Gia (Kích Lưu Tam Bộ Khúc)

Lượt đọc: 356 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Phụ Lục Ba

❊ ❊ ❊

{Trò chuyện với độc giả về "Gia"}

Có nhiều tiểu thuyết gia thích gửi gắm hoàn toàn những điều muốn nói với độc giả vào trong tác phẩm, nhưng cũng có những người muốn bày tỏ ý kiến bên ngoài tác phẩm. Tôi có lẽ thuộc về nhóm thứ hai. Trong mỗi cuốn tiểu thuyết dài hay tập truyện ngắn của tôi đều có một bài "Lời tựa" hoặc "Bạt" do chính tôi viết. Những độc giả thiên vị tôi thì không chán ghét sự lải nhải của tôi. Những người quan tâm đến vận mệnh nhân vật trong tiểu thuyết thậm chí còn tử tế viết thư đến để dò hỏi tung tích của họ. Lấy cuốn "Gia" mà tôi viết cách đây hai mươi sáu năm làm ví dụ, hôm nay vẫn còn có độc giả gửi thư yêu cầu tôi giới thiệu họ liên lạc với nhân vật trong sách, họ muốn biết nhân vật trong sách có thể sống đến ngày nay, nhìn thấy ánh sáng của nước Trung Hoa mới hay không thì mới yên tâm. Hai mươi sáu năm qua, độc giả thường gửi thư chỉ ra rằng Giác Huệ trong sách chính là tác giả, tôi đã giải thích nhiều lần đều không có tác dụng, hôm qua tôi vẫn còn nhận được lá thư như vậy. Nguyên nhân chủ yếu là do độc giả hy vọng người này được sống giữa họ, cùng họ chia sẻ niềm hạnh phúc của ngày hôm nay.

Sự tốt bụng của độc giả khiến tôi cảm động, nhưng cũng khiến tôi đau khổ. Tôi không cảm thấy tiếc cho Giác Huệ, tôi biết có bao nhiêu "Giác Huệ" đã sống đến ngày nay, hơn nữa còn nhiệt tình làm việc cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội của nước Trung Hoa mới. Thế nhưng, việc Giác Tân không thể nhìn thấy ánh dương ngày nay, không thể khiến cho sinh mệnh trẻ tuổi của anh tỏa ra chút ánh sáng và nhiệt lượng nào, lại là một chuyện khiến tôi vô cùng đau xót. Giác Tân không chỉ là nhân vật trong sách, anh ấy còn là một con người thực, anh ấy chính là anh cả của tôi. Hai mươi sáu năm trước, khi tôi viết "Gia" ở Thượng Hải, mới viết đến chương sáu, bức điện báo tin anh tự sát đã đến. Bạn có thể tưởng tượng được tâm trạng của tôi lúc viết xong cuốn tiểu thuyết này như thế nào.

Tôi đã sớm tuyên bố, tôi không phải là một tác giả bình tĩnh, tôi không phải vì muốn làm nhà văn mới viết tiểu thuyết, mà là cuộc sống quá khứ đã ép buộc tôi phải cầm bút. Tôi cũng từng nói: "Nhân vật trong sách đều là những người tôi từng yêu và từng hận. Nhiều cảnh tượng đều là những gì tôi tận mắt nhìn thấy hoặc chính mình đã trải qua." Quả thực, khi tôi viết "Gia", tôi như thể cùng với những con người đó chịu khổ, cùng giãy giụa dưới móng vuốt của ác ma. Tôi cùng cười với những sinh mệnh trẻ tuổi đáng yêu đó, cũng cùng khóc thương với họ. Tôi viết từng chữ một, như thể đang đào bới ngôi mộ ký ức của chính mình, tôi lại nhìn thấy tất cả những gì trong quá khứ từng khiến tâm hồn tôi rung động. Khi tôi còn là một đứa trẻ, tôi đã thường xuyên chứng kiến những sinh mệnh trẻ tuổi đáng yêu phải chịu cảnh tàn phá, dẫn đến kết cục bi thảm. Lúc đó lòng tôi đau đớn vì thương xót, nhưng đồng thời nó cũng tràn ngập sự căm thù và nguyền rủa. Tôi đã từng có thứ tình cảm mà Giác Huệ có trước linh cữu của người chị họ (Mai) đã khuất, tôi thậm chí đã nói những lời mà Giác Huệ nói trước mặt anh trai mình: "Hãy để họ làm vật hy sinh một lần đi." Cho đến cuối năm 1931 khi tôi viết xong "Gia", sự căm phẫn của tôi đối với chế độ đại gia đình phong kiến bất hợp lý mới có cơ hội được trút ra. Cho nên trong bài "Thay lời tựa" viết năm 1937, tôi đã mạnh dạn nói rằng: "Tôi muốn hét lên với cái chế độ đang hấp hối này lời 'J'accuse' (Tôi cáo buộc) của mình." Tôi còn nói, niềm tin rằng chế độ đại gia đình phong kiến tất yếu sẽ sụp đổ đã cổ vũ tôi viết nên bộ lịch sử của đại gia đình phong kiến này, viết nên câu chuyện về những nỗi niềm bi hoan ly hợp của đại gia đình phong kiến thuộc giai cấp địa chủ đang trong cơn sụp đổ này. Tôi gọi câu chuyện này là "Tam bộ khúc Dòng chảy", sau "Gia" còn có hai phần tiếp theo: "Xuân" và "Thu".

