"Ngày xửa ngày xưa, có một ông vua."

Khi chúng ta còn là những đứa trẻ, chẳng có lý do gì phải bận tâm xem vị vua trong câu chuyện cổ tích ấy là ai. Chẳng hề gì nếu ông được gọi là Shiladitya hay Shaliban, hay ngự trị tại Kashi hay Kanauj. Điều khiến trái tim cậu bé bảy tuổi đập thình thịch vì vui sướng chính là chân lý tối cao này, là thực tế của mọi thực tế: "Ngày xửa ngày xưa, có một ông vua."

Nhưng độc giả thời đại hiện đại này lại rạch ròi và khó tính hơn nhiều. Khi nghe một lời mở đầu như thế cho câu chuyện, họ liền tỏ ra soi mói và hoài nghi. Họ rọi ngọn đèn pha khoa học vào lớp sương mù huyền thoại ấy và gặng hỏi: "Vua nào?"

Về phần mình, những người kể chuyện cũng trở nên chính xác hơn. Họ không còn thỏa mãn với câu mở đầu mơ hồ ngày xưa, "Có một ông vua," mà thay vào đó, họ mang vẻ mặt uyên bác thâm trầm và cất lời: "Ngày xửa ngày xưa, có một vị vua tên là Ajatasatru."

Tuy nhiên, sự tò mò của người đọc hiện đại không dễ gì được thỏa mãn như thế. Qua cặp kính khoa học, họ nheo mắt nhìn tác giả và lại hỏi: "Ajatasatru nào?"

Khi còn nhỏ, chúng ta thấu hiểu mọi điều ngọt ngào; và bằng một thứ khoa học bẩm sinh không bao giờ sai sót, chúng ta có thể nhận ra vị ngọt ngào của truyện cổ tích. Chúng ta chẳng bao giờ màng đến những thứ vô bổ như kiến thức. Chúng ta chỉ màng đến sự thật. Và những trái tim non nớt, chưa ngợm mùi đời của chúng ta thừa biết Cung Điện Thủy Tinh của Sự Thật nằm ở đâu và làm sao để đến được đó. Thế nhưng ngày nay, người ta lại mong đợi chúng ta viết ra những trang giấy đầy ắp sự kiện, trong khi sự thật đơn giản chỉ là thế này:

"Có một ông vua."

Tôi nhớ rõ mồn một buổi tối ở Calcutta khi câu chuyện cổ tích ấy bắt đầu. Trời mưa gió dầm dề không dứt. Cả thành phố ngập lụt. Nước ngập đến đầu gối ở con hẻm nhà chúng tôi. Tôi ôm ấp một niềm hy vọng lớn lao, gần như chắc chắn, rằng ông gia sư của tôi sẽ không thể đến được vào tối hôm ấy. Tôi ngồi trên chiếc ghế đẩu ở góc khuất của hành lang, nhìn chăm chăm xuống con hẻm với trái tim đập ngày một nhanh hơn. Phút nào tôi cũng dán mắt vào màn mưa, và khi trời bắt đầu tạnh bớt, tôi hết lòng cầu nguyện: "Xin Chúa, hãy cho mưa rơi tiếp cho đến qua bảy giờ rưỡi." Bởi vì tôi hoàn toàn sẵn sàng tin rằng mưa chẳng có mục đích nào khác ngoài việc bảo vệ một đứa trẻ bất lực trong một buổi tối ở một góc phố Calcutta nọ khỏi nanh vuốt chết người của ông gia sư.

Dù không phải là lời đáp cho lời cầu nguyện của tôi, thì ít ra cũng theo một quy luật tự nhiên phũ phàng nào đó, trời vẫn không ngừng mưa.

Nhưng than ôi, thầy giáo của tôi cũng chẳng chịu nghỉ!

Đúng từng phút, ở khúc cua của con hẻm, tôi thấy chiếc ô của thầy đang tiến lại gần. Bong bóng hy vọng to lớn trong ngực tôi vỡ oà, và tim tôi như muốn nghẹn lại. Quả thực, nếu có một hình phạt thích đáng cho tội lỗi sau khi chết, thì ông gia sư của tôi sẽ được tái sinh thành tôi, và tôi sẽ được tái sinh thành ông ấy.

