Khi con gái được đặt tên là Subhashini, ai có thể đoán trước được rằng sau này nó lại là một đứa trẻ câm? Hai người chị của nó là Sukeshini và Suhasini, và để cho có đôi có vần, người cha đã đặt tên cho cô con gái út là Subhashini. Gọi tắt là Subha.

Hai người chị của nó đã lần lượt qua cửa ải gia thất với bao tốn kém và nhọc nhằn quen thuộc, còn giờ đây, đứa con gái út lại nằm như một tảng đá vô hình nặng trĩu trên trái tim cha mẹ. Cả thiên hạ dường như đều đinh ninh rằng, vì nó không biết nói nên chắc chắn nó chẳng biết cảm nhận; họ thản nhiên bàn tán về tương lai của nó và cả nỗi lo lắng của chính họ ngay trước mặt nó. Ngay từ thưở ấu thơ, nó đã hiểu rằng Thượng đế phó mặc nó đến ngôi nhà của cha như một lời nguyền rủa, thế nên nó tự thu mình lại khỏi đám đông và tìm cách sống đơn độc một mình. Ước gì tất cả bọn họ quên quách nó đi, nó cảm thấy mình có thể chịu đựng được điều đó. Nhưng mấy ai quên được nỗi đau? Đêm ngày lòng dạ cha mẹ nó cứ quặn thắt vì nó. Đặc biệt là người mẹ, bà coi nó như một vết nhơ

của chính mình. Đối với một người mẹ, con gái là một phần máu thịt gắn bó mật thiết hơn nhiều so với con trai; và một khiếm khuyết ở đứa con gái chính là nguồn hổ thẹn khôn nguôi cho bản thân. Banikantha, cha của Subha, có phần thương yêu nó hơn các cô con gái khác; còn mẹ nó lại nhìn nó bằng ánh mắt ghẻ lạnh như một vết nhơ bám trên da thịt mình.

Nếu Subha thiếu đi tiếng nói, thì bù lại nó sở hữu một đôi mắt to đen láy, rợp bóng hàng mi dài; và đôi môi nó khẽ run lên bần bật như chiếc lá trước bất kỳ ý nghĩ nào nảy sinh trong tâm trí.

Khi chúng ta bày tỏ suy nghĩ của mình bằng lời nói, phương tiện ấy nào có dễ tìm. Phải trải qua một quá trình chuyển dịch, mà thường thì chẳng mấy chính xác, để rồi chúng ta rơi vào lầm lạc. Nhưng đôi mắt đen thì chẳng cần phải dịch nghĩa; chính tâm trí tự khắc phủ lên đó một chiếc bóng. Trong đôi mắt ấy, suy nghĩ khi thì hé mở lúc lại khép lại, khi bừng sáng rực rỡ lúc lịm tắt vào bóng đêm, khi thâm trầm bất động như vầng trăng lặn, khi lại nhanh nhẹn và cuồn cuộn như ánh chớp chiếu rọi khắp bốn phương trời. Những ai từ khi sinh ra đã chẳng có tiếng nói nào khác ngoài đôi môi run rẩy, họ học lấy thứ ngôn ngữ của đôi mắt — thứ ngôn ngữ vô tận trong biểu cảm, sâu thẳm như đại dương, trong trẻo như bầu trời, nơi bình minh và hoàng hôn, ánh sáng và bóng tối cùng nhau ca múa. Những kẻ câm lặng mang một vẻ uy nghi cô độc tựa như chính cõi Thiên nhiên. Thế nên những đứa trẻ khác hầu như đều dè chừng Subha và chẳng bao giờ chơi cùng nó. Nó lặng thầm và không một bóng bạn bè y như cái tĩnh lặng của buổi trưa hè.

Ngôi làng nhỏ nơi nó sống có tên là Chandipur. Con sông ở đây, dẫu nhỏ bé so với những dòng sông xứ Bengal, vẫn giữ mình trong khuôn khổ chật hẹp như một người con gái gia đình nền nếp. Dải nước bận rộn ấy chưa bao giờ tràn bờ, mà cứ lặng lẽ chu toàn bổn phận như thể nó là thành viên trong mọi mái gia đình ở những ngôi làng hai bên bờ. Hai bên sông là những xóm nhà và bờ bến rợp bóng cây xanh. Thế nên, rũ bỏ ngai vàng uy nghiêm của một nữ thần, dòng sông hóa thành vị thần hộ mệnh cho khu vườn của từng mái nhà, và quên đi bản thân mình, nó miệt mài thực hiện sứ mệnh ban phúc lành vô tận với những bước chân nhanh nhẹn và hân hoan.

