Đương nhiên, Thẩm phán Rutherford đã hướng về ngôi nhà nhỏ gần vòng xuyến Dupont Circle với tất cả sự tự nhiên của lòng mình. Đêm đầu tiên, khi bước lên những bậc cầu thang và túc trực trong căn phòng nhỏ để dùng bữa tối đạm bạc mà Tom lực lưỡng cùng gia đình đã mời ông chia sẻ, gương mặt chân chất của ông bỗng ánh lên niềm vui mà lâu lắm rồi ông không còn cảm nhận.
Căn phòng trông thật giản dị và ấm cúng, với tấm thảm dệt kiểu Virginia, những món đồ đạc gọn gàng, ít ỏi, và chiếc bàn bày biện bữa ăn đạm bạc. Trái tim hoài hương của viên Thẩm phán bỗng thổn thức khôn nguôi.
Ông bắt tay Tom đầy nhiệt tình. Chào hỏi Rupert bằng sự quý mến thân tình. Còn Sheba—khi cô bước vào phòng với đĩa bánh quy nóng hổi vừa nướng trong bếp của cô Burford—thì suýt chút nữa ông đã ôm hôn.
– Thế này mới đúng chứ, – ông nói. – Tôi chẳng biết ở cả cái đất Washington này lại có nơi nào giống Barnesville đến thế. Và cũng chẳng có cho tới khi mấy người mang nó đến đây. Tôi không rõ đó là gì, nhưng thề có Chúa, nó làm cho cõi lòng một người đàn ông thấy ấm áp làm sao.
Ông ngồi xuống với vẻ thoải mái, tự do như khi ở Barnesville, lúc ông ngả mình trên một chiếc ghế bành trong phòng khách nhà Jenny để trò chuyện suốt buổi tối.
– Chúa tôi, Chúa tôi! – ông nói. – Các người đúng là người nhà quê, và mang theo những thói quen của nhà quê, chính là thế đấy. Sống một tháng trong mấy cái khách sạn thời thượng này chắc tôi chết mất. Cứ phải gọi món ghi trên thực phẩm rồi ăn trong khi cả trăm con người dòm ngó—chẳng có lấy một chút thoải mái nào cả. Cho tôi xin cái chốn mà mọi người có thể quây quần bên nhau quanh chiếc bàn, ngửi mùi cà phê và bánh quy nóng hổi, cùng mùi giăm bông và gà đang rán xèo xèo trong bếp ấy.
Sheba đã nấu bữa tối trong căn bếp của cô Burford. Những chiếc bánh quy nóng và cà phê của cô được làm theo công thức đáng kính nhất của Mornin', và dáng vẻ đảm đang của cô đượm một nỗi lo âu đầy trìu mến.
– Nếu nó không được ngon lắm, thưa Thẩm phán Rutherford, – cô vừa nói, đứng bẽn lẽn ở đầu bàn trước khi ngồi xuống, – thì ấy là vì cháu vẫn đang trong thời gian học hỏi.
– Cháu đã học được rồi đấy, Sheba, – viên Thẩm phán nói, nhìn đĩa bánh có màu vàng óng nhẹ và trắng kem bằng con mắt nhạy bén của một người sành sỏi. – Đĩa bánh này đích thị là phong cách Barnesville và Sophrony rồi.
Sheba đỏ bừng mặt vì vui sướng.
– Ồ, chú Tom ạ, – cô nói; – chú có nghĩ thế không? Cháu rất muốn nó gợi cho bác ấy nhớ về Barnesville.
– Chúa tôi! – viên Thẩm phán thốt lên. – Thực tình mà nói, cô đã làm cho tôi có cảm giác như Tom Scott có thể lao ra hét toáng lên ở sau vườn bất cứ lúc nào rồi đấy.
Sau bữa tối, khi dọn dẹp xong bàn ăn, bốn con người ngồi xuống để bàn chuyện công việc và lên kế hoạch. Việc thiếu kinh nghiệm hoàn toàn của những người đứng đơn là một trở ngại trên con đường của họ, nhưng Thẩm phán Rutherford, dẫu chẳng khôn ngoan hơn họ là bao, lại có những cách thức để thu thập thông tin có giá trị. Khi ông xem xét các giấy tờ và tìm hiểu chi tiết câu chuyện, sự quan tâm của anh chàng tốt bụng này đã dâng trào thành sự hào hứng. Ông gãi đầu, mặt đỏ bừng và đôi mắt sáng rực lên.
