42.

Có sự xáo trộn trong bọn họ. Flanagan và hai ba người nữa đến ca vũ trường, còn Philip thì cùng Clutton và Lawson lững thững tới Closeries de Lilas.[1]

- Cậu phải đến Gaité Montparnasse. - Lawson bảo anh - Ðó là một trong những nơi đẹp nhất Pari. Mình có ý định một ngày nào đấy sẽ vẽ cảnh đó.

Chịu ảnh hưởng của Hayward, Philip xem tiệm ca vũ - với con mắt đầy khinh bỉ nhưng anh lại đến Pari đúng lúc những khả năng nghệ thuật của nó vừa mới được phát hiện. Ánh sáng bố trí đặc biệt, những khối đỏ sẫm và vàng lờ mờ, bóng tối sâu và những đường nét trang trí gợi ra một đề tài mới; và có đến một nửa các xưởng vẽ trong khu vực chứa đựng những bức vẽ được phác thảo tại nhà hát này hay nhà hát nọ của địa phương. Noi gương các họa sĩ, những nhà văn bỗng nhiên kết hợp lại để tìm ra giá trị nghệ thuật của các thể loại đặc biệt này; những diễn viên mũi đỏ nhờ có ý thức về tính cách, được tán dương lên đến tận mây xanh; các nữ ca sĩ béo phị kêu gào hàng hai mươi năm nay trong cảnh tối tăm bỗng được phát hiện là có khả năng khôi hài không ai bắt chước được. Có người tìm thú thẩm mỹ trong việc xem chó biểu diễn; trong khi đó những người khác vắt kiệt vốn từ để ca tụng tài hoa của người làm trò ảo thuật và người cưỡi xe đạp xiếc. Cả quần chúng cũng do ảnh hưởng mà trở thành mục tiêu của một sự quan tâm thân ái. Cũng như Hayward, Philip đã học được thói nhìn vào đám đông mà khinh thị con người, theo kiểu vơ đũa cả nắm, anh có thái độ của người trùm chăn cô độc, chán chường ngắm nhìn trò hề của cái tầm thường, nhưng Clutton và Lawson lại hăng say nói về quần chúng. Họ sôi nổi mô tả những đám người chen chúc như nêm ở các chợ phiên Pari, mô tả những bộ mặt, một nửa bóng loáng trước ánh sáng đèn đất, một nửa khuất trong bóng tối, và tiếng kèn trompette inh ỏi, tiếng huýt sáo, tiếng nói năng ồn ào. Đối với Philip, những điều họ nói là mới lạ. Họ kể cho anh nghe về Cronshaw.

- Cậu có bao giờ đọc tác phẩm nào của ông ta không?

- Không - Philip đáp.

- Tác phẩm của ông ta có in trong sách The Yellow Book (sách vàng) đấy.

Như họa sĩ vẫn thường xử sự với văn sĩ, họ coi khinh ông vì ông là người ngoại đạo không biết gì về chuyên môn của họ, độ lượng đối với ông vì ông cũng là nghệ sĩ và họ e dè kính nể ông vì ông sử dụng một môi trường trong đó chính họ cũng cảm thấy lúng túng.

- Ông ta là một người kỳ dị. Mới gặp ông lần đầu cậu sẽ hơi thất vọng, ông ta chỉ sung sức nhất vào những lúc say.

- Nhưng điều phiền toái là - Clutton nói tiếp - khi ông uống, có quỷ dữ mới biết được đến lúc nào ông mới say.

Lúc đến quán ăn, Lawson bảo Philip là họ phải vào nhà trong. Mới vừa chớm thu, nhưng Cronshaw sợ gió lùa nên thậm chí những hôm thời tiết nóng nực, ông cũng ngồi trong nhà.

- Ông ta quen biết bất kỳ ai đáng quen - Lawson giảng giải - Ông ta quen Pater và Oscar Wilde, ông ta quen Mallarmé và cả nhóm ấy.

Người họ tìm gặp đang ngồi trong một góc kín đáo nhất của quán ăn, mặc nguyên cả áo bành tô cổ dựng lên mũ đội ép xuống trán để tránh gió lùa. Người ông to lớn chắc mập nhưng không béo phì, gương mặt tròn trịa, ria mép thưa, đôi mắt như hơi đờ đẫn, đầu ông quá bé so với thân thể ông như hạt đậu đặt gượng gạo trên quả trứng. Ông đang chơi cờ đô-mi-nô với một người Pháp và lặng lẽ mỉm cười chào những người mới đến. Ông nói, nhưng như để nhường chỗ cho họ, ông đẩy đĩa nhỏ trên bàn, chứng minh ông uống đã khá nhiều. Ông gật đầu chào Philip khi anh được giới thiệu với ông, rồi tiếp tục ván cờ. Vốn liếng về ngôn ngữ của Philip chưa được là bao, nhưng anh cũng hiểu vừa đủ để nói rằng mặc dù ở Pari lâu năm, ông Cronshaw nói tiếng Pháp rất tồi.

