Sau bữa trưa, “Thợ giày” Horn cùng viên quản lý lên đường đi thanh tra ngôi làng.
Ông Gray nói: “Xin mời ngài, chúng ta sẽ đi dãy nhà này trước ạ. Có một người dân đã nhắn tôi đến thăm.”
Nói rồi, ông dẫn đường tiến về một dãy nhà lụp xụp với những bức tường xám xịt và mái tranh đen đúa, trông giống một cụm nấm mốc hơn là một dãy nhà ở do con người dựng lên.
Trước cánh cửa xiêu vẹo của ngôi nhà đầu tiên, họ chạm mặt một người phụ nữ vạm vỡ, mặt đỏ bừng với đôi tay lực lưỡng để trần. Vừa trông thấy “Thợ giày” Horn, bà liền nhún gối chào và nén đi câu chào hỏi giận dữ mà bà đã chuẩn bị sẵn dành cho ông Gray.
Viên quản lý lên tiếng: “Một người bạn của tôi, thím Blobs ạ.”
Người phụ nữ chào “Thợ giày” Horn: “Mừng ngài đến chơi. Xin mời hai vị bước vào trong.”
Bà nói thêm khi họ đã bước vào nhà: “Ông Gray cứ ngước mắt lên mà xem kìa. Cuối cùng thì nó cũng sập xuống rồi đấy.”
Quả đúng là như vậy. Ngay trên đầu họ là một lỗ thủng lớn trên trần nhà, và cao hơn nữa là một khoảng trống hoác trên mái nhà tranh; còn dưới chân họ là một đống gạch vữa, hồ vữa và những mảnh gỗ mục.
Ông Gray kêu lên: “Ố kìa, cái ống khói đã sập xuống rồi sao!”
Thím Blobs đáp: “Chứ còn gì nữa.”
“Có ai bị thương không?”
“Không, nhưng suýt nữa thì có đấy. Vừa mới sáng nay thôi. Chồng tôi thì đi làm, còn lũ trẻ đi học cả; nhưng nếu tôi không vừa bước ra ngoài để nói chuyện vài câu với người hàng xóm, thì có lẽ tôi đã đứng ngay dưới chỗ đó rồi. Thưa ngài,” bà quay sang nói với “Thợ giày” Horn, “chẳng phải là quá nhục nhã khi bắt con người ta phải sống trong những nơi rách nát thế này sao? Tôi tin là nếu ở đây, ông Gray đã cho sửa sang mọi thứ từ lâu rồi; nhưng ngài ấy cứ bị cái lão keo kiệt vừa mới chết kia kìm kẹp đến nghẹt thở. Người ta đồn rằng bây giờ tài sản đã rơi vào tay những người tốt hơn; nhưng mà……”
Viên quản lý xen vào: “Thôi, thôi, thím Blobs; tôi hy vọng chẳng mấy chốc chúng ta sẽ thấy sự thay đổi.”
“Thợ giày” Horn đồng tình: “Đúng vậy, chúng ta sẽ——à ý tôi là, tôi chắc chắn ông Gray sẽ sớm mang lại sự ấm cúng cho bà, thưa bà.”
Khi họ bước sang cánh cửa tiếp theo, ông Gray nói: “Chúng ta phải ghé qua từng ngôi nhà thôi, ngài ạ. Chẳng có nhà nào trong số này là không cần chắp vá gần như mỗi ngày cả.”
“Gã thợ giày vàng” động viên: “Cố lên, ông Gray. Sẽ không còn chuyện chắp vá nào nữa sau lần này đâu.”