– Có trời đất ạ, Tom! – ông kêu lên, – Tôi tin là mình có thể giúp ích được gì đó cho anh—tôi thề là tôi tin mình làm được. Tôi không có nhiều kinh nghiệm lắm, nhưng tôi đã từng thấy qua về chuyện kiện tụng đất đai này, và nếu tôi vắt óc suy nghĩ, tôi có thể tìm hiểu từ những kẻ khác rành rẽ hơn. Tôi sẽ— – Sau một thoáng suy ngẫm. – Tôi sẽ nói chuyện với Farquhar vào ngày mai. Tôi sẽ làm thế. Lạy Chúa vĩ đại! – ông bỗng rạng rỡ thốt lên, – nếu tôi có thể thúc đẩy vụ này suôn sẻ cho anh, Jenny sẽ vui mừng biết bao.
Khi ông ra về, Tom đi tiễn xuống tận lầu dưới. Sheba và Rupert bước theo sau, và cả ba người thấy mình như bị lôi cuốn ra ngoài đêm trăng để tản bộ cùng ông vài bước trên đại lộ ngập ánh sáng, tiếp tục trò chuyện về câu chuyện cổ tích của họ. Bản thân viên Thẩm phán cũng bị mê hoặc bởi nó cứ như thể ông là một đứa trẻ vậy.
– Ừ thì, đó là một câu chuyện hay để kể mà, – ông hào hứng giải thích; – và chắc chắn phải có nhiều uẩn khúc trong đó. Tôi chưa từng nghe câu chuyện nào hay hơn để thu hút sự đồng cảm—một nhà quý tộc miền Nam cao quý đứng về phía Liên bang giữa một thị trấn sùng bái ly khai nóng bỏng—thực sự bị bức hại vì điều đó. Ông ấy đã bị bức hại phải không? – ông quay sang hỏi Rupert.
– Vâng, – Rupert đáp, – dĩ nhiên là mọi người đều vô cùng tức giận với ông ấy—tất cả bạn bè của ông. Những người đã quen biết ông cả đời đi ngang qua ông trên phố mà không thèm nói một lời. Ông ấy từng rất được yêu mến, và ông cảm thấy điều đó thật khủng khiếp. Ông không bao giờ còn là con người như trước sau khi chuyện đó bắt đầu. Ông đã già, và tinh thần ông suy sụp hẳn.
– Đúng thế đấy! – viên Thẩm phán thốt lên, dừng lại trên vỉa hè, vô cùng phấn khích trước bức tranh hiện ra trong đầu đến mức cất lời như đang diễn thuyết. – Một nhà quý tộc miền Nam cao quý—đứng bên bờ vực của một vận may to lớn—tài sản được quy đổi thành tiền mặt để có thể thụ hưởng—chiến tranh bùng nổ, phá hủy đời ông—lòng yêu nước theo gương Sparta—một kẻ ái quốc duy nhất giữa một thị trấn toàn những kẻ nổi loạn bị mọi người căm ghét và lên án—nhưng vẫn trung thành với đất nước. Bè bạn—những người bạn cũ—từ chối nhận ra ông. Vận may tiêu tan—bạn bè mất hết—trái tim tan vỡ. – Ông chộp lấy bàn tay to lớn của Tom và siết chặt đầy nhiệt huyết. – Tom! – ông nói; – Giá được tự mình đọc một bài diễn văn trước Hạ viện về chuyện này thì tôi sẵn sàng làm ngay. Tôi tin là họ sẽ lắng nghe tôi. Jenny sẽ tự hào biết bao—cô ấy sẽ tự hào biết nhường nào.
Ông rời đi khi tất cả bọn họ vẫn đang ngập tràn trong niềm nhiệt huyết rực cháy; họ có thể thấy ông đang vừa đi vừa khua tay múa chân một mình dọc theo đại lộ dưới ánh trăng.