Ngôi nhà của Banikantha quay mặt ra dòng suối. Mọi mái tranh và đống rơm rạ chốn ấy đều lọt vào tầm mắt của những người chèo thuyền qua lại. Tôi chẳng biết giữa những dấu hiệu của sự sung túc trần thế ấy, có ai để ý đến cô bé mỗi khi hoàn tất công việc lại lén lút ra mép nước ngồi thẫn thờ hay không. Nhưng ở nơi đây, Thiên nhiên đã bù đắp cho sự thiếu hụt tiếng nói của nó và cất lời thay cho nó. Tiếng lách tách của khe nước, tiếng chuyện trò của dân làng, tiếng ca của những người chèo thuyền, tiếng chim hót và tiếng lá xào xạc hòa quyện làm một với nhịp đập run rẩy trong lồng ngực nó. Chúng hòa thành một làn sóng âm thanh khổng lồ vỗ dập dồn vào tâm hồn đầy tao động của nó. Tiếng rì rào và nhịp điệu vận động của Thiên nhiên chính là ngôn ngữ của cô bé câm; còn thứ tiếng nói phát ra từ đôi mắt thẫm màu được che khuất bởi hàng mi dài kia chính là ngôn ngữ của thế giới xung quanh nó. Từ những tán cây nơi loài ve sầu râm ran gieo khúc hát cho đến những vì sao tĩnh mịch, chẳng có gì ngoài những dấu hiệu và cử chỉ, ngoài những tiếng khóc than và thở dài. Và vào khoảnh khắc chính ngọ sâu thẳm, khi những người chèo thuyền và ngư phủ đã về dùng bữa, khi dân làng chìm vào giấc ngủ và chim chóc ngừng hót, khi những chuyến phà nằm yên bất động, khi thế giới bận rộn ngoài kia tạm dừng lao nhọc để bỗng chốc hóa thành một người khổng lồ cô độc và đáng sợ, thì dưới bầu trời bao la đầy ấn tượng ấy, chỉ còn lại Thiên nhiên câm lặng và một thiếu nữ câm lặng, ngồi thật yên bình — người tắm mình dưới ánh nắng trải rộng, kẻ nương bóng mát bên một cội cây nhỏ.

Nhưng Subha không hẳn là hoàn toàn cô độc không bóng bạn. Trong chuồng có hai con bò, tên là Sarbbashi và Panguli. Chúng chưa từng nghe thấy tên mình được thốt ra từ đôi môi ấy, nhưng chúng nhận ra tiếng bước chân của nó. Dù chẳng có lời nào, nó vẫn thầm thì những lời yêu thương và chúng hiểu được những lời thì thầm dịu dàng ấy hơn bất kỳ thứ ngôn ngữ nào khác. Khi nó vuốt ve, mắng yêu hay dỗ dành chúng, chúng hiểu nó còn hơn cả con người. Subha thường ra chuồng bò, vòng tay ôm lấy cổ Sarbbashi; nó cọ má mình vào má người bạn nhỏ, còn Panguli thì xoay đôi mắt to hiền từ và liếm gương mặt nó. Cô bé đến thăm chúng đều đặn ba lần mỗi ngày, bên cạnh những lần ghé thăm bất chợt khác. Mỗi khi nghe thấy những lời nói làm mình tổn thương, nó lại tìm đến những người bạn câm lặng ấy vào những lúc chẳng giống ai. Cứ như thể chúng đoán được nỗi thống khổ trong tâm hồn nó qua ánh nhìn buồn bã đầy tĩnh lặng. Tiến sát lại gần, chúng nhẹ nhàng cọ những chiếc sừng vào tay áo nó, và theo cách vụng về, câm lặng tìm cách an ủi nó. Ngoài hai con bò ấy ra, còn có những chú dê và một con mèo con; nhưng Subha không có tình bạn bình đẳng ngang hàng với chúng, dẫu chúng cũng tỏ ra quấn quýt chẳng kém. Bất cứ khi nào có cơ hội, dù ngày hay đêm, con mèo con lại nhảyót lên lòng cô, cuộn mình ngủ say, và tỏ rõ sự tận hưởng cảm giác dễ chịu khi được Subha dùng những ngón tay mềm mại vuốt ve cổ và sống lưng.