Tôi có thể nói rằng, tôi quen thuộc những nhân vật và cuộc sống mà tôi miêu tả, bởi vì tôi đã trải qua mười chín năm đầu đời trong gia đình như vậy, những người đó đều là những người tôi gặp gỡ sớm chiều lúc bấy giờ, cũng là những người tôi từng yêu và từng hận. Thế nhưng tôi không phải viết lịch sử gia đình mình, tôi viết lịch sử của những gia đình quan liêu địa chủ nói chung. Thành Đô ở lưu vực Tứ Xuyên lúc bấy giờ chính là thành phố tập trung những gia đình kiểu này. Trong gia đình như vậy, thế hệ trước là quan lại thời tiền Thanh, thế hệ sau dựa vào tài sản của cha hoặc ông nội mà sống cuộc đời xa hoa, nhàn rỗi, thế hệ trẻ lại muốn thoát khỏi cái "nhà tù ngà voi" này. Trong cục diện các phe quân phiệt lớn nhỏ cát cứ địa phương, chiến tranh quy mô nhỏ lúc có lúc không, thế hệ trước hy vọng triều Thanh phục tịch (khôi phục); thế hệ sau hoặc là "đóng cửa làm vua", hoặc là ăn chơi trác táng, không việc gì không làm; thế hệ trẻ lại thề phải dùng đôi tay của chính mình để xây dựng cuộc sống mới, họ thậm chí còn có suy nghĩ "chuộc tội cho tổ tiên". Ngày nay, thế hệ trước đã chết; thế hệ sau ngay cả khả năng duy trì cuộc sống của chính mình cũng không có; trong thế hệ trẻ, có người đã đổ hết máu mình cho cách mạng Trung Quốc, có người đã trở thành người làm công tác xây dựng nước Trung Hoa mới. Thế nhưng vào năm 1920 đến năm 1921 (đây chính là thời đại của "Gia"), mặc dù phong trào Ngũ Tứ đã nổ ra, trào lưu yêu nước khiến máu của đa số thanh niên Trung Quốc sôi sục, nhưng ở Cao gia vẫn là thời đại mà ông nội thống trị toàn bộ gia đình. Cao lão thái gia chính là quân chủ của sự cai trị phong kiến. Ông ta còn có toàn bộ lễ giáo cũ làm cơ sở lý luận cho sự thống trị của mình. Ông ta là ông nội của tôi, cũng là ông nội trong gia đình của một số người thân của tôi. Quyền kinh tế nắm trong tay ông ta, mỗi năm ông ta thu về bao nhiêu tiền thuê ruộng, có thể nuôi sống cả một đại gia đình, vì vậy cả đại gia đình đều phải nghe lời ông ta. Quyền sinh quyền sát của người trẻ tuổi cũng nắm trong tay ông ta. Ông ta cho rằng tiền có thể giải quyết mọi vấn đề, ông ta không ngờ rằng người trẻ tuổi cũng có linh hồn. Ông ta dựa vào tiền thuê ruộng mà sống, lại không làm rõ được nông dân sống thế nào. Thậm chí vào lúc quân phiệt vơ vét thuế má, thu thuế trước vài năm, thu nhập của ông ta vẫn có thể khiến cả nhà sống sung túc, thoải mái. Ông ta tin rằng gia đình này vạn đời không đổ. Ông ta tưởng rằng các con trai sẽ học theo tấm gương của ông ta, các cháu trai sẽ đi theo con đường của ông ta. Ông ta không hề biết rằng tiền bạc của ông ta chỉ thúc đẩy linh hồn của các con trai sa đọa, sự chuyên chế của ông ta chỉ ép các cháu trai lên con đường cách mạng. Ông ta càng không biết rằng chính tay mình đang đào mộ cho gia đình này. Ông ta tạo ra gia sản này, ông ta lại đến hủy hoại gia sản này. Ông ta cùng lắm cũng chỉ đạt được giấc mơ đẹp "tứ đại đồng đường" (có vài gia đình lớn có lẽ duy trì đến ngũ đại). Không chỉ ông nội tôi, các vị Cao lão thái gia đều đang đi trên con đường như vậy. Họ muốn nhìn thấy gia đình hòa thuận, nhưng dưới bề mặt hòa bình lại che đậy biết bao sự nghi kỵ, đấu tranh và bi kịch. Có biết bao nhiêu sinh mệnh trẻ tuổi đang chịu khổ, giãy giụa ở đó mà cuối cùng không tránh khỏi diệt vong. Nhưng những kẻ phản nghịch non nớt mà táo bạo dù sao cũng đã xông ra ngoài, họ tìm thấy chân trời mới, đồng thời mang đến một chút không khí tươi mới cho gia đình cũ vốn sắp làm người ta ngạt thở.

