Sự phản bội của Shyama Charan đâm sâu vào trái tim người góa phụ như nhát dao của một kẻ thích khách. Cho đến tận cuối đời, gần như ngày nào bà cũng thở dài và khẳng định rằng Thượng đế sẽ không bao giờ dung thứ cho một điều bất công đến thế. Vẫn giữ vững niềm tin sắt đá, bà nói với Bhavani rằng: "Mẹ không rành luật pháp hay tòa án của các con, nhưng mẹ chắc chắn rằng di chúc và di nguyện thực sự của cha con rồi sẽ có ngày được tìm thấy. Con sẽ tìm lại được nó thôi."

Bởi vì Bhavani hoàn toàn bất lực trước những vấn đề trần thế, những lời quả quyết như vậy đã đem lại cho ông nguồn an ủi lớn lao. Ông chìm đắm trong sự nhàn rỗi, tâm trí đinh ninh rằng lời tiên tri của người mẹ sùng đạo sẽ không bao giờ không ứng nghiệm. Sau khi mẹ qua đời, niềm tin ấy càng trở nên mãnh liệt hơn bội phần, bởi ký ức về lòng đạo đức của bà càng trở nên rạng rỡ bội phần qua sự huyền bí của cái chết. Ông tỏ ra hoàn toàn dửng dưng trước áp lực của cảnh nghèo túng ngày càng trở nên trĩu nặng theo năm tháng. Những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống và việc gìn giữ gia phong truyền thống đối với ông chẳng khác nào trò diễn trên sân khấu tạm bợ, chứ không phải chuyện thực tế. Khi những bộ xiêm y đắt tiền trước kia đã sờn rách và ông buộc phải mua vải rẻ tiền ngoài tiệm, điều đó khiến ông thích thú như một trò đùa. Ông mỉm cười và tự nhủ rằng: "Những kẻ này nào có biết đây chỉ là một giai đoạn tạm thời trong vận mệnh của ta. Sự kinh ngạc của họ sẽ càng lớn lao hơn biết bao khi có ngày ta cử hành lễ hội Puja với sự lộng lẫy chưa từng thấy."

Sự chắc chắn về sự hào phóng trong tương lai ấy hiện lên quá rõ ràng trong tâm trí đến nỗi cảnh túng quẫn hiện tại hoàn toàn lọt ngoài tầm chú ý của ông. Noto, tên đầy tớ của ông, là người bạn đồng hành chính để ông bàn bạc về những chuyện này. Họ thường có những cuộc trò chuyện sôi nổi, trong đó đôi khi ý kiến của Noto khác với chủ nhân về sự thích hợp của việc mời một đoàn kịch từ Calcutta về biểu diễn trong những dịp tương lai ấy. Noto thường bị Bhavani khiển trách vì tính keo kiệt vốn có trong những khoản chi tiêu dự tính này.

Trong khi nỗi bận tâm duy nhất của Bhavani là việc thiếu vắng một người thừa kế có thể nối dõi khối tài sản khổng lồ mà ông có khả năng lấy lại, thì một cậu con trai đã ra đời. Lá số tử vi chỉ rõ rằng gia sản bị mất sẽ quay trở lại với đứa bé này.

Kể từ khi con trai chào đời, thái độ của Bhavani đã thay đổi. Giờ đây, việc chịu đựng cảnh nghèo khó bằng sự thản nhiên đầy vui thích như trước trở nên vô cùng cay đắng và khó khăn đối với ông, bởi ông cảm thấy mình có trách nhiệm đối với đại diện mới này của dòng tộc Saniari lừng lẫy, người đang có một tương lai vinh quang chờ đợi phía trước. Việc không thể duy trì sự xa hoa truyền thống nhân dịp con trai chào đời đem lại cho ông niềm đau đớn khôn nguôi. Ông có cảm giác như mình đang lừa dối chính con trai mình. Thế nên, ông bù đắp cho cậu bé bằng sự nuông chiều quá mức.

Vợ của Bhavani, bà Rashmani, có tính cách khác hẳn chồng. Bà chưa từng bận tâm chút nào về gia phong truyền thống của dòng họ Chowdhury ở Saniari. Bhavani hoàn toàn nhận thức được điều đó và mỉm cười thông cảm với chính mình, như thể không thể mong đợi điều gì tốt đẹp hơn từ một người phụ nữ xuất thân từ một gia đình theo đạo Vaishnava có dòng dõi vô cùng khiêm tốn. Rashmani thẳng thắn thừa nhận rằng bà không thể chia sẻ những tình cảm gia đình ấy: điều bà quan tâm nhất là phúc lợi của chính con mình.

