Việc thỉnh nguyện không mang lại kết quả gì, ngay cả lời hứa "thăm hỏi học sinh bị thương" của Trưởng phòng Triệu cũng chẳng được thực hiện, vì thế hai ngày sau, học sinh các trường đồng loạt bãi khóa. Thế nhưng, cái gọi là các trường ở đây cũng chỉ là một phần, trên thực tế, đa số các trường đã nghỉ học rồi.
Ngày thứ hai bãi khóa, Hội Liên hiệp Học sinh dưới sự chủ trì của hai trường "Ngoại chuyên" và "Cao sư" đã chính thức phát đi tuyên ngôn bãi khóa, còn nói vài câu không kính nể đối với Đốc quân. Tiếp đó là mấy ngày tháng kinh hoàng, hầu như ngày nào cũng xảy ra xung đột nhỏ giữa binh lính và học sinh, làm cho cư dân cả thành phố hoang mang lo sợ, cứ như sắp xảy ra binh đao đến nơi. Học sinh không dám đi lại trên phố một mình, muốn ra phố là phải hẹn năm sáu người bạn đi cùng, nếu không thì khó lòng tránh khỏi bị thiệt thòi. Một buổi chiều tối, một nam sinh trường "Cao sư" bị ba tên lính vây đánh tơi tả ở cổng Nam, cảnh sát nhìn thấy cũng chẳng dám hé răng lấy một lời.
Toàn thành phố rơi vào trạng thái vô trật tự, chính quyền chẳng hề quan tâm đến chuyện này, cứ giả vờ như không thấy. Lời Trưởng phòng Triệu nói với học sinh thỉnh nguyện rằng "Đốc tòa tự có cách giải quyết", xem ra chỉ là lời nói suông. Mấy ngày nay Đốc quân đang bận rộn tổ chức lễ mừng thọ cho mẹ, có lẽ ông ta đã quên mất chuyện nhỏ nhặt này rồi. Thế nên khí thế của đám binh lính ngày càng cao, đám lính bị thương lại càng tác oai tác quái, chúng ngang nhiên hoành hành trên phố, không ai ra mặt can thiệp.
Tuy nhiên, học sinh cũng đâu phải là người dễ bị khuất phục. Họ dũng cảm tiến hành cái gọi là "phong trào tự vệ giữ gìn tôn nghiêm học sinh" này. Sau khi bãi khóa, họ lấy việc phát truyền đơn, diễn thuyết làm hoạt động thay cho bài vở. Hội Liên hiệp Học sinh tỏ ra vô cùng năng nổ, một mặt gửi điện văn tới các giới trong toàn quốc yêu cầu chủ trì công đạo, mặt khác lại phái đại diện tới các châu huyện khác để tuyên truyền. Quan trọng nhất vẫn là liên lạc với học sinh các huyện cùng đứng lên hưởng ứng, cố gắng mở rộng phong trào học sinh lần này. Quả nhiên, làn sóng này ngày một lan rộng, nhưng cách giải quyết của Đốc quân thì vẫn mãi chưa thấy thực hiện.
Giác Huệ nhiệt tình với phong trào này hơn Giác Dân rất nhiều. Giác Dân dường như đang bận phụ đạo tiếng Anh cho Cầm, chẳng mấy quan tâm đến bất cứ việc gì khác.
Một buổi chiều, sau khi đi họp ở Hội Liên hiệp Học sinh về nhà, Giác Huệ gặp người hầu của Trần di thái là Tiền tẩu ở đại sảnh. Tiền tẩu nói: "Tam thiếu gia, Lão thái gia gọi cậu. Cậu đi nhanh lên." Thế là cậu đi theo Tiền tẩu đến phòng của ông nội.
Ông nội đã ngoài sáu mươi tuổi, đang nằm trên chiếc ghế mây trước giường, thân hình trông rất dài. Khuôn mặt dài có một lớp màu vàng sẫm. Trên môi có hai chỏm ria mép hình chữ bát đã điểm bạc. Đỉnh đầu hói, chỉ còn lưa thưa vài sợi tóc bạc. Hai mắt nhắm nghiền, trong mũi khẽ phát ra tiếng thở đều đều.