Ngay khi vừa nhìn thấy chiếc ô của thầy, tôi cắm cổ chạy thục mạng về phòng mẹ. Mẹ và bà nội đang ngồi đối diện nhau chơi bài dưới ánh đèn. Tôi lao vào phòng, ngã nhào lên chiếc giường bên cạnh mẹ, và thưa:

"Mẹ ơi, thầy gia sư đến rồi, mà con nhức đầu quá; hôm nay con nghỉ học có được không ạ?"

Tôi mong rằng không có đứa trẻ nào chưa đến tuổi trưởng thành được phép đọc câu chuyện này, và tôi thành tâm hy vọng nó sẽ không bao giờ được đưa vào sách giáo khoa hay sách vỡ lòng dành cho các lớp nhỏ. Bởi vì những gì tôi đã làm thực sự tồi tệ khủng khiếp, thế mà tôi lại chẳng hề phải chịu bất kỳ hình phạt nào. Trái lại, thói hư tật xấu của tôi lại được đền đáp bằng thành công.

Mẹ nói với tôi: "Được rồi," rồi quay sang người đầy tớ dặn thêm: "Hãy bảo ông gia sư là ông có thể quay về nhà."

Hiển nhiên là mẹ không cho rằng cơn bệnh của tôi quá nghiêm trọng, vì mẹ vẫn tiếp tục ván bài như trước và chẳng buồn bận tâm thêm. Còn tôi, vùi đầu vào chiếc gối, cười thỏa thuê đến tận đáy lòng. Mẹ con chúng tôi hiểu ý nhau lắm.

Nhưng ai nấy đều hiểu rằng đối với một đứa trẻ bảy tuổi, việc duy trì bộ dạng ốm đau trong một thời gian dài khó khăn đến nhường nào. Chỉ khoảng một phút sau, tôi níu lấy bà nội và nói: "Bà ơi, kể chuyện cho con nghe đi."

Tôi phải nài nỉ điều này rất nhiều lần. Bà và mẹ vẫn tiếp tục chơi bài và phớt lờ tôi. Cuối cùng, mẹ bảo tôi: "Con ơi, đừng quấy. Chờ tụi mẹ chơi xong ván này đã." Nhưng tôi vẫn kiên trì: "Bà ơi, kể chuyện cho con nghe đi." Tôi bảo mẹ là mẹ có thể chơi ván bài vào ngày mai, nhưng nhất định phải để bà kể chuyện cho tôi nghe ngay lúc đó.

Cuối cùng, mẹ quăng bài xuống và nói: "Tốt hơn là chị chiều ý nó đi. Tôi chịu thua nó rồi đấy." Có lẽ trong thâm tâm mẹ nghĩ rằng ngày mai mẹ sẽ không phải bận tâm vì ông gia sư phiền phức, trong khi tôi sẽ buộc phải quay lại với những bài học ngốc nghếch kia.

Ngay khi mẹ vừa nhượng bộ, tôi liền chồm tới chỗ bà. Tôi nắm lấy tay bà, vừa nhảy múa cẫng lên vì vui sướng, vừa kéo bà chui vào bên trong màn che muỗi lên giường. Tôi phấn khích đến độ ôm chặt lấy chiếc gối ôm bằng cả hai tay, nhảy lên nhảy xuống mừng rỡ, và khi đã bình tĩnh lại một chút, tôi nói: "Bà ơi, bây giờ chúng ta nghe kể chuyện nhé!"

Bà tiếp lời: "Và nhà vua có một hoàng hậu."

Khởi đầu thế là hay rồi. Vua chỉ có mỗi một vị hoàng hậu!

Các ông vua trong truyện cổ tích thường rất hoang phí chuyện vợ con. Và hễ nghe thấy có đến hai vị hoàng hậu là tim chúng ta lại chùng xuống. Kiểu gì cũng có người bất hạnh. Nhưng trong câu chuyện của bà, mối lo đó đã không còn. Vua chỉ có một hoàng hậu duy nhất.

Tiếp theo, chúng ta nghe tin nhà vua không có hoàng tử nào cả. Ở tuổi lên bảy, tôi chẳng thấy có gì phải bận tâm nếu một người đàn ông không có con trai. Biết đâu chúng lại chỉ vướng chân vướng tay.

