Thư từ gửi đến “Thợ giày vàng” ngày một nhiều lên. Mỗi ngày lại mang đến thêm bao nhiêu là thư tín; và ngôi nhà nhỏ khiêm turộng đứng trước nguy cơ bị nhấn chìm trong một trận lụt thư từ, khiến “Thợ giày vàng” phải tuyệt vọng, còn người chị gái vốn yêu chuộng sự ngăn nắp thì ngày càng phát bực.
Trong một thời gian, “thợ giày vàng” vẫn kiên quyết cố gắng trả lời mọi bức thư nhận được. Sự khinh miệt và phản đối của cô Jemima chẳng đem lại kết quả gì. Cô vô ích khi tuyên bố niềm tin chắc chắn rằng cứ hai bức thư thì có một bức là lừa đảo hoặc trò bịp bợm, và chỉ ra rằng nếu mọi người muốn được trả lời thư, họ nên gửi kèm theo tem thư. Rồi, lần thứ hai mươi, cô lặp lại đề nghị nên thuê một thư ký. Ban đầu, người anh gạt phăng đề xuất này đi; nhưng cuối cùng việc tìm kiếm sự giúp đỡ đã trở thành một nhu cầu cấp bách. “Thợ giày vàng” giống như một kẻ đang đơn độc tìm cách phá lối đi xuyên qua một lớp tuyết dày ngày một dâng cao. Con người ấy chắc chắn sẽ bỏ mạng nếu không có sự cứu giúp; trừ khi “Thợ giày vàng” nhận được sự trợ giúp trong việc giải quyết đống thư từ, thật không thể đoán trước số phận ông ra sao. Giờ đây vấn đề đơn thuần chỉ là làm thế nào để có được sự giúp đỡ cần thiết một cách tốt nhất; và cả “Thợ giày vàng” lẫn người chị đều đồng ý rằng việc khôn ngoan nhất là đi thỉnh ý vị mục sư của giáo hội họ. Theo đó, “Thợ giày vàng” quyết định sẽ làm như vậy.
Mục sư của “Thợ giày vàng” hành lễ tại một thánh đường mà trước đây thường được gọi là “nhà nguyện”, nhưng nay thường được gọi là “nhà thờ” hơn. Tên ông là Durnford; ông là một người có cá tính vô cùng mạnh mẽ — một mục sư Tin Lành đạo đức, tận tâm, sắc sảo và có phần kỳ quặc. Ông luôn sẵn sàng tiếp đón giáo dân của mình trong những lúc họ gặp rắc rối hay hoang mang, và họ tìm đến ông mà không hề e dè ngần ngại. Nhưng chắc chắn chưa ai từng đến xin lời khuyên của ông về những rắc rối kỳ lạ như những gì sắp được “Thợ giày vàng” giãi bày trước mặt ông!
Khoảng mười giờ sáng thứ Hai sau chuyến thăm các luật sư, “Thợ giày vàng” ngồi trong phòng làm việc của ông Durnford, chờ vị mục sư xuất hiện. Ông không phải chờ lâu. Cánh cửa mở ra, và ông Durnford bước vào. Ông là một người đàn ông trung niên tầm vóc trung bình, mang những nét mặt sắc sảo nhưng đôn hậu, với mái tóc và bộ râu điểm hoa râm. Ông chào đón vị khách của mình bằng sự niềm nở tự nhiên, không chút khách sáo.
“Tôi đến để xin lời khuyên của ngài, thưa mục sư, trong một hoàn cảnh có phần khó khăn,” “Thợ giày vàng” nói khi họ đã ngồi đối diện nhau trước lò sưởi ấm cúng.
Vì đây là một loại thỉnh cầu mà ông đã quen thuộc, vị mục sư đón nhận thông báo ấy với vẻ điềm tĩnh.
“Tôi rất sẵn lòng giúp đỡ anh, nếu tôi có thể, anh Horn,” ông nói.
Ở ông Durnford có một sự phóng khoáng, tươi vui ngay lập tức đem lại sự sảng khoái tinh thần bước đầu cho những tâm hồn đang ưu tư tìm kiếm lời khuyên của ông.
“Cảm ơn ngài, thưa mục sư,” “Thợ giày vàng” nói, “Tôi chắc chắn là ngài sẽ giúp. Ngài đã nghe tin về việc bất ngờ và đột ngột——”
“Dĩ nhiên rồi!” vị mục sư cắt lời, đứng phắt dậy và siết chặt tay vị khách, “Xin lỗi anh; tôi quên mất. Để tôi chúc mừng anh. Chắc chắn là sự thật phải không?”