Subha cũng có một người bạn đồng hành trong số những loài vật cao cấp hơn, và thật khó để cắt nghĩa mối quan hệ giữa cô bé với cậu ta; bởi vì cậu ta biết nói, và ơn huệ ngôn từ ấy khiến giữa họ chẳng có nổi một thứ ngôn ngữ chung nào. Cậu ta là đứa con trai út của gia tộc Gosain, tên là Pratap, một kẻ lười biếng chính hiệu. Sau bao nỗ lực dài lâu, cha mẹ cậu ta cuối cùng cũng đành buông xuôi hy vọng rằng cậu ta có thể tự lập kiếm sống. Khốn nỗi, những gã bất lương thường có một lợi thế là dẫu người nhà có chê bai ruồng rẫy, bọn chúng lại thường được lòng tất cả những người xung quanh. Chẳng có công ăn việc làm nào ràng buộc, họ bỗng nhiên trở thành tài sản chung của thiên hạ. Cũng như mọi thị trấn đều cần một khoảng đất trống để mọi người cùng ra hít thở, ngôi làng nào cũng cần hai ba vị công tử bột rảnh rỗi có thể dành thời gian cho tất cả mọi người; để rồi khi chúng ta lười biếng và thèm một kẻ đồng hành, luôn sẵn có một người bên cạnh.

Tham vọng lớn nhất của Pratap là đi câu cá. Cậu ta xoay sở phung phí biết bao thời gian cho việc này, và người ta có thể bắt gặp cậu ta đang cặm cụi với cần câu vào bất kỳ buổi chiều nào. Thế nên, đa phần cậu ta gặp Subha cũng trong hoàn cảnh ấy. Dù làm bất cứ việc gì, cậu ta cũng thích có kẻ đồng hành; và khi đi câu cá, một người bạn đồng hành câm lặng là tuyệt vời hơn cả. Pratap tôn trọng Subha vì tính ít nói của nó, và vì ai nấy đều gọi nó là Subha, cậu ta thể hiện sự quý mến bằng cách gọi nó là Su. Subha thường ngồi dưới tán cây me, còn Pratap thì thả câu ở khoảng cách gần đó. Pratap thường mang theo một ít trầu cau, và Subha là người chuẩn bị sẵn cho cậu ta. Và tôi nghĩ rằng, khi ngồi ngắm nhìn đăm đăm trong một thời gian dài, cô bé khao khát đến cháy lòng được mang lại cho Pratap một sự trợ giúp lớn lao nào đó, được thực sự giúp ích cho cậu, để chứng minh bằng mọi giá rằng mình không phải là một gánh nặng vô tích sự cho đời. Nhưng chẳng có việc gì để làm cả. Thế rồi cô hướng lòng cầu nguyện đấng Tạo Hóa ban cho một thứ quyền năng kỳ diệu nào đó, để bằng một phép màu kinh ngạc, cô có thể khiến Pratap phải thốt lên kinh hoàng rằng: "Trời ạ! Tôi chưa bao giờ dám mơ rằng con bé Su nhà chúng ta lại có thể làm được việc này!"

Thử nghĩ xem, giả sử Subha là một nàng tiên nước, hẳn cô đã từ từ nhô lên từ lòng sông, mang theo viên ngọc trên chiếc vương miện của loài rắn bước lên bến nước. Khi ấy, Pratap, vứt bỏ cần câu tầm thường của mình, có thể lặn xuống thế giới âm u dưới kia, và tận mắt nhìn thấy ở đó — trên chiếc giường bằng vàng trong một cung điện bạc — còn ai khác ngoài cô bé Su câm lặng, đứa con của Banikantha? Phải, chính là Su của chúng ta, cô con gái độc châu của vị vua thuộc thành phố ngập tràn ngọc ngà châu báu ấy! Nhưng điều đó không thể xảy ra, nó là bất khả. Không phải vì trên đời này có chuyện gì thực sự bất khả, mà bởi vì Su sinh ra không phải để làm hoàng thân quốc thích xứ Patalpur, mà là vào gia đình của Banikantha, và cô chẳng biết cách nào để khiến cậu ấm nhà Gosains phải kinh ngạc cả.