Hầu như chẳng có người quen nào trong vùng mà Bhavani không bàn bạc về vấn đề di chúc bị thất lạc; thế nhưng ông chưa bao giờ hé răng nửa lời về chuyện đó với vợ mình. Một hai lần ông đã định thử, nhưng sự dửng dưng hoàn toàn của bà đã khiến ông phải gác lại chủ đề ấy. Bà chẳng màng tới quá khứ huy hoàng của gia đình, cũng chẳng đếm xỉa gì đến vinh quang tương lai của nó — bà bận rộn tâm trí với những nhu cầu thực tế của hiện tại, và những nhu cầu ấy không hề nhỏ về số lượng lẫn chất lượng.

Khi Nữ thần May mắn rời bỏ một ngôi nhà, bà thường để lại một phần gánh nặng của mình, và gia đình cổ xưa này vẫn còn trĩu nặng với một đám người ăn bám, mặc dù mái ấm của chính họ đã gần như mục nát thành tro bụi. Những kẻ tầm gửi này coi việc bị sai bảo làm bất cứ việc gì là một sự xúc phạm. Chúng bị đau đầu chỉ bằng một chút khói bếp. Chúng đột ngột mắc bệnh thấp khớp ngay khi được sai đi vặt. Vì vậy, mọi trách nhiệm duy trì gia đình đều trút hết lên đôi vai Rashmani. Phụ nữ sẽ đánh mất sự tinh tế dịu dàng khi họ buộc phải ngày đêm ngã giá với số phận về những chuyện nhỏ nhặt đến đáng thương, và vì điều đó, họ lại bị chỉ trích bởi chính những kẻ mà họ phải nhọc nhằn phục vụ.

Ngoài công việc gia đình, Rashmani còn phải giữ toàn bộ sổ sách của mảnh đất nhỏ nhoi còn sót lại và lo cả việc thu thuế hoa lợi. Chưa bao giờ điền trang lại được quản lý với sự nghiêm khắc đến thế. Bhavani hoàn toàn bất lực trong việc thu hồi những khoản tiền thuộc về mình: còn Rashmani không bao giờ châm chước dù chỉ là một phần nhỏ của tiền thuê đất. Những người tá điền, và thậm chí cả các tá sự của bà, đều chì chiết bà sau lưng vì sự bủn xỉn bắt nguồn từ gia cảnh thấp kém của bà. Thậm chí thỉnh thoảng chồng bà cũng bày tỏ sự phản đối đối với lối chi tiêu hà tiện đi ngược lại với bản chất của dòng tộc Saniari nổi danh thiên hạ.

Rashmani hoàn toàn không mảy may phàn nàn mà gánh lấy mọi lời trách cứ về mình, đồng thời công khai thừa nhận sự nghèo khó của cha mẹ bà. Thắt chặt vạt sari quanh eo, bà tiếp tục công việc gia đình theo cách thức đầy mạnh mẽ của riêng mình và khiến cho cả người trong nhà lẫn hàng xóm đều vô cùng khó chịu. Thế nhưng chẳng ai dám xen vào. Chỉ có một điều bà hết sức cẩn trọng tránh né. Bà không bao giờ nhờ chồng giúp đỡ bất cứ việc gì và cảm thấy vô cùng sợ hãi nếu ông gánh vác bất kỳ trách nhiệm nào. Quả thực, bà luôn luôn bận rộn hết mình trong việc giữ cho chồng được nhàn rỗi; và bởi vì ông đã được rèn luyện tốt nhất theo hướng này nên bà đã hoàn toàn thành công trong sứ mệnh của mình.

Rashmani đã bước vào tuổi trung niên thì sinh được con trai. Cho đến tận lúc đó, tất cả tình thương mến dồn nén của người mẹ và tình yêu của người vợ trong bà đều tập trung vào người chồng vô tích sự nhưng tốt tính này. Bhavani giống như một đứa trẻ vì nhầm lẫn mà lớn vượt quá tuổi tự nhiên của mình. Đó chính là lý do vì sao sau khi mẹ chồng qua đời, bà phải đảm nhận cả hai vai trò: vừa làm mẹ vừa làm chủ gia đình.

