Màn đêm đã buông khi Amaia tới lối vào nhà thờ Santiago. Chị đẩy cánh cửa lớn, gần như chắc chắn là nó đóng và hơi ngạc nhiên khi nó mở ra, êm ả và lặng lẽ. Chị mỉm cười với ý nghĩ ở thị trấn quê nhà, liệu người ta vẫn có thể không khóa cửa nhà thờ. Ban thờ được chiếu sáng một phần và một tốp khoảng năm chục trẻ em ngồi ở mấy hàng nghế đầu. Chị nhúng các ngón tay vào chậu nước thánh và hơi rùng mình lúc những giọt nước buốt giá chạm vào trán mình.

— Cô đến đón trẻ ư?

Chị quay lại và thấy người phụ nữ khoảng ngoài bốn mươi tuổi, khăn choàng quanh vai.

— Sao kia ạ?

— Ồ, tôi xin lỗi, tôi tưởng cô đến đón một trong những đứa trẻ kia. - Rõ ràng là chị ta đã nhận ra Amaia. - Chúng tôi được giao phụ trách các lớp ban thánh thể đầu tiên, - chị ta giải thích.

— Sớm thế ư? Chúng ta vẫn đang trong tháng Hai mà.

— Vâng, cha Germán muốn làm những việc này thật hợp thức, -chị ta nói và nhún vai áy náy. Amaia nhớ lại bài thuyết giảng dài lê thê trong tang lễ về quỷ dữ đang vây quanh chúng ta và tự hỏi có bao nhiêu việc nữa mà linh mục của xứ đạo Santiago muốn làm cho hợp thức. - Dù sao, tôi nghĩ chúng tôi không còn nhiều thời gian, chỉ có tháng Ba và tháng Tư, sau đó nhóm đầu tiên sẽ chịu lễ ban thánh thể vào ngày mùng Một tháng Năm. - Chị ta dừng đột ngột. - Xin lỗi, có lẽ tôi đã làm chậm việc của cô, chắc cô đến đây để nói chuyện với cha Germán? Cha đang trong phòng để đồ thờ, tôi sẽ đi thông báo cho cha ngay.

— Ồ không, không dám quấy rầy chị, thật ra tôi đến nhà thờ với tư cách cá nhân thôi, - Amaia nói, với giọng gần như tạ lỗi ở hai từ cuối, và ngay lập tức nhận được sự cảm thông của người dạy lớp giáo lý vấn đáp, chị ta lùi lại vài bước như một bầy tôi khiêm nhường rút lui.

— Tất nhiên rồi, cầu Chúa ở bên cô.

Amaia bước lên gian giữa của nhà thờ, tránh đối diện với ban thờ chính và dừng lại trước một số đồ chạm khắc trên ban thờ phụ, nghĩ đến các cô gái trẻ măng kia, những khuôn mặt được cọ rửa sạch sẽ của họ, không trang điểm và sinh khí, có kẻ đã chọn họ để trình diễn như những tác phẩm đẹp của hình tượng rùng rợn, vẫn đẹp ngay cả trong lúc chết. Chị ngước nhìn các vị thánh, thiên thần và các trinh nữ vận đồ tang, gương mặt xanh xao, căng thẳng của họ mất hết màu sắc, thể hiện sự thuần khiết và sự xuất thần đạt được qua nỗi thống khổ, một sự tra tấn chậm rãi, thèm muốn và sợ hãi bằng nhau, được chấp nhận với sự phục tùng và đầu hàng áp đảo.

— Đó là thứ mà nhà ngươi sẽ không bao giờ đạt được, - Amaia thì thầm.

Không, họ không phải là thánh, họ sẽ không đầu hàng theo kiểu dễ phục tùng và đánh mất mình; hắn sẽ phải giật lấy sự sống khỏi họ và như tên trộm đánh cắp linh hồn họ.

