113.

Từ đầu tuần lễ cuối tháng tám, Philip bắt đầu nhận nhiệm vụ mới. Công việc này khó khăn gian khổ vì mỗi ngày trung bình chàng phải đỡ đẻ ba đợt. Trước đó ít lâu, sản phụ được bệnh viện phát cho một tấm thẻ, đến kỳ sinh nở, họ cho người đem thẻ đến người gác cổng, thường là cô bé bên kia đường đối diện với nhà trọ của Philip. Ban đêm bác gác cổng này có chìa khóa chung, tự đi sang đánh thức Philip, thức dậy trong đêm tối lúc ấy và đi qua những phố vắng của South Side xem như có điều gì bí ẩn. Vào những giờ đó thường thường là người chồng cầm thẻ đi. Nếu đã có đông con, thì anh chồng gần như bao giờ cũng đem thẻ đi với thái độ dửng dưng, cau có, nhưng nếu là vợ chồng mới cưới thì anh chồng lo lắng, và đôi khi uống rượu để cố quên nỗi lo âu. Trong khi đi bộ một dặm đường hoặc hơn, Philip và người nhà sản phụ thường bàn luận về hoàn cảnh lao động và giá cả sinh hoạt, nhờ đó Philip biết được nhiều nghề nghiệp khác nhau bên bờ sông này. Chàng gây được sự tin cậy giữa đám người kia, và trong lúc chàng chờ đợi hàng mấy giờ liền trong một căn phòng ngột ngạt, người đàn bà đau đẻ nằm trên một cái giường rộng choán hết nửa căn phòng, người mẹ của sản phụ và bà đỡ chuyện trò với chàng tự nhiên như giữa họ với nhau. Hoàn cảnh sống trong hai năm gần đây đã dạy cho chàng nhiều điều với cảnh đời của những kẻ hết sức bần cùng, mà họ lấy làm thích thú thấy chàng cũng trải qua cuộc đời như vậy. Và điều gây được ấn tượng đối với họ là họ không hoài nghi chàng bằng những mẹo vặt. Chàng tốt bụng, có đôi tay nhẹ nhàng và chàng không không bao giờ lên mặt ta đây khi uống với họ một chén trà, và sáng sớm mai, nếu như còn phải đợi, họ mời chàng ăn một khoanh bánh mì với mỡ lợn; chàng vốn không quá câu nệ và bây giờ được thể ăn ngon lành hầu hết các thứ, chàng đến vài nhà ở trong cùng, sống rách rưới tại một đường phố tối tăm, nhà nọ chen chúc nhà kia lộn xộn, thiếu ánh sáng, thiếu cả không khí, toàn là những người nghèo khổ, nhưng những nhà khác tuy hư hỏng, sàn nhà mọt, mái nhà dột nát, không ngờ lại có vẻ sang trọng, trong nhà có hàng lan can gỗ sồi chạm trổ thanh tú, tường ván lát còn nguyên. Người ở dày đặc, mỗi gia đình một phòng, ban ngày, lúc nào cũng huyên náo tiếng trẻ con chơi đùa ngoài sân. Tường nhà cũ kỹ là nơi sinh sản mọt; không khí hôi hám đến nỗi Philip thường hay cảm thấy lợm giọng phải bật lửa châm một tẩu thuốc. Bà con ở đây kiếm được ngày nào ăn ngày ấy. Vì vậy ở đây trẻ sơ sinh chẳng được ai mong đợi, cha thì cáu kỉnh, giận dữ, mẹ thì thất vọng, thêm một miệng ăn nữa trong lúc còn chưa nuôi nổi lũ nhóc đã trót đẻ ra rồi. Philip thường thấy rõ họ ước mong cho đứa con chết ngay lúc sinh, hay có thể chết nhanh chóng. Chàng cứu một phụ nữ đẻ sinh đôi (nguồn hài hước cho những kẻ thích đùa), khi biết tin, chị ta gào lên than khóc, rồi rên rỉ kêu khổ mãi không thôi. Bà mẹ chị ta nói thẳng:

- Tôi không biết rồi vợ chồng nó nuôi nấng chúng thế nào?

- Có lẽ sẽ phải đến lúc Chúa phải đem chúng nó về với Người - bà đỡ bảo.

Philip giật mình trông thấy bộ mặt sưng sỉa dữ tợn của anh chồng lúc anh ta nhìn hai đứa bé tí hon nằm cạnh nhau trong cái gia đình đang tụ tập ở đây. Chàng cảm thấy ở người chồng một sự bực bội ghê gớm đối với việc hai sinh vật nhỏ xíu tội nghiệp kia, chúng ra đời mà chẳng ai mong đợi. Chàng ngờ rằng nếu mình không nói một cách kiên quyết thì nhất định một tai nạn sẽ xảy ra. Tai nạn vẫn thường xảy ra, nhiều bà mẹ lấy chăn phủ kín cho đứa trẻ chết ngạt, và có thể chế độ ăn uống sai lầm không phải bao giờ cũng là hậu quả của sự cẩu thả.

