Đêm hôm ấy, “Thợ giày” Horn thức rất lâu trước khi chìm vào giấc ngủ. Ông không còn cảm thấy đau đớn, và toàn thân khỏe khoắn hơn hẳn bất kỳ thời điểm nào kể từ khi ngã bệnh. Thế nhưng, ông vẫn không tài nào chợp mắt được. Câu chuyện mà cô thư ký trẻ kể vào buổi tối hôm ấy đã gợi lên trong đầu ông những suy nghĩ đủ sức xua tan cơn buồn ngủ của cả những đôi mắt nặng trĩu nhất.

Cô Owen đã kể cho ông nghe câu chuyện giản dị của mình rất nhiều lần trước đây; nhưng tối nay, cô đã hé lộ thêm một vài chi tiết mới mẻ đầy kinh ngạc; và chính những suy nghĩ phát sinh từ đó đã khiến ông thao thức. Vài chi tiết bổ sung mà cô thư ký trẻ thêm vào lời kể tối nay đã mang lại một diện mạo hoàn toàn mới cho câu chuyện. Đó là chiếc giày lẻ chiếc mà cô từng đi vào thời điểm được đôi bàn tay nhân hậu của vợ chồng ông bà Burton đón nhận, cùng với việc lúc bấy giờ cô còn là một đứa trẻ nói năng chưa được rõ sõm. Hơn nữa, toàn bộ câu chuyện dường như trùng khớp đến kỳ lạ — tại sao ông lại không thừa nhận chứ? — với cuộc đời của bé Marian, nếu xét đến những gì rất có thể đã xảy ra với con bé; và vào thời điểm ấy, Marian cũng xấp xỉ tuổi của cô Owen khi được những người bạn nhận làm con nuôi.

Nhưng chiếc giày lẻ ấy! Ông tự hỏi không biết cô ấy còn giữ nó hay không. Sáng mai ông sẽ hỏi lại cho rõ. Rồi cả giọng nói lắp bắp không rõ lời mà cô từng nhắc đến! Ông nhớ biết bao tiếng nói ngọng ngịu dễ thương của đứa con cưng ngày nào! Ngay lúc đó, tia sáng minh mẫn về ý nghĩa những lời kỳ lạ của Tommy Dudgeon từng lóe lên trong đầu ông hồi đầu mới ngã bệnh bỗng quay trở lại. Chắc chắn đây chính là điều người bạn trung thành của ông muốn nói! Vì lòng quý mến sâu sắc mà người thợ bán hàng rong dành cho Marian, hẳn là ông ta vẫn còn lưu giữ ký ức rất sống động về đứa trẻ; và không còn nghi ngờ gì nữa, người đàn ông nhỏ bé ấy đã sớm nhận ra điều mà chính người cha, mãi cho đến tận bây giờ sau bao nhiêu gợi ý, mới bắt đầu mường tượng ra.

Cứ thế, ông trằn trọc suốt cả đêm dài. Kỳ lạ thay, ông chẳng hề cảm thấy buồn ngủ hay mệt mỏi chút nào. Ông như được hồi sức bởi điềm báo tốt lành về niềm vui sắp tới mà câu chuyện của cô thư ký trẻ mang lại; và khi chìm vào giấc ngủ vào lúc rạng sáng rồi thức dậy vào khoảng tám giờ, ông cảm thấy sảng khoái như thể vừa ngủ ngon suốt cả đêm.

Theo thói quen, cô thư ký trẻ thường ghé vào phòng người chủ của mình chẳng lâu sau bữa sáng, nhằm trình lên ông những bức thư buổi sáng cần được chính ông giải quyết. Thường thì chuyến ghé thăm của cô Owen, xét về mặt công việc, chỉ là một thủ tục hình thức hoặc chẳng hơn là mấy. Hầu như chẳng có bức thư nào mà cô không tự mình xử lý được; và quy luật chung là cô chỉ cần báo cáo tổng quát, để rồi “Thợ giày” Horn lúc nào cũng đón nhận với một nụ cười bằng lòng.

