13.

Hai năm trôi qua, Philip sắp sang tuổi mười hai. Nó đang ở lớp nhất và xếp bảng thứ hai hoặc thứ ba trong lớp, và sau lễ Giáng sinh, khi một loạt học trò chuyển lên lớp trên, nó sẽ là đứa lớn nhất. Nó đã đoạt được nhiều phần thưởng, những quyển sách chẳng ra gì in bằng giấy xấu, nhưng bìa bọc lại thật đẹp và có đóng dấu của trường. Vị trí này giúp nó thoát khỏi bị bắt nạt và nó không còn khổ sở nữa, vì nó tàn tật nên những thành công của nó bạn bè cũng không ai ganh tị gì.

- Rốt cuộc nó đã được giải một cách thật dễ dàng - Chúng bảo nhau - Nó chẳng làm được cái gì ngoài việc học gạo.

Sự sợ hãi ban đầu về ông Watson tan dần. Nó đã quen cái giọng nói oang oang của ông hiệu trưởng và mỗi khi bàn tay nặng trịch của ông đặt lên vai, Philip lờ mờ nhận ra như một ý định vuốt ve. Trí nhớ nó tốt về cái gì có lợi cho những thành đạt về học tập hơn là cho trí lực; nó cũng biết rằng ông Watson mong đợi nó sẽ được nhận học bổng để học lên sau khi tốt nghiệp tiểu học.

Tuy vậy, nó đã khôn lớn và rất có ý thức về bản thân mình. Một đứa bé sơ sinh không thể nhận thức được rằng cơ thể của nó gắn bó với nó hơn tất cả những đồ vật xung quanh, nên nó thường chơi đùa với những ngón tay của mình mà không hề cảm nhận được rằng những ngón tay ấy thuộc về nó hơn là những đồ chơi leng keng bên cạnh. Rồi dần dần chỉ qua đau đớn nó mới hiểu ra sự thật về bản thân con người mình. Để ý thức được mình, mỗi cá nhân nhất thiết phải trải qua những bước như vậy, nhưng lại có một sự khác biệt ở chỗ mặc dầu mỗi người đều ý thức được rằng cơ thể mình là một bộ phần hoàn chỉnh và riêng biệt thì không phải ai cũng nhận thức được như nhau. Đến độ dậy thì, hầu hết đều có xu hướng tách khỏi bạn bè này không phải ở mọi trường hợp đều đạt đến một mức độ mà cá nhân có thể nhìn thấy.

Chỉ có những người nào có thể vô tư được như những con ong sống giữa đàn mới là người hạnh phúc.

Tất cả bọn họ đều cùng làm việc và niềm vui sẽ được gọi theo đúng nghĩa niềm vui khi có tất cả cùng tham gia. Bạn có thể gặp họ trong vũ hội Whit - Monday ở Hampstead Heath, khi họ gào lên đến khản cả tiếng trong một trận bóng đá hay từ cửa sổ của các câu lạc bộ ở Pall Mall để đón chào một đám rước hoàng gia. Nhờ có họ mà con người mới được mang cái tên là một động vật sống theo quần thể.

Philip chuyển từ tuổi ấu thơ vô tư sang giai đoạn tự ý thức một cách cay đắng về mình qua những trò nhạo báng cái chân tật của nó. Trường hợp của nó đặc biệt đến nỗi nó không thể áp dụng cho mình những nguyên tắc có sẵn vẫn được áp dụng có hiệu quả trong những trường hợp thông thường, và nó buộc phải tự nghĩ lấy cho mình. Bao nhiêu sách vở đọc được đem lại cho nó rất nhiều tư tưởng nhưng do chưa hiểu hết nó chỉ càng thêm mộng mị. Đằng sau cái tính nhút nhát đến nhức nhối của nó có điều gì đang trưởng thành trong con người nó mà nó lờ mờ nhận ra tính cách. Nhưng nhiều lúc nó rất ngạc nhiên, nó đã làm những điều mà nó cảm thấy lạ lẫm vô cùng.

Philip kết bạn với một cậu tên là Luard. Một hôm khi đang chơi trong lớp học, Luard nghịch cái quản bút bằng gỗ mun của Philip.

- Đừng có nghịch thế. - Philip nhắc. - Cậu làm gãy bây giờ.

- Không gãy được đâu.

Luard chưa nói dứt lời thì cái quản bút gãy làm đôi. Luard hoảng hốt nhìn Philip:

- Ôi, tớ thành thật xin lỗi cậu.

Nước mắt ròng ròng trên má, Philip nhìn nó không đáp nửa lời.

- Này, cậu làm sao thế? - Luard ngạc nhiên hỏi. - Tớ sẽ đền cho cậu một cái khác cũng giống hệt như thế này.

- Không phải tớ tiếc cái quản bút đâu. - Philip nói bằng một giọng run run. - Có điều vì đây là của mẹ cho tớ trước khi mẹ mất.

- Thật à, Carey, tớ thành thật xin lỗi cậu.

- Không sao đâu. Có phải lỗi tại cậu đâu.

Philip cầm lấy hai đoạn bút gãy ngắm nghía. Nó cố kìm cơn nức nở. Nó cảm thấy vô cùng khổ tâm. Đương nhiên nó không thể giải thích được tại sao vì nó biết rằng chính nó đã mua cái quản bút trong kỳ nghỉ vừa rồi ở Blackstable với giá một hào. Chẳng hiểu được vì sao nó lại bịa ra câu chuyện thương tâm kia, chỉ biết rằng nó thấy khổ sở cứ như chuyện đó là có thật. Bầu không khí thành kính ở tòa cha sở cùng với màu sắc tôn giáo ở trường đã luyện cho Philip trở nên rất dễ dàng xúc động. Từ khi nào chẳng rõ, đã thấm dần vào đầu óc nó ý nghĩ rằng quỷ dữ lúc nào cũng rình mò muốn chiếm đoạt linh hồn bất tử của mình. Và cho dù chẳng thật thà hơn ai, mỗi lần nói dối nó đều cảm thấy hối hận. Khi nghĩ lại chuyện này, nó rất buồn phiền và quyết định sẽ gặp Luard và nói cho Luard biết đó chỉ là chuyện bịa. Mặc dầu nó sợ bị mất thể diện hơn hết mọi điều nên đến hai ba ngày liền nó vẫn tự khen mình khi nghĩ về niềm vui đến đau đớn lúc được tự sỉ nhục mình để làm sáng danh Chúa.

Nhưng rồi nó cũng không làm thêm được điều gì khác. Nó chọn một biện pháp dễ dàng hơn để thỏa mãn lương tâm, đó là đến ăn năn sám hối trước Đấng Toàn năng. Nhưng nó vẫn không hiểu nổi vì sao câu chuyện bịa hôm nọ đã làm nó xúc động một cách chân thực đến thế. Những dòng nước mắt tràn ra trên đôi má nhem nhuốc của nó hôm ấy là những dòng nước mắt đích thực. Rồi do liên tưởng, trong óc nó lạ hiện lên cái cảnh vú Emma báo tin mẹ nó qua đời và mặc dù đang nghẹn ngào không nói nên lời nó vẫn nhất định vào tạm biệt cô Watkin để họ nhìn tận mắt nỗi đau buồn của nó và thương hại nó.