40.

Mấy hôm sau bà Carey ra ga tiễn Philip. Bà đứng ở bực cửa toa tàu cố cầm nước mắt. Philip thì hăm hở hoạt bát, mong được đi ngay.

- Hôn bác một lần nữa đi! - bà bảo.

Anh ngã người ra ngoài toa, hôn bác gái. Toa bắt đầu chuyển bánh, bà đứng trên sàn gỗ của ga xếp, vẫy khăn tay cho đến khi anh đi khuất hẳn. Lòng bà vô cùng đau đớn, đường về nhà chừng một trăm thước thôi mà có vẻ dài dằng dặt. Dĩ nhiên, Philip hăm hở ra đi, bà nghĩ vậy, anh là chàng trai, tương lai vẫy gọi anh, còn bà - bà nghiến chặt hai hàm răng đến nỗi không khóc được. Bà âm thầm lẩm bẩm cầu nguyện Chúa phù hộ Philip, giữ không để anh sa vào vòng cám dỗ, ban phúc và mọi điều may mắn cho anh. Nhưng một lát sau, vừa ngồi xuống trong toa thì Philip không còn nghĩ tới bác gái. Anh chỉ nghĩ tới tương lai. Anh đã viết cho cô Otter, người nữ sinh thu tiền góp do Hayward giới thiệu; trong túi áo anh đã có giấy mời dự tiệc trà hôm sau. Đến Pari anh đưa hành lý lên một chiếc xe ngựa, xe từ từ lăn bánh qua những con đường đông vui, qua cầu và đi dọc theo những con đường chật hẹp của khu vực La-tinh. Anh thuê một buồng ở khách sạn Hotel des deux Ecoles trong một phố tồi tán cách xa đại lộ Montparnasse, gần trường Amitrano, nơi anh sẽ đến học tập. Người hầu phòng mang hành lý anh lên năm tầng cầu thang. Philip được đưa vào một căn phòng nhỏ xíu ẩm mốc cửa sổ đóng kín, một chiếc giường gỗ trên có màn che bằng vải sọc đỏ kê choán phần lớn gian phòng, trên các cửa sổ treo những bức màn u ám cùng một thứ nguyên liệu tối màu, một tủ com-mốt đồng thời làm giá rửa mặt, và một tủ quần áo lớn kiểu thời vua Louis Philip. Giấy dán tường đen xám, đã phai nhạt với thời gian, còn lờ mờ những hình in vòng hoa lá màu nâu. Đối với Philip căn phòng có vẻ duyên dáng hay lạ lạ.

Tuy đã khuya nhưng anh thấy rạo rực không ngủ được, anh ra ngoài đại lộ, đi về phía ánh đèn, đối diện nhà ga là ngã tư với ngọn đèn hình cung sáng choang, với xe điện màu vàng ồn ào qua đây để đi về mọi hướng, cảnh đó khiến anh bật cười to vui vẻ. Chung quanh là những hộp đêm; khát khao, hăm hở muốn nhìn gần quần chúng hơn, tình cờ Philip ngồi vào chiếc bàn con bên ngoài quán càfé de Versaille. Đêm nay đẹp trời, các bàn khác đều có người, Philip tò mò nhìn thiên hạ, đây những gia đình ngồi thành những tốp nhỏ con cái người nhà, kia một nhóm râu, mũ hình dáng kỳ quặc, nói chuyện oang oang khua chân múa tay. Cạnh anh có hai người có vẻ là họa sĩ với mấy người đàn bà mà Philip tin rằng không phải là vợ hợp pháp của họ. Đằng sau anh là mấy người Mỹ sôi nổi tranh luận về nghệ thuật. Người anh hồi hộp. Anh ngồi đó rất khuya, đã mệt lã nhưng vui quá, không muốn đứng dậy đi, mãi đến khi lên giường nằm ngủ cuối cùng anh mới tỉnh hẳn, anh lắng nghe sự huyên náo của Pari.

Hôm sau, vào giờ uống trà anh đi Lyon de Beffort và trong một phố mới dẫn tới ngoài đại lộ Raspail anh tìm ra cô Otter. Cô là người phụ nữ bình thường ngoài ba mươi tuổi, phong thái người tỉnh lẻ, cố làm ra vẻ quý phái, cô giới thiệu anh với mẹ. Chẳng mấy chốc mà anh phát hiện cô đã từng học hành ở Pari ba năm và mới đây đã bỏ chồng. cô có treo trong phòng khách nhỏ bé của mình một bức tranh do cô vẽ, mấy bức tranh đó như hết sức hoàn hảo trong con mắt thiếu kinh nghiệm của Philip.

