Lần đầu tiên tôi bắt gặp là tại nhà hàng cà phê của một khách sạn lớn ở Nhật Bản.

Thực đơn trà chiều mới thiết kế, giá 80 yên một phần. Đĩa điểm tâm là một chiếc đĩa sứ màu trắng chia làm bảy ngăn, đựng đủ loại đồ ngọt, bánh ngọt nhỏ, kem và trái cây. Loại trà đi kèm chính là "Nhất Điểm Hồng".

Trong chiếc ly thủy tinh trong suốt như pha lê, người ta thả vào một vật thể hình cầu dài, rồi dội nước sôi từ trên cao xuống. Quả cầu ấy lúc đầu nổi lên, từ từ xòe ra, trông như một con nhện xanh vừa tỉnh giấc đang ướm thử vươn dài vuốt thợ, lại cũng giống như một con cầu gai bỗng trở nên dịu dàng, không còn nhọn chông chọc người nữa.

Những cọng trà dạng sợi duỗi ra, nở bung thành một bông hoa, thật là mãn nhãn. Đứng từ xa cũng ngửi thấy hương thơm.

Chẳng bao lâu, trà ngấm nước, dần nặng hơn rồi chìm xuống. Khi đứng thẳng nơi đáy ly, nó mới chính thức "khoe sắc". Lúc này, từng bong bóng khí nhỏ liu riu thoát ra như hơi thở, tạo nên một kỳ cảnh khác.

Đó là ở giữa những lá trà đã mở ra, nhú lên một bông hoa nhỏ màu đỏ, mới lộ diện chút đỉnh, lúc ẩn lúc hiện, nửa e ấp nửa đón chào, rồi vươn lên thành một đóa Thiên Nhật Hồng tươi thắm. Dù chỉ là "một điểm", nhưng vô cùng hút mắt.

Mạt Lị Tiên Đào đã nở rộ rồi.

Nước trà phải thưởng thức nhanh, để lâu mặt nước sẫm lại, chuyển sang màu vàng sậm, lại còn có vị tanh chát.

Tôi hỏi quản lý, loại "Nhất Điểm Hồng" này có thể mua ở đâu?

Anh ta mỉm cười bảo đó là bí mật kinh doanh.

Tôi chẳng tin. Trên tờ giới thiệu thấy có chữ "Thượng Hải". Hàng hóa thương mại thì làm sao có bí mật? Có điều lúc đó tôi cũng không có ý định truy hỏi đến cùng.

Thực ra bản thân tôi vốn không thích uống trà hoa nhài (mạt lị). Không hiểu sao các nhà nghỉ khách sạn lớn nhỏ ở Trung Quốc đại lục đều cung cấp túi trà hoa nhài, tôi chẳng bao giờ đụng đến, ngoài việc không chịu nổi cái vị thô kệch nồng nặc đó, tôi còn sợ tính hàn, mát, bào mòn cơ thể, uống vào là xây sẩm mặt mày.

Nhưng lần này cảm giác lại rất tốt, tôi nghĩ chắc là do giống trà hoặc phẩm cấp có sự khác biệt.

Sau đó chuyện cũng trôi vào quên lãng.

—— Thật là có duyên, ở Thượng Hải, tôi lại vô tình gặp lại. Hôm đó trời rõ ràng đang ba bốn mươi độ thì bỗng đổ một trận mưa rào, người ngợm ướt nhẹp thật nhếch nhác, tôi bèn ghé đại vào một cửa hàng bách hóa thực phẩm trên đường Nam Kinh Đông để trú mưa. Cửa hàng tên là "Thái Khang", có các quầy bán kẹo xốp, mứt quả, trái cây khô, bánh trung thu, đồ luộc, thịt muối... Trong đó có một quầy trà, hóa ra lại là chi nhánh của tiệm trà trăm năm "Trình Dụ Tân".

"Trình Dụ Tân" rất nổi tiếng, khai trương vào năm Đạo Quang thứ mười thời nhà Thanh (năm 1830), đến thập niên 20 của thế kỷ trước thì dời địa điểm về đường Triết Giang Trung ở Thượng Hải. Biển hiệu của tiệm do Hồ Thích đề chữ từ tám mươi năm trước. Khi ấy Hồ Thích đang tuổi sung sức, dạy học ở đại học, thuê phòng trọ trong ngõ sau tiệm. Mỗi ngày tan học, ông đều ghé tiệm trà uống một tách trà ngon. Đó chính là ngọn nguồn nhân duyên như thế.

Đương nhiên, họ bán các loại trà tiếng danh truyền thống như Tây Hồ Long Tỉnh, Lư Sơn Vân Vụ, Hoàng Sơn Mao Phong, Phúc Kiến Đại Hồng Bào, Thiết Quan Âm, Vân Nam Phổ Nhĩ, Kỳ Hồng, Điền Hồng... đặc biệt là Đông Sơn Bích Loa Xuân, đây là một trong những loại trà tôi rất yêu thích.

Thế nhưng tôi vừa nhìn đã chú ý ngay đến quả cầu trông như búp tay chắp lại của Tiên Đào, được đặt trong hũ thủy tinh nhỏ. Vì là "trà nghệ thuật" nên giá hơi đắt, lại được niêm phong rất kỹ.

Đúng là tìm khắc mòn con mắt, gặp lại chẳng tốn chút công sức nào.

Tôi mua một lô. Buổi tối có bạn bè đến chơi, tôi pha trà cho họ xem, vô cùng thú vị. Thực ra đây cũng chẳng phải phát hiện gì mới mẻ đúng không? Nhưng hình như người dân bản địa Thượng Hải cũng không chú ý lắm.