Chúng ta cũng chẳng lấy gì làm hào hứng khi nghe tin nhà vua đã lên đường vào rừng tu khổ hạnh để cầu con trai. Chỉ có một điều duy nhất có thể khiến tôi bước chân vào rừng, đó là để trốn ông gia sư!

Nhưng nhà vua lại để lại hoàng cung một cô con gái nhỏ, lớn lên thành một nàng công chúa xinh đẹp.

Mười hai năm trôi qua, nhà vua vẫn miệt mài tu khổ hạnh, và suốt khoảng thời gian ấy chẳng mảy may nghĩ đến cô con gái xinh đẹp của mình. Nàng công chúa đã bước vào độ tuổi xuân sắc tràn trề. Tuổi cập kê đã qua, nhưng nhà vua vẫn chưa trở về. Và hoàng hậu héo mòn vì đau khổ, than thở rằng: "Chẳng lẽ con gái vàng ngọc của ta lại có số phận chết mà chưa chồng hay sao? Ôi chao, số kiếp tôi sao mà cay đắng thế này!"

Thế rồi hoàng hậu phái người đi tìm vua, tha thiết nài nỉ ngài quay về dù chỉ một đêm để dùng một bữa cơm trong cung điện. Và nhà vua đã ưng thuận.

Hoàng hậu tự tay chuẩn bị sáu mươi bốn món ăn với sự chăm chút tỉ mỉ nhất. Bà làm cho ngài một chiếc ghế bằng gỗ đàn hương và bày biện thức ăn trên những chiếc đĩa vàng cùng chén bạc. Nàng công chúa đứng phía sau cầm chiếc quạt lông công. Nhà vua, sau mười hai năm xa cách, bước vào nhà, và nàng công chúa khẽ quạt, làm bừng sáng cả căn phòng bằng nhan sắc của nàng. Nhà vua ngước nhìn gương mặt con gái mà quên cả ăn.

Cuối cùng ngài cất lời hỏi hoàng hậu: "Xin nàng cho biết, thiếu nữ có vẻ đẹp rạng ngời như bức tượng vàng của nữ thần này là ai? Con nhà ai thế?"

Hoàng hậu đấm ngực kêu lên: "Ôi, sao số phận tôi lại nghiệt ngã thế này! Chàng không nhận ra chính con gái mình ư?"

Nhà vua vô cùng kinh ngạc. Cuối cùng ngài thốt lên: "Cô con gái bé bỏng của ta đã lớn thành thiếu nữ rồi."

"Chứ còn gì nữa?" hoàng hậu thở dài đáp. "Chàng không nhận ra là mười hai năm đã trôi qua rồi sao?"

"Nhưng sao nàng không gả chồng cho con bé?" nhà vua hỏi.

"Chàng thì đi vắng," hoàng hậu đáp. "Và thiếp làm sao có thể tìm được cho nó một tấm chồng xứng đáng?"

Nhà vua nổi giận lôi đình. "Ngày mai," ngài tuyên bố, "người đầu tiên trẫm nhìn thấy khi bước ra khỏi cung điện sẽ là phò mã của nó."

Nàng công chúa tiếp tục quạt lông công, và nhà vua dùng xong bữa tối.

Sáng hôm sau, khi nhà vua bước ra khỏi cung điện, ngài nhìn thấy con trai của một vị Bà-la-môn đang đi nhặt củi trong khu rừng ngay bên ngoài cổng cung. Cậu bé chừng bảy, tám tuổi.

Nhà vua phán: "Trẫm sẽ gả con gái cho nó."

Nào ai dám trái lệnh vua? Lập tức cậu bé được triệu vào, và những vòng hoa cưới đã được trao đổi giữa cậu và nàng công chúa.

Đến đây, tôi xích lại gần người bà thông thái của mình và háo hức hỏi: "Rồi sao nữa hở bà?"