- Tôi tự hỏi, không biết bao giờ tôi có thể vẽ đẹp như thế này - anh nói với cô.

- Ồ, tôi cho là được thôi - Cô đáp một cách tự hào - dĩ nhiên anh không thể mong làm ngay được mọi việc.

Cô rất tử tế, cô cung cấp cho anh địa chỉ một cửa hiệu để đến mua cặp hồ sơ, giấy vẽ và bút chì than.

- Sáng mai, khoảng chín giờ tôi sẽ đến trường Amitrano, nếu anh có mặt ở đó lúc ấy, tôi sẽ lo liệu giúp anh một chỗ ở thoải mái và các thứ đồ dùng - Cô hỏi anh muốn làm gì, nhưng Philip thấy không nên để cô biết mình còn đang lờ mờ lắm trong tất cả công việc này.

- À trước hết tôi muốn học vẽ - Anh đáp.

- Tôi vui mừng nghe anh nói thế, thiên hạ thường muốn xúc tiến công việc một cách vội vàng. Cho đến ngay tôi ở đây đã được hai năm, tôi cũng chưa bao giờ mó đến tranh sơn dầu và mời anh nhìn xem kết quả đây.

Rồi cô liếc nhìn một bức họa chân dung mẹ, vẽ nổi treo trên đàn pianô.

- Nếu tôi là anh, tôi phải hết sức cẩn thận với một người mới bắt đầu quen biết. Tôi không muốn giao thiệp với người lạ. Bản thân tôi rất cẩn thận.

Philip cảm ơn cô về những ý kiến đó mà anh thấy kỳ quặc. Anh không nhận thấy mình phải đặc biệt cẩn thận.

- Chúng tôi sống hoàn toàn như bên Anh - Bà mẹ cô Otter nói, mãi đến lúc này bà mới nói ít nhiều - khi đến đây, chúng tôi mang hết đồ đạc của mình theo.

Philip nhìn quanh phòng. Toàn là những đồ đạc chắc nặng, trên cửa sổ cùng một thứ màn đăng ten trắng mà bác Louisa treo ở nhà cha sở vào mùa hè. Trên đàn pianô phủ một tấm lụa Lyberty, mặt lò sưởi cũng vậy. Cô Otter theo dõi anh hết cái này đến cái khác:

- Tối đến chúng tôi đóng các cửa chớp thì ai cũng thực sự cảm thấy mình đang sống trên đất nước Anh.

- Và, chúng tôi ăn uống đúng theo như hồi ở nhà - Bà nói thêm - buổi sáng ăn điểm tâm với thịt, buổi trưa ăn lúc mười hai giờ.

Từ biệt cô Otter, Philip đi mua đồ dùng để vẽ. Và sáng hôm sau khi đồng hồ điểm đúng chín tiếng, cố làm ra vẻ tự tin, anh đến trường trình diện. Otter đã có mặt ở đó, cô đón tiếp anh với nụ cười thân mật. Anh lo lắng về cuộc đón tiếp dành cho mình là người mới đến, vì anh đã biết nhiều chuyện trêu chọc thô lỗ đối với kẻ mới đến trong một vài xưởng vẽ, nhưng Otter đã làm cho anh yên tâm.

- Ồ, ở đây không có chuyện như vậy đâu. Cô nói. - Anh xem đấy, khoảng nửa số sinh viên là phụ nữ và họ tỏ ra gương mẫu trong nhiệm vụ.

Xưởng vẽ rộng rãi và trống trải, tường xám có ghim tên học sinh được giải thưởng. Một người mẫu khoác áo choàng lùng thùng đang ngồi trên ghế, có khoảng mười hai người đàn ông và đàn bà đứng xung quanh, một số nói chuyện, những người đàn ông đang cặm cụi với những phát thảo của mình. Đó là giờ nghỉ giải lao thứ nhất của người mẫu.

- Tốt nhất là anh đừng có làm cái gì quá khó lúc đầu - Cô Otter bảo - Để cái giá vẽ của anh đây. Anh sẽ thấy kiểu này dễ nhất.

