Hình 8: Trong rất nhiều các ngôn ngữ thuộc hệ ngôn ngữ Ấn-Âu hiện đại, cũng như những thứ ngôn ngữ cổ xưa mà ngày nay chúng ta biết tới thông qua những bản chữ viết được gìn giữ lại, những từ có nghĩa là “cừu - sheep” thường rất giống nhau. Những từ này chắc hẳn phải xuất phát từ một dạng chữ có từ xa xưa mà suy luận cho thấy chính là từ “owis”, từ được sử dụng trong ngôn ngữ Ấn-Âu nguyên thủy (PIE), thứ ngôn ngữ gốc ban đầu vốn không có chữ viết đi kèm.

Hoàn toàn tự nhiên, từ gốc chung có trong một vài ngôn ngữ được phát sinh không tự động chứng minh rằng chúng cùng được thừa hưởng từ ngôn ngữ gốc khởi đầu. Từ cũng có thể lan rộng ra từ một ngôn ngữ phát sinh này sang ngôn ngữ khác. Những nhà khảo cổ học nghi ngờ về những cố gắng của các nhà ngôn ngữ học trong việc khôi phục lại ngôn ngữ gốc ban đầu rất thích trích dẫn các từ như là “coca-cola” vốn có chung trong rất nhiều ngôn ngữ châu Âu hiện đại. Các nhà khảo cổ học khẳng định rằng các nhà ngôn ngữ học chắc hẳn phải quy cho “coca-cola” một cách hết sức vô lý là ngôn ngữ gốc của hàng nghìn năm trước. Nhưng thực tế “coca-cola” minh chứng cho cách mà những nhà ngôn ngữ học phân biệt những từ vay mượn gần đây với những từ thuộc di sản cũ; đó rõ ràng phải là một từ mới (“coca” thực ra có nguồn gốc từ ngôn ngữ của thổ dân Peru còn “cola” lại đến từ vùng Tây Phi); và nó không thể hiện sự chuyển âm giữa các ngôn ngữ như là những từ gốc của ngôn ngữ Ấn-Âu cổ (trong tiếng Đức, vẫn gọi là “Coca-Cola” chứ không phải là “Kocherkohler”).

Bằng các phương pháp như vậy, các nhà ngôn ngữ học có thể khôi phục lại phần lớn ngữ pháp và gần 2.000 gốc từ của ngôn ngữ mẹ nguyên thủy ban đầu, được gọi là ngôn ngữ Ấn-Âu nguyên thủy, nhưng thường được viết tắt là PIE (Proto-Indo-European). Điều này không phải để nói rằng tất cả những từ trong những ngôn ngữ Ấn-Âu hiện đại đều xuất phát từ ngôn ngữ PIE: phần lớn là không bởi có rất nhiều những phát minh mới hoặc là từ vay mượn (giống như việc từ “sheep” thay thế từ gốc “owis” trong ngôn ngữ PIE cổ trong tiếng Anh). Những nguồn gốc PIE được thừa hưởng của chúng ta có khuynh hướng trở thành các từ cho toàn thể loài người mà con người chắc chắn đã đặt tên từ hàng nghìn năm trước: những từ chỉ chữ số và mối quan hệ của con người (như trong bảng ở trang 412); những từ chỉ các bộ phận của cơ thể người và chức năng của chúng; và những vật thể hoặc khái niệm thường gặp như là “bầu trời”, “đêm”, “mùa hè” và “lạnh”. Do đó, trong thế giới chung của loài người, những từ được khôi phục lại còn là những hoạt động thô thiển như là: “đánh hơi”, lại có tới hai gốc từ riêng biệt trong ngôn ngữ PIE phụ thuộc vào việc hành động đó được thực hiện ầm ĩ hay yên lặng. Từ gốc miêu tả về hành động này được thực hiện ầm ĩ (trong tiếng PIE là “perd”) đã tạo nên một chuỗi những từ tương tự trong ngôn ngữ Ấn-Âu hiện đại (“perdet”, “pardate” vv…) - bao gồm cả động từ “fart - đánh rắm” trong tiếng Anh (xem Hình 9).