Sâu thẳm trong tim, tôi nuôi một ước nguyện thành kính được thay thế vị trí của cậu bé nhặt củi may mắn lên bảy tuổi ấy. Đêm rả rích tiếng mưa rơi. Ngọn đèn đất bên đầu giường tôi sắp cạn dầu. Giọng người bà cứ đều đều trầm bổng kể chuyện. Và tất cả những điều ấy đã nhào nặn nên trong một góc tâm hồn dễ tin của tôi niềm tin rằng tôi từng đi nhặt củi vào buổi bình minh của một thời khắc vô định nào đó trong vương quốc của một vị vua vô danh, và chỉ trong chớp mắt, những vòng hoa cưới đã được trao đổi giữa tôi và nàng công chúa xinh đẹp tựa Nữ thần Ân sủng. Nàng cài dải băng vàng trên mái tóc, đeo đôi hoa tai bằng vàng, đeo vòng cổ, vòng tay bằng vàng, thắt lưng vàng quanh eo, và một đôi lắc vàng lanh canh trên đôi chân.

Nếu bà tôi là một nhà văn, hẳn bà sẽ phải đưa ra biết bao lời giải thích cho câu chuyện nhỏ này! Trước hết, ai nấy sẽ hỏi tại sao nhà vua lại ở trong rừng tận mười hai năm? Thứ hai, tại sao con gái vua lại chịu ế chồng suốt ngần ấy thời gian? Điều này sẽ bị coi là vô lý.

Ngay cả khi câu chuyện có thể diễn tiến suôn sẻ đến thế mà không xảy ra tranh cãi nào, thì bản thân đám cưới cũng sẽ vấp phải làn sóng phản đối dữ dội. Thứ nhất, chuyện đó chẳng bao giờ có thật. Thứ hai, làm sao có thể kết hôn giữa một công chúa thuộc Sắt-tế-lỵ (Vương tộc) và một cậu bé thuộc đẳng cấp Bà-la-môn (Tu sĩ)? Độc giả của bà sẽ ngay lập tức nghĩ rằng tác giả đang ngấm ngầm đả kích các phong tục xã hội của chúng ta. Và họ sẽ viết thư gửi các tòa báo.

Thế nên tôi thành tâm cầu nguyện cho bà tôi sau khi đầu thai sẽ lại làm bà nội, chứ đừng vì một lời nguyền rỗi nào đó mà sinh ra làm người cháu trai bất hạnh của chính mình.

Với một nhịp đập hân hoan và phấn khích, tôi hỏi bà: "Rồi sao nữa ạ?"

Bà kể tiếp: Thế rồi nàng công chúa đau đớn đưa người chồng nhỏ tuổi đi cùng, xây một cung điện lớn có bảy ngọn tháp, và hết lòng chăm sóc chồng mình.

Tôi nhảy cẫng lên trên giường, ôm chặt lấy chiếc gối ôm hơn bao giờ hết và giục: "Rồi sao nữa ạ?"

Bà kể tiếp: Cậu bé đến trường và học hỏi nhiều điều từ các thầy giáo, và khi lớn lên, các bạn học bắt đầu hỏi cậu: "Người phụ nữ xinh đẹp sống cùng cậu trong cung điện bảy ngọn tháp đó là ai vậy?"

Con trai vị Bà-la-môn rất muốn biết cô ấy là ai. Cậu chỉ có thể nhớ lại một ngày nọ khi mình đang nhặt củi thì xảy ra một biến cố lớn. Nhưng mọi chuyện đã quá lâu rồi nên cậu chẳng còn ký ức rõ ràng nào nữa.

Bốn hoặc năm năm trôi qua theo cách đó. Bạn bè luôn hỏi cậu: "Người phụ nữ xinh đẹp trong cung điện bảy ngọn tháp đó là ai?" Và con trai vị Bà-la-môn sẽ tan học về nhà, buồn bã nói với công chúa rằng: "Bạn học của em cứ hỏi em người phụ nữ xinh đẹp trong cung điện bảy ngọn tháp là ai, mà em chẳng thể trả lời được. Xin hãy nói cho em biết, chính là chị đây, chị là ai?"

Nàng công chúa liền đáp: "Hôm nay cứ để qua một bên đã. Hôm khác thiếp sẽ nói cho chàng." Và ngày nào con trai vị Bà-la-môn cũng gặng hỏi: "Nàng là ai?" và nàng công chúa lại đáp: "Hôm nay cứ để qua một bên đã. Hôm khác thiếp sẽ nói cho chàng." Cứ thế, thêm bốn hoặc năm năm nữa lại trôi qua.

