùng kín đáo, tìm thấy sự thoải mái cả về tinh thần lẫn thể xác trong đó.

Cậu vô thức tiếp thu thói quen của những người xung quanh; cách ăn vận xuề xoà đậm chất nguyên thủy để đổi lấy sự thoải mái; thỉnh thoảng buông thả theo ngữ điệu ngọng nghịu của họ và từng bước áp dụng những phong tục thuần mộc nơi thôn dã.

Việc thay đổi ấy là phúc hay họa đối với cậu thì hoàn toàn tùy thuộc vào quan điểm nhìn nhận và phụ thuộc vào lăng kính của từng người. Ít ra thì cậu cũng sống một đời bình yên vô sự và chẳng có lấy một kẻ thù nào.

Và đó là trạng thái tồn tại của cậu khi bước ngoặt lớn thứ hai trong cuộc đời ập đến.