Để bảo vệ chồng khỏi những cuộc xâm nhập của Bagala, con trai vị đạo sư, cùng những tai họa khác, Rashmani đã áp dụng một dáng vẻ nghiêm khắc đến mức những người bạn của chồng đều vô cùng sợ hãi bà. Bà không có được cơ hội như những người phụ nữ bình thường khác là giấu đi sự dữ dằn và làm dịu đi sắc cạnh trong lời nói của mình — để duy trì một sự kín đáo trang nghiêm đối với đàn ông đúng mực của một người phụ nữ.

Bhavani nhẫn nhục chấp nhận quyền uy của vợ đối với bản thân mình, nhưng ông trở nên vô cùng khó khăn khi phải vâng lời bà liên quan đến Kalipada, đứa con trai cưng. Lý do là vì Rashmani chưa bao giờ nhìn nhận con trai của Bhavani theo quan điểm của chính Bhavani. Trong sâu thẳm trái tim, bà thương xót chồng và tự nhủ: "Tội nghiệp ông ấy, việc sinh ra trong một gia đình giàu có không phải lỗi của ông ấy, mà là bất hạnh của ông ấy." Đó là lý do tại sao bà không bao giờ muốn chồng mình phải chịu cảnh thiếu thốn bất kỳ sự thoải mái nào mà ông đã quen thuộc. Dù tình hình tài chính gia đình ra sao, bà vẫn cố gắng hết sức để duy trì cho ông sự thảnh thơi và xa hoa quen thuộc. Dưới sự cai quản của bà, mọi khoản chi tiêu đều bị cắt giảm nghiêm ngặt trừ trường hợp của Bhavani. Bà không bao giờ để ông nhận ra nếu có sự thiếu hụt không tránh khỏi trong bữa ăn hay trang phục của mình. Bà sẽ đổ lỗi cho một con chó tưởng tượng nào đó vì đã làm hỏng những món ăn chưa từng được nấu và tự trách bản thân vì sự bất cẩn của mình. Bà sẽ trút giận lên Noto vì để mất hoặc bị đánh cắp một món trang phục giả tưởng nào đó. Điều này tạo ra hiệu ứng thông quen thuộc là khơi dậy sự đồng cảm của Bhavani dành cho người đầy tớ ưa thích của ông, và ông sẽ đứng lên bênh vực. Quả thực, thường xuyên xảy ra chuyện Bhavani thú nhận một cách trơ trẽn không chút hổ thẹn rằng ông đã mặc bộ quần áo vốn chưa từng được mua ấy, món đồ mà Noto bị đổ lỗi là làm mất; thế nhưng chuyện gì xảy ra sau đó, ông lại chẳng đủ sức tưởng tượng để bịa ra mà đành phải trông cậy vào trí tưởng tượng phong phú của người vợ cũng chính là người kiện cáo!

Rashmani đối xử với chồng như vậy, nhưng bà không bao giờ xếp con trai mình vào cùng một hạng. Bởi vì cậu bé là con ruột của bà, và cớ sao lại phải cho phép nó được quyền kiêu kỳ phách lối? Kalipada chỉ đành bằng lòng với vài vốc gạo nướng và chút mật mía cho bữa sáng. Vào mùa lạnh, cậu phải dùng một tấm vải bông dày thô ráp quấn quanh cả người lẫn đầu. Bà gọi thầy giáo của con đến trước mặt và cảnh cáo thầy không bao giờ được nương tay với con trai bà, nếu cậu bé lơ đễnh dù chỉ là chút ít trong việc học. Cách đối xử với chính con ruột này là đòn giáng đau đớn nhất mà Bhavani Charan phải chịu đựng kể từ những ngày tháng khốn cùng. Thế nhưng, vì từ trước đến nay ông vẫn luôn thừa nhận sự thất bại trước những kẻ thế lực, nên ông chẳng còn chút khí phách nào để đứng lên chống lại phương pháp dạy con của vợ.

