Amaia nghe thấy tiếng James và Jonan lẫn với tiếng tivi lúc họ chuyện phiếm trong phòng khách bé nhỏ của bà cô Engrasi. Hình như họ ngồi cách xa sáu bà già đang ồn ào chơi poker bên chiếc bàn sáu cạnh phủ vải len màu xanh sáng làm nơi này không giống trong sòng bạc. Bà Engrasi đã mang cái bàn này từ Bordeaux về vì danh dự và chiều chiều có thể đánh bài kiếm vài euro. Lúc trông thấy chị ở ngưỡng cửa, hai người rời khỏi bàn và đến chỗ chị. James hôn chị thật nhanh lúc anh cầm tay chị, dẫn vào bếp.

— Jonan đang đợi em, cậu ấy cần nói chuyện với em. Anh sẽ để hai người trò chuyện nhé.

Viên phó thanh tra tiến tới và đưa cho chị cái phong bì màu nâu.

— Đây là báo cáo từ Zaragona về các mẫu. Tôi nghĩ chị muốn xem càng sớm càng tốt, - anh nói và nhìn quanh căn bếp rộng rãi của bà Engrasi. - Tôi tưởng những nơi như thế này không còn tồn tại nữa.

— Cậu nói đúng, chúng không còn nữa, cứ tin tôi đi, - chị đáp và rút một tờ giấy khỏi phong bì. - Cái này... sẽ làm sáng tỏ vấn đề. Nghe này Jonan; lông thú chúng ta tìm thấy trên các xác chết là của lợn lòi đực, cừu, cáo, và mặc dù họ vẫn đợi để khẳng định, có thể là của một con gấu, tuy chưa kết luận dứt khoát. Ngoài ra, các mảnh biểu mô tìm thấy trên sợi dây là da dê.

— Da dê ư?

— Phải, Jonan ạ, chúng ta vớ được cả con thuyền của ông già Noah, tôi gần như ngạc nhiên vì họ không tìm thấy ngà voi và tinh dịch cá voi...

— Có dấu vết gì của người không?

— Hoàn toàn không, không có lông, tóc, hoặc chất lỏng, không có gì hết. Cậu nghĩ các ông bạn kiểm lâm của chúng ta sẽ nói gì nếu nhìn thấy cái này?

— Họ sẽ nói không có vết tích con người vì không có ai hết. Mà là một basajaun.

— Theo tôi, anh chàng đó là một tên ngốc. Theo anh ta giải thích, basajaun là những sinh vật hòa bình, là người bảo vệ sự sống của rừng... Anh ta khăng khàng rằng một basajaun đã cứu mạng mình, cậu hãy cho tôi biết làm cách nào dể chuyện đó ăn khớp với câu chuyện của chúng ta đây.

Jonan nhìn chị, cân nhấc lời bình luận của chị.

— Vì basajaun đã ở đó, không có nghĩa là basajaun giết các cô gái, mà phải ngược lại: là người bảo vệ rừng rậm, đúng lý ra basajaun sẽ cảm thấy có trách nhiệm, bị tên dã man này lăng mạ và chọc tức chứ.

Amaia nhìn anh ta, sửng sốt. Jonan mỉm cười.

— Đúng lý ư?... Cậu đang cười nhạo mọi chuyện này, phải không? Cậu thích mọi thứ nhảm nhí về basajaun, và không phủ nhận nó.

— Chỉ có những thứ lặt vặt không dính dáng đến các cô gái đã chết. Nhưng chị thừa biết là ai cũng có thể ngớ ngẩn, và tôi nói trong phạm vi của mình, vì tôi là một nhà khảo cổ và nhân loại học cũng như là một sĩ quan cảnh sát.

— Thật không chê được. Thôi được, chúng tôi muốn nghe cậu giải thích: tại sao tôi biết rõ hơn người khác?