Ông nội tôi mặc dù ngoan cố, nhưng không phải là không thông minh, trước khi chết ông đã cảm thấy vỡ mộng, ông chết trong sự cô đơn, trống rỗng. Nhị thúc của tôi với tư cách là người chính nhân quân tử đã miễn cưỡng duy trì gia nghiệp ông nội để lại trong vài năm, cuối cùng cũng mang theo cảm giác bi thảm không thể làm gì khác mà rời bỏ thế giới. Sau đó nhà cửa bán mất, người cũng tan tác, chết thì chết, đi thì đi. Năm 1941 khi tôi trở lại Thành Đô, ngũ thúc của tôi đã chết trong ngục tù với thân phận một "kẻ trộm", vừa nghèo vừa bệnh. Sau khi tiêu sạch tất cả những gì nhận được từ ông nội, tiêu sạch tất cả những gì vợ ông mang đến, ông không còn mặt mũi nào gặp vợ con, liền trở thành một kẻ lang thang vô gia cư. Mặt khác của người này tôi chưa viết trong tiểu thuyết: ông diện mạo thanh tú, biết làm thơ viết văn, nếu đổi một thời đại, có lẽ ông đã thể hiện được tài hoa của mình. Nhưng môi trường gia đình phong kiến cũ đã hủy hoại sinh khí của ông, ông chỉ có thể làm những việc hại người hại mình. Vì ông, sau này tôi đã viết một cuốn tiểu thuyết trung thiên nhan đề "Hưu viên".