Giác Huệ nhìn đăm đăm vào ông lão đang giả vờ chợp mắt này. Cậu đứng trước mặt ông nội một cách đầy lo sợ, không dám đánh thức ông, cũng không dám tự ý bỏ đi. Lúc đầu, cậu cảm thấy rất bất an, dường như bầu không khí trong căn phòng đang đè nặng lên cậu, cậu lặng lẽ đứng đây, hy vọng ông nội sớm tỉnh dậy để cậu có thể sớm rời đi. Sau đó, nỗi lo sợ trong cậu vơi dần, cậu liền chăm chú quan sát khuôn mặt vàng sẫm và đỉnh đầu hói của ông nội.
Từ khi có trí nhớ đến giờ, trong đầu cậu luôn có hình bóng một người ông uy nghiêm. Ông là người được cả gia đình sùng bái, kính sợ, lúc nào cũng mang theo vẻ khí thế nghiêm nghị không thể xâm phạm. Cậu hiếm khi nói chuyện với ông quá năm câu. Ngày nào sáng tối cậu cũng theo lệ đến phòng ông thỉnh an hai lần. Ngoài ra, dù ở bất cứ đâu, chỉ cần thấy ông đi tới là cậu lại tìm cách né tránh, vì có ông ở đó, cậu cảm thấy gò bó. Ông nội dường như là một người hoàn toàn không gần gũi.
Bây giờ, trước mắt cậu, ông nội trông rất suy yếu, thân hình mềm nhũn nằm đó, nước dãi từ cái miệng khẽ hé mở chảy ra từng đợt, làm ướt đẫm một mảng áo dưới cằm. "Ông nội chắc không phải sinh ra đã cổ hủ, không có tình người đâu nhỉ," cậu thầm nghĩ trong lòng. Thế là một bài thơ cũ hiện lên trong tâm trí cậu: "Chẳng yêu trang điểm đậm, chỉ thích vẻ nhạt nhòa, vẻ đẹp tự nhiên lấn át cả muôn hoa. Quả nhiên ta thấy cũng thương thay, trách chi chàng Đàn Lang mà nổi lòng cuồng si." Cậu lẩm bẩm mấy câu thơ mà người bà quá cố đã tặng cho một cô kỹ nữ nào đó (cậu đọc được trong tập thơ của bà cách đây ít lâu), hình ảnh ông nội thời trẻ lập tức hiện ra trước mắt. Cậu khẽ mỉm cười. "Ông nội ngày trước hóa ra cũng từng là người phóng đãng, đến tận sau này mới trở nên đạo mạo trang nghiêm đấy thôi." Cậu lại nhớ ra: trong tập thơ của ông nội cũng từng có không ít câu thơ tặng cho các cô kỹ nữ, mà người được ông tặng thơ cũng đâu chỉ có một người. Cậu lại nghĩ: "Đó là chuyện trước ba mươi tuổi. Chắc là sau khi có tuổi, ông mới trở thành nhân vật cứng nhắc chuyên nói về đạo đức nhân nghĩa." Nhưng... mấy năm gần đây, ông nội thỉnh thoảng vẫn qua lại với những diễn viên kịch hát vai tiểu đán, còn có lần ông nội và tứ thúc gọi một cô tiểu đán nổi tiếng đến nhà hóa trang chụp ảnh, cậu từng tận mắt nhìn thấy cô tiểu đán đó chải đầu tô phấn ở phòng khách. Những chuyện như vậy ở tỉnh thành chẳng có gì lạ. Ngay cả cách đây không lâu, mấy vị bô lão tự nhận trách nhiệm nặng nề "dốc hết tàn niên để giữ gìn đạo giáo" trong hội Khổng giáo cũng từng đăng báo thổi phồng lên, chấm cho một cô hoa đán nào đó làm trạng nguyên đấy thôi. Nghe nói đó là chuyện phong nhã. Ông nội vốn cũng là danh sĩ, từng in hai tập "Độn Trai Thi Tập" để tặng bạn bè, lại thích sưu tầm thư họa, nên điểm này cũng khó mà miễn tục. "Nhưng chuyện phong nhã sao lại có thể cùng tồn tại song song với tinh thần giữ gìn đạo giáo chứ?" Đây chính là điều mà trái tim trẻ tuổi của cậu không sao hiểu nổi.