- Ngày nào tôi cũng đến đây - chàng bảo - Tôi báo cho các người biết - nếu việc gì xảy ra với hai đứa trẻ thì sẽ có một cuộc điều tra đấy.

Người cha không đáp nhưng quắc mắt nhìn Philip - Tội giết người đang ẩn náu trong tâm hồn hắn.

- Cầu Chúa phù hộ cho những linh hồn bé bỏng của chúng - bà nội nói - Liệu điều gì sẽ xảy ra với chúng?

Khó khăn lớn nhất là làm sao giữ cho sản phụ nằm lại giường ít nhất mười ngày theo yêu cầu tối thiểu của bệnh viện. Gia đình trông nom thì bất tiện, không ai muốn trông nom trẻ con mà không được trả công, còn anh chồng thì càu nhàu, sau giờ làm việc mệt nhọc, bụng đói, về nhà không được bữa trà ngon. Philip nghe nói người nghèo thường giúp đỡ nhau, nhưng các sản phụ thì hết bà này đến bà khác đều phàn nàn với chàng là không ai đến dọn dẹp nhà cửa và thổi cơm nấu nước cho lũ trẻ mà không lấy công, mà họ thì không đủ sức thanh toán. Nghe các bà nói chuyện và qua những lời bình luận ngẫu nhiên, chàng có thể suy ra họ còn nhiều điều chưa nói, Philip còn biết giữa người nghèo và các tầng lớp trên các điểm chung thật là bé nhỏ. Họ không đố kỵ với ai khấm khá hơn mình, bởi vì cuộc sống của hai bên khác nhau quá xa, mà họ thì có quan điểm riêng về sự an nhàn; sự an nhàn đã biến cuộc đời của tầng lớp trung lưu tựa như hình thức, cứng nhắc. Vả lại họ còn có phần coi khinh lớp người này yếu đuối không biết lao động chân tay. Những người biết tự trọng chỉ mong được yên thân, nhưng phần đông thì coi bọn giàu sang là người để họ lợi dụng; họ biết ăn biết nói làm sao để cho những kẻ hảo tâm phục vụ họ sao cho có lời, mà lời lộc ấy, họ coi như có quyền hưởng, sở dĩ chúng có lọt vào nhà họ, chẳng qua chỉ vì họ biết mưu mẹo và tầng lớp trên là một lũ rồ. Nếu như họ chịu đựng ông mục sự một cách dửng dưng, khinh khỉnh thì họ lại ghét cay ghét đắng các bà thanh tra xã hội. Các bà bước vào nhà mở toang cửa lớn, chẳng thèm hỏi lấy một lời xem mình có đồng ý hay không, rồi thì “tôi bị viêm cuống họng đây này, chỉ cần rét thôi cũng đủ chết”, rồi các bà dòm dòm, ngó đủ mọi xó xỉnh nữa chứ; và nếu như các bà không kêu ca nhà cửa bẩn thỉu thì thấy ngay là các bà nghĩ khá đúng rồi “giá như nhà có người ăn người làm thì tốt nhỉ”, tôi ấy à, tôi những muốn xem thiên hạ một nách bốn đứa con mọn thì thiên hạ xoay xở nhà cửa ra sao, rồi nào là bếp nước, vá may, tắm rửa cho chúng”.

Philip phát hiện ra rằng đối với những con người này, bi kịch lớn nhất của cuộc đời không phải là sự ly biệt hay cái chết, chuyện này là lẽ đương nhiên và nước mắt có thể làm khuây khỏa nỗi đau buồn - mà là sự mất công ăn việc làm. Một buổi chiều chàng gặp một người đàn ông về nhà, sau khi vợ y ở cữ được ba ngày, y cho vợ biết mình bị sa thải, anh ta là thợ xây dựng, và vào thời buổi đó, công việc làm khó khăn, y nói rõ sự việc và ngồi xuống uống trà.

- Chao ôi! Anh Jim - người vợ kêu lên.