Cuối cùng, ông ngả người ra sau, mỉm một nụ cười đắc thắng:

- Je vous ai battu! (Tôi đánh bại ông bạn rồi!) - Ông nói bằng một giọng rất dở.

Ông gọi người hầu bàn và quay sang Philip:

- Vừa ở Anh sang phải không? Có xem một trận Cricket nào không?

Câu hỏi bất ngờ làm cho Philip hơi bối rối.

- Ông Cronshaw biết điểm trung hình của tất cả những người chủ Cricket giỏi nhất từ hai mươi năm nay - Lawson cười nói.

Gã người Pháp bỏ họ đi tìm bạn ở bàn khác và Cronshaw bằng cái giọng dễ dãi khề khà vốn là một trong những đặc tính của ông, bắt đầu bình luận về tài năng của Kent và Lancushire[2]. Ông kể cho họ nghe trận đấu thử vừa qua mà ông đã chứng kiến và mô tả quá trình thi đấu rất tỉ mỉ.

- Ðó là chuyện duy nhất tôi chịu thiếu ở Pari - Ông nói khi đã uống cạn vại bia người bồi bàn mang đến - Anh không được xem một trận Cricket nào cả à?

Philip thất vọng, Lawson thì sốt ruột muốn phô trương một trong những nhân vật danh tiếng của khu phố này. Còn Cronshaw thì cứ nhẩn nha định thức thâu đêm, mặc dù chồng đĩa để cạnh ông đã chứng tỏ ít nhất ông cũng đã thật thà cố gắng uống cho say. Clutton ngồi ngắm cảnh tượng một cách thích thú. Anh nghĩ có cái gì đó giả tạo trong sự hiểu biết tinh tế về môn Cricket của Cronshaw; ông ta thích trêu ngươi thiên hạ, bằng cách cho người ta nghe những chuyện rõ ràng là chán ngắt. Clutton hỏi xen vào:

- Vừa rồi bác có gặp Mallarmé không?

Cronshaw từ từ nhìn sang anh như đang cân nhắc câu hỏi trong trí và trước khi trả lời, cầm một cái đĩa gõ nhẹ trên bàn đá hoa.

- Ðem chai uýt-ki của tôi ra đây - Ông gọi to rồi quay sang Philip - Tôi phải để riêng chai uýt ki của tôi ra - vì tôi không đủ khả năng trả cho mỗi người năm mươi xu.

Anh hầu bàn đem chai rượu đến và Cronshaw cầm giơ lên ánh đèn.

- Có người đã uống rồi - Này cậu hầu hàn. Ai tự tiện rót rượu uýt ki của tôi ra xơi?

- Malis personne, Monsieur Cronshaw![3]

Ðêm qua tôi đã đánh dấu chai rượu, nhìn đấy mà xem.

- Ông đánh dấu, nhưng sau đó ông tiếp tục uống. Nếu cứ đà này, ông có đánh dấu cũng chỉ phí.

Anh hầu bàn là một gã vui tính, và hiểu Cronshaw tường tận. Cronshaw nhìn chằm chằm anh ta.

- Nếu cậu nói với tôi một lời danh dự, như một người lịch sự, một người quý tộc, rằng không ai hết trừ tôi đã uống uýt ki của tôi, tôi sẽ thừa nhận sự trình bày của cậu.

Lời phê bình này được diễn ra từng chữ bằng tiếng Pháp thô thiển nhất, nghe rất khôi hài, và bà ngồi ở quầy hàng không nhịn được cười.

- Il est impayable![4] - Bà thì thầm.

Cronshaw nghe được, đưa mắt ngượng nghịu nhìn bà - một người đàn bà béo mập, đoan trang, đã đứng tuổi - và nghiêm nghị gửi cái hôn tay tới bà. Bà ta nhún vai.

- Thưa bà, đừng ngại - Ông ta nói giọng sầu não - Tôi đã qua rồi cái tuổi bị các bà bốn mươi lăm và lòng biết ơn của các bà quyến rũ.

Ông rót cho mình một ít uýt-ki với nước lã và từ từ uống, rồi lấy mu bàn tay lau miệng.

- Ông ấy nói chuyện rất hay.

Lawson và Cluton hiểu rằng lời bình luận đó của Cronshaw là câu trả lời cho câu hỏi về Mallarmé. Cronshaw thường đến dự các cuộc họp vào những tối thứ ba khi nhà thơ này tiếp các nhà văn, các nhà hội họa và với tài hùng biện tinh tế, đàm luận bất cứ vấn đề gì được nêu ra. Rõ ràng cách đây không lâu Cronshaw cũng có mặt ở đó.

- Ông ta nói rất hay, nhưng là nói bậy. Ông ta bàn về nghệ thuật cứ như đấy là việc quan trọng nhất thế giới.

- Nếu không phải thế thì chúng ta ở đây làm gì? Philip hỏi.