Ông nội còn có một người thiếp. Người đàn bà này tuy thường xuyên trang điểm đậm, toàn thân tỏa hương thơm, nhưng lại chẳng có chút vẻ đáng yêu nào. Mỗi khi nói chuyện, bà ta đều cất giọng the thé, điệu bộ ẻo lả, uốn éo. Bà ta được mua về để hầu hạ ông nội sau khi bà nội qua đời. Ông nội dường như rất thích bà ta, đã sống cùng bà ta gần mười năm. Bà ta còn sinh được một người lục thúc, nhưng lục thúc chỉ sống đến năm tuổi là lâm bệnh qua đời. Cậu nhớ đến việc ông nội lấy tâm thế thưởng thức thư họa để sống cùng người thiếp này mà không khỏi bật cười thành tiếng.
"Người ta chắc là mâu thuẫn như vậy," cậu nghĩ thầm, cảm thấy càng không hiểu ông nội hơn. Cậu càng nghiên cứu, càng không hiểu, trong mắt cậu, ông nội đơn giản đã trở thành một câu đố, một câu đố không sao giải được...
Ông nội bỗng nhiên mở mắt ra, nhìn cậu một cái, lộ ra ánh mắt kinh ngạc, như thể không nhận ra cậu vậy, rồi vung tay ra hiệu cho cậu đi ra. Cậu thấy rất lạ, tại sao ông nội lại gọi cậu đến, bắt cậu đứng đó một lúc lâu, không nói với cậu một câu nào, rồi lại bảo cậu ra ngoài. Cậu đang định mở miệng hỏi thì bỗng chú ý thấy trên mặt ông nội hiện ra vẻ không vui, cậu hiểu rằng nhiều lời sẽ chỉ chuốc lấy mắng mỏ, thế là lặng lẽ đi ra ngoài.
Cậu vừa đi đến cửa thì lại nghe thấy tiếng của ông nội: "Thằng ba, con quay lại đây, ta có lời muốn hỏi con."
Cậu đáp một tiếng, rồi quay người đi đến trước mặt ông nội.
"Con đã đi đâu? Trước đó gọi con bao lâu mà chẳng tìm thấy con đâu!" Giọng điệu rất nghiêm khắc, ông nội đã ngồi dậy rồi.
Câu hỏi này làm cậu lúng túng. Cậu biết mình không thể nói với ông nội rằng cậu từ Hội Liên hiệp Học sinh về, nhưng cậu nhất thời không bịa ra được câu trả lời nào. Ánh mắt nghiêm khắc của ông nội chiếu thẳng lên mặt cậu. Cậu đỏ mặt, do dự một lát mới thốt ra một câu: "Con đi thăm một người bạn học ạ."
Ông nội hừ lạnh một tiếng, ánh mắt uy nghiêm quét tới quét lui trên mặt cậu, rồi nói: "Con đừng có nói dối, ta đều biết cả rồi. Họ đều nói với ta hết rồi, mấy ngày nay học sinh với quân nhân gây chuyện, con cũng trà trộn vào đó làm loạn... Học đường không lên lớp, ngày nào con cũng không ở nhà, đi đến cái Hội Liên hiệp Học sinh gì đó để họp hành... Lúc nãy Trần di thái nói với ta, bảo có người nhìn thấy con phát truyền đơn gì đó ngoài phố... Vốn dĩ học sinh đã quá ngang ngược, quá quậy phá rồi, hôm nay đòi kiểm tra hàng Nhật, ngày mai lại bắt thương nhân diễu phố, thật chẳng coi phép nước ra gì. Tại sao con cũng hùa theo bọn chúng làm loạn? ... Nghe nói tin tức bên ngoài không tốt lắm, chính quyền sẽ có những hành động rất bất lợi đối với học sinh. Cứ quậy phá bên ngoài như con, xem chừng mất cả cái mạng nhỏ này đấy!" Ông nội mắng vài câu rồi lại dừng lại một chút, hoặc ho vài tiếng. Giác Huệ đáp lời, cậu muốn biện bạch vài câu, nhưng cậu vừa mới mở miệng thì đã bị ông nội cướp lời nói tiếp. Ông nội nói đến cuối cùng, rốt cuộc phát ra một tràng ho. Trần di thái mang theo một mùi phấn son, ẻo lả chạy từ phòng bên cạnh qua, đứng bên cạnh đấm lưng cho ông nội.