— Vì chị sinh ra và lớn lên ở đây. Chắc chị sẽ không bảo tôi rằng chị không được những câu chuyện ấy nuôi dưỡng? Chúng không hề vô lý, mà hình thành một phần trong nền văn hóa và lịch sử của vùng Basque và Navarre. Chúng ta không được quên rằng thần thoại học hiện nay được coi là khởi nguồn của một tôn giáo.

— Đừng quên rằng năm 1610 chính ở thung lũng này, vì quyền lợi của các hình thái tôn giáo quá khích nhất mà nhiều phụ nữ đã bị tra tấn và kết tội là dị giáo rồi bị thiêu chết, là kết quả của đức tin cũng lố bịch như lần này, song may thay, đã bị lùi lại đằng sau vì quá trình tiến hóa.

Jonan lắc đầu, thoáng nhìn Amaia, ánh mắt hiểu biết ẩn sau tước hiệu khiêm tốn vờ vịt là phó thanh tra.

— Nghe nói rằng sự nhiệt thành và sợ hãi trong tôn giáo được nuôi dưỡng bằng những huyền thoại và những người nông dân dốt nát đã làm nhiều điều tổn hại, nhưng chị không thể phủ nhận rằng nó tạo thành một trong những hệ thống đức tin quá mạnh trong lịch sử gần đây, sếp ạ. Một trăm năm trước, hoặc nhiều nhất là một trăm rưỡi năm, hiếm khi tìm ra một người tuyên bố không tin vào phù thủy, sorgina, belagile[1], basajaun, tartalo[2] quan trọng hơn cả là vào Mari, nữ thần, thiên tài, là mẹ và người bảo vệ mùa màng và gia súc, có thể bất chợt nổi sấm sét và gây ra mưa đá khiến cả thị trấn phải chịu nạn đói khủng khiếp nhất. Đến một thời điểm có nhiều người tin vào phù thủy hơn tin vào Chúa Ba ngôi, và điều này không thoát khỏi sự chú ý của Giáo hội, vốn đã thấy sự sùng đạo sẽ ngừng hẳn sau lễ Mi xa và chỉ tiếp tục cử hành các nghi lễ tôn giáo cổ, tạo thành một phần trong sinh hoạt gia đình từ thời xa xưa. Những người tiến hành cuộc chiến dốc hết sức vì đức tin cổ xưa là những người bị ám ảnh đến mức gần như điên dại, giống Pierre de Lancré, quan tòa dị giáo Bayone, người đã ra sức lật ngược sự cân bằng của đức tin thông qua những hành động liều lĩnh. Thứ luôn tạo thành một phần đức tin của dân chúng bỗng nhiên trở thành thứ đáng nguyền rủa, đáng bị ngược đãi, thành mục tiêu của những cuộc tố giác vô lý mà trong phần lớn các trường hợp đều do lầm tưởng rằng bất cứ ai cộng tác với tòa án dị giáo sẽ thoát khỏi nghi ngờ. Nhưng trước cơn giận dữ điên cuồng này, tôn giáo cũ đã là một phần không thể thiếu của dân cư Pyrénées từ hàng trăm năm nay, không hề gây ra rắc rối nào dù nhỏ nhất. Thậm chí nó còn tồn tại song song với đạo Thiên Chúa mà không xảy ra vấn đề nào đáng kể, cho đến khi sự không khoan nhượng và điên rồ tạo nên diện mạo của chúng. Tôi nghĩ xã hội chúng ta có thể cải tạo một số giá trị cổ.

Cảm động vì lời lẽ của viên phó thanh tra thường ngày khá kiềm chế, Amaia nói:

— Jonan ạ, tính điên rồ và sự không khoan nhượng thường tạo nên diện mạo của chúng trong mọi xã hội, và hình như cậu chỉ thích trò chuyện với cô Engrasi của tôi...

— Không, không hẳn thế, nhưng quả là tôi có thích. Chồng chị bảo tôi bà ấy giỏi bói bài và đại loại thế.

— Phải... và đại loại thế. Cậu tránh xa cô tôi ra nhé, - Amaia mỉm cười nói, - kẻo đầu óc cậu sẽ ong ong lên cho mà xem.