- Anh ở đây để làm gì, tôi không biết. Ðó không phải là việc của tôi. Nhưng nghệ thuật là sự xa hoa. Con người coi bản năng tự bảo tồn và sự nhân giống nhân loại mới là quan trọng. Chỉ khi năm cái bản năng đó được thỏa mãn thì họ mới đồng ý nghĩ đến chuyện tiêu khiển với những gì các nhà văn, nhà thơ, nhà hội họa đem lại cho họ.

Cronshaw ngừng một lát để uống. Từ hai mươi năm nay ông vẫn hằng tự hỏi không biết ông thích rượu vì rượu khiến cho ông nói được nhiều hay ông thích nói chuyện vì chuyện làm cho ông khát.

Rồi ông tuyên bố: “Hôm qua tôi làm một bài thơ”, không ai yêu cầu, ông cũng bắt đầu ngâm. Ông ngâm hết sức chậm, dùng ngón tay trỏ đánh nhịp. Có thể là một bài thơ hay, nhưng lúc ấy một thiếu phụ bỗng bước vào. Chắc chắn màu đỏ của đôi môi và ánh hồng của đôi má không phải tự nhiên; lông mi và lông mày nàng kẻ đen còn mi mắt nàng phủ màu xanh táo tợn kéo dài đến khóe mắt thành hình tam giác. Nom thật chướng mà cũng ngồ ngộ. Nàng có mái tóc đen phủ xuống đôi tai theo kiểu phổ biến của tiểu thư Cleo de Merode được mọi người ưa thích. Philip liếc mắt nhìn nàng, còn Cronshaw sau khi ngâm xong bài thơ, mỉm một nụ cười độ lượng với anh.

- Anh không nghe ư? - Ông hỏi.

- Ồ, có chứ, tôi đang lắng nghe.

- Tôi không trách anh vì anh đưa ra một minh họa thích hợp với điều tôi vừa nói. Nghệ thuật là gì so với tình yêu. Tôi kính trọng và khen ngợi thái độ thờ ơ của anh đối với một bài thơ hay khi anh chiêm ngưỡng sắc đẹp giả tạo của thiếu phụ kia.

Nàng đi qua bàn họ đang ngồi, và ông cầm lấy tay nàng.

- Hãy đến đây ngồi bên tôi, này cô bé đáng mến, và chúng ta sẽ cùng nhau diễn vở kịch vui tình yêu thần thánh.

- Đừng quấy rầy tôi. - Nàng nói vừa đẩy ông ta ra một bên và bước tiếp.

- Nghệ thuật - Ông khoát tay nói tiếp - chỉ là nơi nương náu mà con người khôn khéo bịa đặt ra để lẩn tránh khi anh ta no nê thức ăn và quá đủ cái tẻ nhạt của đàn bà.

Cronshaw lại rót đầy cốc và bắt đầu kéo dài câu chuyện. Giọng nói của ông đều đặn, từ ngữ của ông được lựa chọn cẩn thận. Ông đem sự khôn ngoan trộn lẫn với điều phi lý khiến mọi người kinh ngạc; ông vừa nghiêm trang diễu cợt thính giả, liền sau đó ông đã giúp họ những lời khuyên đúng đắn. Ông nói về văn học, về nghệ thuật, về cuộc đời. Khi thì nhiệt tình tục tĩu, khi thì vui vẻ sụt sùi. Rõ ràng ông đã say, thế là ông bắt đầu ngâm thơ, thơ của ông và của Milton, của ông và của Shelley, của ông và của Kit Marlowe.

Cuối cùng Lawson mệt lử, đứng dậy ra về.

- Tôi cũng về - Philip nói.

Clutton người ít nói nhất trong bọn vẫn ở lại, với nụ cười mỉa mai trên môi, anh ngồi nghe Cronshaw nói năng dông dài. Lawson tiễn Philip về tận khách sạn rồi mới chia tay. Nhưng khi nằm lên giường Philip không tài nào ngủ được. Hết thảy những ý kiến mới mẻ kia cứ lảng vảng chập chờn trước mắt anh, rộn ràng trong tâm trí anh, kích động anh ghê gớm. Trước đây anh chưa bao giờ tin mình như vậy.

- Ta sẽ là một nghệ sỹ lớn, - Anh nghĩ bụng - Ta cảm thấy điều đó.

Anh bồi hồi sung sướng, trong lúc đó mọi ý nghĩ khác đến, nhưng thậm chí với chính mình, anh cũng không diễn đạt được ý ấy thành lời.

- Trời ơi, ta tin rằng ta có tài năng.

Quả thật anh đã say lắm, nhưng anh đâu có uống một cốc bia, chắc hẳn đây phải do một chất kích thích nào đó còn nguy hiểm hơn rượu.

❀ ❀ ❀

[1] Cose des Lilas: tên một công viên ở Pari.

[2] Kent, Lancushire: hai đội cricket mang tên hai địa phưong này.

[3] Thưa ông Cronshaw, không ai cả!

[4] Ông này kỳ cục thật!