Sau đó, cô thư ký được quý mến sẽ nán lại trong phòng thêm dăm phút. Cô quanh quẩn bên giường bệnh, hỏi thăm ông đã trải qua đêm qua thế nào, làm đủ mọi việc ân cần chăm sóc — dù trước đó ông chưa từng thấy cần đến — nhưng lại mang lại cho ông sự dễ chịu đến bất ngờ; và suốt thời gian ấy, cô trò chuyện bằng giọng vui tươi, ấm áp như một đứa trẻ được cưng chiều, thỉnh thoảng lại phát ra tiếng cười khúc khích dịu dàng, trong trẻo.

Trong suốt cả ngày, chẳng có điều gì khiến “Người thợ giày vàng” thích thú bằng chuyến viếng thăm buổi sáng của cô thư ký trẻ trung và tươi tắn. Nhưng chưa bao giờ ông lại mong mỏi điều đó đến thế như sáng nay. Từ lâu, ông đã xem cô gái trẻ này như một người con gái tận tụy hơn là một cô thư ký được trả lương. Sẽ thế sao nếu như, dẫu cả hai không hề hay biết, cô đã bước vào đúng vị trí đích thực của mình?

Khi thời điểm cô xuất hiện đến gần, ông vô thức tự chuẩn bị để đối mặt sâu sắc hơn với khả năng tuyệt vời cứ hiện lên trong tâm trí suốt mấy giờ qua. Người y tá tỏ vẻ ngạc nhiên khi thấy, dù trông có vẻ khỏe hơn bình thường, ông lại gần như chẳng nuốt nổi chút bữa sáng nào. Suốt buổi, mắt ông cứ đăm đăm hướng về phía cửa, lắng nghe từng tiếng động nhỏ nhất. Ông tự hỏi liệu cô Owen có còn giữ chiếc giày nhỏ mà cô từng kể hay không. Ông phải hỏi điều đó ngay lập tức. Và ông khao khát được ngắm nhìn gương mặt cô biết bao với một cái nhìn thật dài, thật dò xét!

Cuối cùng cô cũng đến, rạng rỡ như mọi khi! Liệu ông có nhận ra một chút ngượng ngùng đang thoáng qua trên nét mặt cô, và giọng nói cô có phần run rẩy hơn bình thường khi cất lời chào “buổi sáng” với ông không? Nếu “Thợ giày” Horn có nhận ra những dấu hiệu ấy, ông cũng chẳng mảy may để tâm. Ông quá chìm đắm trong suy nghĩ của riêng mình để mà bận tâm đến tâm tư của cô thư ký trẻ; và ông cũng quá bận rộn dò xét những đường nét quen thuộc trên khuôn mặt cô đến mức chẳng chú ý mấy đến biểu cảm thoáng qua.

Những gì ông nhìn thấy không giúp ích được nhiều trong việc giải quyết vấn đề đang chiếm trọn tâm trí. Và cũng chẳng có gì lạ khi sự việc lại thành ra như vậy; bởi vì lần cuối cùng ông nhìn thấy bé Marian, con bé mới chỉ là một cô nhóc lên năm.

Cũng chẳng kém phần khao khát so với cái nhìn dò xét của “Thợ giày” Horn, đôi mắt của cô thư ký trẻ sáng hôm ấy cũng hướng về phía ông. Cô cũng đã trải qua một đêm thao thức. Nhưng đêm ấy chẳng hề dài đằng đẵng hay mệt mỏi. Ban đầu, những suy nghĩ hạnh phúc khiến cho giấc ngủ trở nên thật thừa thãi; và khi bản năng tươi trẻ của tuổi xuân cuối cùng cũng trỗi dậy, cô gái chỉ chợp mắt từng chút một cách đầy dễ chịu, chốc chốc lại tỉnh dậy sau một giấc mơ ngọt ngào để tự nhủ rằng, giấc mơ tuyệt vời nhất cũng chẳng thể sánh bằng một nửa hiện thực tốt đẹp đã bước vào đời cô.