– Hắn ta đúng là thế đấy, – Tom nói; – thà làm hài lòng Jenny còn hơn là đốt cháy cả Hạ Viện. Và hắn sẽ ôm đồm toàn bộ sự việc—làm việc để mang lại gia tài cho một người chỉ vì tình làng nghĩa xóm. Dù sao thì ở Hamlin chúng ta cũng là những con người sống có tình nghĩa.
Viyer Thẩm phán trở về nhà trọ của mình và ngồi thật lâu trên chiếc ghế bành rách rưới, hai chân duỗi thẳng, hai bàn tay đan vào nhau trên đỉnh mái đầu bù xù. Ông đang ngẫm nghĩ về sự việc, và khi ông suy ngẫm, sự hào hứng trong lòng lại càng dâng cao. Thỉnh thoảng ông lại buông tay ra và vò mái tóc của mình với tiếng thở dài bồn chồn; không chỉ một lần ông vô thức chồm dậy, đi qua đi lại vài vòng trên sàn nhà, rồi lại ngồi xuống. Ông không phải là một kẻ mưu mô xảo quyệt, ông thậm chí còn chưa đạt đến mức độ sành sỏi để có thể nhận ra rằng sự mưu mô thủ đoạn có thể là một yếu tố cần thiết trong việc lo liệu những vấn đề như đơn từ khiếu nại lên Chính phủ. Về khả năng hay xu hướng ngoại giao, ông hồn nhiên chẳng khác gì con bò rống ví von trong tiệm đồ sứ. Niềm tin phác họa theo kiểu nhà quê của ông vào công lý giản đơn và sự vô tư chân thành của các đại diện chính trị quê nhà (với giả định rằng họ thuộc đảng Cộng hòa) hẳn sẽ có vẻ là một điều vô cùng cảm động đối với một người khôn ngoan và từng trải hơn, người đã thấu hiểu nó đến tận cùng. Khi ông vò tóc đầy phấn khích hay chồm dậy đi lại, những biểu hiện đó không phải là dấu hiệu của sự ngờ vực hay hoài nghi, mà là biểu hiện của một tâm trạng đang dâng trào phấn khích. Chính khía cạnh cảm xúc của hoàn cảnh đã làm ông thích thú và xao xuyến, chính nét đẹp mang tính kịch nghệ của nó. Ở đây có Tom—ông Tom tốt bụng—cả Hamlin đều biết đến Tom và những đức tính cũng như sự tiếu lâm của ông—Chúa ơi! chẳng có lấy một người nào trong hạt lại không yêu mến ông—vâng, là yêu mến. Và ở đây có Sheba mà Tom đã cưng chiều như con đẻ. Và cô bé đã lớn lên thành một sinh linh xinh đẹp làm sao—và nếu không có Tom, Chúa mới biết chuyện gì sẽ xảy ra với cô. Rồi còn câu chuyện về dòng họ De Willoughby ở Delisleville—một gia tộc quyền quý, tuấn tú, thuộc hàng chóp bu trong Bang—vị Thẩm phán già đáng kính với hàng ngàn mẫu đất bỏ hoang không canh tác, và ông vẫn đóng thuế cho chúng chỉ thuần túy vì niềm vui mang tính gia trưởng của một chủ đất lớn. Suốt bao nhiêu năm, Chính phủ đã được hưởng lợi từ việc đóng thuế của ông, trong khi ông chẳng thu lại được gì. Và rồi lại có sự tình cờ phát hiện ra khối tài sản kết xù ẩn giấu trong lòng đất—cùng với năng lượng và sự táo bạo của vị quý tộc già. Chà, nếu chiến tranh không mang lại sự tàn phá cho ông và ông đã thực hiện được các kế hoạch của mình, thì toàn bộ Bang này đã trở nên giàu có hơn nhờ những mỏ khoáng sản của ông. Vốn đầu tư sẽ đổ vào, nhân công sẽ có nhu cầu—mọi thứ sẽ phát triển—những người bên ngoài sẽ mua đất—những khám phá mới sẽ ra đời—sự giàu có từ tài nguyên của đất nước sẽ được khai mở—bản thân Chính phủ cũng sẽ được hưởng lợi từ điều đó. Thế mà chiến tranh đã phá hủy tất cả. Vậy mà vị Thẩm phán già, dẫu ngập chìm trong tai họa, vẫn kiên định đứng về phía Chính phủ để rồi bị khinh rẻ và ruồng bỏ, và cuối cùng ra đi trong tức tưởi, để lại đây những hậu duệ duy nhất của ông—ông Tom tốt bụng và cô bé người được bảo hộ xinh đẹp của ông—(không, Sheba không phải là hậu duệ, nhưng bằng cách nào đó cô vẫn được tính), cùng với chàng thanh niên tuấn tú nhà De Willoughby này—tất cả bọn họ đều trắng tay. Chà, lẽ công bằng của sự việc cứ phơi bày ngay trước mắt người ta; một đơn khiếu nại như thế chắc chắn phải được thông qua.