Bộ trang phục mà Rashmani chuẩn bị cho con trai vào dịp lễ hội Puja được làm bằng thứ vải tồi tàn đến mức vào những ngày trước kia, ngay cả đầy tớ trong nhà cũng sẽ nổi giận bất tuân nếu nó được đem ra cho họ mặc. Thế nhưng Rashmani đã không ít lần cố gắng hết sức để giải thích cho chồng hiểu rằng Kalipada, là thành viên mới nhất gia nhập gia đình Chowdhuri, chưa từng biết đến sự huy hoàng trước kia nên hoàn toàn vui vẻ đón nhận những gì được trao cho. Thế nhưng sự ngây thơ đến đáng thương của đứa trẻ về chính vận mệnh của mình lại làm Bhavani tổn thương hơn bất cứ điều gì khác, và ông không thể tha thứ cho chính mình vì đã lừa dối đứa trẻ. Mỗi khi Kalipada nhảy cót lên vì vui sướng và chạy đến khoe với ông món quà vô cùng tầm thường từ mẹ, trái tim Bhavani lại chịu đựng sự tra tấn tột cùng.

Bagala, con trai của vị đạo sư, nay đã trở nên giàu có nhờ vai trò của hắn trong vụ kiện đã mang lại sự suy sụp cho Bhavani. Với số tiền đang có trong tay, trước những ngày lễ Puja, hắn thường mua những món đồ hàng mã rẻ tiền từ Calcutta. Mực tàng hình,—những sự kết hợp kỳ quặc giữa gậy, cần câu và ô,—giấy viết thư có in hình ở góc,—vải lụa mua từ các phiên đấu giá, và những thứ đại loại như vậy rất hấp dẫn đối với dân làng chất phác,—đó chính là vốn liếng kinh doanh của hắn. Tất cả những thanh niên tân tiến trong làng đều tranh nhau rũ bỏ vẻ quê mùa bằng cách mua sắm những món đồ thải loại từ chợ Calcutta này, mà họ được bảo rằng là hoàn toàn cần thiết đối với tầng lớp thượng lưu thành thị.

Có lần Bagala mua được một món đồ chơi tuyệt vời,—một con búp bê hình phụ nữ ngoại quốc,—khi được lên dây cót, nó sẽ đứng dậy khỏi ghế và bắt đầu dùng quạt quạt cho mình với vẻ lanh lẹn bất ngờ. Kalipada bị mê hoặc bởi món đồ ấy. Cậu có lý do rất chính đáng để tránh hỏi mẹ về món đồ chơi này; thế nên cậu chạy thẳng đến chỗ cha và nài nỉ ông mua cho mình. Bhavani đáp "được" ngay lập tức, nhưng khi nghe đến giá tiền thì nét mặt ông chùng xuống. Rashmani giữ toàn bộ tiền bạc và ông đành đến gặp bà như một kẻ ăn xin rụt rè. Ông bắt đầu bằng đủ thứ chuyện không đâu rồi liều lĩnh lao vào chủ đề chính với sự đứt quãng đầy kinh ngạc.

Rashmani ngắn gọn nhận xét: "Anh điên rồi à?"

Bhavani Charan ngồi im lặng, trong đầu đang cuồn cuộn suy nghĩ xem nên nói gì tiếp theo.

"Em xem này," ông thốt lên, "anh nghĩ mình không cần phải ăn chè sữa đông mỗi ngày cùng bữa tối nữa đâu."

"Ai bảo anh thế?" Rashmani sắc sảo hỏi.

"Bác sĩ bảo nó rất có hại cho chứng thừa dịch mật."

"Bác sĩ là đồ ngốc!"

"Nhưng anh chắc chắn rằng cơm hợp với bụng anh hơn mấy cái bánh luchi của em. Chúng khó tiêu quá."

"Em chưa từng thấy mảy may dấu hiệu khó tiêu nào ở anh cả. Anh đã quen ăn chúng suốt cả cuộc đời rồi còn gì!"

Bhavani Charan sẵn sàng hy sinh mọi thứ, nhưng con đường của ông lại bị chặn đứng ở đó. Bơ có thể tăng giá, nhưng số lượng bánh luchi của ông thì chưa bao giờ giảm đi. Sữa đã là quá đủ cho bữa trưa của ông, thế nhưng sữa đông vẫn phải được dọn lên bởi đó là gia phong truyền thống. Rashmani không thể chịu đựng nổi việc nhìn thấy ông ngồi vào bàn ăn mà không có sữa đông được dọn ra. Do đó, mọi nỗ lực của ông nhằm tạo ra một lỗ hổng trong khẩu phần ăn hàng ngày để người đàn bà ngoại quốc quạt quạt có thể lọt vào đều hoàn toàn thất bại.