Giá như hai con người này có thể đọc được suy nghĩ của đối nhau—— Nhưng điều đó thật khó lòng xảy ra. Cô cất lời chào buổi sáng với ông bằng giọng điệu tươi vui quen thuộc; và ông đáp lại bằng nụ cườiôn hòa thường ngày. Rồi họ bắt đầu bước vào công việc. Có một bức thư vô cùng quan trọng đòi hỏi khá nhiều thời gian. Cô thư ký hôm nay không hoàn toàn giữ được bình tĩnh. Bàn tay cô hơi run và giọng nói có chút nghẹn ngào. Người chủ nhân nhận ra những dấu hiệu bối rối ấy và ân cần lên tiếng hỏi han.

— Chắc chắn là sáng nay em không khỏe rồi! — ông nói, nhẹ nhàng đặt tay lên cổ tay cô.

Cô thư ký của ông vốn dĩ là người rất điềm tĩnh.

— Ơ vâng, — cô giật mình đáp, — em hoàn toàn khỏe mạnh... hoàn toàn khỏe ạ.

Cô mỉm cười trước ý nghĩ rằng mình không khỏe, bởi trong lòng cô thừa hiểu rõ sự tình.

— Lại đây ngồi cạnh ta một lát nào, — “Thợ giày” Horn nói khi công việc đã hoàn tất, — và chúng ta cùng trò chuyện nhé.

Đó chỉ là một lời mời thông thường; nhưng âm điệu giọng nói của ông lại có điều gì đó khác lạ. Khi cô gái trẻ ngồi xuống bên mép giường, sự bôi rối ban đầu trong lòng cô phần nào quay trở lại. Những ngón tay của “Thợ giày” Horn siết nhẹ lấy bàn tay cô.

— Này cô gái trẻ, có điều này ta muốn hỏi cháu.

Giọng ông thoáng chút run rẩy; và cô thư ký trẻ cảm nhận rõ mồn một nhịp đập trong lồng ngực mình.

— Dạ, thưa ông, — cô đáp yếu ớt, người hơi run lên.

— Đừng bối rối thế, — ông tiếp lời, bởi không tài nào phớt lờ được sự xúc động hiện rõ trên người cô. — Chuyện đơn giản lắm mà.

Ông nào có hay — làm sao ông biết được chứ? — rằng suy nghĩ của cô cũng đang hướng về chung một hướng với ông.

— Cháu từng kể rằng, — ông nói tiếp, — khi được những người tốt bụng tìm thấy, cháu chỉ đi có một chiếc giày. Cháu có... cháu còn giữ chiếc giày đó không?

Rõ ràng là lúc này chính ông cũng đang vô cùng xúc động. Cô Owen giật mình, và ông có thể cảm nhận bàn tay cô đang run rẩy trong lòng bàn tay mình chẳng khác nào một chú chim nhỏ sợ hãi.

— Dạ, — cô đáp bằng một tiếng thì thào mà cô cảm thấy mình chẳng đủ sức cất cao hơn, — em vẫn giữ nó từ bấy đến nay.

— Vậy thì, — ông tiếp tục, lúc này đã hoàn toàn lấy lại được sự bình tĩnh, — cháu có phiền lòng nếu cho ta xem nó không?

Dùng hết sức mình, cô đã thành công trong việc kìm nén cảm xúc.

— Ơ không ạ, thưa ông hoàn toàn không ạ! — cô vừa nói vừa đứng dậy, bước về phía cửa. — Em đi lấy ngay đây ạ. Nhưng trông nó bây giờ chẳng còn ra hình thù gì nữa đâu ạ, — cô nói với với lại qua bờ vai khi bước ra khỏi phòng.

“‘Chẳng còn ra hình thù gì nữa’!” — “Người thợ giày vàng” khẽ bật cười một mình. Chẳng có gì trên đời mà ông lại khao khát được nhìn thấy đến thế này!

Năm phút sau, ông đang ngồi tựa lưng trên giường, lật đi lật lại trong tay chiếc giày đôi với chiếc giày nhỏ mà ông đã nâng niu suốt bao nhiêu năm như kỷ vật quý giá nhất về đứa con gái đã mất. Liệu có thể có điều gì hoài nghi nữa không? Chẳng lẽ đây không phải là tác phẩm do chính tay ông làm ra sao? Rõ ràng nó có vài vết chém vô định bằng dao, và vẫn còn vương lại những dấu tích của bùn đất. Nhưng ông quá hiểu rõ tay nghề của chính mình; chẳng phải ngày nào trong suốt mười hai năm qua ông cũng ngắm nhìn chiếc giày còn lại này hay sao?

