29.
Mùa đông đã đến, Weeks đi Berlin dự các buổi giảng bài của Paulssen, và Hayward bắt đầu tính chuyện đi về phía Nam. Nhà hát địa phương đã mở cửa. Hàng tuần Philip và Hayward đến đó hai lần với mục đích đáng khen là trau dồi thêm tiếng Đức, Philip cho đó là cách giải trí lý thú để rèn luyện ngôn ngữ cho thành thạo hơn là đi nghe thuyết pháp. Giữa sự phục hồi nghệ thuật kịch nói, họ thấy được sở trường năng khiếu của mình. Nhiều vở của Ibsen được ghi trong tiết mục biểu diễn mùa đông; vở “Danh dự” của Sudermaran lúc bấy giờ là một vở mới và khi được diễn trong thành phố yên tĩnh của những trường đại học, nó đã gây ra một sự bàn tán sôi nổi nhất, nó được khen ngợi hết lời, và Philip chứng kiến một loạt tác phẩm trong đó cái hèn hạ của con người được phơi bày ra trước mắt chàng. Cho đến lúc ấy, trong đời chàng chưa một lần xem kịch (những gánh kịch rong nghèo nàn thinh thoảng cũng đến nhà Hội Đổng ở Blackstable biểu diễn phục vụ, nhưng cha sở phần vì nghề nghiệp, phần vì cho họ là xoàng nên chẳng bao giờ xem) thể mà chàng đâm ra say mê sân khấu. Chàng rùng mình khi bước vào một nhà hát tồi tàn, nhỏ hẹp, tối tăm. Chẳng mấy chốc, chàng đã đến mức hiểu được những nét riêng biệt của đoàn kịch nghèo khổ này; qua bảng phân vai, chàng có thể nói ngay tính cách nhân vật trong vở kịch; nhưng Philip không cho điều đó là quan trọng. Ðối với chàng đó là đời thật. Đó là cuộc đời khác thường, tối tăm, dằn vặt, cuộc đời trong đó, đàn ông, đàn bà phô bày tâm hồn xấu xa của họ trước những con mắt lạnh lùng; gương mặt xinh đẹp che đậy đầu óc sa đọa, người đoan chính dùng đức hạnh như mạng đeo mặt để che giấu thói xấu thầm kín của mình, người có vẻ tráng kiện ngất xỉu vì yếu đuối; người lương thiện hư hỏng, kẻ trinh bạch thì dâm đãng. Người ta có cảm giác như ở trong một căn phòng đêm qua đã diễn ra một cuộc truy hoan; sáng ra cửa sổ chưa mở, đèn khí leo lét, không khí còn nồng nặc mùi bia, mùi đầu mẩu thuốc lá. Không một tiếng cười. Quá lắm là người ta cười thầm tên đạo đức giả hay thằng điên; đó là các vai thể hiện bằng những lời lẽ xót xa, những lời như bị vắt ra từ những tâm hồn.
Bao nhiêu chuyện nhớp nhúa cùng cực đó lôi cuốn Philip. Dường như chàng nhìn lại thế giới bằng một con mắt khác, và cái thế giới này chàng cũng khao khát muốn tìm hiểu.
Sau khi vở kịch kết thúc, chàng đến một quán rượu, ngồi bên lửa ấm, ăn một lát bánh kẹp thịt, uống bia với Hayward, xung quanh từng tốp nhỏ sinh viên cười cười nói nói, và đây đó, một gia đình cha, mẹ, một cô con gái và hai cậu con trai; thinh thoảng cô gái kể một chuyện hóm hỉnh và người cha cười ngất trên ghế, tiếng cười thật vui. Trong cái cảnh này có một cái gì êm đềm giản dị, nhưng Philip không để ý. Tư tưởng chàng cứ quanh quẩn về vở kịch vừa xem.
- Anh thấy đó chính là cuộc đời chứ, phải không? - Philip sôi nổi nói. - Anh biết không, tôi nghĩ rằng tôi không thể ở đây lâu hơn. Tôi muốn đến Luân Đôn để được thực sự bắt đầu. Tôi muốn có kinh nghiệm. Tôi đã chán ngấy cái công việc chuẩn bị vào đời này lắm rồi: giờ đây tôi muốn được sống.