“Vâng, thưa mục sư, cảm ơn ngài; đó là sự thật — e rằng là một sự thật quá lớn.”
Ông Durnford bật cười.
“Thế nếu tôi tỏ ý chia buồn với anh thì sao nhỉ?” ông nói.
“Không, thưa mục sư,” “Thợ giày vàng” đáp với vẻ nghiêm nghị, “cũng không phải thế đâu ạ. Suy cho cùng đó là ý Chúa; và tôi vô cùng hạnh phúc vì có thể làm được rất nhiều điều mà bấy lâu nay tôi vẫn hằng mong ước. Chỉ là tôi cảm thấy có trách nhiệm lớn lao quá.”
“Rất tốt,” vị mục sư đáp; “niềm vui ấy chính là thứ hạnh phúc thuần khiết nhất mà sự giàu có có thể mang lại. Nhưng trách nhiệm của một vị trí như anh chắc chắn, đúng như anh nói, là rất lớn.”
“Vâng, thưa mục sư; tôi cảm thấy mình đang nắm giữ toàn bộ khối tài sản này như một sự ủy thác từ Thiên Chúa; và tôi muốn trở thành một người quản gia trung tín. Tôi quyết tâm sử dụng đồng tiền của Chúa đúng theo cách mà tôi tin Ngài muốn tôi làm — thực ra là giống như chính Ngài sẽ sử dụng nếu Ngài ở vào vị trí của tôi vậy.”
“Thật tuyệt vời, anh Horn!” vị mục sư thốt lên; “anh đã nói những lời chuẩn mực của một Cơ Đốc nhân.”
“Cảm ơn ngài. Nhưng còn một chuyện nữa; thật là khủng khiếp khi một con người lại có quá nhiều tiền. Ngài có biết không, thưa mục sư, tôi suýt thành triệu phú rồi đấy?”
Ông đưa ra lời thông báo này với đúng cái giọng điệu mà ông sẽ dùng để báo cho vị mục sư rằng mình đang mắc một căn bệnh hiểm nghèo nào đó.
“Rắc rối của anh lớn đến thế cơ à?” ông Durnford hỏi với vẻ hoảng hốt giả vờ.
“Vâng, thưa mục sư; và đó thực sự là một vấn đề vô cùng nghiêm trọng. Dường như thật không phải lẽ khi tôi lại giàu có nhường này, trong khi biết bao người quá ư thiếu thốn, và không ít kẻ chẳng có gì cả.”
“Điều đó có thể sớm được chấn chỉnh lại mà,” ông Durnford nói.
“Có lẽ vậy, thưa mục sư; dẫu cho nó có thể không dễ dàng như ngài tưởng. Nhưng còn một vấn đề nữa làm tôi phiền lòng. Tôi không thể nghĩ rằng khối tài sản khổng lồ này hoàn toàn được tạo dựng bằng những phương cách minh bạch. Quả thực tôi có quá nhiều lý do để nghi ngờ điều đó. Tôi cảm thấy xấu hổ vì một phần số tiền mà người chú của tôi kiếm được nay lại thuộc về mình. Tôi có cảm giác như thể có một lời nguyền đang đeo bám nó vậy.”
“À!” vị mục sư thốt lên với một tiếng thở dài thườn thượt, “Những tâm sự ấy làm tôi kính trọng anh, anh Horn; nhưng anh không thấy rằng Thiên Chúa muốn anh biến lời nguyền đó thành một phúc lành hay sao?”
“Vâng; và thế mà tôi gần như lại ao ước giá như người chú của tôi mang theo tiền của ông ấy xuống âm phủ thì hơn.”
“Đó khó lòng là một ước muốn đầy bác ái, xét theo bất kỳ quan điểm nào,” ông Durnford mỉm cười nói. “Đối với tôi, dường như chẳng có sự sắp đặt nào tốt hơn tình trạng hiện tại cả.”
“Dù sao đi nữa, tôi vẫn ước gì có thể hoàn trả lại tiền cho bất kỳ ai từng bị oan ức.”
“Một ước nguyện đáng khen ngợi nhưng bất khả thi, thưa anh quý mến; thế nhưng, dẫu anh không thể trao trả sự giàu có của người chú về cho những người từng bị chiếm đoạt bất công, anh vẫn có thể, phần nào đó, chuộc lại những lỗi lầm liên quan đến việc tạo dựng khối tài sản ấy, bằng cách sử dụng nó vì lợi ích chung của những người đang đau khổ và cần được giúp đỡ.”
“Vâng,” “Thợ giày vàng” quả quyết đồng tình; “nếu tôi nghĩ khác đi, thì từng đồng tiền tôi cầm trong tay sẽ nung đốt những ngón tay tôi cháy trụi đến xương.”