Kỳ lạ thay, “Thợ giày” Horn chìm đắm hoàn toàn vào việc ngắm nghía chiếc giày mà bé Marian từng đi, đến mức trong khoảnh khắc ấy, ông chẳng màng nghĩ gì đến bản thân Marian nữa. Cuối cùng ông ngẩng đầu lên. Nhưng ông chỉ có một mình. Sự kín đáo cùng bao cảm xúc hỗn độn đã thôi thúc cô thư ký trẻ rời khỏi phòng. Nén chặt tâm trạng lại, cô đã lui về phòng làm việc, nơi mà lúc này cô đang miệt mài làm việc.

“Thợ giày” Horn thở dài. Nhưng có lẽ cô gái lui đi như thế lại hay hơn. Dù chẳng còn mấy chỗ cho sự hoài nghi, nhưng ông vẫn phải chắc chắn trăm phần trăm. Ông bấm vào chiếc chuông điện đầu giường, và người y tá lập tức xuất hiện.

— Phiền cô nhắn với cô Jemima rằng tôi muốn gặp cô ấy ngay lập tức.

Nhận thấy vẻ sốt sắng khi ông thốt ra lời đề nghị, lại thoáng thấy chiếc giày nhỏ trên tấm chăn đắp, người y tá hiểu rằng đây là chuyện gấp gáp liền nhanh chân đi thực hiện mệnh lệnh.

— Tôi không nghĩ là ông ấy chuyển biến xấu đi chút nào trong sáng nay đâu, — cô nói với cô Jemima khi đã chuyển lời nhắn. — Thậm chí ông ấy trông khỏe lên rất nhiều một cách khó hiểu. Nhưng rõ ràng là có chuyện gì đó vừa xảy ra rồi.

Chẳng đợi nghe thêm, cô Jemima vội vã bước về phòng em trai. Đang ngồi tựa trên giường với nét mặt hạnh phúc, ông đang cầm trên tay một chiếc giày trẻ em rách rưới, và liền đặt ngay nó vào tay chị mình vừa khi bà đến gần giường.

— Jemima, nhìn cái này xem! — ông hào hứng nói.

Cứ đinh ninh đó là chiếc giày mà em trai mình vẫn luôn cất giữ cẩn thận bấy lâu, bà đón lấy và chăm chú quan sát với vẻ đầy lo lắng.

— Rái cá nào mà lại cắt xén nó tơi bời thế này cơ chứ? — bà kêu lên.

“Thợ giày” Horn vội vã đính chính sự hiểu nhầm của chị.

— Không đâu, Jemima, — ông nói với giọng điệu hoan hỉ đầy kính cẩn; — đó là chiếc giày còn lại... chiếc mà bấy lâu nay chúng ta vẫn hằng mong tìm kiếm suốt ngần ấy năm!

Ý nghĩ đầu tiên hiện lên trong đầu cô Jemima là em trai mình đã phát điên rồi. Rồi bà soi xét chiếc giày kỹ hơn.

— Đúng thế thật! — bà thốt lên. — Sao mình lại ngốc thế nhỉ! Những vết cắt này đã được làm từ lâu lắm rồi.

Vừa nói, bà vừa đặt tay lên chiếc bàn cạnh giường để lấy lại thăng bằng.

— Em trai, — bà gặng hỏi với giọng run rẩy, — em lấy chiếc giày này ở đâu ra thế? Có phải nó vừa được gửi đến qua đường bưu điện buổi sáng không?

“Thợ giày” Horn từ tốn trả lời. Ông muốn cho chị mình có thời gian để thấm thía ý nghĩa những lời ông nói.

— Nó vốn thuộc quyền sở hữu của cô Owen. Chính cô ấy vừa mang đến cho em đây.

— Cô Owen ư?

