NHỮNG KÝ ỨC.
Sáng hôm sau, “Bác thợ giày” Horn đã đến văn phòng của hãng luật Tongs và Ball đúng theo giờ hẹn. Bản di chúc đã soạn xong, và sau khi đặt bút ký, ông chào các luật sư rồi bắt chuyến tàu tiếp theo đi Cottonborough, nơi ông đến vào đầu giờ chiều.
Sau đó, tại bàn ăn, ông thoải mái trả lời những câu hỏi của cô Jemima về chuyến đi vắng của mình. Ông cũng chẳng hề cảm thấy sự hiện diện của nữ thư ký trẻ lại là một sự gò bó chút nào. Cô đã sớm trở nên thân thiết như người trong nhà, và nắm giữ sự tín nhiệm của “Bác thợ giày” gần như chẳng kém gì cô Jemima cả. “Bác thợ giày” Horn kể lại tình trạng xuống cấp mà ông đã thấy ở ngôi làng, cùng những chỉ thị mà ông đã giao cho người đại diện. Nghe đến phần sau, cô Jemima bàng hoàng giơ hai tay lên trời, trong khi đôi mắt của nữ thư ký lại ánh lên niềm vui không giấu giếm. Thế nhưng, cao trào chỉ thực sự đạt tới khi “Bác thợ giày” Horn nhắc đến dự định của ông đối với ngôi biệt thự cổ. Cô Jemima thét lên một tiếng và lắc đầu đến nỗi những lọn tóc mai thẳng và cứng đờ của cô cứ rung bần bật.
— Thomas, — cô kêu lên, — anh hẳn là phát điên rồi! Nó sẽ ngốn của anh tới hàng ngàn bảng Anh đấy!
— Đúng vậy, Jemima, — câu trả lời vang lên điềm tĩnh; — và chắc chắn là số tiền đó không thể được dùng vào việc nào tốt hơn! Hơn nữa, ta vẫn sẽ còn lại vài ngàn bảng cơ mà, — ông nói thêm với một nụ cười. — Đó là một cách tiêu tiền của Chúa mà ta tin chắc Ngài sẽ chấp thuận. Cô thấy sao, cô Owen?
— Tôi nghĩ điều đó thật tuyệt vời, thưa ông Horn!
Công bằng mà nói với cô Jemima, nỗi bực bội của bà xuất phát một phần lớn từ việc những hy vọng hão huyền và ấp ủ bấy lâu nay về việc trở thành nữ chủ nhân của một dinh cơ đồng quê lý tưởng, cũng như việc gánh vác vai trò quý bà lừng lẫy tại ngôi làng của anh trai, bỗng chốc tan thành mây khói; điều đó cũng lớn lao chẳng kém gì sự hoang phí khổng lồ mà những dự tính của ông dành cho ngôi biệt thự cổ kia sẽ gây ra.
Nhưng tội nghiệp người phụ nữ ấy, bà còn sắp phải ngạc nhiên hơn nữa.
— Ồ, anh quên chưa nói với em, Jemima, — anh trai bà nói sau một khoảng lặng ngắn, với vẻ điệu bộ xin lỗi đầy hóm hỉnh, — là ngày mai anh sẽ khởi hành đi Mỹ.
Ông nói cứ như thể mình đang thông báo về một chuyến đi chơi sang hạt bên cạnh; và cô Jemima chắc cũng chẳng thể tỏ ra kinh ngạc hơn nếu ông tuyên bố ý định bay lên mặt trăng.
Người phụ nữ tội nghiệp suýt ngã ngửa khỏi ghế.
— Thomas!
Bà chẳng còn chút hơi sức nào để nói thêm.
Thực lòng mà nói, thông báo mà “Bác thợ giày” vừa đưa ra đủ sức khiến người ta giật mình thon thót. Ngay cả cô Owen cũng ngước lên với vẻ kinh ngạc tột độ; và cô hầu bàn, đang lúc dọn đĩa thịt đi, đến nỗi giật mình đánh thót một cái suýt làm rơi cả đĩa vào lòng chủ nhân.
