Billy Budd Và Các Tác Phẩm Văn Xuôi Khác

Lượt đọc: 903 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Daniel Orme

❊ ❊ ❊

[Bỏ ngỏ từ ‘Billy Budd’]

Một họa sĩ chân dung uyên bác như Titian hay người đồng hương nổi tiếng Stewart của chúng ta, những gì một nhà quan sát như thế nhìn thấy ở bất kỳ gương mặt nào mà ông có thể chăm chú nghiên cứu, điều đó về bản chất chính là con người ấy. Việc gỡ rối lịch sử thực sự của ông khỏi những lời đồn đại đương thời là điều thừa thãi. Không như chúng ta, những kẻ vốn chẳng phải Titian hay Stewart. Thỉnh thoảng chúng ta bị ấn tượng bởi một vẻ khác thường nào đó lập tức đánh thức sự quan tâm của mình. Nhưng đó lại là một sự quan tâm trong sự vô minh của nó vốn tràn ngập vẻ tò mò tầm thường. Chúng ta cố gắng tìm hiểu từ ai đó về cuộc đời và kinh nghiệm của người đàn ông ấy, hoặc có thể tìm cách thu thập thông tin từ chính ông. Nhưng những gì chúng ta nghe từ người khác có khi chỉ là những lời đồn nhảm không đáng tin, và chính ông, nếu tiếp cận, lại tỏ ra là kẻ kiệm lời. Nói tóm lại, trong phần lớn các trường hợp, ông hóa ra lại giống như một hòn đá thiên thạch nằm giữa đồng cỏ. Nó cứ nằm đó. Những người hàng xóm bàn tán về nó, và những lời bàn tán ấy có lẽ đủ kỳ quặc. Nhưng nó là gì? Nó từ đâu tới? Trong cõi vô định nào mà nó có được cái vẻ ngoài kỳ lạ, đậm chất hỏa sơn và kim loại ấy, trong khi bầy gia súc giờ đây đang gặm thứ cỏ đẫm sương xung quanh nó?

Bất kỳ nỗ lực nào nhằm phác họa một nhân vật được gợi ý ở đây hẳn cũng sẽ là một phác họa bất hoàn. Dù vậy, chính một con người với mô tả như thế lại là chủ đề cho bài phác họa ngắn này.

Tên của một thủy thủ xuất hiện trên danh sách thủy thủ đoàn không phải lúc nào cũng là tên thật của anh ta, và cũng không phải trong mọi trường hợp nó biểu thị quốc tịch của anh ta. Từ tiền đề này, xin được nói rằng với cái tên đứng đầu bài viết này, từ lâu đã gắn liền với một lão thủy thủ tàu chiến già cỗi, về lịch sử thời trẻ của ông thì quả thực có thể nói rằng chẳng ai biết gì ngoài chính bản thân ông; và thật vô ích khi tìm kiếm điều đó ở phương diện ấy. Tận tụy, luôn luôn tận tụy trong việc hoàn thành trách nhiệm, sự kính trọng từ các sĩ quan dĩ nhiên là điều tất yếu dành cho ông. Còn đối với các bạn đồng hành trên biển, nếu không ai có lý do để yêu mến một kẻ quá khác biệt với họ, thì cũng chẳng ai dám có dù chỉ là một chút sàm sỡ nhỏ nhặt nhất với ông. Bất kỳ sự tiếp cận nào theo chiều hướng đó, và ánh mắt ông sẽ là thứ ánh mắt vừa dạy dỗ vừa răn đe. Cuối cùng, khi tuổi đã cao, ông được cho về hưu với tư cách là một captain of a top, và được phân công vào một cấp bậc cũng như vị trí thấp hơn, cụ thể là ở chân cột buồm chính, công việc của ông ở đó đơn giản chỉ là túc trực, tháo dây và buộc dây. Nhưng ngay cả điều này, cùng với những ca trực đêm, chẳng bao lâu sau đã đòi hỏi quá sức đối với một thủy thủ đã ở tuổi thất thập cổ lai hy. Tóm lại, ông thu lại dây chằng cuối cùng của mình, và trượt vào một bến đỗ ẩn dật trên bờ.