Người chồng lầm lì ngồi ăn thịt nhừ hầm trong cái xoong để phần cho mình; y nhìn chằm chằm vào đĩa thức ăn; người vợ hơi hốt hoảng liếc nhìn y hai ba lần, rồi nàng ngồi khóc âm thầm. Gã thợ xây này người bé nhỏ, thô lỗ, mặt xù xì xạm nắng, một vết sẹo trắng chạy dài trên trán, hai bàn tay to lông lá. Ngay sau đó, gã đẩy đĩa thức ăn sang một bên tựa như không sao nuốt nổi nữa và quay mặt nhìn đăm đăm ra ngoài cửa sổ. Căn phòng ở phía sau trên gác thượng, ở đây không trông thấy gì, chỉ trừ có mây mù ảm đạm. Một sự im lặng chất nặng nỗi thất vọng. Philip thấy không thể nói gì, chỉ còn mỗi cách là bỏ đi, và chàng ra về mệt mỏi vì chàng phải thức gần như suốt đêm, lòng chàng bừng bừng nổi giận đối với cái xã hội khắc nghiệt này. Chàng thấu hiểu nỗi tuyệt vọng trong cảnh đi kiếm công ăn việc làm và cơn phiền muộn này còn gay go hơn là phải chịu đựng đói khát. Chàng vui mừng thấy mình không còn tin ở Thượng đế, bởi vì chắc hẳn con người không thể chấp nhận và chịu đựng một tình cảnh như thế này, sở dĩ người ta cam chịu cuộc đời chỉ vì cuộc đời là vô nghĩa.

Philip cảm thấy dường như những người dùng thì giờ vào việc giúp đỡ tầng lớp nghèo khổ, là sự sai lầm, bởi vì họ tin rằng họ tìm cách bù đắp cho những sự việc có thể làm cho họ lo lắng, nếu như chính họ là người phải chịu đựng. Người nghèo không cần nhà cao cửa rộng thoáng mát, họ đau ốm vì lạnh, bởi vì thức ăn của họ, thiếu thốn chất dinh dưỡng nên khí huyết lưu thông kém; khoảng không gây cho họ cảm giác ớn lạnh; họ thích đốt càng ít than càng tốt; nhiều người ngủ chung một buồng họ cũng không cho là khổ vì họ thích như vậy, từ lúc sinh ra cho đến chết, không lúc nào họ không sống trong trơ trọi một mình cho nên cảnh cô đơn đè nặng tâm hồn họ, họ thích thú cảnh sống chen chúc của mình nên tiếng huyên náo ầm ĩ không dứt của chung quanh, họ vứt bỏ ngoài tai. Họ thấy không cần thiết phải tắm rửa thường xuyên, nên Philip thường nghe, lúc vào bệnh viện gặp ai họ cũng công phẫn nói đến điều bắt buộc đó mà họ cho là khó chịu và là chuyện sỉ nhục. Chủ yếu họ muốn để mặc họ; lúc ấy nếu ông chồng có công ăn việc làm đều đặn, thì cuộc sống sẽ thoải mái và không phải không dễ chịu và không phải không có những niềm vui của nó, sau một ngày làm việc họ có vẻ thừa thãi thời gian để ngồi tán gẫu, trước một cốc bia hết sức ngon lành, phố xa cũng là một nguồn giải trí không bao giờ cạn. Muốn đọc báo ư? Thì đã có tờ “Reynold” hoặc tờ “Tin tức thế giới” đấy; (nhưng thật khiếp, thời gian sao mà trôi nhanh đến thế, quả thực đây là thực tế, hồi còn con gái, họ là kẻ đọc sách hiếm có; vậy mà bây giờ thì hết công việc nọ đến công việc kia, ngay cả đến báo cũng không có thời gian để mà đọc).

Theo lệ thường, sau khi sinh nở, sản phụ được khám ba lần. Một hôm chủ nhật, Philip đến thăm một sản phụ vào giờ ăn. Đây là lần đầu tiên bà ta ngồi dậy.

- Em không thể nằm mãi trên giường được nữa đâu, thực sự không được. Em đâu có phải là kẻ ăn không ngồi rồi quen đâu. Cả ngày nằm đó không làm gì, em sốt ruột lắm, ấy là em đã bảo với anh Erb nhà em như vậy, để em dậy nấu cơm cho anh ấy.

Anh Erb đang ngồi ở bàn, tay dao, tay nĩa. Hắn trẻ, nét mặt cởi mở, mắt xanh, hắn kiếm được khá nhiều tiền, mọi việc trôi chảy nên cặp vợ chồng này sống ung dung. Họ mới lấy nhau được ít lâu, và cơ bản vợ chồng đều lấy làm vui thích có đứa con trai hồng hào nằm trong nôi đặt cạnh chân giường. Mùi bít tết thơm ngon tỏa khắp phòng, Philip quay mắt nhìn bếp lò.

- Em đang chuẩn bị dọn cơm - người vợ nói.

- Chị cứ làm đi - Philip bảo - Tôi chỉ ngó qua cậu con trai của anh chị rồi đi ngay.