Chỉ có một mình “Bác thợ giày” Horn là điềm nhiên như không.
— Em thấy đấy, — ông điềm tĩnh giải thích, — khi nghĩ đến hoàn cảnh đáng thương của người anh họ nghèo khổ, anh ngẫm thấy tốt nhất là mình nên tự thân đến đó để thăm nom cậu ấy. Đây là những bức thư, — ông nói thêm, rút chúng từ trong túi ra và đưa cho em gái. — Em sẽ thấy đấy, Jemima, anh chàng tội nghiệp ấy đang rơi vào cảnh khốn cùng — ốm đau và túng thiếu ở một nhà trọ tồi tàn tại New York, cô Owen ạ! Giờ này chắc cậu ấy đã được báo tin về vận may đổi đời của mình rồi, và mọi thứ có thể làm được sẽ được thực hiện cho cậu ấy. Nhưng anh cảm thấy mình không thể phó mặc cậu ta cho những kẻ xa lạ. Hơn nữa, ai mà biết được, biết đâu lại có cơ hội đưa cậu ấy đến với Đấng Cứu Thế? Vả lại, Jemima này, một chuyến đi Mỹ vào thời buổi này đâu phải là chuyện gì quá lớn lao, em biết đấy; và anh sẽ không vắng nhà quá vài tuần đâu.
Đến lúc này, cô Jemima mới trút lại được hơi thở và phần nào lấy lại được tinh thần.
— Nhưng em không thể chuẩn bị hành lý cho anh kịp vào ngày mai đâu, Thomas!
— Jemima thân mến của anh, chuyện đó không thành vấn đề gì cả: em có kịp chuẩn bị cho anh hay không thì anh vẫn phải đi. Đến giờ này chắc các luật sư đã lo xong vé tàu cho anh rồi.
— Nhưng... nhưng sao anh có thể tự lo cho bản thân ở tận nước Mỹ được chứ, Thomas. Đó là một đất nước rộng lớn và đáng sợ nhường nào; và người Mỹ thì thật là những kẻ xa lạ kỳ quặc.
— Đừng bận tâm, Jemima, — câu trả lời thật dễ chịu, — hãng Tongs và Ball đã gửi một bức điện tín cho người đại diện của họ ở New York, dặn dò ông ấy phải chăm sóc anh rồi. Hơn nữa, anh đã làm di chúc xong xuôi.
— Gì cơ? — cô Jemima hét lên, — đã lập di chúc rồi ư?
Đối với cô Jemima, việc lập di chúc dường như là một điều gì đó thật khủng khiếp. Đó là một biện pháp tuyệt vọng cuối cùng. Người ta chỉ lập di chúc khi đối mặt với cái chết. Rõ ràng là anh trai cô không hề mong đợi sẽ bình an trở về.
— Đúng vậy, — “Bác thợ giày” Horn lặp lại với một nụ cười điềm đạm, — anh đã lập di chúc. Nhưng đừng hoảng hốt thế, Jemima; anh sẽ chẳng vì thế mà chết sớm hơn đâu. Anh làm việc đó như một sự phòng ngừa khôn ngoan, với sự đồng thuận của các luật sư. Ngay cả khi không đi Mỹ, trước sau gì anh cũng phải lập di chúc thôi. Vui lên đi, Jemima! Cha trên trời của chúng ta cai quản nước Mỹ và cả biển cả, cũng như ở ngay tại nhà mình vậy.