Dần dần, cô lớn lên. Dần dần, cô bắt đầu nhận thức được chính mình. Một thứ ý thức mới mẻ không thể diễn tả bằng lời — tựa như một đợt triều cường dâng lên từ chốn thâm sơn cùng cốc của đại dương vào đêm trăng tròn — cuồn cuộn càn quét qua tâm hồn cô. Cô ngắm nhìn chính mình, tự vấn chính mình, nhưng chẳng có câu trả lời nào vang lên mà cô có thể hiểu nổi.

Có một lần, vào đêm muộn của một ngày trăng tròn, cô rón rén hé mở cửa và thẹn thùng ngó ra ngoài. Cả cõi Thiên nhiên trong đêm trăng tròn viên mãn, tựa như cô nàng Subha cô độc, đang cúi xuống ngắm nhìn mặt đất đang say ngủ. Sức sống thanh xuân cường tráng cuộn trào trong lồng ngực cô; niềm vui và nỗi buồn lấp đầy thể xác cô đến tận vành mép; cô chạm đến tận cùng giới hạn của nỗi cô đơn vô tận của chính mình, thậm chí vượt qua cả những giới hạn ấy. Lòng cô nặng trĩu, và cô chẳng thể thốt nên lời. Đứng bên lề của Người Mẹ câm lặng đầy muộn phiền ấy là một thiếu nữ câm lặng cũng đầy muộn phiền.

Ý nghĩ về chuyện chồng con của cô khiến cha mẹ vô cùng lo lắng, bận lòng. Thiên hạ trách móc họ, thậm chí còn bàn tán chuyện tẩy chay họ khỏi dòng họ. Banikantha là người có điều kiện; nhà họ ăn canh cá hai bữa mỗi ngày; và hệ quả là ông chẳng thiếu gì kẻ thù. Rồi mấy người đàn bà xía vào chuyện nhà, khiến Banikantha phải đi vắng ít ngày. Chẳng mấy chốc ông trở về và nói: "Chúng ta phải đến Calcutta."

Họ chuẩn bị lên đường đến vùng đất lạ lẫm ấy. Lòng Subha nặng trĩu những giọt lệ, tựa như buổi bình minh bị sương mù bao phủ. Mang theo nỗi sợ hồ đồ cứ lớn dần lên từng ngày, cô bám theo cha mẹ như một con vật câm. Với đôi mắt to tròn mở lớn, cô rà soát gương mặt họ như thể muốn dò dẫm điều gì. Nhưng chẳng một lời nào được thốt ra từ họ. Một buổi chiều nọ giữa lúc mọi chuyện đang hồi rối ren, khi Pratap đang đi câu, cậu ta cười vang: "Thế hả Su, người ta đã tóm được chú rể cho cậu rồi đấy, và cậu sắp sửa lấy chồng nhé! Nhớ là đừng có quên béng tôi đấy nhé!" Rồi cậu ta lại quay sự chú ý về phía cần câu. Tựa như một con hoẵng bị thương ngước nhìn gương mặt người thợ săn, cất lên lời hỏi bằng nỗi thống khổ câm lặng: "Tôi đã làm gì anh đâu chứ?", Subha ngước nhìn Pratap. Hôm ấy, cô không còn ngồi dưới gốc cây quen thuộc của mình nữa. Banikantha, sau khi giấc trưa vừa dứt, đang ngồi hút thuốc trong phòng thì Subha sà xuống chân ông, oà khóc nức nở khi hướng ánh nhìn về phía ông. Banikantha vội dỗ dành con, và má ông ướt đẫm những giọt nước mắt.