Rời nhà thờ Santiago, chị đi chậm rãi, tận dụng thực tế là bóng tối và khí lạnh khắc nghiệt đã làm đường phố trống vắng dù hãy còn sớm. Chị băng qua khuôn viên nhà thờ và thán phục vẻ đẹp của những lùm cây khổng lồ bao quanh và cao ngang với ngọn tháp nhà thờ. Amaia ý thức được cảm giác kỳ lạ bao trùm lấy chị trên những đường phố hầu như hoang vắng này. Trung tâm thị trấn Elizondo trải dài hết miền đất bằng phẳng cuối thung lũng và thiết kế của nó chịu sự chi phối rất lớn của dòng sông Baztán. Nó có ba phố chính chạy song song với nhau, tạo thành trung tâm lịch sử của thị trấn, nơi có những tòa nhà nguy nga và nhiều ngôi nhà khác xây dựng theo phong cách điển hình của địa phương vẫn còn đứng vững.

Con phố Braulio Iriarte chạy dọc theo bờ bắc sông Baztán và nối với phố Jaime Urrutia bằng hai cây cầu. Jaime urrutia là phố chính, cổ xưa cho đến khi xây dựng phố Santiago chạy dọc bờ nam của sông Baztán. Những ngôi nhà hiện đại rộng rãi san sát, cùng việc xây dựng đường cao tốc từ Pamplona tới nước Pháp vào những năm đầu của thế kỷ hai mươi, khiến cho phố Santiago là điểm khởi đầu của việc mở rộng đô thị trong cả vùng.

Amaia đi tới quảng trường chính, cảm thấy gió lùa vào các nếp khăn choàng, lúc ngắm lối đi bộ sáng rực chỉ còn một nửa vẻ quyến rũ từ thế kỷ trước, khi phần lớn quảng trường dùng để chơi pelota[1] Chị đến tòa thị chính, một tòa nhà nguy nga tráng lệ do Juan de Arozamena, một thợ xây đá nồi tiếng ở địa phương xây dựng suốt hai năm trời từ cuối thế kỳ mười tám. Trên mặt tiền là huy hiệu kẻ ca rô quen thuộc với dòng đề tặng “Thung lũng Baztán và Trường đại học”, ở đằng trước tòa nhà, dưới cùng bên trái là một tảng đá có tên gọi botil harri[2] dùng cho trò chơi pelota gọi là laxoa, những người chơi đều đeo găng.

Amaia vươn tay chạm vào tảng đá gần như trịnh trọng; và cảm thấy hơi lạnh lan khắp bàn tay. Chị cố hình dung quảng trường này trước kia như thế nào. Hai đội gồm bốn pelotari xếp thành hàng đối diện; hơi giống với chơi tennis có quá nhiều người và không lưới; mỗi người có một laxoa, hoặc găng; thay cho vợt để chuyền bóng. Trong thế kỷ mười chín; trò chơi này dần không thịnh hành nữa. Tuy vậy; Amaia nhớ có lần cha chị kể rằng một người cụ của chị rất say mê trò chơi và nổi danh là một nhà sản xuất găng nhờ chất lượng những đôi găng do chính cụ may; dùng da cũng do cụ xử lý và thuộc lấy.

Đây là thị trấn quê hương chị; là nơi chị đã sống phần lớn cuộc đời. Nó là một phần của chị; giống như một đặc điểm của gen; là nơi chị trở về trong những giấc mơ; khi chị không mơ thấy các xác chết; bọn tấn công; những kẻ sát nhân và người tự tử hòa lẫn một cách khiêu khích trong những cơn ác mộng. Mỗi khi ngủ ngon, chị trở lại những đường phố và quảng trường nơi này; với những tảng đá này; với nơi mà chị luổn muốn ra đi. Một nơi mà chị không biết mình yêu hay không. Một nơi không còn tồn tại; vì thứ mà hiện nay chị bắt đầu quên là Elizondo trong tuổi thơ của mình. Tuy nhiên, giờ đây khi trở lại, chị gần như tin chắc rằng dẫu có những thay đổi rõ ràng, chị vẫn tìm ra nhiều thứ gần như còn nguyên vẹn. Phải, có lẽ trên đường phố có nhiều ô tô hơn, nhiều đèn đường, luống hoa và nhiều công viên nho nhỏ hơn, tô vẽ cho bộ mặt của thị trấn giống một lớp trang điểm mới, nhưng không có quá nhiều thứ ngăn cản chị thấy rằng đặc tính cơ bản của thị trấn này không thay đổi, mọi thứ vẫn ngấm ngầm như thế.