Tôi đã nói ở phía trước, Giác Tân là anh cả của tôi. Anh ấy là người tôi yêu thương nhất trong đời. Tôi thường nghĩ thế này: Nếu tôi sớm viết "Gia" ra, anh ấy có lẽ đã nhìn thấy vực thẳm nằm trước mặt mình, thì có lẽ anh ấy đã không rơi vào trong đó. Thế nhưng quá muộn rồi. Tiểu thuyết của tôi vừa bắt đầu đăng dài kỳ trên tờ "Thời báo" ở Thượng Hải, thì anh ấy đã uống thuốc độc tự sát ở Thành Đô. Mười bốn năm sau, một người anh khác của tôi cũng vì bệnh mà mất ở Thượng Hải. Ba anh em chúng tôi giống như Giác Tân, Giác Dân, Giác Huệ, có ba tính cách khác nhau, vì vậy cũng có ba kết cục khác nhau. Tôi đã nói mấy lần, cuộc sống mười mấy năm qua giống như cơn ác mộng đè nặng lên lòng tôi. Cơn ác mộng này tàn nhẫn tàn phá linh hồn của biết bao người trẻ tuổi cùng thế hệ. Tôi suýt chút nữa cũng trở thành một trong số những nạn nhân. Thế nhưng sự "non nớt" và "táo bạo" đã cứu tôi. Trong điểm này tôi có lẽ giống Giác Huệ. Tôi dựa vào một niềm tin đơn thuần, bước những bước dài đi về một mục tiêu: Tôi muốn làm chủ nhân của chính mình; tôi cứ muốn làm những việc người khác không cho phép tôi làm. Tôi từng đăng vài bài viết nội dung nông cạn và có nghi vấn đạo văn trên tạp chí do chính mình làm. Tôi không thể nói rằng mình đã có tư tưởng chín chắn. Nhưng tôi ghi nhớ thật kỹ lời của Danton: "Táo bạo, táo bạo, mãi mãi táo bạo!" Ba từ táo bạo đó trong môi trường đó đã bất ngờ thu được hiệu quả, giúp tôi đạt được sự giải phóng sơ bộ. Giác Huệ cũng chính là dựa vào sự "táo bạo" của mình mới có thể thoát khỏi gia đình đang sụp đổ đó, tìm kiếm chân trời mới của riêng mình; mà "chủ nghĩa vái lạy" và "chủ nghĩa không kháng cự" lại làm cho Giác Tân chết một cách tức tưởi.

Một số độc giả quan tâm đến mấy nữ nhân vật chính trong tiểu thuyết: Thụy Giác, Mai, Minh Phượng, Cầm, hy vọng biết nhiều hơn một chút về chuyện của họ. Bốn người họ đại diện cho bốn loại tính cách khác nhau, cũng có hai kiểu kết cục khác nhau. Tính cách của Thụy Giác không giống chị dâu tôi, mặc dù sau khi ông nội tôi chết, chị dâu tôi bị ép chuyển ra căn nhà tranh ngoài thành để sinh con, nhưng chị ấy không chết bi thảm ở đó như Thụy Giác. Tôi cũng từng có một người chị họ bằng tuổi Mai, lúc đầu cô ấy tình cảm rất tốt với anh cả tôi. Cô ấy thường đến nhà chúng tôi chơi, thế hệ chúng tôi bất kể nam nữ đều thích cô ấy. Chúng tôi đều mong cô ấy có thể trở thành chị dâu mình, sau đó nghe nói cô (dì) không muốn "thân càng thêm thân" (bản thân cô cũng đã chịu đủ nỗi đau của việc thân càng thêm thân, tam thẩm của tôi là tiểu thư nhà chồng của cô tôi), vì vậy đôi uyên ương này không thể nên duyên. Bốn năm năm sau, chị họ tôi làm vợ lẽ nhà giàu. Mười mấy năm sau đó cô ấy sinh một đàn con, năm 1942 khi tôi gặp lại cô ở Thành Đô, cô đã trở thành một người đàn bà béo mụ buồn cười, coi tiền như mạng. Nhà chúng tôi từng có một cô hầu tên là Thúy Phượng, về cô ấy tôi không còn ký ức gì cả, tôi chỉ nhớ một việc: chúng tôi có một người họ hàng xa nhờ người đến nói chuyện, muốn hỏi cưới cô làm thiếp, chú của cô hỏi ý kiến bản thân cô, cô kiên quyết từ chối. Mặc dù cô không yêu vị thiếu gia nào, cô lại thà sau này lấy một người chồng nghèo. Tính cách của cô không giống Minh Phượng, hơn nữa cô là một cô hầu "ký cơm". Cái gọi là "ký cơm" chính là dùng lao động để đổi lấy cơm ăn và chỗ ở. Cô vẫn có quyền làm chủ nhân của chính mình. Chú của cô là người hầu cũ của gia đình chúng tôi. Ông không hề ngược đãi cô. Cho nên cô may mắn hơn Minh Phượng, không cần phải tìm nơi quy táng dưới mặt hồ.

Tôi viết Mai, viết Thụy Giác, viết Minh Phượng, trong lòng tràn đầy sự đồng cảm và bi phẫn. Tôi lấy làm may mắn vì đã gửi gắm tình cảm của chính mình vào trong tiểu thuyết. Tôi thay mặt cho biết bao người phụ nữ trẻ tuổi đã làm vật hy sinh không cần thiết mà hét lên một tiếng: "Oan uổng!"