Sau đó, Bhavani đến thăm Bagala mà chẳng vì lý do gì cả, và sau một hồi vòng vo Tam Quốc liền hỏi về con búp bê ngoại quốc. Tất nhiên hoàn cảnh túng quấn của ông đã sớm bị Bagala biết rõ, thế nhưng việc phải chần chừ không dám mua con búp bê này cho con trai vì thiếu tiền mặt quả là một nỗi đau khổ tột cùng đối với Bhavani. Nuốt lại niềm kiêu hãnh, ông rút từ dưới nách ra một chiếc khăn choàng Kashmir cổ đắt tiền, và bằng giọng khàn đàn, ông nói: "Hoàn cảnh của tôi dạo này không tốt và tôi không có nhiều tiền mặt. Vì vậy tôi quyết định mang chiếc khăn choàng này đi cầm cố để mua con búp bê đó cho Kalipada."

Nếu món đồ đem ra đổi ít đắt giá hơn chiếc khăn choàng Kashmir này, Bagala đã chốt luôn thương vụ rồi. Thế nhưng vì biết rằng mình sẽ không thể chiếm đoạt được chiếc khăn choàng này trước dư luận làng xóm, và hơn thế nữa là trước sự canh chừng của Rashmani, hắn từ chối nhận nó; và Bhavani đành phải quay về nhà trong nỗi thất vọng với chiếc khăn choàng Kashmir giấu chặt dưới nách.

Ngày nào Kalipada cũng nài nỉ đòi con búp bê quạt gió ngoại quốc ấy, và ngày nào Bhavani cũng mỉm cười nói: —"Đợi một chút đi con, cho đến khi trăng mùng bảy tới." Thế nhưng mỗi ngày trôi qua, việc giữ nụ cười ấy lại càng trở nên khó khăn hơn bội phần.

Vào ngày mùng bốn trăng, Bhavani đột ngột xông vào chỗ vợ và nói:

"Anh nhận thấy Kalipada có điều gì đó không ổn,—sức khỏe của thằng bé có vấn đề."

"Vớ vẩn," Rashmani nói, "thằng bé khỏe mạnh tuyệt vời."

"Em không thấy nó cứ ngồi thừ ra đấy suốt mấy tiếng đồng hồ liền hay sao?"

"Tôi sẽ vô cùng nhẹ nhõm nếu nó có thể ngồi yên được chừng ấy phút đấy."

Khi tất cả các mũi tên đều bắn trượt đích và chẳng tạo được chút ấn tượng nào, Bhavani Charan thở dài thườn thượt, luồn những ngón tay qua mái tóc rồi bỏ đi ra hiên nhà ngồi xuống và bắt đầu hút tẩu với một sự chăm chú đầy sợ hãi.

Vào ngày mùng năm, trong bữa sáng, Bhavani lướt qua món sữa đông và chè sữa mà không thèm động đến. Đến chiều, ông chỉ ăn duy nhất một miếng sandesh. Mấy cái bánh luchi bị bỏ mặc không màng tới. Ông phàn nàn rằng mình chán ăn. Lần này một khe hở đáng kể đã được tạo ra trên các công sự phòng thủ.

Đến ngày mùng sáu, Rashmani dắt Kalipada vào phòng và ngọt ngào gọi biệt danh của thằng bé:

"Betu, con đã lớn khôn để hiểu rằng khao khát thứ mà mình không thể có được chính là con đường đi một nửa đến tội trộm cắp."

Kalipada mếu máo nói: "Con biết gì đâu chứ? Cha hứa sẽ cho con con búp bê đó cơ mà."

Rashmani ngồi xuống giải thích cho cậu bé hiểu đằng sau lời hứa của cha mình là bao nhiêu điều — bao nhiêu nỗi đau đớn, bao nhiêu sự âu yếm, bao nhiêu sự mất mát và thiếu thốn. Trong đời, Rashmani chưa từng bao giờ nói chuyện với Kalipada như thế, bởi vì thói quen của bà là đưa ra những mệnh lệnh ngắn gọn và sắc bén. Điều đó khiến đứa trẻ ngập tràn kinh ngạc khi thấy mẹ mình dỗ dành và giải thích mọi chuyện dài dòng đến vậy, và dẫu chỉ là một đứa trẻ, cậu cũng có thể cảm thấu phần nào nỗi thống khổ sâu sắc trong trái tim mẹ. Thế nhưng đồng thời, ai cũng có thể dễ dàng hiểu được rằng thật khó cho cậu bé này để có thể hoàn toàn gạt bỏ khỏi tâm trí hình ảnh người đàn bà ngoại quốc quạt quạt quyến rũ kia. Cậu xị mặt xuống và bắt đầu cào cào xuống đất.