Phản ứng đầu tiên của cô Jemima là sự phẫn nộ. Cô Owen cầm chiếc giày đó làm gì chứ? Nhưng chỉ khoảnh khắc sau, bà ngẫm lại rằng chắc phải có lý do hợp lý nào đó giải thích việc chiếc giày lại nằm trong tay cô thư ký của em mình — dẫu lý do ấy là gì thì lúc này cô Jemima vẫn chưa thể đoán ra.

— Con bé đã giữ nó, — “Thợ giày” Horn tiếp lời với giọng bình thản như trước, — kể từ khi còn là một cô bé nhỏ xíu. Nó đã đi chiếc giày ấy khi được những người tốt bụng nhận nuôi tìm thấy.

Lúc bấy giờ ánh sáng chân lý mới rọi chiếu vào tâm trí cô Jemima một cách rõ ràng và trọn vẹn. Bà túm lấy bả vai em trai và phải kìm lại ngay trước khi kịp lay thật mạnh để nhắc nhở về tình trạng sức khỏe yếu ớt của ông.

— Em trai, em trai ơi, — bà kêu lên, — em có hiểu những lời em vừa nói có ý nghĩa gì không?

— Có chứ, Jemima... ít ra là một phần. Nhưng chúng ta phải xác minh cho chắc chắn. Trước tiên, hãy đặt hai chiếc giày cạnh nhau để xem chúng có thực sự là một đôi không cái đã.

— Ơ hay, Thomas, chẳng lẽ em vẫn còn hoài nghi sao?

— Quả là chẳng còn mấy chỗ cho sự nghi ngờ nữa; nhưng cẩn thận bao nhiêu cũng không thừa!

Ông muốn có thêm thời gian để quen dần với niềm hạnh phúc to lớn đang bừng sáng trong cuộc đời mình.

— Chị biết chiếc giày kia đang ở đâu chứ, Jemima?

— Biết chứ, trong két sắt.

— Vâng; và chị cũng biết là suốt thời gian em nằm đây, cô Owen là người giữ chìa khóa két sắt đúng không?

— Đúng thế.

Cô Jemima từng trải qua không biết bao nhiêu bực dọc trong lòng cũng chính vì điều đó.

— Thế thì, chị ra phòng làm việc gặp cô ấy đi, và bảo rằng chị muốn lấy một thứ trong két sắt theo ý em. Cô ấy sẽ chẳng biết chị lấy thứ gì đâu. Cô ấy sẽ đưa chìa khóa cho chị rồi lại cắm cúi làm việc tiếp thôi.

— Được, chị sẽ ra đó, em trai ạ. Nhưng em có chắc là con bé không biết hay mảy may nghi ngờ gì không? Lỡ nó từng nhìn thấy chiếc giày thì sao.

— Ôi không; nó được gói ghém rất kỹ và anh chắc chắn con bé không hề chạm vào bọc đồ ấy đâu. Anh có thể đặt trọn niềm tin vào cô thư ký của mình, — ông nói thêm với một niềm tự hào mới mẻ.

Khi bước xuống cầu thang, cô Jemima tự hỏi sao mãi tận bây giờ mình mới khám phá ra điều mà em trai cô vừa tìm ra. Nó lý giải cho biết bao điều. Những âm điệu và cử chỉ từng khiến cô giật mình vì quá đỗi quen thuộc; cảm giác mơ hồ rằng có lúc nào đó trước đây cô hẳn đã từng quen biết cô gái trẻ này; nét ngoại hình ngày càng giống — ít nhất là trong mắt cô Jemima — giữa cô thư ký trẻ và “Thợ giày” Horn — tất cả những điều ấy, cùng vô số dấu hiệu tương đồng khác mà cô Jemima từng chôn giấu trong lòng, nay đều đã được lý giải bằng phát hiện vừa rồi.

Cô Owen giao chìa khóa két sắt ra mà không hỏi một câu nào. Dù có vẻ như chẳng hề bận tâm đến việc cô Jemima đang làm, nhưng cô biết rõ như thể có bản năng mách bảo rằng cô Jemima đang lấy thứ gì từ trong két ra; và cô tự nhủ rằng mình tuyệt đối không được, và sẽ không đời nào để lộ ra việc bản thân đang hoài nghi có điều gì bất thường diễn ra. Cô lặng lẽ tiếp tục công việc; nhưng để làm được điều đó đòi hỏi một nỗ lực tự chủ lớn lao mà hiếm con người nào trên đời từng thấy cần phải làm, hay có thể làm nổi.