Ông nội từ từ dừng ho, thấy cậu vẫn đứng trước mặt, liền lại nổi cáu nói: "Học sinh các con suốt ngày không chịu đọc sách, chỉ thích gây chuyện. Trường học bây giờ thật tệ hại hết chỗ nói, chỉ tạo ra mấy tên quấy phá. Ta vốn đã nói không muốn cho các con vào trường học, con cháu bây giờ cứ vào trường học là học hư cả. Con xem, ngũ bá của con chưa từng vào trường học tây phương, ông ấy đọc sách cũng rất khá, chữ viết cũng đẹp hơn các con. Ông ấy ngày ngày ở nhà đọc sách làm văn, ngâm thơ đối câu, nào có giống con suốt ngày ở bên ngoài làm loạn thế này! Con còn cứ quậy phá như thế nữa, ta thấy con sẽ làm mất cái mạng nhỏ của con đấy!"
"Không phải chúng con thích gây chuyện, chúng con vốn đang đọc sách tử tế trong trường, phong trào lần này của chúng con cũng chỉ là phong trào tự vệ mà thôi. Chúng con bị đánh vô cớ, đương nhiên không thể cứ thế cho qua được..." Giác Huệ kìm nén sự tức giận, bình tĩnh biện bạch.
"Con còn muốn cãi lý! Ta nói con, con thế mà dám không nghe! ... Từ hôm nay trở đi ta không cho phép con ra ngoài gây chuyện nữa. ... Trần di thái, bà đi gọi đại ca nó tới đây," ông nội run rẩy nói, rồi lại ho lớn, vừa thở hổn hển vừa nhổ vài bãi đờm xuống đất.
"Tam thiếu gia, cậu xem cậu chọc giận ông nội thành ra như thế này. Xin cậu bớt lời vài câu, để cho ông ấy tĩnh dưỡng một chút!" Trần di thái xụ cái mặt phấn xuống nói với Giác Huệ. Giác Huệ biết trong lời của bà ta có gai, nhưng trước mặt ông nội, cậu không tiện phát tác, đành quay mặt đi không nói, thầm dùng sức cắn chặt môi mình.
"Trần di thái, bà đi gọi thằng cả, cả Khắc Minh nữa, gọi cả tới cho ta!" Ông nội ngừng ho rồi lại nói.
Trần di thái dạ một tiếng rồi đi ra, để lại mình cậu đối mặt đứng trước ông nội.
Ông nội không nói gì nữa, dường như cơn giận cũng đã bình ổn lại chút ít, ánh mắt già nua lờ đờ của ông di chuyển vô định tứ phía, sau đó ông nhắm mắt lại.
Giác Huệ chăm chú nhìn thân hình gầy dài của ông nội mấy lần, bỗng một ý nghĩ kỳ lạ nảy ra trong đầu: Cậu cảm thấy người đang nằm trước mặt cậu không phải là ông nội của cậu, ông chỉ là đại diện cho cả một thế hệ mà thôi. Cậu biết hai thế hệ ông cháu họ mãi mãi không bao giờ có thể hiểu nhau, nhưng cậu lấy làm lạ là rốt cuộc bên trong cái thân hình gầy dài này ẩn chứa thứ gì, mà lại khiến họ ở cùng một chỗ nói chuyện không giống ông cháu, mà giống như hai kẻ thù. Cậu cảm thấy trong lòng rất khó chịu. Dường như có rất nhiều thứ đè nặng lên đôi vai trẻ tuổi của cậu. Cậu run người lên, muốn biểu đạt sự phản kháng đối với tất cả. Thế nhưng Trần di thái đã bước vào. Cái mặt phấn với gò má cao, môi mỏng, lông mày đen nhánh đó thoáng qua trước mắt cậu. Bà ta mang theo một làn hương phấn xộc vào mũi. Tiếp đó đại ca của cậu cũng vào. Hai anh em trao nhau một cái nhìn không mấy dễ chịu. Giác Tân lập tức hiểu ngay Giác Huệ đang ở trong hoàn cảnh thế nào, liền bình tĩnh đi tới trước mặt ông nội.