Cô Jemima lại chìm vào im lặng. Bà bắt đầu nhận thức được thực tế là anh trai mình đã lập di chúc, suy cho cùng thì đó cũng chẳng phải là chuyện gì quá kỳ lạ. Nhưng bản chất của bản di chúc đó ra sao? Bản thân bà không hề khao khát được thừa hưởng tài sản của anh trai. Bà đã đủ giàu có rồi. Nhưng bà lo ngại rằng ông có thể đã đưa ra những sự định đoạt ngốc nghếch nào đó với số tiền của mình mà bà sẽ chẳng thể nào chấp thuận nổi. Bà có lẽ cũng chẳng nói rõ được mình muốn ông để lại khối tài sản ấy cho ai hoặc cho việc gì; nhưng bà sẽ không thể yên lòng cho đến khi biết được nội dung trong di chúc của ông. Thế nhưng bà lại không thể gặng hỏi anh trai về vấn đề đó trước mặt nữ thư ký của ông. Cô gái ấy có thể rất tốt, nhưng không được phép biết quá nhiều.
— Nếu anh không trở về, Jemima, — “Bác thợ giày” Horn nói, cứ như thể ông đọc được suy nghĩ của em gái, — em sẽ sớm biết nội dung di chúc của anh thôi. Còn nếu anh về — chuyện mà anh ít nghi ngờ — anh sẽ tự mình kể hết cho em nghe.
Dùng bữa xong, “Bác thợ giày” Horn lui về văn phòng cùng nữ thư ký để giải quyết những bức thư đã ùn ứ trong suốt thời gian ông vắng nhà. Khi họ bắt tay vào công việc, cô Owen được biết rằng trong thời gian ông chủ đi vắng ở Mỹ, cô sẽ có toàn quyền quyết định đối với toàn bộ thư tín. Dù tự tin đến đâu, nữ thư ký trẻ cũng không khỏi cảm thấy choáng váng trước thông báo này; thế nhưng cô không thể nào thay đổi được mệnh lệnh chắc như đinh đóng cột ấy.
— Cô thấy đấy, tôi hoàn toàn tin tưởng cô, cô Owen, — “Bác thợ giày” Horn đơn giản giải thích; — với lại, cô thừa biết rằng trong phần lớn các trường hợp, cô còn đủ khả năng quyết định phải làm gì hơn cả chính tôi nữa. Nhưng nếu có bức nào mà cô không muốn giải quyết cho đến khi tôi quay về, cứ để mặc chúng đấy.
Vấn đề này đã được sắp xếp xong xuôi trong nửa giờ đầu tiên, qua một cuộc trò chuyện ngắt quãng, đan xen giữa những khoảng nghỉ của công việc. Có thể nói họ đã lồng ghép vài từ vào những kẽ hở của công việc kinh doanh. Bằng cách tương tự, “Bác thợ giày” Horn lúc này bắt đầu kể cho nữ thư ký nghe về cuộc gặp gỡ với các luật sư và việc lập di chúc của ông.
“Bác thợ giày” từ lâu đã vô cùng gắn bó với nữ thư ký trẻ tuổi của mình. Cô chẳng hề dùng một thủ mưu nào, cũng chẳng hề bày vẽ chiêu trò gì. Cô là một thiếu nữ Cơ Đốc chân thành, ngây thơ. Quả thật cô rất sắc sảo, nhưng hoàn toàn không có khả năng mưu tính cho bất kỳ mục đích ích kỷ hay tầm thường nào. Với thiên bẩm nhan sắc và bản tính thiện lương được ơn phước, cô không thể nào không làm xiêu lòng người khác; và cũng chẳng có gì lạ khi cô đã chiếm được một góc lớn trong trái tim rộng mở của “Bác thợ giày”.