Đến nút thắt này trong suy nghĩ, Thẩm phán Rutherford đang đứng thẳng người ở giữa phòng. Mái tóc ông rối bù và khuôn mặt đỏ bừng. Ông giáng mạnh nắm đấm tay phải vào lòng bàn tay trái.
– Chà, mọi chuyện rõ ràng thẳng thớm như một sợi dây đàn, – ông nói. – Nhất định nó phải được thông qua. Ngày mai tôi sẽ đến gặp Farquhar.
Farquhar là một người khôn ngoan hơn vị đại biểu đến từ hạt Hamlin. Ông đã được các cử tri bầu lại nhiều lần, và cuộc sống của ông gắn liền với những địa phương có nền văn minh suy đồi hơn là Barnesville. Ông rất rành về Washington và có một sự quan tâm sắc sảo đến các phương pháp và đặc điểm của các nghị sĩ mới vào Quốc hội, đặc biệt có lẽ là những người xuất thân từ các vùng quê nghèo khó phía sau. Thẩm phán Rutherford đã được ông quan sát từ những ngày đầu trong sự nghiệp ngắn ngủi của mình, vào thời điểm ông lần đầu tiên xuất hiện tại Hạ viện trong bộ đồ vải tuyn mới với những đường li còn mới nguyên, cùng vẻ mặt lo lắng nhưng đầy tận tâm trong ánh mắt.
– Hắn là một tay chân thành, tôi phải nói vậy, – ông từng nhận xét với vị nghị sĩ ngồi ở cái bàn sát bên. – Không biết chính xác phải làm gì—cũng chẳng rõ mình đến đây để làm gì—nhưng quyết tâm hoàn thành nó, bất kể đó là gì, bằng tất cả khả năng của mình. Hắn sẽ rất vui nếu được kết bạn. Hắn quen với lối sống láng giềng và sự thân mật không chút khách sáo.
Chính ông đã kết bạn với hắn và thỉnh thoảng thấy mối quen biết này thật thú vị. Không khí Barnesville được tái hiện một cách chân thực gần như mang màu sắc văn chương. Thỉnh thoảng, dù không thường xuyên, ông vẫn khuyến khích việc phác họa chân dung Jenny, Tom Scott, Thacker và "mấy cậu trai". Ông thậm chí còn hít hà từ xa những làn hương thoang thoảng của món bánh kếp do Sophronia làm.
Vào buổi sáng sau buổi tối quây quần ở Dupont Circle, Thẩm phán Rutherford đã thẳng thắn níu lấy tay áo ông ở sảnh lớn.
– Farquhar, – ông nói, – tôi đang chứa chan một câu chuyện trong lòng đây. Nó làm tôi thức trắng nửa đêm. Tôi muốn xin ý kiến của anh về nó. Đó là về một lá đơn khiếu nại.
– Lẽ ra anh không nên để nó làm mình mất ngủ chứ, – Farquhar đáp. – Những vụ khiếu nại đâu có gì mới mẻ. Theo ý kiến của tôi thì Washington lúc này đang đông đúc hơn một nửa bởi những kẻ kéo đến để nộp đơn khiếu nại đấy.