Mọi chuyện đã được định đoạt rằng vào ngày mai họ sẽ khởi hành đi Calcutta. Subha ra chuồng bò để nói lời từ biệt với những người bạn thuở ấu thơ. Cô tự tay cho chúng ăn; cô ôm lấy cổ chúng; cô nhìn sâu vào mắt chúng,

và những giọt nước mắt tuôn rơi xối xả từ đôi mắt thay cô cất lời. Đêm hôm đó là ngày mùng mười âm lịch. Subha rời khỏi căn phòng của mình, gieo mình xuống thảm cỏ xanh bên dòng sông thân yêu. Cứ như thể cô đang vòng tay ôm lấy Đất Mẹ — người mẹ câm lặng và mạnh mẽ của cô — và cố thỉnh cầu: "Xin mẹ đừng để con rời xa. Hãy vòng tay ôm lấy con, như con đã ôm lấy mẹ, và giữ con lại thật chặt."

Một ngày nọ tại ngôi nhà ở Calcutta, mẹ Subha chải chuốt, diện đồ cho cô vô cùng kỹ lưỡng. Bà trói buộc mái tóc cô lại, búi chặt nó bằng những dải ruy băng, khoác lên người cô nào trang sức, và cố hết sức để vùi dập đi vẻ đẹp tự nhiên vốn có. Đôi mắt Subha ngấn lệ. Sợ rằng mắt con bé sẽ sưng húp lên vì khóc, người mẹ mắng mỏ không tiếc lời, nhưng những giọt nước mắt nào có màng chi lời mắng mỏ. Chú rể đến cùng một người bạn để diện kiến cô dâu. Cha mẹ cô hoa mắt vì lo lắng và sợ hãi khi nhìn thấy vị thần linh bước đến để chọn lựa con vật hy sinh cho lễ tế của mình. Đứng sau cánh gà, người mẹ lớn tiếng gào thét những lời chỉ bảo, khiến nỗi sầu muộn của con gái tăng lên gấp bội, trước khi đẩy cô bước vào diện kiến vị giám khảo. Đại nhân nọ, sau khi săm soi cô một hồi lâu, liền nhận xét:

"Trông cũng chẳng đến nỗi nào."

Ông ta đặc biệt chú ý đến những giọt nước mắt của cô, và đinh ninh rằng chắc hẳn cô phải là người có trái nhờ nhân hậu. Ông ta ghi điểm cộng cho cô trong khoản này, lập luận rằng cõi lòng nào hôm nay tỏ ra đau khổ vì phải rời xa cha mẹ, thì chẳng mấy chốc sẽ chứng minh là một phẩm chất hữu dụng. Tựa như những hạt ngọc trai trong lòng con trai, những giọt nước mắt của đứa trẻ chỉ làm tăng thêm giá trị của chính nó, và ông ta chẳng đưa ra bình luận nào khác.

Lịch triều được tra cứu, và lễ cưới diễn ra vào một ngày lành tháng tốt. Sau khi trao gửi đứa con gái câm của mình vào tay kẻ khác, cha mẹ Subha trở về nhà. Tạ ơn Trời Phật! Đẳng cấp phái tính của họ ở cõi đời này và sự an toàn của họ ở thế giới bên kia đã được bảo đảm! Công việc của chú rể ở miền tây, và chẳng bao lâu sau lễ cưới, ông ta đưa vợ về đó.

Chưa đầy mười ngày, thiên hạ ai nấy đều biết rằng cô dâu là kẻ câm! Ít ra thì, nếu có ai đó chưa hay biết, đó hoàn toàn không phải lỗi của cô, bởi cô chẳng lừa dối bất kỳ ai. Đôi mắt cô nói lên tất cả, dẫu chẳng một ai thấu hiểu cô. Cô đưa mắt nhìn khắp bốn phương trời, chẳng tìm thấy một tiếng nói nào, cô nhung nhớ những gương mặt quen thuộc từ thưở lọt lòng — những kẻ từng thấu hiểu thứ ngôn ngữ của một đứa thiếu nữ câm. Trong sâu thẳm trái tim tĩnh lặng của mình, vang lên một tiếng khóc không tiếng động kéo dài vô tận, mà chỉ có Đấng Thấu Suốt Tâm Hơi mới có thể nghe thấu.