Chị tự hỏi cửa hàng tạp phẩm Alimentación Adela hoặc cửa hàng của Pedro Galarregui trên đường Santiago, hay các cửa hàng như Belzunegui hoặc Marci Carmen mà mẹ chị quen mua quần áo, hiệu bánh mì Baztánesa, hiệu giày Virgilio hay cửa hàng bán đồ cũ Garmendia trên đường Jaime Urrutia còn mở không. Chị biết đây không phải là Elizondo mà chị nhớ nhung, có phần già hơn và bản năng hơn, là nơi hình thành nên một phần con người chị và sẽ chết trong chị chỉ khi nào chị trút hơi thở cuối cùng. Một Elizondo bị tàn phá vì những bệnh dịch, số trẻ em chết vì dịch ho gà lên tới 1440. Một Elizondo mà dân chúng đã thay đổi nhiều thói quen để thích nghi với miền đất thù địch ban đầu, một dân tộc quyết tâm ở lại mảnh đất gần nhà thờ từng là khởi nguyên của thị trấn. Elizondo có các thủy thủ tuyển dụng trên quảng trường để đi Venezuela, làm thuê cho các thương nhân của Công ty Royal Gipukzoan ở Caracas. Elizondo của những Elizondarra đã xây dựng lại thị trấn sau những trận lụt khủng khiếp của dòng sông Baztán và nhiều lần tràn bờ. Chị thầm nhớ lại hình ảnh chiếc ban thờ từ một trong những nhà thờ phụ trôi xuống phố cùng nhiều xác gia súc. Hình ảnh các cư dân ngẩng cao đầu, tin rằng sự có mặt của thị trấn giữa tình thế khó khăn đó chỉ có thể là một dấu hiệu linh thiêng, một tín hiệu rằng Chúa không từ bỏ họ và họ sẽ tồn tại. Những con người can đảm, được hoàn cảnh tôi luyện, hiểu các tín hiệu từ thiên nhiên thường mong đợi niềm hạnh phúc thẩn tiên, hy vọng được Trời thương trong khi bầu trời vốn nhiều đe dọa hơn là che chở.

Chị trở lại đường Santiago, xuống tận quảng trường Javier Ziga, rồi băng qua cầu và dừng lại giũa chừng. Dựa vào thành cầu thấp, chị thì thầm và lướt các ngón tay lên tảng đá thô ráp khắc tên cây cầu - Muniartea. Chị đăm đăm nhìn vào làn nước tối tăm mang theo mùi khoáng chất từ các đỉnh núi xuống. Trên đường Jaime Urrutia vẫn còn tấm biển tưởng niệm ở ngôi nhà thuộc Señora, người phụ nữ trông nom nhà thờ và nhà của linh mục, ghi dấu mực nước lũ ngày mồng 2 tháng Sáu năm 1913. Cũng dòng sông ấy hiện giờ là bằng chứng cho nỗi kinh hoàng hoàn toàn mới do hành động đồi bại của con người gây ra, biến con người thành súc vật, kẻ ác hòa trộn với người thiện nhằm có thể đến gần họ, có thể phạm phải hành động tệ hại nhất, đem lại một thế lực tự do để thèm muốn, giận dữ, tự phụ và sự thèm muốn không thể thỏa mãn của tính háu ăn kinh tởm nhất.

Một cơn rùng mình chạy suốt sống lưng, chị giật tay khỏi tảng đá lạnh ngắt và run run đút vào túi. Nhìn dòng sông lần cuối cùng, chị cất bước về nhà vì trời lại bắt đầu mưa.

❀ ❀ ❀

[1] Trò chơi bóng truyền thống ở vùng Basque, đập bóng vào tường.

[2] Bình hoặc chai bằng đá dùng trong trò chơi laxoa, một biến thể của pelota.