Điều đó lập tức khiến trái tim Rashmani trở nên cứng rắn, và bà dùng giọng điệu nghiêm khắc nói: "Ừ, con cứ việc khóc lóc, hay nổi giận đi, nhưng con sẽ chẳng bao giờ có được thứ không thuộc về mình đâu." Và bà vội vã bước đi không nói thêm lời nào.

Kalipada bước ra ngoài. Bhavani Charan vẫn đang hút tẩu hookah. Nhận thấy Kalipada từ xa, ông đứng dậy và bước đi về hướng ngược lại như thể mình đang có việc gấp. Kalipada chạy đến chỗ ông và nói: —"Thế còn con búp bê thì sao ạ?" Bhavani không thể nặn nổi một nụ cười vào ngày hôm đó. Ông vòng tay ôm lấy cổ Kalipada và nói:

"Baba, con đợi một chút nhé. Cha có chút việc gấp phải giải quyết. Hãy để cha làm xong việc đó đã, rồi chúng ta sẽ nói chuyện." Nói xong, ông bước ra khỏi nhà.

Kalipada nhìn thấy ông đưa tay lau giọt lệ trên mắt. Cậu đứng ở cửa dõi theo bóng cha, và hoàn toàn hiển nhiên, ngay cả đối với một đứa trẻ như cậu, rằng ông chẳng đi đến đâu cụ thể cả, và rằng ông đang lê bước dưới sức nặng của một nỗi tuyệt vọng chẳng tài nào nguôi ngoai.

Kalipada lập tức quay lại tìm mẹ và nói:

"Mẹ ơi, con không muốn con búp bê ngoại quốc đó nữa."

Sáng hôm đó Bhavani Charan trở về muộn. Khi ông ngồi vào bàn ăn sau khi tắm rửa, nhìn nét mặt ông là đủ hiểu rằng số phận của món sữa đông và chè sữa cũng chẳng khá khẩm hơn ngày hôm trước là bao, và phần ngon nhất của con cá sẽ rơi vào bụng mèo.

Đúng vào thời điểm ngặt nghèo ấy, Rashmani mang ra một chiếc hộp các-tông được buộc dây thừng quanh mép, và đặt trước mặt chồng. Ý định ban đầu của bà là sẽ tiết lộ bí mật của gói quà này cho chồng khi ông đi nghỉ trưa sau bữa ăn. Thế nhưng để khỏa lấp sự ghẻ lạnh không đáng có dành cho sữa đông, sữa tươi và cá, bà đồn phải hé lộ nội dung bên trong trước thời hạn. Thế là con búp bê ngoại quốc chui ra khỏi hộp và chẳng cần dài dòng gì thêm, nó bắt đầu quạt tơi bời.

Sau dịp đó, con mèo đành phải tiu nghỉu bỏ đi. Bhavani nhận xét với vợ rằng món ăn hôm nay là ngon nhất mà ông từng được nếm trải. Súp cá quả là vô song: sữa đông đặc lại với độ chuẩn xác hiếm có, và chè sữa thì tuyệt vời trên cả tuyệt vời.

Vào ngày mùng bảy trăng, Kalipada đã có được món đồ chơi mà cậu hằng ao ước. Suốt cả ngày hôm đó, cậu để cho người phụ nữ ngoại quốc tiếp tục quạt cho mình và qua đó khiến cho lũ bạn cùng trang lứa phải ghen tị. Trong bất kỳ trường hợp nào khác, màn trình diễn này có lẽ đã trở nên nhàm chán tẻ nhạt đối với cậu, nhưng vì biết rằng vào ngày hôm sau mình sẽ phải trả lại món đồ chơi, nên lòng chung thủy của cậu dành cho nó trong suốt ngày hôm ấy vẫn không hề suy giảm. Với giá thuê hai rupee một ngày, Rashmani đã mượn nó từ chỗ Bagala.