Sau đó là một khoảng lặng ngắn, vị mục sư ngả người ra sau ghế, nhắm nghiền mắt, mỉm cười dịu dàng.
“Tôi xin lỗi,” một lát sau, ông chồm người lên và nói, “tôi đang nghĩ đến tất cả những việc thiện có thể làm được, nếu như mọi người giàu có đều giống như anh. Nhưng anh đến để xin lời khuyên của tôi cơ mà?”
“Vâng, thưa mục sư,” “Thợ giày vàng” đáp; “và tôi đang làm mất thời gian của ngài quá lâu rồi.”
“Đâu có sao, thưa anh quý mến! Chuyến ghé thăm của anh đã làm tôi vô cùng sảng khoái. Lời nói của anh giống như một làn gió mát trong một ngày trời oi bức. Đâu phải thường xuyên có một vị triệu phú đến thảo luận với tôi về những trách nhiệm của sự giàu sang đâu. Nhưng hãy cho tôi nghe về khó khăn đặc biệt mà anh vừa nhắc tới xem nào.”
“Vâng, thưa ngài, có một sự bất tiện nghiêm trọng đi kèm với vị trí mới của tôi, mà tôi hoàn toàn không sao xoay sở nổi.”
“Ồ,” vị mục sư nhướng mày nói, “đó là gì vậy?”
“Chính là số lượng thư từ tôi nhận được đấy ạ.”
“Dĩ nhiên rồi!” vị mục sư kêu lên với đôi mắt long lanh cười. “Bọn kèn cựa ăn chực nằm chờ sẽ xúm đến bên anh từ mọi phía; và việc anh là một người sùng đạo sẽ chẳng hề làm giảm bớt đi chút rắc rối nào đâu.”
“À, tôi không nghi ngờ gì là ngài nói đúng, thưa mục sư! Và đó cũng coi như một lời khen ngợi dành cho tôn giáo, phải không thưa ngài?”
“Tất nhiên rồi,” ông Durnford nói; “và đó cũng là một cách nhìn nhận rất hay đẹp nữa.”
“Cảm ơn ngài. Vâng, khó khăn của tôi có hai mặt. Thứ nhất, tôi muốn trả lời mọi bức thư mình nhận được; nhưng tự tôi thì tuyệt đối không thể làm nổi.”
“Không,” vị mục sư nói. “Nhưng chắc chắn là rất nhiều bức thư trong số đó không cần phải trả lời chút nào.”
“Vâng, thưa mục sư, xin ngài thứ lỗi. Chị tôi nói rằng nhiều bức thư có lẽ là trò lừa bịp. Nhưng ngài thấy đấy, tôi không thể phân biệt chắc chắn bức nào thuộc loại đó. Chị ấy cũng chỉ ra rằng rất ít bức thư trong số đó có gửi kèm tem để hồi âm. Nhưng tôi bảo chị ấy rằng dăm ba chiếc tem, dẫu nhiều hay ít, đối với tôi lúc này chẳng bõ bèn gì.”
“Tôi không biết,” vị mục sư ngắt lời, “nên ngưỡng mộ sự khôn ngoan của chị anh hay lòng tốt của chính anh hơn nữa.”
“Thợ giày vàng” xua tay vẻ khiêm nhường.
“Bây giờ, thưa mục sư,” ông tiếp lời, “Jemima khuyên tôi nên thuê một thư ký.”
“Hiển nhiên rồi,” vị mục sư đồng tình, “đó là cách tốt nhất cho anh.”
“Tôi đoán là vậy, thưa ngài; nhưng tôi hoàn toàn mù tịt và đang cần sự giúp đỡ của ngài.”
“Và anh sẽ nhận được điều đó,” vị mục sư hào hứng nói. “Có hàng tá thanh niên — và cả những cô gái nữa — sẽ nhảy cẫng lên vì vui sướng trước cơ hội nhận được một vị trí như thư ký của anh đấy.”
“Cảm ơn ngài; nhưng ngài vừa nói là các cô gái ư?”
“Chính xác. Các cô gái thường nhận và đảm nhiệm những vị trí như thế một cách vô cùng hiệu quả.”
“Thật thế ư? Tôi không biết chị tôi sẽ——”
“Dĩ nhiên là anh không biết rồi. Nhưng giả sử chúng ta hãy nhìn sang khía cạnh bên kia trong rắc rối của anh một lát xem sao.”