Ở mỗi căn nhà khốn khổ, họ lại bắt gặp cảnh tượng y hệt như ngôi nhà đầu tiên. Nếu những lời trách móc của người sống có thể gọi kẻ chết sống lại, thì lão Jacob Horn đáng lẽ phải đứng chung một giuộc trong những ngôi nhà ẩm mốc và mục rữa đó, để lắng nghe sự lặp đi lặp lại của câu chuyện đáng xấu hổ về tội tắc trách của lão. Nơi thì những khung cửa sổ đang bung ra khỏi tường như đôi mắt trợn ngược của kẻ sắp nghẹt thở; nơi thì khung cửa đang trong tình trạng sụp đổ hoàn toàn. Căn nhà này thì trần nhà cứ rơi lả tả xuống sàn từng chút một, còn căn nhà kia thì sàn nhà đã mục nát cả rồi. Trong mọi trường hợp, ông Gray đều mạnh dạn hứa hẹn sẽ nhanh chóng khắc phục mọi điều bất ổn; và “Thợ giày” Horn xác nhận những lời hứa đó bằng một phong thái đầy quyền uy đến mức nếu những người thuê nhà bất mãn kia không mảy may nhận ra sự thật về thân phận thực sự của ông thì mới là điều lạ.
Rời khỏi khu nhà ở, ông Gray dẫn người chủ đến một trong những trang trại thuộc quyền sở hữu của ngài. Họ gặp người chủ trang trại, một người vạm vỡ, mặt đỏ gắt và cực kỳ nóng tính, đang vô cùng phẫn nộ về những hư hỏng mới xảy ra trong cơ ngơi của mình. Ông ta dẫn các vị khách đi tham quan ngôi nhà và các tòa nhà trang trại, vừa đi vừa cằn nhằn như một cỗ xe không được bôi mỡ. Những lời lăng mạ của ông ta nhắm vào người chú quá cố của “Thợ giày” Horn là vô kể, và hầu như cứ cách một từ lại là một tiếng chửi thề gầm gừ. Ông Gray trấn an rằng mọi thứ sẽ sớm được sửa chữa ổn thỏa ngay thôi; và “Thợ giày” Horn nói rằng, “Vâng, ông chắc chắn là như vậy.”
Người chủ trang trại trân trân nhìn đầy kinh ngạc; nhưng sự nhận thức cùn mụt của ông ta lại kém phần sâu sắc hơn sự tinh tường của những người phụ nữ, và ông ta chỉ đơn thuần tự hỏi không biết gã khách lạ có vẻ ngoài khá thô kệch này thì biết cái quái gì về chuyện đó cơ chứ. Ông ta bày tỏ hy vọng mọi chuyện sẽ đúng như lời ông Gray nói. Còn bản thân ông ta thì chẳng lấy gì làm tin tưởng cho lắm. Nhưng nếu không sớm có hành động gì, thì tốt nhất là vị chủ nhà mới đừng có bén mảng tới đây, thế thôi; và người chủ trang trại đang bực tức ấy đã nhấn mạnh lời đe dọa ngầm của mình bằng tiếng chửi thề nặng nề nhất mà ông ta có thể thốt ra.
Cuộc thanh tra phần còn lại của ngôi làng phơi bày trước mắt họ tình trạng đổ nát và tiêu điều ở khắp mọi nơi; và với một tâm hồn trĩu nặng nỗi buồn cùng sự phẫn nộ, cuối cùng “Thợ giày” Horn cũng được ngồi xuống phòng khách phía trước nhà ông Gray để thưởng thức chén trà muộn nhưng vô cùng ấm lòng.
Ông nói: “Ngày mai, chúng ta sẽ ghé qua dinh thự cũ.”
“Gã thợ giày vàng” dành cả buổi tối để bàn bạc kỹ lưỡng với viên quản lý. Tình trạng của khối tài sản đã được thảo luận thấu đáo, và ông Gray được trao toàn quyền để cải tạo và tu sửa. Người chủ giao trách nhiệm cho ông phải làm cho trọn vẹn. Thậm chí thà làm quá lên còn hơn là dừng lại trước khi hoàn thành, và phải làm nhiều hơn cả những gì người thuê nhà yêu cầu.
“Thợ giày” Horn nói: “Ông Gray, ông phải hiểu cho rằng tôi muốn toàn bộ tài sản của mình ở ngôi làng này được sửa chữa thật hoàn hảo sao cho, xét về mặt tiện nghi và sự thoải mái của người thuê nhà, sẽ không còn điều gì phải phàn nàn nữa. Vì vậy, hãy bắt tay vào việc với tất cả sức lực của ông; và chúng ta sẽ không tranh cãi gì về hóa đơn đâu——miễn là ông làm cho nó đủ lớn vào.”