Jonan cười phá, không rời mắt khỏi món thịt quay, anh ngồi xuống cạnh lò đợi nó vàng ruộm trước bữa ăn.

— Mà nói đến đầu óc ong ong, cậu có biết Montes ở đâu không? Viên phó thanh tra định trả lời bỗng thận trọng dừng lại, anh cắn môi và cụp mắt xuống, vẻ mặt anh không thoát khỏi sự chú ý của Amaia.

— Jonan, chúng ta đang tiến hành một cuộc điều tra quan trọng nhất ở đây, có nhiều thứ chao đảo vì vụ này. Danh tiếng, sự kính trọng, và quan trọng hơn cả là xua đuổi được tên khốn đó khỏi các đường phố, buộc hắn không làm cái việc hắn đã làm với các cô gái kia với bất cứ người nào khác. Tôi đánh giá cao tính đoàn kết của cậu, nhưng Montes hơi quá phóng túng và thái độ của anh ta có thể cản trở nghiêm trọng đến cuộc điều tra. Tôi biết cậu cảm thấy ra sao, vì tôi cũng cảm thấy tương tự. Tôi vẫn chưa biết nên làm gì và lẽ tất nhiên tôi không tố giác anh ta, tuy nó làm tổn thương tôi; tuy tôn trọng Fermín Montes, song tôi sẽ không cho phép thái độ vô trách nhiệm của anh ta gây tổn hại cho công việc của nhiều tay nhà nghề đang lăm lăm tay súng, hỏng cả thị lực và mất ngủ liên miên. Jonan, giờ hãy cho tôi biết: cậu nghĩ gì về Montes?

— Ờ thì, tôi đồng ý với chị sếp ạ, và chị đã biết tôi trung thành với chị ra sao rồi; nếu trước kia tôi không nói gì vì tôi coi đó là một phần của bản tính cá nhân...

— Tôi sẽ suy xét việc đó.

— Hôm nay vào giờ ăn trưa, tôi trông thấy Montes ăn ở nhà hàng Antxitonea... với một trong các chị gái của chị, - Jonan kết thúc trong một tiếng lẩm bẩm vội vã.

— Với chị của anh ta ư? - Amaia ngạc nhiên.

— Không, với chị của chị.

— Chị tôi? Chị Rosaura ư?

— Không, với chị kia, với Flora.

— Với Flora? Họ có nhìn thấy cậu không?

— Không. Chị biết quầy bar hình bán nguyệt, chạy từ lối vào rồi vòng tới lối ra sân pelota; tôi ngồi cạnh cửa sổ với Iriarte, nhưng tôi nhìn thấy họ vào. Tôi định tới chào hỏi thì họ vào phòng ăn và tôi thấy đi theo có vẻ không thích hợp. Nửa giờ sau khi chúng tôi ra về; tôi nhìn qua cửa sổ vào quầy; thấy họ đã gọi món và chuẩn bị dùng bữa.

Jonan Etxaide chưa bao giờ để mưa đe dọa. Thực ra, che ô đi bộ trong trời mưa như trút là một trong những cái thú của anh. Ở Pamplona; anh tản bộ; kéo mũ áo choàng lên bất cứ khi nào có thể; có điều anh đi chậm rãi còn mọi người khác hối hả chạy tới hiệu cà phê gần nhất hoặc xếp hàng dưới mái hiên xảo trá của các tòa nhà; những giọt mưa lớn rỏ ròng ròng xuống họ; càng làm họ ướt thêm. Anh đi qua các đường phố Elizondo; vui thích ngắm màn mưa mượt mà dường như đổ xuống khắp nơi; tạo hiệu ứng lạ lùng giống một tấm mạng cưới nghiêng nghiêng.