Hai vợ chồng bật cười về câu nói của Philip, và Erb đứng lên cùng đi với Philip đến bên nôi. Anh chàng hãnh diện nhìn đứa bé mới sinh.

- Trông cu cậu cũng không đến nỗi, đúng không? Philip nói.

Chàng cầm mũ lên, lúc ấy vợ Erb đã dọn xong món bít tết và sắp trên bàn một đĩa đậu xanh.

- Anh chị sắp ăn một bữa cơm ngon - Philip mỉm cười nói.

- Anh ấy ở nhà chỉ có ngày chủ nhật, nên em thích làm món gì đặc biệt cho anh ấy để khi đi làm anh ấy còn nhớ đến gia đình vợ con.

- Xin mời anh ngồi xuống ăn với chúng tôi một miếng. Erb nói

- Ơ kìa, anh Erb - chị vợ sửng sốt nói.

- Không sao đâu, nếu anh chị mời tôi - Philip mỉm cười duyên dáng.

- Đấy thế mới gọi là anh em chứ. Anh đã biết mà, chúng mình không làm mếch lòng anh ấy đâu, Polly ạ. Đem ngay cho anh một đĩa thức ăn nữa, đi em!

Polly bối rối; nàng nghĩ bụng: “Cái anh Erb này lạ thật, chẳng bao giờ mình hiểu nổi anh ấy nghĩ gì trong đầu”. Nhưng nàng cũng đi lấy đĩa, dùng tạp dề lau nhanh, rồi mở tủ com-mốt lấy thêm dao, nĩa trong số dao kéo để giữa lô quần áo đẹp nhất của nàng. Trên bàn có bình đựng rượu thứ nặng, và Erb rót đầy cốc cho Philip. Hắn muốn mời chàng phần bít tết lớn nhất, nhưng chàng nhất định đòi họ phải chia đều. Phòng ở của cặp vợ chồng này sáng sủa vì có hai cửa sổ lớn sát sàn nhà, nguyên là phòng khách của một tòa nhà nếu không lịch sự thì ít nhất cũng kha khá một thời, cách đây hai mươi năm có lẽ do một nhà buôn khá giả hay một sĩ quan hưởng chế độ nửa lương ở. Trước khi lấy vợ, Erb là cầu thủ bóng đá, trên tường treo ảnh nhiều đội khác nhau, thái độ tự mãn, đầu tóc chải sáp gọn gàng, đội trưởng thì tay ôm cúp hãnh diện ngồi giữa. Còn nhiều dấu hiệu phồn vinh khác: ảnh chụp họ hàng thân thuộc của vợ chồng Erb trong những bộ quần áo diện đi chơi ngày chủ nhật, trên mặt lò sưởi để một tảng đá nhỏ có gắn nhiều vỏ sò một cách công phu; và trên mặt các cốc vại đều có dòng chữ “Tặng phẩm của vùng Southend” viết theo lối gô-tích, có hình vẽ bến tàu và công viên. Erb ít nhiều là con người có cá tính, hắn không phải nghiệp đoàn viên, hắn tỏ ra căm phẫn đối với việc nghiệp đoàn chẳng ích lợi gì với hắn, bao giờ hắn tìm việc làm cũng khó khăn. Bất cứ ai có đầu óc suy xét, không tự cao tự đại, gặp việc gì cũng làm, thì được nhiều lương thôi. Polly thì nhút nhát. Giá mà ở địa vị hắn thì chị đã gia nhập nghiệp đoàn. Vừa rồi xảy ra bãi công, cứ mỗi lần chồng ra khỏi nhà là chị ta tin chắc sẽ bị xe cứu thương mang trả về. Nàng quay sang bảo Philip:

- Anh ấy đến là bướng bỉnh, chẳng có việc gì vừa ý anh ấy.

- Sao, đây là xứ sở tự do, không ai bức chế được tôi.

- Bảo đây là xứ sở tự do chằng hay ho gì đâu, điều đó không ngăn cản họ đập đầu anh khi họ có cơ hội - Polly nói.

Khi họ đã ăn xong, Philip đưa túi thuốc lá của mình cho Erb và họ cùng đốt tẩu, sau đó chàng đứng lên, bởi vì rất có thể đang có một “ca” chờ chàng ở nhà. Chàng bắt tay họ, chàng thấy họ lấy làm hài lòng được chàng dự bữa cơm và họ thấy chàng cũng hoàn toàn thích thú việc này.

- Vậy thì xin tạm biệt ông - Erb nói - Chúng tôi hy vọng có được một vị bác sĩ quý hóa nếu bà xã nhà tôi lại ọ ẹ lần nữa.

- Đừng có nói vớ vẫn anh Erb - nàng đập lại - Làm sao mà anh biết được có lần sau.