Mức độ mà nữ thư ký duyên dáng đã chiếm trọn lòng tin của “Bác thợ giày” Horn sẽ được thể hiện qua việc chiều nay ông sắp sửa tiết lộ cho cô những chi tiết về bản di chúc vừa lập — những điều mà ông từng thừa nhận là đã hoãn không nói với em gái mình. Ông không hề có ý định bất kính với cô Jemima. Ông cảm thấy mình có thể thoải mái trò chuyện với cô Owen; còn với em gái mình, đó lại là một vấn đề tế nhị hơn nhiều. Ông vẫn thường tưởng tượng rằng nữ thư ký trẻ tuổi này y hệt như đứa con gái Marian yêu dấu của ông; và một cách hoàn toàn tự nhiên, giản dị, ông kể cho cô nghe về di chúc của mình, thậm chí còn nhắc đến cả khoản tiền sẽ được đầu tư cho đứa con gái đã mất. Giờ đây ông đã có thể bình tĩnh nói về nỗi đau lớn nhất cuộc đời mình. Sự xoa dịu dịu dàng và bền bỉ của dòng thời gian đã làm dịu đi những vết thương nhức nhối nhất.
— Cô nghĩ sao về tất cả những điều đó, cô Owen?
— Tôi nghĩ, thưa ông Horn, — nữ thư ký cất lời, với đầu bút máy ngậm giữa đôi môi đỏ mọng cùng ánh mắt đượm buồn trong đôi mắt đen thẳm, — rằng con gái ông sẽ là một thiếu nữ vô cùng may mắn nếu cô ấy biết được điều đó; và rằng chẳng có mấy người cha được như ông.
— Vậy cô nghĩ tôi đã làm tốt chứ?
— Tôi nghĩ, thưa ông, là ông đã làm tốt hơn cả mức tốt nữa.
Sau một đợt làm việc tiếp theo, cô Owen lại ngước lên với vẻ mặt đầy háo hức.
— Bé Marian nhà ông trông như thế nào vậy, thưa ông Horn? — cô hỏi bằng một giọng dịu dàng và trầm lắng.
— À, con bé... — Nhưng cô gái nhiệt tình đã cướp lời trước khi ông kịp nói tiếp.
— Liệu con bé lớn lên có trông giống như tôi không nhỉ? Chắc là nó cũng tầm tuổi tôi bây giờ.
Lúc này cô đang chống cằm lên bàn, người chồm về phía trước. Hai bên má ửng hồng đầy vẻ hứng khởi; đôi mắt đen to tròn của cô sáng long lanh như hai vì tinh tú. Câu hỏi mà cô vừa đặt ra có lẽ chẳng hơn gì một sự tò mò dễ thương; nhưng không nghi ngờ gì nữa, bản tính nhiệt huyết của cô gái đã hoàn toàn lý giải cho sự háo hức trong lời nói vừa rồi. Câu hỏi bất chợt của cô đã đưa “Bác thợ giày” Horn quay ngược về quá khứ; và hiện lên trước mắt ông là hình ảnh một cô bé hạt dẻ xinh xắn lên năm, với đôi mắt đen láy như quả sim và mái tóc đen dày. Trong khoảnh khắc, ông như nín thở. Ông giật mình khi nhìn thấy trên khuôn mặt của nữ thư ký trẻ thứ mà có lẽ ông sẽ chẳng bao giờ nhận ra nếu câu hỏi của cô không chỉ điều đó cho ông thấy.
— À, thực ra thì, cô Owen, — ông đơn giản nói, — giờ cô nhắc tôi mới để ý, trông cô cũng có nét phảng phất giống như con bé Marian nhà tôi nếu nó lớn lên bằng chừng này tuổi đấy.
— Thật tuyệt làm sao! — cô Owen thốt lên.
“Bác thợ giày” Horn đăm đăm nhìn nữ thư ký trẻ. Những phỏng đoán mơ hồ nào — tựa như những chiếc bóng hắt trên tấm rèm cửa — đang lướt qua tâm trí ông? Những tia hy vọng leo lắt nào đang vật lộn để phá tan màn đêm u tối? Bỗng nhiên ông giật mình, tự trấn an bản thân và thở dài một tiếng. Dĩ nhiên đó chỉ là một ảo tưởng mà thôi. Thật kỳ lạ làm sao khi người ta thường xuyên không thể nhận thức được ý nghĩa của những hoàn cảnh rõ ràng đang gợi ý về sự ứng nghiệm của một niềm hy vọng ấp ủ bấy lâu! Niềm vui bị trì hoãn quá lâu cuối cùng lại đến vào lúc chúng ta chẳng hề hay biết, để rồi khiến chúng ta hoàn toàn ngơ ngác trước sự hiện diện gần kề của nó!