Khuôn mặt của Thẩm phán Rutherford xụ xuống một chút, như vẻ mặt của một người nhiệt huyết dễ dàng chùng xuống trước hơi thở của sự thiếu nhiệt tình.
– Ồ, – ông nói, – tôi đoán là có rất nhiều người như thế—nhưng chẳng có mấy vụ giống như thế này đâu. Anh chưa từng nghe câu chuyện nào như vậy đâu. Nó rất đáng để lắng nghe đấy, ngay cả khi anh đang có tâm trạng muốn đi bộ mười dặm chỉ để đá văng một cái đơn kiện.
Farquhar bật cười.
– Tôi ngấy chúng lắm rồi, ngài Thẩm phán ạ, – ông nói. – Bầu không khí đặc quánh những kẻ lưu vong phương Bắc, ai cũng có lý do để đòi Chính phủ trả tiền cho thứ gì đó. Kìa, có một tên ở đằng kia—gã nhà quê Hoosier nhỏ thó đang lảng vảng ngoài ngưỡng cửa kìa. Hắn ta đến từ Bắc Carolina, và muốn đòi tiền đền bù cho một đàn gia súc.
Ngoài hành lang phía bên ngoài sảnh, một người đàn ông nhỏ thó đang đứng đăm đăm với đôi mắt nhỏ nhợt nhạt hướng trọn về không gian đầy mê hoặc bên trong. Hắn mặc một bộ đồ vải jeans xanh rõ ràng là được may vá trong gia đình. Hắn chăm chú nhìn từng vị nghị sĩ đi ra đi vào, và vẻ mặt hắn là sự kết hợp giữa vẻ háo hức lén lút và sự van xin dò dẫm.
– Tôi tin là mình đã từng gặp hắn ta ở đâu đó rồi, – Thẩm phán Rutherford nhận xét, – nhưng tôi không quen hắn.
– Hắn đã lảng vảng ở đây mấy tuần nay rồi, – Farquhar nói. – Hắn luôn có mặt trên khán đài dành cho khách mỗi khi các vụ khiếu nại được đem ra thảo luận. Trông hắn có vẻ như sắp đạt được thứ mình muốn đến đây rồi đấy, dẫu có là một gã nhà quê Hoosier đi chăng nữa.
– Tôi muốn nói chuyện với anh về gia tộc De Willoughby, – Rutherford nói. – Tôi không thể chợp mắt được cho đến khi kể chuyện này cho ai đó nghe. Tôi muốn anh tư vấn xem mình phải làm gì.
Farquhar để cho đối phương dẫn đến một góc khuất hơn. Phải thú nhận rằng ông không mấy hứng thú, nhưng ông vốn có thiện cảm với vị nghị sĩ đến từ Hamlin nên sẽ sẵn lòng lắng nghe. Họ ngồi xuống cùng nhau trong một căn phòng nơi những cuộc trò chuyện như thế có thể diễn ra, và viên Thẩm phán lập tức lao vào câu chuyện của mình.
Đó quả thực là một câu chuyện hay, đúng như trực giác của ông đã mách bảo. Ông kể vừa mộc mạc vừa hoa mỹ—mộc mạc ở sự trực diện, bộc trực, và hoa mỹ ở những nét chấm phá mang tính kịch tính và cảm xúc. Ông bắt đầu bằng bức tranh về gia tộc De Willoughby ở Delisleville—vị Thẩm phán chuyên quyền và quý tộc, hai người con trai tuấn tú, và người con trai to lớn, không mấy ăn ảnh, kẻ đã biến mất khỏi thị trấn quê nhà để rồi xuất hiện lại ở vùng núi Bắc Carolina và sống một cuộc đời nguyên thủy ở đó như là đối tượng được mọi người tôn sùng. Một cách vô thức, ông đã biến Tom Lực Lưỡng thành nhân vật nổi bật nhất trong đám. Từ lâu trước khi ông phác họa xong chân dung gã, Farquhar—người nãy giờ vẫn đang nhìn ra cửa sổ—đã quay mặt về phía ông. Ông bắt đầu cảm thấy mình được đền đáp cho sự chú ý nhã nhặn dẫu có phần ngẫu hứng của mình. Ông không nhìn ra ngoài cửa sổ nữa. Lịch sử của Tom De Willoughby to lớn bản thân nó đã đáng để lắng nghe. Farquhar thấy không cần thiết phải nhắc nhở Thẩm phán Rutherford rằng Sheba và bí ẩn về thung lũng Blair không thể được coi là bằng chứng. Ông nhận ra rằng chúng tô điểm cho hoàn cảnh và dường như chứng minh được mọi thứ, dù cho việc chúng thực sự làm được điều đó hay không lại là chuyện khác. Việc phát hiện ra mỏ than, những thăng trầm vận mệnh của Thẩm phán De Willoughby, lòng trung thành cố chấp bị hàng xóm căm ghét và lên án, sự cô độc, nghèo khó và cái chết của ông—những điền trang tàn tạ, ngôi nhà trống trải, lạnh lẽo nơi người thừa kế duy nhất được biết đến của ông sống một mình, tất cả đều là chất liệu đủ sức giữ chân bất kỳ ai, và khi được phóng đại qua lời của vị đại biểu hạt Hamlin, chúng lại càng trở nên vô cùng hiệu quả.