Ngoại trừ tiệm cũ này, các tiệm trà khác cũng có sản phẩm tương tự, gọi là "Lục Mẫu Đơn", "Nguyên Bảo", "Cẩm Thượng Thiêm Hoa"... nhưng không có loại nào làm tôi kinh ngạc chấn động như lần đầu tiên bắt gặp —— tất nhiên đó chỉ là tác động tâm lý.

Tính tôi vốn tò mò như vậy, làm sao dễ dàng bỏ qua. Cuối cùng, cái sự quái gở trong tôi đã khiến tôi "phanh thây" bông hoa cầu đẹp đẽ ấy ra.

Nó được làm thủ công. Những đọt trà dáng thẳng được dùng chỉ buộc chặt thành từng búi một, bên trong giấu một đóa Thiên Nhật Hồng, rồi qua xử lý chế biến, nén chặt thành hình cầu.

Những đọt trà này là loại trà xanh sấy (hống thanh), sau khi làm khô độ ẩm giảm xuống còn 4%, rồi được trộn lẫn với hoa nhài tươi đang chúm chím chực nở để "ướp hương". Hoa tươi phải được rải mỏng để tỏa nhiệt thoát hơi nước, rồi sàng hoa, quạt hoa nhằm giữ nguyên trạng thái tươi mát, tỏa hương thanh nhã. Chọn hoa nhài cũng là vì hương thơm của nó. Hoa không tốt thì trà cũng hỏng.

Sau khi ướp hương đủ thời gian, trà và hoa phải được tách riêng. Trà được sàng ra đã hấp thụ hơi ẩm và hương thơm của hoa tươi, phần trà ẩm phải kịp thời rải nguội và sấy khô lại. Đôi khi để tăng độ đậm đà của hương hoa, người ta phải ướp hương nhiều lần.

Hoa nhài vốn không phải nguồn gốc Trung Quốc, nó sinh ra ở vùng Ấn Độ, Ả Rập, đến thời nhà Hán mới truyền vào Trung Quốc. Hoa nở sắc trắng nhỏ nhắn, khi héo tàn vẫn còn vương hương không dứt. Hoa sợ ánh mặt trời, thường đợi đến khi màn đêm bắt đầu buông xuống mới nở bung, nên còn có tên là Dạ Tố Hinh. Người Ấn Độ ngoài việc tặng hoa nhài để biểu thị "lòng yêu mến", trong tang lễ cũng dùng nó để trang trí. Hương thơm của nó e rằng có phần thê lương. Những nữ nhân chốn ăn chơi ở Thượng Hải xưa cũng cài hoa nhài lên trán, gài trước ngực để tỏa ra vẻ quyến rũ mê người. Có người gọi nó là "Hiệp Khách", "Tuyết Biển", "Ám Xạ", "Man Hoa". Thương nhân thì không thích, vì nghe âm đọc giống như "không có lời" (một lị).

Còn về điểm đỏ ở chính giữa, tại sao lại dùng "Thiên Nhật Hồng"? Đây là một loại hoa nhỏ hình cầu phổ biến mà ai cũng biết, thời gian hoa nở rất dài, gần như nở quanh năm. Công dụng làm thuốc của nó là bình gan sáng mắt, giảm ho dịu cơn hen.

Điểm ưu việt nhất là lá bắc có màu sắc tươi thắm, đỏ như quả cầu lửa nhỏ, có lớp màng sáp hoặc chất da bảo vệ, dù có ngắt xuống cũng không dễ héo nát, mục rữa hay phai màu, hệt như một bông hoa khô vĩnh cửu —— người ta gọi nó là Bách Nhật Hồng, Thiên Nhật Hồng... cho đến Thiên Niên Hồng, đều có cả, lại còn có hiệu là "Bất Điêu Hoa" (hoa không tàn).

Hoa sao có thể không tàn, không chết, không mục hoắc?

Nhưng nó lại là loại thích hợp nhất để "hoàn hồn".

Người xưa thưởng hoa thưởng trà, kết hợp cả hai làm một để cùng nâng tầm nhau lên, lại còn có mười quy trình:

(1) Tráng chén (Xuân giang thủy noãn áp tiên tri - Nước sông xuân ấm vịt biết trước)

(2) Thưởng trà (Hương hoa lục diệp tương phù trì - Hoa thơm lá thắm tựa vào nhau)

(3) Thả trà (Lạc anh tân phân ngọc bôi lý - Hoa rơi lả tả trong chén ngọc)

(4) Dội nước (Xuân triều đái vũ vãn lai cấp - Triều xuân kéo mưa tối về gấp)

(5) Hãm trà (Tam tài hóa dục cam lộ mỹ - Tam tài nuôi dưỡng vị cam lộ)

(6) Dâng trà (Nhất trản hương minh phụng tri kỷ - Một chén trà thơm dâng tri kỷ)

(7) Ngửi hương (Bôi lý thanh hương phù tình thú - Hương thanh trong chén gợi tình thú)

(8) Nhấm trà

(9) Ngẫm vị (Trà vị nhân sinh tế phẩm ngộ - Vị trà đời người ngẫm chi tiết)

(10) Tạ trà (Ẩm bạ lưỡng dịch thanh phong khởi - Uống xong hai nách gió mát nâng)

Chỉ vì một tách trà giống như "phim hoạt hình ngắn" này mà lai lịch lại phức tạp đến thế, khi tìm hiểu thật khiến người ta mê hống. Đối với trà nghệ, sự hiểu biết của chúng ta còn nông cạn, nay biết thêm một chút vỏ gọt bề ngoài, thật là thú vị. Bạn bè bằng hữu có muốn nếm thử không? Quà du lịch mua về, ai đến trước được trước, tặng hết thì thôi.