— Thôi được rồi, cô Owen, — “Bác thợ giày” Horn đứng phắt dậy, — tôi phải ra chỗ làm giày đây. Nếu cô cần tìm tôi, cô biết phải đến đâu rồi đấy.
— Vâng, thưa ông Horn.
Cô thừa biết thói quen thỉnh thoảng lại lui tới xưởng làm việc cũ của ông. Khi ông vừa đi khỏi, cô chần chừ giây lát, cây bút lại kẹp giữa đôi môi.
— Thật là dễ chịu khi nghĩ rằng mình trông giống như bé Marian thân yêu ấy nhỉ! Không biết liệu chúng tôi có trở thành bạn của nhau nếu con bé còn sống không nhỉ? Tội nghiệp con bé, chắc chắn là nó đã chết mất rồi! Dù rằng, biết đâu đấy — ai mà đoán trước được chứ? Thật kỳ quặc làm sao khi ông Horn lại bị thất lạc một đứa con gái, đúng vào thời điểm mà hẳn là tôi cũng bị thất lạc, và lại tầm tuổi đó nữa chứ! Còn chuyện tôi giống con bé ấy ư — suy cho cùng, có lẽ đó chỉ là ảo tưởng của ông ấy mà thôi. Dù sao đi nữa, tôi phải an ủi và giúp đỡ ông ấy hết sức có thể. Tôi không thể hoàn toàn bước vào vị trí con gái của ông ấy được; nhưng Chúa đã ban cho tôi khả năng để trở thành một phần những gì mà bé Marian đáng lẽ đã có thể mang lại cho ông nếu ông không đánh mất con bé; và vì Chúa Cứu Thế...
Đến đây, những suy nghĩ của nữ thư ký trẻ trở nên quá đỗi linh thiêng để người ngoài dòm ngó. Chẳng mấy chốc cô lại quay về với trang viết. Nửa giờ sau, bưu phẩm buổi chiều tới, mang theo vài lá thư đòi hỏi phải có một cuộc gặp gỡ trực tiếp ngay lập tức với “Bác thợ giày” Horn. Chạy tót lên phòng ngủ để thay chiếc váy chuẩn bị ra ngoài chỉ là công việc của vài phút ngắn ngủi; và chẳng mấy chốc cô đã bước chân vào con phố nơi “Bác thợ giày” Horn cùng em gái đã sinh sống suốt bao lâu nay, nơi mà bé Marian bất hạnh từng vô tư bước ra thế giới rộng lớn vào buổi sáng tháng Năm tươi đẹp đó từ nhiều năm về trước.
Khi bước vào con phố nhỏ hẹp, cô Owen vô thức đưa tay lên trán. Cảm giác kỳ lạ quen thuộc đến rợn ngợp với ngôi nhà cũ và vùng lân cận — cảm giác mà cô đã trải qua không chỉ một lần — lại một lần nữa len lỏi trùm lấy cô.
— Thật là kỳ lạ quá đi mất! — cô tự nhủ. — Nhưng chắc chẳng có uẩn khúc gì đâu!
Khi tiến lại gần ngôi nhà, cô nhận ra ánh mắt soi mói không giấu giếm của một người đàn ông nhỏ thó đang đứng ở cửa một tiệm buôn bên kia đường.