– Nào, – viên Thẩm phán nói, lau trán sau khi đã kể xong, – anh nghĩ sao về điều đó? Anh có nghĩ rằng những con người này có một yêu sách khá vững chắc không?
– Câu chuyện đó nghe có vẻ như họ có đấy, – Farquhar đáp; – nhưng Chính phủ không mặn mà gì với việc giải quyết các khoản bồi thường—và anh sẽ chẳng bao giờ biết được điều gì sẽ bị moi ra đâu. Nếu Thẩm phán De Willoughby không phải là một kẻ lớn lối chống đối các quan điểm chính trị của hàng xóm một cách trơ trẽn như thế thì những con người này đã chẳng có lấy một chút hy vọng nào.
– Lạy Chúa! – Rutherford hào hứng thốt lên; – ông ấy đã bị bức hại—bị bức hại đấy.
– Đó là điều may mắn cho họ hàng của ông ấy, – Farquhar nói. – Anh có nói là những người đó đã đến Washington rồi chứ?
– Cả ba người họ, – viên Thẩm phán đáp, và lần này giọng điệu của ông đầy đắc thắng; – Tom, Sheba và Rupert. Họ đã thuê vài căn phòng nhỏ ở gần Dupont Circle.
– Tôi rất muốn được đến thăm họ, – Farquhar ngẫm nghĩ nói. – Tôi muốn được nhìn tận mắt Tom De Willoughby to lớn.
– Thật chứ? – viên Thẩm phán kêu lên. – Chà, không gì làm tôi hài lòng hơn thế—mà đối với họ cũng vậy thôi. Tôi sẽ dẫn anh đi vào bất cứ ngày nào anh muốn—bất cứ ngày nào.
– Đưa một vụ khiếu nại qua cửa ải này không phải là chuyện dễ dàng nhất trên đời đâu, – Farquhar nói. – Nó đồng nghĩa với vô số cú đấm thép, công việc vất vả và sự lo âu tột độ. Anh có biết điều đó không?
– Tôi chẳng biết gì về mấy thứ đó sất, – viên Thẩm phán đáp. – Nhưng tôi sẽ bắt vụ này phải được thông qua bằng được nếu có cách.
– Anh sẽ bị hiểu lầm, bị mang tiếng xấu và bị vu khống đấy, – Farquhar nói, nhìn khuôn mặt phong trần, chân chất của ông với một chút tò mò. – Sẽ có những kẻ—thậm chí ngay tại hạt Hamlin—không tin rằng anh không nhúng tay vào một phi vụ lớn nào đó. Anh làm việc này vì mục đích gì chứ?
– Ồ, vì Tom, Sheba và Rupert chứ còn gì nữa, – viên Thẩm phán thốt lên trong niềm hân hoan tình làng nghĩa xóm. – Nhiêu đó con người để mà vì họ thì cũng đủ lắm rồi chứ bộ? Có ba người bọn họ—và tôi sẵn sàng làm vì bất cứ ai—như chúng tôi hay nói ở Barnesville, – ông thận trọng đính chính lại cách nói thông tục.