Dù tính khí ban đầu của ông có ra sao đi nữa, thì ở đó, ít nhất là trong chuyến hải hành cuối đời ấy, ông đã đặc biệt nổi tiếng vì sự khó gần. Không phải là ông cục cằn như một số cựu chiến binh hải quân mắc bệnh thấp khớp, hay lặng lẽ lén lút như một người da đỏ; mà là tính khí thất thường, thường xuyên lẩm bẩm một mình độc thoại. Và từ những lời độc thoại lẩm bẩm ấy, đôi khi ông giật mình thoát ra, với một cái nhìn hoặc cử chỉ mang vẻ kỳ dị buồn bã đến mức trí tưởng tượng theo trường phái Calvin của vị tuyên úy trên một chiếc khinh hạm nọ đã diễn giải nó thành sự lên án đầy ân hận về một hành động tăm tối nào đó trong quá khứ.

Các nét trên khuôn mặt ông lớn, mạnh mẽ, trông như đúc bằng sắt; nhưng hậu quả của một vụ nổ đạn pháo đã rắc đầy những chấm đen xanh dày đặc ở vùng bên dưới đôi mắt. Khi theo thói quen, với tư cách là người gác cột buồm chính, ông thường ngả mũ trong những lời nói bớt phần cô đọng với sĩ quan phiên ca trên boong, vầng trán rám nắng của ông hiện lên giống như vầng trăng màu nâu sẫm tháng Mười hé lộ dưới dạng lưỡi liềm bên trên một đám mây đầyềm điềm gở. Cùng với cung cách thất thường của mình, liệu có phải cái vẻ ngoài kỳ quái mang tính thể xác này, kết quả của một sự tình cờ thuần túy, có phải điều này, và chỉ điều này thôi, đã nảy mầm nên lời đồn đại trong số một số lính gác phía sau rằng trong thời gian đầu đời, ông từng là một tên cướp biển vùng The Keys và vịnh Mexico, một trong những tên thủ hạ sát nhân của Lafitte? Có một điều chắc chắn là ông đã từng phục vụ trên một chiến thuyền tư nhân.

Về vóc dáng, dù phần vai có hơi còng xuống, nhưng vẫn gợi nhớ đến dũng sĩ thành Gath. Bàn tay thô ráp và nặng nề; móng tay ngắn như sừng héo. Một cái đầu lực lưỡng và bù xù. Một bộ râu hoa râm rộng như cờ hiệu của một đề đốc, và xung quanh miệng vằn vện không phai bởi thứ nước thuốc lá nhỏ giọt đầy tâm trạng từ tất cả các chuyến hải hành của ông. Vào thời điểm nghỉ ngơi ở khoang dưới ban ngày, ông lủi thủi ngồi một mình trên boong pháo trong một khúc hõm giữa những khẩu đại bác đen ngòm, ông hẳn đã gợi lên hình ảnh của chú gấu xám vĩ đại vùng Sierra California, bộ lông đã tả tơi, lầm lì trong hang ổ cuối cùng đang chờ đợi giờ phút tận cùng.

Tại bến đỗ trên bờ của mình—ngay sát mép nước, không cách xa các bến tàu là mấy—với việc được ngủ trọn giấc mỗi đêm và cuộc sống nhàn hạ hơn về mọi mặt, cùng quyền lựa chọn bạn đồng hành khi ông muốn, điều không phải lúc nào cũng xảy ra, thật may mắn là ông đã mất đi phần lớn sự cục cằn vốn có của một con chó ngao già canh cột buồm chính phải phơi mình trước mọi điều kiện thời tiết và ăn món thịt muối mặn chát. Một người lạ bắt chuyện khi ông đang sưởi nắng trên một khúc gỗ xà cũ kỹ nào đó trên bờ biển, và chào hỏi ông một cách thân thiện ở đó, sẽ không nhận lại câu trả lời cộc cằn nào, và nếu có sự trao đổi nào vượt qua ngoài một lời chào xã giao thuần túy, thì người đó có lẽ sẽ rời đi với ấn tượng rằng mình vừa trò chuyện với một kẻ kỳ quặc thú vị, một triết gia biển cả, không hề thiếu đi một chút óc thông thực tế đầy vẻ lầm lì.

Sau khi ở trên bờ một thời gian, người ta nhận thấy một nét kỳ lạ trong thói quen của ông. Đôi khi, nhưng chỉ khi ông nghĩ rằng mình đang ở một mình hoàn toàn, ông mới vén cổ áo chiếc áo len Guernsey đã và vá của mình lên và đăm đăm ngắm nghía thứ gì đó trên cơ thể mình. Nếu vô tình bị phát hiện trong khoảnh khắc đó, ông sẽ nhanh chóng che giấu tất cả và gầm gừ tỏ ý bực bội.