Đèn ô tô cắt bóng tối thành nhiều mảnh; vẽ nên những bóng hình sũng nước trước mặt; ánh đèn giao thông màu đỏ như tràn ra tạo thành một vũng nước màu đỏ dưới chân Jonan. Trái ngược với vỉa hè vắng tanh; vào giờ đó dòng xe cộ chạy đều đều; giống như mọi người vội đến một nơi nào đó; như những người đang yêu trên đường tới chỗ hẹn. Jonan đi theo đường Santiago tới quảng trường; trốn những tiếng chân mau lẹ và đi chậm lại ngay khi vừa đến đủ gần để nhận ra đường nét của các tòa nhà; lập tức đưa anh vào một kỷ nguyên khác.

Anh say sưa ngắm nhìn mặt tiền của tòa thị chính và sòng bạc bên cạnh; xây vào đầu thế kỷ hai mươi; một nơi tụ họp của những cư dân giàu có hơn. Nhiều quyết định thương mại và chính trị đã ra đời đằng sau những cửa sổ kia; chắc chắn là nhiều hơn trong tòa thị chính của thị trấn; trong thời đại mà địa vị xã hội và tình trạng bóc lột của nó còn có ý nghĩa hơn hiện giờ.

Anh xuôi xuống đường Jaime Urrutia; mê mẩn vì mưa và vì kiến trúc liên tưởng của các ngôi nhà tuyệt đẹp. Ở số nhà 27 có một ngõ hoặc belena thông sang đường Santiago, kết nối các ngôi nhà với các cánh đồng, chuồng ngựa và vườn rau, một số đã biến mất từ lâu, kết quả của việc xây dựng con đường chữ A hiện nay. Đối diện với gorapes, hay các mái cổng bên dưới ngôi nhà, các cửa hàng chiếm giữ ở một bên quảng trường, và cối xay cổ của Elizondo đã biến thành nhà máy điện từ giữa thế kỷ hai mươi. Kiến trúc của thị trấn cho thấy nhiều điều về cách sống và sở thích của dân cư như thói quen sử dụng đồ đạc của một con người. Nhiều nơi thể hiện đặc điểm của con người, như xuất thân và được nuôi dưỡng trong một gia đinh danh giá, điều này chứng tỏ tính kiêu hãnh, lòng dũng cảm và sự nỗ lực, nói lên danh tiếng và sự vẻ vang người ấy đạt được không chỉ bằng sức lực đơn thuần, mà còn nhờ ở tài khéo léo và các kỹ năng; không phải ngẫu nhiên mà tấm chắn bảo vệ thị trấn là một bàn cờ được các cư dân Elizondo trưng bày, với niềm tự hào của người giành được chỗ đứng trong đời nhờ danh tiếng và lòng trung kiên.

Ở giữa một nơi danh giá và kiêu hãnh như thế, một tên sát thủ dám phô trương tác phẩm rùng rợn khác thường của hắn, giống một nhà vua da đen bạo ngược, kiên quyết nhảy qua mạn thuyền và giết hết những tay sai da trắng. Cũng hợm hĩnh, cũng phô trương và kiêu căng tự phụ giống như mọi kẻ giết người hàng loạt khác trước hắn.

Theo Jonan dự đoán, phác thảo và thấy rõ tiểu sử của một kẻ sát nhân trong bóng tối hầu như đã trở thành một ám ảnh, một loại chơi cờ, đi nước tiếp theo có ý nghĩa tối ư quan trọng. Đây là trường hợp nước cờ duy nhất xác định phần còn lại của trò chơi tiến triển ra sao và đối thủ nào sẽ thắng. Anh sẽ có mọi thứ để tham dự một trong những trận chiến mà thanh tra Salazar đang tiến hành. Nhưng trong khi chờ đợi, anh phải tạm bằng lòng làm người cận kề chị, làm việc cạnh chị và đóng góp vào cuộc điều tra thông qua những đề nghị và ý tưởng, mà hình như được chị rất tôn trọng.

❀ ❀ ❀

[1] Phù thủy, người đàn bà quyền lực.

[2] Người Khổng Lồ có một mắt giữa trán trong truyền thuyết xứ Basque.