Quả thực nỗi bi phẫn của tôi quá lớn. Tôi nhớ khi tôi còn là đứa trẻ năm sáu tuổi, tôi tìm thấy một cuốn "Liệt nữ truyện" bản có minh họa trong phòng chị gái. Hàng dưới là tranh, hàng trên là chữ. Khi còn nhỏ, tôi rất ít khi nhìn thấy sách tranh trong nhà. Vì vậy tôi coi cuốn sách đóng chỉ đã cũ này như báu vật. Tôi lật từng trang xem. Toàn là những người phụ nữ cổ trang xinh đẹp. Có người dùng dao chặt đứt tay mình, có người chết cháy trong lửa lớn, có người trôi nổi trên mặt nước, có người lấy kéo đâm vào cổ họng mình. Còn có một người phụ nữ trẻ treo cổ tự sát trên lầu cao. Toàn là những câu chuyện đáng sợ! Tại sao vận mệnh như vậy lại chuyên rơi xuống đầu phụ nữ? Tôi không hiểu! Tôi hỏi hai người chị, họ nói đây là "Liệt nữ truyện". Các cô gái trẻ đều phải học những cuốn sách như thế này. Tôi vẫn không hiểu. Tôi hỏi mẹ. Bà nói đây là những người phụ nữ tiết liệt qua các triều đại. Tôi cầu xin bà giảng giải cho tôi. Bà bảo tôi: đó là một người góa phụ, vì một người đàn ông lạ mặt nắm lấy tay cô, cô liền chặt đứt tay mình ngay trước mặt người đó; đây là một vương phi, trong cung xảy ra hỏa hoạn, nhưng người hầu hạ bà không đến, bà không thể một mình bước ra khỏi cung để xuất hiện trước công chúng, liền cam tâm chết cháy trong cung. Tại sao phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ trẻ, lại phải vì những quan niệm cũ kỹ nực cười đó, vì cái thứ lễ giáo nhân tạo đó mà chịu đựng đủ loại đau khổ, thậm chí hy sinh cả tính mạng của mình? Tại sao cuốn "Liệt nữ truyện" đầy mùi máu tanh đó lại nên được coi là tấm gương để phụ nữ học tập? Ngay cả mẹ cũng không nói được gì để tôi tâm phục. Tôi không tin cái "đạo lý" đáng sợ đầy mùi máu tanh đó. Cho dù người khác ủng hộ nó, tôi cũng muốn phản đối. Chẳng bao lâu sau, cái "đạo lý" này đã bị cuộc cách mạng năm 1911 đánh đổ, "Liệt nữ truyện" sau khi bị tôi lật nát, ngay cả trong nhà chúng tôi cũng khó tìm ra cuốn thứ hai. Nhưng trong nhà chúng tôi vẫn tràn ngập thứ không khí đầy mùi máu tanh đó. Tôi có một chị họ vào đầu thời Dân Quốc còn có "tráng cử" ôm bài vị kết hôn. Khỏi phải nói, cô ấy đọc "Liệt nữ truyện" đến mê muội, cam tâm thủ tiết vì vị hôn phu quá cố mà cô chưa từng gặp mặt, còn mơ mộng có người lập cho cô một cái cổng trinh tiết. Thậm chí sau phong trào Ngũ Tứ, Đại học Bắc Kinh đã bắt đầu tuyển nữ sinh, ba nữ sinh cắt tóc đuôi sam ở Thành Đô lại không thể đứng vững, chỉ đành trốn đến Thượng Hải hoặc Bắc Kinh. Huống hồ là các chị em gái của tôi không được hưởng quyền làm người. Năm 1923, chị gái thứ ba của tôi, còn bị người ta dùng kiệu hoa khiêng đến một gia đình xa lạ, làm vợ lẽ, chịu đựng sự hành hạ của bố mẹ chồng, một năm sau đó liền cô đơn chết trong bệnh viện. Kết cục của chị ấy giống hệt kết cục của Tuệ trong "Xuân". Bức thư dài mà Giác Tân báo tin Tuệ chết trong "Xuân", chính là dựa vào lá thư anh cả viết cho tôi mà sửa lại. Nghe nói chú út của tôi (trong tiểu thuyết của tôi không có chú ấy) lúc đó còn định gửi một đôi câu đối: "Lâm tử vô ngôn, tại sinh khả tưởng." (Chết đi không lời, lúc sống dễ nghĩ). Chồng chị ấy vứt quan tài chị ấy ở am ni cô, bản thân bận rộn thắp đèn treo hoa làm tân lang lần thứ ba, sau đó vẫn là anh cả tôi bỏ tiền ra chôn cất chị ấy.