Đó chính là Tommy Dudgeon, người vừa chạy ra cửa để tiễn khách — một phép lịch sự mà anh ta thường cố gắng dành cho bất kỳ ai ghé thăm cửa hàng. Nán lại một chút với hy vọng bắt gặp một vị khách khác, anh nhìn thấy cô Owen đang đi xuống phố. Tommy có nghe nói về nữ thư ký của “Bác thợ giày” Horn; nhưng anh vẫn chưa có dịp ngắm nghía kỹ lưỡng cô thiếu nữ ấy. Anh thậm chí còn chẳng bận tâm mấy đến cô, và cũng chẳng mảy may ngờ rằng người đang đi tới trên phố chính là cô cho đến khi cô bước vào ngôi nhà cũ. Thế nhưng, khi nhìn thấy cô lúc bấy giờ, với mái tóc đen cùng khuôn mặt ngăm đen rạng rỡ, bước đi đầy quả quyết trên vỉa hè, anh cảm thấy — như lời anh kể sau đó — “cả người cứ bứt rứt khó tả”. Ban đầu, đó chỉ là một ấn tượng vô cùng mơ hồ đọng lại trong tâm trí anh. Rồi khi đăm đăm quan sát, anh bắt đầu nghĩ rằng mình đã từng nhìn thấy vóc dáng ấy ở đâu rồi — dù anh vẫn tự nhủ là chưa hề; và rồi, khi cô Owen tiến lại gần hơn nữa, anh đi đến kết luận rằng chắc phải có ai đó khiến anh liên tưởng tới cô — một người quen thuộc từ thuở xa xôi nào đó. Rồi bỗng lóe lên trong đầu, khung cảnh không thể nào quên của buổi sáng tháng Năm xa xôi ấy ùa về với anh; và Tommy Dudgeon khẽ thở dài, bởi anh đã tìm ra đầu mối.
— Thật là một tên đàn ông thô lỗ! — cô Owen thầm nghĩ. — Thế mà trông hắn có vẻ vô hại chán. Chắc hắn là một trong hai gã chủ tiệm sinh đôi nhỏ thó mà tôi từng nghe ông Horn nhắc đến rồi. Hóa ra đó là lý do hắn tỏ ra tò mò về mình.
Sự tập trung cao độ của nữ thư ký vào công việc văn phòng trong suốt thời gian ở ngôi nhà cũ chắc chắn đã lý giải hoàn toàn cho việc tại sao cô không có dịp làm quen nhiều hơn với diện mạo của Tommy Dudgeon.
Lúc này Tommy đã lui vào trong cửa hàng. Nhưng anh vẫn tiếp tục theo dõi. Núp một phần sau đống hàng hóa được trưng bày ở cửa sổ cửa hàng, anh nhìn thấy cô Owen bước vào chỗ ở cũ của “Bác thợ giày” Horn, rồi kiên nhẫn chờ đợi cô bước ra lần nữa.
Mười phút sau, nữ thư ký lại xuất hiện. Dừng lại trên bậc thềm cửa, cô đảo mắt nhìn quanh rồi bước đi với những bước chân dứt khoát, y hệt như dấu vết của đôi bàn chân nhỏ bé thoăn thoắt mà Tommy từng dõi theo trong lần ra đi định mệnh vào một buổi sáng mùa xuân xa lắc xa lơ ấy. Gã đàn ông nhỏ thó rướn cổ lên để nhìn rõ hơn qua khung cửa kính, rồi không kìm nén nổi bản thân, anh ta lại lật đật chạy ra cửa tiệm và với đôi mắt đã vỡ lẽ, dõi theo bóng dáng cô gái cho đến khi khuất hẳn tầm mắt. Đoạn, anh quay phắt lại, lao thẳng vào căn phòng bếp phía sau cửa hàng. Anh trai anh đang dỗ cho một đứa trong cặp sinh đôi ngủ bằng cách bế nó đi qua đi lại; còn vợ anh thì đang nhào bột mì. Anh giơ cao hai tay.
— Con bé quay lại rồi! — anh kêu lên. Rồi sực nhớ ra, anh nói nhỏ hơn: — Ý anh là anh vừa thấy cô thư ký.