Ông nội nghe thấy tiếng bước chân, mở mắt ra, nhìn thấy Giác Tân đứng một mình trước mặt, liền hỏi Trần di thái: "Tam lão gia đâu?" Ông nghe thấy Trần di thái trả lời: "Tam lão gia đến văn phòng luật sư rồi." Ông chửi một câu: "Nó cả ngày chỉ biết lo đi kiện hộ cho người khác, chẳng thèm ngó ngàng gì đến chuyện trong nhà!" Sau đó lại dặn dò Giác Tân: "Ta giao thằng ba cho con, con quản nó cho kỹ, không được thả nó ra ngoài. Nếu như nó chạy ra ngoài, ta sẽ hỏi tội con." Giọng ông nội vẫn nghiêm khắc, nhưng đã dịu hơn trước một chút.
Giác Tân dạ vâng, tỏ ra rất cung kính, một mặt lén nhìn Giác Huệ, nháy mắt ra hiệu cho cậu đừng có mở lời. Giác Huệ cũng không có biểu hiện gì.
"Được rồi, con đưa nó ra ngoài đi, ta bị nó làm phiền đủ rồi," ông nội nghỉ một lúc lâu mới thốt ra một câu rệu rã, rồi lại nhắm mắt lại.
Giác Tân vẫn dạ vâng, một mặt ra hiệu cho Giác Huệ, thế là hai người lặng lẽ đi ra.
Họ bước ra khỏi cửa phòng ông nội, băng qua sảnh đường, đi xuống thiên tỉnh. Giác Huệ thở phào một hơi dài, nửa cười nửa chế nhạo nói: "Bây giờ tôi mới thấy mình là chủ nhân của chính mình." Giác Tân nhìn cậu một cái. Cậu bỗng nghiêm túc hỏi Giác Tân: "Đại ca, rốt cuộc nên làm thế nào?"
"Anh cũng chẳng có cách nào khác tốt hơn. Đành nghe lời ông thôi: mấy ngày nay em không ra ngoài nữa là được," Giác Tân xòe hai tay nói.
"Vậy sao được? Phong trào bên ngoài đang diễn ra vô cùng rầm rộ, sao em có thể yên ổn trốn trong nhà không ra ngoài?" Cậu tuyệt vọng nói, cậu bắt đầu hiểu ra sự nghiêm trọng của sự việc.
"Thì biết làm sao được? Vì ông nội muốn em như thế mà," Giác Tân bình tĩnh nói. Mấy ngày nay, đối với bất kỳ chuyện lớn nhỏ nào, cậu hầu như đều dùng thái độ bình tĩnh để đối đãi.
"Được rồi, cái 'chủ nghĩa không kháng cự' của anh lại tới rồi. Em nghĩ anh thà quy củ đi làm một tín đồ Cơ Đốc còn hơn. Người ta đánh má trái của anh, anh liền chìa ngay má phải ra..." Giác Huệ phẫn nộ mắng, như thể muốn trút hết cơn giận chịu phải ở chỗ ông nội lên đầu Giác Tân.
"Tính khí của em thật là nóng nảy," Giác Tân không hề nổi cáu, trái lại còn khẽ mỉm cười.
"Sao anh lại nổi cáu với em? Anh mắng em thì có ích gì?"
"Em nhất định phải chạy ra ngoài! Em sẽ chạy ra ngay lập tức! Xem ông làm gì được em!" Giác Huệ kích động lẩm bẩm một mình, một mặt dậm chân liên hồi.