Đặc điểm kỳ quặc này đã khơi dậy sự tò mò của một số kẻ nhàn ru quan sát, những người trọ chung một mái nhà với ông, và vì chẳng ai dám gan lợ đến mức hỏi ông về lý do của việc đó, hay gặng hỏi xem thứ trên cơ thể ông là gì, nên một loại thuốc đã được huy động làm phương tiện để tìm ra bí mật. Với liều lượng thận trọng, nó đã được lén lút bỏ vào bát trà lớn của ông vào bữa tối. Sáng hôm sau, một tay buôn đồ cũ nọ đã thì thầm với những kẻ buôn chuyện cùng hắn về kết quả của sự xía vào đầy tồi tệ của hắn suốt đêm qua.

Kéo họ vào một góc và liếc mắt nhìn xung quanh đầy lén lút, hắn nói: ‘Hãy nghe đây,’ và kể cho họ nghe một câu chuyện rợn tóc gáy, nối tiếp bằng những phỏng đoán đầy run rẩy, đủ mơ hồ, nhưng lại vô cùng thân thuộc với tâm trí mê tín và vô minh. Những gì hắn thực sự phát hiện ra là thế này: một cây Thánh giá bằng mực chàm và son tàu được xăm trên ngực và phía bên trái trái tim. Chếch qua cây Thánh giá và làm phai mờ sắc tố ở đó là một vết sẹo trắng nhạt, dài và mảnh, giống như vết thương có thể xuất hiện từ nhát chém của một thanh gươm ngắn bị đỡ hụt hoặc né không trọn vẹn. Biểu tượng Thánh giá của cuộc Khổ nạn thường được xăm trên người thủy thủ, thường là ở cẳng tay, đôi khi, dẫu rất hiếm, lại ở phần thân. Còn về vết sẹo, lão thủy thủ từng trải qua những năm tháng phục vụ hải quân chính quy hẳn rất rõ cảm giác đẩy lùi những kẻ đột nhập lên tàu và không tránh khỏi việc nhận lấy một vết kiếm từ chúng. Có thể là vậy. Tuy nhiên, những kẻ buôn chuyện ở khu trọ lại có cái nhìn khác về phát hiện này, và cuối cùng đã báo cáo với bà chủ nhà rằng lão thủy thủ là một thứ người bị nguyền rủa, một kẻ bị Ác thần đóng dấu, và tốt hơn hết là nên tống khứ ông đi, kẻo bùa hộ mệnh hình móng ngựa đóng đinh trên cửa nhà sẽ bị vô hiệu hóa một cách tai hại và trở nên vô tác dụng. Dù vậy, người phụ nữ tốt bụng lại là một người có lý trí, không tin vào móng ngựa dẫu bà vẫn dung túng nó, và vì lão thủy thủ luôn nộp tiền phòng đều đặn hàng tuần, chưa từng làm ồn hay gây rắc rối, bà liền ngoảnh tai làm ngơ trước mọi lời khuyên cản chống lại ông.

Vì điều đó luôn được che giấu một cách thận trọng khi có mặt ông, nên lão thủy thủ khi ấy không hề hay biết gì về những hành động mờ ám sau lưng. Khi còn đi biển, chưa bao giờ tai ông nghe thấy việc một số bạn thuyền coi ông là một tên cướp biển, bởi vì xung quanh khóe miệng ông có một nét buông thõng kiêu hãnh đầy vẻ uy quyền như sư tử ngầm phát đi thông điệp—đừng có động vào ta. Thế nên giờ đây ông hoàn toàn mù tịt về hoàn cảnh rằng lời đồn đại tương tự đã bám theo ông lên tận đất liền. Giá như thói quen của ông mang tính xã giao, thì ông đã có thể cảm nhận một cách xã giao ảnh hưởng của điều này và luẩn quẩn tìm kiếm nguyên nhân trong vô vọng; dù có cơ sở hay không, một số tin đồn thất thiệt trong một số trường hợp nhất định cũng giống như thứ mà cácỷ thủ gọi là một cơn bão khô, trong đó không có lấy một giọt mưa hay tia chớp nào, dẫu cho những luồng gió vô hình và vô định vẫn gây ra một trận đắm tàu rồi sau đó cất lời hỏi—ai đã làm việc đó?