Kết quả của sự kìm nén bản thân từ cô thư ký trẻ chính là việc xuất hiện trên gương mặt cô, đúng khoảnh khắc cô Jemima quay người rời khỏi phòng, một biểu cảm giống hệt với nét mặt của “Thợ giày” Horn những lúc ông tỏ ra vô cùng kiên quyết, khiến trái tim cô Jemima thắt lại một nhịp đầy mạnh mẽ.

Trong khi đó, em trai cô Jemima đang vô cùng sốt sắng ngóng chờ chị trở lại. Chưa đầy năm phút sau khi rời đi, bà đã bước trở lại căn phòng của ông.

— Đây, — bà vừa nói vừa đưa hai chiếc giày nhỏ ra trước mặt em trai, đặt chúng sóng đôi cạnh nhau, — về mấy chiếc giày thì chẳng còn gì phải bàn cãi nữa đâu. Đúng là một đôi đích thực rồi. Chao ôi, — bà nói tiếp, lật ngửa chiếc giày mà cô Owen vừa mang ra, — chị còn nhớ rõ sáng hôm ấy đã chú ý thấy một nửa miếng da ở phần gót của chiếc giày trẻ em bị rách lìa ra, y hệt thế này đây.

Vừa nói, bà vừa giơ chiếc giày lên để chỉ cho em trai thấy phần gót của nó đã bị hư hỏng chính xác như những gì bà vừa miط tả. Rồi một điều kỳ lạ xảy ra với cô Jemima. Bà thả rơi hai chiếc giày nhỏ lên giường, lấy hai tay che mặt và nức nở khóc khe khẽ trong giây lát. “Người thợ giày vàng” ngẩn người nhìn chị mình; rồi hai giọt nước mắt lớn cũng chực trào trong đôi mắt ông, lăn dài trên má.

Đột ngột, cô Jemima dùng tay gạt mạnh nước mắt trên mặt.

— Em trai ạ, — bà nghẹn ngào nói, — chị từng nghe nói về những giọt nước mắt hạnh phúc; nhưng chẳng ngờ có ngày mình lại sống để nhận ra đó cũng chính là những giọt nước mắt duy nhất mà chị rơi kể từ khi còn là một đứa trẻ! Nhưng mấy chiếc giày này thì không thể nhầm đi đâu được. Và mọi chuyện khác cũng chẳng còn gì phải hoài nghi nữa.

“Thợ giày” Horn có lẽ cũng tràn đầy sự tự tin chẳng kém gì chị mình; nhưng ông có phần thận trọng hơn.

— Phải, Jemima ạ, — ông nói; — nhưng chúng ta vẫn phải cẩn trọng. Một sự nhầm lẫn sẽ là thảm họa... cho cả chính chúng ta lẫn... lẫn cô Owen nữa. Chúng ta phải cho người đi mời vợ chồng ông bà Burton đến ngay lập tức. Cậu Durnford sẽ là người gửi điện tín. Dĩ nhiên sẽ cần thiết phải kể cho cậu ấy nghe về phát hiện của chúng ta; nhưng cậu ấy là người đáng tin cậy để không hé lộ với bất kỳ ai khác.

Cô Jemima vui vẻ đồng tình với đề nghị của em trai. Cậu Durnford được cử người đi gọi và có mặt không chần chừ. Sự kinh ngạc của cậu khi nghe tin tuyệt vời mà những người bạn mang lại thực ra chẳng lớn lao như họ tưởng tượng. Rất có thể điều này xuất phát từ việc cậu đã nắm rõ câu chuyện về cô Owen, đồng thời đôi mắt và đôi tai cậu cũng luôn rộng mở suốt mấy tháng qua. Dù vậy, cậu vẫn vô cùng nhiệt tình đáp lại lời đề nghị gửi bức điện tín triệu tập vợ chồng ông bà Burton đến bên giường bệnh của “Thợ giày” Horn.