Cuối cùng, con trai vị Bà-la-môn đâm ra vô cùng sốt ruột và nói: "Hôm nay nếu nàng không nói cho tôi biết nàng là ai, hỡi người đẹp, tôi sẽ rời khỏi cung điện bảy ngọn tháp này." Lúc đó nàng công chúa mới bảo: "Ngày mai thiếp nhất định sẽ nói cho chàng."

Hôm sau, vừa đi học về, con trai vị Bà-la-môn đã giục: "Bây giờ thì nói cho em biết chị là ai đi." Nàng công chúa bảo: "Đêm nay, sau bữa tối, khi lên giường thiếp sẽ nói cho chàng."

Con trai vị Bà-la-môn đáp: "Được thôi"; và cậu bắt đầu đếm từng giờ trong ngóng màn đêm buông xuống. Về phần mình, nàng công chúa rải những đóa hoa trắng lên chiếc giường vàng, thắp một ngọn đèn vàng ngát hương thơm, chải chuốt mái tóc, diện một bộ xiêm y xanh thẫm tuyệt đẹp, và cũng bắt đầu đếm từng giờ mong chờ đêm đến.

Buổi tối hôm đó, khi người chồng trẻ là con trai vị Bà-la-môn đã dùng xong bữa, háo hức đến mức gần như chẳng tài nào nuốt nổi, và bước lên chiếc giường vàng trong căn phòng ngủ rải đầy hoa, cậu tự nhủ: "Đêm nay thế nào ta cũng biết được người phụ nữ xinh đẹp trong cung điện bảy ngọn tháp này là ai."

Nàng công chúa ăn phần thức ăn thừa của chồng, rồi từ từ bước vào phòng ngủ. Đêm nay nàng phải trả lời câu hỏi ai là người phụ nữ xinh đẹp sống trong cung điện bảy ngọn tháp. Và khi nàng bước đến bên giường để thổ lộ với chàng, nàng phát hiện ra một con rắn đã bò ra từ đám hoa và cắn con trai vị Bà-la-môn. Người chồng trẻ tuổi của nàng đang nằm trên chiếc giường hoa, gương mặt tái nhợt vì cái chết.

Trái tim tôi đột ngột ngừng đập, và tôi nghẹn ngào hỏi: "Rồi sao nữa hả bà?"

Bà nói: "Thế rồi..."

Nhưng kể tiếp câu chuyện thì có ích gì chứ? Nó sẽ chỉ dẫn đến những điều càng lúc càng bất khả thi. Cậu bé lên bảy đâu biết rằng, nếu có những chữ "Rồi sao nữa" ở thế giới bên kia, thì chẳng có bà nội của bà nội nào có thể kể hết cho chúng ta nghe được.

Thế nhưng niềm tin của trẻ thơ không bao giờ chịu thừa nhận thất bại, và nó sẽ với lấy tà áo của chính Thần Chết để kéo cậu quay về. Thật là vô lý khi nghĩ rằng một câu chuyện cổ tích về buổi tối vắng bóng ông gia sư lại có thể đột ngột dừng lại như thế. Do đó, người bà đành phải kéo câu chuyện của mình quay về từ căn phòng luôn khép kín của Sự Kết Thúc vĩ đại, nhưng bà làm điều đó một cách thật giản đơn: chỉ đơn thuần là thả cái xác trôi trên một thân cây chuối xuôi dòng sông, và nhờ một thầy pháp đọc vài câu thần chú. Thế nhưng trong đêm mưa gió ấy và dưới ánh đèn mờ ảo, cái chết bỗng tan biến mọi sự kinh hoàng trong tâm trí đứa trẻ, và trông chẳng khác nào một giấc ngủ say sưa chỉ kéo dài một đêm. Khi câu chuyện khép lại, đôi mi mỏi mệt cũng trĩu nặng giấc ngủ sâu. Cứ thế, chúng ta thả chiếc thân thể bé nhỏ của đứa trẻ trôi trên đôi cánh của giấc ngủ vượt qua dòng nước tĩnh lặng của thời gian, rồi đến sáng hôm sau lại đọc vài câu chú để đưa cậu trở về với thế giới của sự sống và ánh sáng.