Trái tim rộng lượng của ông Gray như muốn nhảy tung lên ngực khi nhận được sứ mệnh hào phóng này.
Người chủ nói thêm: “Và đừng quên ngôi nhà của chính ông đấy. Tôi nghĩ tốt nhất là ông nên xây cho mình một ngôi nhà mới nhân cơ hội này; và hãy làm một căn nhà thực sự đáng sống.”
Ông Gray nồng nhiệt bày tỏ lòng biết ơn, và họ tiếp tục đi sâu vào việc cân nhắc vô số vấn đề cần phải bàn bạc.
Sáng hôm sau, dưới sự hướng dẫn của viên quản lý, “Thợ giày” Horn đã đến thăm Dinh Thự cổ như đã hứa. Đó là một biệt thự mang kiến trúc thời Nữ hoàng Elizabeth đầy cổ kính, và cũng giống như mọi thứ khác trong làng thuộc quyền sở hữu của ông, nó đang xuống cấp trầm trọng đến đáng thương. Khi bước vào tòa nhà cổ kính ấy và đi từ phòng này sang phòng khác, một dự định liên quan đến Dinh Thự cũ vốn hãy còn mơ hồ trong tâm trí ông bỗng trở nên rõ ràng; và trong những căn phòng trống trải, dường như ông văng vẳng nghe thấy tiếng cười rộn rã của trẻ thơ và tiếng chân trẻ nhỏ chạy lẫm chẫm. Để tưởng nhớ người vợ Marian đã khuất từ lâu, và vì vinh quang của Đấng Tối Cao – Người Bầu Bạn của trẻ thơ, Dinh Thự cũ này sẽ được biến thành một mái ấm dành cho những đứa trẻ bơ vơ không nơi nương tựa.
Không lâu sau đó, khi đang ngồi trên xe ngựa chạy ra ga, ông thông báo quyết định của mình về Dinh Thự cho ông Gray nghe.
“Tôi sẽ giao phó việc này cho ông, ông Gray. Ông phải tham khảo ý kiến của những người am hiểu những việc thế này, đi thăm các cơ sở tương tự, và biến nơi cũ kỹ đó thành ‘Mái Ấm Trẻ Em’ tốt nhất có thể được.”
“Vâng thưa ngài; thế còn lũ trẻ thì sao ạ?”
“Vấn đề đó tôi sẽ tự lo liệu.”
Viên quản lý vốn đã bắt đầu quen với những bất ngờ; nhưng điều bất ngờ tiếp theo ập đến suýt nữa làm ông nghẹt thở.
Sau một khoảng lặng ngắn, “Thợ giày” Horn nói: “Tôi tin là lương của ông, ông Gray, là 150 bảng một năm phải không?”
“Vâng, thưa ngài.”
“Ồ, tôi muốn tăng số tiền đó lên. Xin hãy coi như từ nay ông sẽ nhận được mức lương 500 bảng một năm.”
Viên quản lý kinh ngạc thốt lên: “Ngài Horn! Lòng hào phóng của ngài lớn lao quá!”
“Có gì đâu; ý tôi là ông phải làm sao để xứng đáng với số tiền đó chứ. Thôi, giục con ngựa đi đi, kẻo tôi lỡ tàu mất. À nhân tiện, ông có thể làm ơn sắm cho mình một cỗ xe ngựa nào phù hợp hơn để phục vụ cho lợi ích tài sản của tôi thay cho cái phương tiện tồi tàn này được không, ông Gray? Hãy chọn trang thiết bị tốt nhất có thể mua được bằng tiền.”
Viên quản lý, không biết bản thân đang xúc động vì sự tử tế trong lời dặn dò hay vì sự tế nhị qua cách diễn đạt ấy hơn, đành lẩm bẩm những lời cảm ơn đứt quãng và hứa sẽ tuân thủ nhanh chóng các mệnh lệnh của người chủ.