Đến ngày mùng tám trăng, Kalipada thở dài thườn thượt và tự tay mang trả món đồ chơi, cùng với chiếc hộp và sợi dây thừng, lại cho Bagala. Kể từ ngày hôm đó trở đi, Kalipada bắt đầu chia sẻ những tâm sự với mẹ, và việc Bhavani tặng những món quà đắt tiền mỗi năm trở nên dễ dàng một cách kỳ quặc đến mức chính ông cũng phải ngạc nhiên.

Khi nhờ sự giúp đỡ của mẹ mà Kalipada hiểu ra rằng chẳng có gì trên thế giới này có được mà không phải trả giá bằng cái giá tất yếu của sự đau đớn, tâm trí cậu trưởng thành nhanh chóng và trở thành một trợ thủ đắc lực cho mẹ trong những công việc hằng ngày. Cậu coi việc không ai được làm tăng thêm gánh nặng cho thế giới, mà mỗi người phải cố gắng làm giảm bớt nó, như một quy luật tự nhiên trong cuộc sống.

Khi Kalipada giành được học bổng trong kỳ thi Vernacular, Bhavani đề nghị cậu nên dừng việc học lại để tiếp quản việc giám sát điền trang. Kalipada liền đến gặp mẹ và nói: —"Con sẽ chẳng bao giờ thành người được nếu con không hoàn thành việc học."

Người mẹ liền bảo: —"Con nói đúng lắm, Baba, con phải đến Calcutta."

Kalipada giải thích với mẹ rằng sẽ chẳng cần phải tốn dù chỉ một xu cho mình; tiền học bổng là đủ rồi, và cậu sẽ cố gắng tìm việc làm thêm để trang trải.

Thế nhưng cần phải thuyết phục Bhavani hiểu được sự sáng suốt của quyết định này. Rashmani không muốn dùng lý lẽ rằng điền trang chẳng còn lại mấy để mà giám sát; bởi vì bà biết điều đó sẽ làm tổn thương ông đến nhường nào. Bà nói rằng Kalipada phải trở thành một người mà ai nấy đều kính trọng. Thế nhưng tất cả các thành viên trong gia đình Chowdhuri đều đã đạt được sự đáng kính ấy mà chưa từng bước chân ra khỏi ranh giới của Saniari lấy một bước. Thế giới bên ngoài đối với họ cũng xa lạ chẳng khác nào thế giới bên kia nấm mồ. Do đó, Bhavani không thể nào tưởng tượng nổi làm sao có người lại nghĩ đến chuyện một đứa trẻ như Kalipada lại đi Calcutta. Nhưng thật may mắn làm sao, kẻ khôn ngoan nhất trong làng là Bagala lại đồng tình với Rashmani.

Hắn nói: "Hoàn toàn rõ ràng rằng, có một ngày, Kalipada sẽ trở thành một luật sư; và khi đó cậu ấy sẽ giải quyết ổn thỏa mọi vấn đề liên quan đến tài sản mà gia đình đã bị tước đoạt."

Đó là một sự an ủi lớn lao đối với Bhavani Charan, và ông mang tập hồ sơ ghi chép về vụ trộm di chúc ra, rồi cố gắng giải thích toàn bộ sự tình cho Kalipada nghe thông qua những cuộc bàn luận mỗi ngày. Thế nhưng con trai ông lại thiếu đi sự nhiệt tình cần thiết và chỉ lặp lại hưởng ứng tâm trạng của cha về nỗi oan khiên trang nghiêm này.

Vào ngày trước khi Kalipada lên đường đi Calcutta, Rashmani đeo vào cổ con một chiếc bùa hộ mệnh chứa một số câu chú để bảo vệ cậu khỏi những điều tai ương. Đồng thời bà đưa cho cậu một tờ tiền giấy mệnh giá năm mươi rupee, dặn dò cậu hãy giữ lấy để phòng khi có tình huống đặc biệt khấp thiết. Tờ tiền này, vốn là biểu tượng cho vô số hành động tự hy sinh thầm lặng mỗi ngày của người mẹ, chính là chiếc bùa hộ mệnh chân chính nhất đối với Kalipada. Cậu tự quyết định sẽ luôn giữ nó bên mình và không bao giờ tiêu đến, bất kể chuyện gì xảy ra đi nữa.