Thế là Orme tiếp tục bước đi trên con đường cô độc của mình với chẳng mấy thứ từ bên ngoài có thể làm phiền ông. Nhưng những khoảnh khắc của Thời gian vẫn tiếp tục rơi xuống những giờ khắc tĩnh lặng nhất, và dù cho chúng có cứng như kim cương đi nữa thì chúng cũng sẽ bào mòn nó. Trong những năm tháng nghỉ hưu, vị gã khổng lồ đã quá tuổi bắt đầu dịu lại thành một dạng suy tàn thuộc về thể xác. Ở những bản tính cứng cỏi, thô ráp, đặc biệt là những kẻ đã trải qua cuộc đời mình giữa thiên nhiên giông bão, những người nông dân hay thủy thủ, sự suy tàn thể xác này phần lớn ảnh hưởng đến trí nhớ bằng cách phủ lên nó một lớp sương mờ; không ít lần, nó cũng làm mềm đi trái tim, bên cạnh việc ít nhiều làm cho lương tâm, dù trong sáng hay không, trở nên mụ mẫm.

Nhưng hãy đi đến hồi kết của một bài phác họa vốn dĩ còn nhiều điểm bất hoàn. Vào một ngày lễ Phục sinh đẹp trời, tiếp nối sau một đợt thời tiết bị thấp khớp hành hạ, người ta phát hiện Orme nằm một mình và đã chết trên một gác cao nhìn bao quát toàn bộ vùng vịnh lớn hướng ra biển, nơi mà khi từ giã nghiệp biển, ông đã thả neo đậu lại. Đó là một khoảng sân thượng được san bằng, vốn được định sẵn để phục vụ cho chiến tranh nhưng trong thời bình lại bị bỏ quên và trở thành chốn dung thân cho bất kỳ ai. Được lắp đặt trên đó là một cỗ pháo cũ kỹ đã rỉ sét. Người ta tìm thấy ông đang tựa lưng vào một khẩu trong số đó, đôi chân duỗi dài về phía trước; chiếc tẩu đất đã gãy đôi, phần bầu tẩu trống rỗng và không hề có chút vụn thuốc nào rơi vãi, chứng tỏ chiếc tẩu của ông đã được hút cạn đến tận những giọt tàn cuối cùng. Ông đối mặt với lối mở ra đại dương. Đôi mắt vẫn mở, trong cái chết vẫn tiếp tục duy trì ánh nhìn sinh khí dán chặt vào làn nước mờ sương và những cánh buồm mờ ảo đang đến rồi đi hoặc thả neo ngay gần đó. Những suy nghĩ cuối cùng của ông là gì? Nếu có chút thực tế nào ẩn giấu trong những lời đồn đại về ông, liệu sự hối hận, sự ăn năn có chiếm một chỗ nào trong những suy nghĩ ấy không? Hay hoàn toàn chẳng có lấy một chút nào của cả hai? Rốt cuộc, liệu những nét lầm lì và lẩm bẩm, những thói quen kỳ quặc, những cái giật mình, những cái nhún vai và nhăn mặt đầy kỳ dị của ông, liệu những thứ ấy có phải chỉ là những phần phụ gồ ghề giống như những bướu sần và chỗ méo mó trên thân cây táo hoang dã mọc ở vùng cao nguyên khắc nghiệt, không chỉ bị quật tơi bời bởi bao giông bão, mà còn bị cản trở sự phát triển tự nhiên bởi sự tình cờ là nó đã bén rễ khởi đầu giữa đám đá đan cài chặt chẽ? Nói tóm lại, chính sự định mệnh ấy, khi không còn bủa vây ông nữa, đã nhào nặn ông thành con người mà ông đã trở thành? Ngay cả khi thừa nhận rằng có điều gì đó tăm tối mà ông chọn giữ cho riêng mình, thì sao chứ? Sự kín tiếng như vậy đôi khi có thể là vì lợi ích của người khác hơn là chính bản thân một người. Không, chúng ta hãy tin rằng sự suy tàn thể xác đã được đề cập ở trên vẫn tiếp tục đồng hành và đối xử tử tế với ông cho đến tận phút cuối cùng, và rằng ông đã chìm vào giấc ngủ khi hồi tưởng qua lớp sương mờ của ký ức về biết bao khung cảnh xa xôi mang vẻ đẹp của thế giới rộng lớn được gợi lên một cách mơ màng bởi làn nước mờ sương trước mặt.

Ông nằm yên nghỉ cùng những thủy thủ khác, những người cũng được những người xa lạ thực hiện cho nghi thức cuối cùng tại một mảnh đất cô quạnh mọc đầy hoa tầm xuân dại không ai chăm sóc.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.