Tôi thật không nỡ đào bới ngôi mộ hồi ức của mình. Trong đó không biết đã chôn vùi bao nhiêu câu chuyện đau thương khiến người ta đau lòng đứt ruột.

Thế nhưng trong màn đêm của gia đình chúng tôi, Cầm đã xuất hiện. Đây là hình bóng của một người chị họ của tôi, ngoài ra tôi còn tiêm vào người cô ấy máu của một số ít phụ nữ mới mà tôi từng gặp lúc bấy giờ. Trong hai ba năm trước khi tôi rời nhà, cô ấy rất có khả năng trở thành một người phụ nữ như Cầm. Cô ấy nhiệt tình đọc không ít sách báo truyền bá tư tưởng mới, anh ba của tôi mỗi tối đều cùng cô ngồi đọc sách, trò chuyện suốt hai tiếng đồng hồ. Thế nhưng sau đó mẹ cô ấy và mẹ kế tôi cãi nhau to, chẳng bao lâu sau cô ấy lại cùng mẹ mình dọn ra khỏi công quán. Mặc dù ở chung trên một con phố, nhưng chúng tôi rốt cuộc không có cơ hội gặp mặt. Anh ba còn thư từ qua lại với cô ấy rất nhiều lần. Buổi sáng ngày anh em chúng tôi rời Thành Đô, chúng tôi từng đến nhà cô ấy một lần, coi như đã gặp được cô ấy một lần. Đây chính là cảnh tượng mà tôi viết ở cuối tiểu thuyết. Thế nhưng hoàn cảnh đã bạc đãi cô thiếu nữ đáng yêu này. Không ai giúp cô thoát khỏi cái lồng như Thục Anh. Cô bị cha mẹ dùng tình cảm làm chấn song nhốt trong ngôi nhà giống như ngôi chùa cổ, ngay cả một người đàn ông lạ mặt cũng không thể nhìn thấy. Có người nói sau khi mẹ cô mất, cha cô không nỡ bỏ ra một khoản tiền cưới con gái, cố tình bắt cô giữ trong nhà, không cho cô tìm một người chồng. Năm 1942 tôi về Thành Đô gặp lại cô, cô đã trở thành một "bà lão" "cốt yếu suy nhược". Thực ra cô chỉ lớn hơn tôi một tuổi. Trong tiểu thuyết tôi đã mượn hai câu thơ cô viết sau này, đó là do Mai nói ra: "Vãng sự y hy hồn tự mộng, đô tùy phong vũ đáo tâm đầu." (Chuyện cũ lờ mờ tựa giấc mơ, đều theo mưa gió đến đầu tim). Một chút sắc sảo đó của cô rốt cuộc bị "cuộc sống tù ngục gia đình" mài giũa sạch sẽ. Cô trở thành một bà cô già tính tình quái gở, đến chết vẫn không thể bước ra khỏi cửa nhà. Ngay cả một người đồng cảm với cô cũng không có. Chỉ còn lại ba bốn mươi mẫu ruộng chia từ di sản của cha, để lại cho hai người anh em của cô. Tôi dùng ngần ấy lời nói về cuốn tiểu thuyết mà tôi viết năm hai mươi bảy tuổi này, sự giải thích lặp đi lặp lại như vậy có lẽ có thể giúp độc giả ngày nay hiểu được tâm trạng của tác giả lúc bấy giờ.

Gần đây tôi đọc lại "Gia", tôi vẫn rất xúc động. Bản thân tôi thích cuốn tiểu thuyết này, bởi vì nó ít nhất nói với tôi một chuyện: Thanh xuân là thứ xinh đẹp.

Tôi luôn ghi nhớ: Thanh xuân là thứ xinh đẹp. Và nó luôn là suối nguồn cổ vũ của tôi.

Ba Kim, tháng 6 năm 1957

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.