Ðôi khi Hayward để Philip về nhà một mình. Anh thường không bao giờ trả lời đúng những câu hỏi háo hức của Philip và với nụ cười vui vẻ ngớ ngẩn, anh bóng gió đến một chuyện tình lãng mạn nào đó, anh trích dẫn mấy câu chuyện của Rosette và có lần đọc cho Philip một bài sonnet trong đó gói ghém những đam mê cùng lòng giận dỗi, những tình cảm bi lụy, đối tượng là một thiếu phụ trẻ tuổi tên là Trude. Hayward phết lên những chuyện dan díu, vụn vặt, tầm thường và nhớp nhúa của mình một quầng ánh sáng đầy chất thơ và cho rằng mình ngang hàng với Périclès và Phidias[1], bởi vì để mô tả đối tượng mà anh ta ve vãn, anh dùng từ “gái hồng lâu” thay cho những từ nói thẳng toạc ra, thích hợp hơn trong ngôn ngữ tiếng Anh. Ban ngày, Philip tò mò đi qua con đường nhỏ gần một cây cầu cũ kỹ với những mái nhà trắng gọn gàng sạch sẽ, sơn xanh, theo Hayward thì cô Trude sống ở đây; nhưng những mụ đàn bà với bộ mặt thú vật, má trát bự phấn, bước ra khỏi cửa gào lên gọi chàng, làm chàng phát sợ, và chàng hốt hoảng chạy trốn khỏi những bàn tay thô bạo đang cố giữ lấy mình. Trên hết chàng mong sao được nếm trải mọi thứ trên đời này, chàng tự nhận thấy mình lố bịch là vì vào lứa tuổi chàng mà chàng vẫn chưa được hưởng điều mà mọi cuốn tiểu thuyết đã dạy cho chàng là quan trọng nhất đời, nhưng bất hạnh thay, chàng lại có một năng khiếu nhìn được sự vật đúng như thật trạng của nó và chàng đã bắt gặp một thực tế khác xa với lý tưởng trong mộng của mình. Nói lứa tuổi thanh niên là lứa tuổi hạnh phúc thật là ảo tưởng, ảo tưởng của những ai đã hết thời son trẻ. Nhưng thanh niên thì biết rằng họ bất hạnh vì tâm hồn họ đã thấm nhiễm biết bao lý tưởng không thực tế rồi khi va chạm với thực tế, mình mẩy họ mới tím bầm đầy thương tích. Dường như họ là nạn nhân của một âm mưu, bởi vì sách vở mà họ đọc được lý tưởng hóa do nhu cầu tuyển chọn, và những câu chuyện của cha anh nhìn lại quá khứ đã bị lãng quên, qua một lớp sương mù màu hồng, đã chuẩn bị cho họ bước vào cuộc đời không thực tế. Họ phải tự mình khám phá rằng tất cả những điều họ đã đọc, tất cả những điều người ta kể cho họ nghe đều là dối trá và dối trá; và mỗi sự phát hiện chẳng khác gì lại thêm một mũi đinh nữa ghim vào thân thể trên cây thập tự cuộc đời. Có điều lạ lùng là mỗi một người đã trải qua sự vỡ mộng cay đắng đó, bằng một thứ nội lực còn mạnh mẽ hơn, chính anh ta lại đến lượt mình góp phần vào đó mà không hề hay biết. Không có điều gì tệ hại hơn cho Philip như tình bạn của Hayward đối với chàng. Anh ta là con người không nhìn sự đời bằng chính mắt mình mà chỉ nhìn qua cái khí văn chương, và anh ta nguy hiểm vì anh ta lừa dối chính mình bằng một niềm tin chân thật. Anh ta thực thà nhầm lẫn nhục cảm của anh ta với cảm xúc lãng mạn, tính dao động với tính nghệ sĩ, sự lười biếng với sự thanh thản của một triết gia. Khi phải cố gắng lập luận tế nhị, thì đầu anh ta lại tỏ ra tầm thường, nhìn cái gì cũng thấy đôi chút lớn hơn so với quy mô cuộc đời và những đường nét mờ nhạt trong lớp mây mù dát vàng của tính đa cảm. Anh ta nói dối, mà không bao giờ biết mình nói dối và khi bị phát hiện thì anh ta lại bảo rằng dối trá là tốt đẹp. Anh ta là con người mơ mộng không thực tế.
❀ ❀ ❀
[1] Périclès: Chính khách Hy Lạp thế kỷ 5 trước Công nguyên. – Phidias: Nhà điêu khắc Hy Lạp thế kỷ 5 trước Công nguyên.