"Kết quả chẳng qua cũng chỉ là anh bị mắng thêm mấy chặp thôi," Giác Tân trả lời một câu, giọng anh bắt đầu trở nên u sầu.
Giác Huệ ngẩng đầu nhìn anh trai một cái rồi im lặng.
"Bây giờ anh nói chuyện nghiêm túc với em đây," Giác Tân ôn hòa, ân cần an ủi Giác Huệ, "Anh khuyên em cứ ở nhà vài ngày đừng ra ngoài, tránh để ông nội lại nổi giận... Em còn trẻ, tính tình nóng nảy. Thật ra ông nội nói gì với em, em chỉ cần lặng lẽ nghe, để mặc ông nói, đợi ông nói chán chê rồi, cơn giận nguôi rồi, em dạ vài tiếng rồi đi ra, đem mọi thứ vứt ra ngoài chín tầng mây, cứ như không nghe thấy ông nói gì cả. Thế chẳng đơn giản hơn sao? Em tranh luận với ông, chẳng có chút lợi lộc gì đâu!"
Giác Huệ không nói gì nữa, cậu ngẩng đầu nhìn bầu trời xám xịt. Cậu không hề đồng ý với lời anh trai, nhưng cậu không muốn tranh luận với anh nữa. Anh trai cũng có lý: chuyện vốn dĩ chẳng có lợi lộc gì thì không cần phải tốn sức làm làm gì. Nhưng trái tim của một người trẻ tuổi có thể mãi mãi bị giam hãm trong những tính toán lợi hại được không? Về điểm này, anh trai dường như không hiểu cậu.
Cậu nhìn những đám mây đen đang bay nhanh trên bầu trời, mấy tư tưởng mâu thuẫn đang đấu tranh trong đầu cậu. Nhưng cuối cùng cậu đã quyết định. Cậu ôn hòa nói với Giác Tân: "Em quyết định mấy ngày nay không ra ngoài. Nhưng em không phải là nghe lời dặn của ông nội đâu, đây chỉ là để tránh gây thêm phiền phức lớn hơn cho anh thôi."
Gương mặt Giác Tân hiện lên vẻ an ủi. Anh hài lòng mỉm cười: "Cảm ơn em. Thật ra em muốn đi, anh cũng không quản nổi em, mỗi ngày anh phải đến công ty làm việc, hôm nay tự dưng có việc về sớm, đúng lúc gặp phải chuyện này của em... Thật ra nói một cách lương tâm, ông nội không muốn em đi ra ngoài vẫn là vì tốt cho em thôi."
"Em cũng biết," Giác Huệ đáp không chút do dự, thật ra chính cậu cũng không biết mình đang nói gì. Cậu thẫn thờ đứng ở thiên tỉnh, nhìn Giác Tân rời đi. Một mình lờ đờ đi đến bên cạnh chậu hoa. Trên cành hồng mai đang nở hoa, hương thơm thoang thoảng từng đợt bay đến mũi cậu. Cậu vươn tay bẻ một cành ngắn, cầm trong tay dùng sức bẻ thành mấy đoạn, hái những đóa hoa trên cành nhỏ đặt vào lòng bàn tay, rồi dùng sức bóp mạnh, vò những cánh hoa thành một nắm nhỏ ướt sũng.
Cậu cũng không biết mình đang làm gì. Thế nhưng cậu cảm thấy thỏa mãn, bởi vì cậu đã phá hủy một thứ gì đó. Cậu nghĩ, nếu một ngày nào đó bàn tay này lớn lên, có thể phá hủy chế độ cũ giống như thế này, thì đó là việc sảng khoái biết bao...
Nhưng qua một lát, cậu lại trở nên u sầu, bởi vì cậu hiểu rằng mình không thể ra ngoài tham gia phong trào học sinh nữa rồi.
"Mâu thuẫn, mâu thuẫn..." miệng cậu lẩm bẩm không ngừng, cậu biết không chỉ ông nội là mâu thuẫn, không chỉ đại ca là mâu thuẫn, bây giờ ngay cả chính cậu cũng mâu thuẫn rồi.