“Vâng, thưa ngài; rắc rối còn lại là tôi thấy khó mà quyết định nên gửi câu trả lời ra sao cho khá nhiều bức thư. Hầu hết chúng là những lời cầu xin tiền bạc; và thật không dễ để phân biệt đâu là thật. Rồi còn rất nhiều lời kêu gọi đóng góp cho đủ mọi loại mục đích thiện nguyện nữa. Liệu tôi có dám hy vọng, thưa mục sư, rằng ngài sẽ cho tôi lời khuyên trong những vấn đề này chứ?”
“Rất sẵn lòng!” ông Durnford đáp lại với đôi mắt sáng rực lên.
“Cảm ơn ngài; thực sự vô cùng cảm ơn ngài,” “Thợ giày vàng” nói, trút được một gánh nặng lớn. “Và liệu có quá đáng lắm không nếu tôi nhờ ngài tư vấn, vào thời điểm thích hợp, về cách tốt nhất để sử dụng số tiền của ông chú tôi sao cho làm được càng nhiều điều thiện càng tốt, xét theo nghĩa chung nhất?”
“Không hề đâu,” ông Durnford khẳng định, “tôi hoàn toàn ở dịch vụ của anh, thưa anh quý mến. Nhưng giờ thì,” ông nói thêm sau một khoảng lặng, “tôi đã suy nghĩ, và tôi nghĩ mình có thể tìm giúp anh một thư ký.”
“Ồ! Cậu ta là ai vậy, thưa ngài?”
“Là cô ấy, chứ không phải cậu ta.”
“Nhưng thưa mục sư!”
“Vâng, tôi biết chứ; nhưng đây là một thiếu nữ đặc biệt.”
“Một thiếu nữ ư?”
“Vâng, một thiếu nữ tháo vát, nề nếp và theo đạo Cơ Đốc. Tôi đã biết cô ấy khá nhiều năm và sẵn sàng giới thiệu cô ấy với bất cứ ai. Tôi biết cô ấy đang tìm kiếm một hoàn cảnh như thế này. Cô ấy sẽ phục vụ anh rất tốt — giỏi hơn bất kỳ thanh niên nào, tôi biết chắc — và sẽ là một sự bổ sung vô cùng dễ chịu cho vòng tròn gia đình anh. Hơn nữa, bằng cách thuê người bạn của tôi là cô Owen, anh sẽ đem lại sự trợ giúp trong một trường hợp thực sự cần thiết và có phẩm hạnh đáng tin cậy. Cô bé ấy không có cha mẹ, và đã được nuôi nấng bởi một số người bạn tốt bụng. Nhưng họ không giàu có, và cô ấy sẽ phải tự lập trên con đường đi của mình. Giờ thì hãy nghe đây; giả sử vị thiếu nữ ấy ghé qua thăm anh thì sao nhỉ? Cô ấy đang sống ở Birmingham.”
“Ngài thực sự nghĩ điều đó nên làm chứ ạ?”
“Quả thực tôi nghĩ vậy. Cô ấy sẽ làm xιu tany ngay lập tức sự đề phòng của cô Horn. Đó sẽ là tiếng sét ái tình cho mà xem.”
“Vâng, thưa ngài, hãy cứ làm như ngài nói đi.”
“Vậy tôi có thể viết thư cho cô ấy ngay bây giờ được chứ?”
“Tùy ngài quyết định, thưa mục sư.”
“Xin hãy cầu nguyện cho tôi, thưa ông Durnford,” “Thợ giày vàng” nói khi ông đứng lên cáo từ.
“Tôi sẽ làm thế, bạn của tôi,” vị mục sư nhiệt tình đáp lời.
“Đâu phải thường xuyên,” “Thợ giày vàng” nói tiếp, “mà một người theo đạo Cơ Đốc lại rơi vào hoàn cảnh khó khăn ngặt nghèo như tôi.”
Vị mục sư bật cười thật sảng khoái và kéo dài.
“Tôi thực sự có ý đó đấy, thưa mục sư,” “Thợ giày vàng” vẫn kiên trì nhắc lại với một nụ cười nhún nhường. “Khi nghĩ đến tất cả những gì việc tôi có số tiền này kéo theo, tôi suýt ngầm ước giá như Chúa vui lòng để mặc tôi trong sự nghèo khó an phận của mình.”
“Bạn thân mến của tôi,” vị mục sư nói, “như thế thì hoàn toàn không ổn chút nào đâu. Hãy tin tôi đi, niềm vui khi được sử dụng sự giàu có của anh vì Chúa, và vì những ‘đứa trẻ bé bỏng’ của Ngài, sẽ bù đắp nhiều hơn thế rất nhiều cho những niềm vui đã tiêu tan của sự nghèo khó mà anh vừa giã từ.”