Philip đặt giá vẽ vào nơi cô chỉ, và cô giới thiệu anh với một thiếu phụ trẻ đang ngồi cạnh anh.

- Anh Carey - Cô Price. Anh Carey trước đây chưa học, cô có thể không giúp anh một ít, nhất là buổi đầu, phải không? - Rồi cô quay sang phía người mẫu: “làm mẫu đi”.

Người mẫu ném ra một tờ báo đang đọc “Nước cộng hòa thân yêu”, mặt mày sừng sỉa, cởi áo choàng ra, bước lại vị trí. Nàng đứng thẳng hai chân, hai tay đan vào nhau để sau gáy.

- Kiểu này chán lắm - Cô Price nói - Tôi không thể hình dung vì sao họ lại chọn kiểu này.

Khi Philip đi vào, mọi người trong xưởng tò mò nhìn anh, cô người mẫu lãnh đạm liếc nhanh anh, nhưng bây giờ thì họ không để ý đến anh nữa. Philip với tờ giấy đẹp để trước mặt, ngượng nghịu nhìn người mẫu. Anh không biết bắt đầu như thế nào. Trước kia, anh chưa bao giờ thấy một người đàn bà trần truồng. Chị ta không trẻ, vú đã teo, người xanh xao, tóc vàng hoe không chải xõa xuống trán, và mặt đầy những vết tàn nhang to. Anh liếc nhìn bức họa của cô Price. Cô bắt đầu tác phẩm này mới hai ngày, cô có vẻ lúng túng, giấy vẽ của cô không còn sạch sẽ vì bị tẩy xóa liên miên, và trong cách nhìn của Philip thì hình vẽ bị méo mó kỳ quặc.

- Nếu mình vẽ thì cũng thế thôi - anh ta nói riêng mình.

Anh bắt đầu vẽ cái đầu trước, nghĩ rằng sẽ dần dần vẽ xuống dưới, nhưng không hiểu sao anh thấy vẽ cái đầu người mẫu vô cùng gay go hơn là vẽ cái đầu do anh tưởng tượng ra. Anh gặp phải khó khăn, anh liếc nhìn cô Price, cô đang vẽ, nét mặt hết sức nghiêm nghị, mày nhíu lại, chăm chú, say mê, mắt nhìn lo lắng. Xưởng vẽ nóng bức, trán cô đổ mồ hôi hột, cô hai mươi sáu tuổi, tóc rậm dày, màu vàng sẫm, đẹp nhưng không được chải chuốt gọn gàng. Gương mặt cô to, nhẵn mịn có vẻ khoáng đạt, hai mắt nhỏ, da thịt xanh xao, hai má nhợt nhạt, giọng nói yếu ớt lạ thường do sức khỏe ốm đau. Trông cô bẩn thỉu, và anh không thể không tự hỏi hẳn là khi nghỉ cô vẫn mặc nguyên không thay quần áo. Cô nghiêm nghị ít nói, đến giờ giải lao thứ hai, cô lui lại nhìn tác phẩm của mình.

- Không hiểu vì sao mà tôi bực mình quá. - Cô nói - Tôi muốn hiểu đúng điều đó - Cô quay sang Philip - Anh xúc tiến công việc thế nào rồi?

- Chưa có gì - Anh trả lời với cái cười đáng thương hại.

Cô nhìn vào bản vẽ của anh.

- Thế này thì anh chẳng mong làm được cái gì, Anh phải lấy kích thước, phải điều chỉnh lại giấy vẽ cho đúng.

Cô nhanh nhẹn chỉ cho anh làm thế nào để bắt tay vào việc. Philip xúc động trước sự sốt sắng của cô, nhưng khó chịu là cô không có nhan sắc. Anh cảm ơn những gợi ý của cô và bắt đầu lao vào việc. Giữa lúc đó, nhiều người khác đến, phần đông là đàn ông, vì đàn bà thường đến trước nhất và xưởng vẽ vào dịp này trong năm (tuy vẫn còn sớm) nhưng vẫn chật ních người. Ngay sau đó, bước vào một người trẻ tuổi, tóc đen thưa, mũi to, mặt như mặt ngựa. Hắn ta ngồi cách Philip và gật đầu với qua chào cô Price.

- Anh đến trễ quá - Cô nói - Có phải anh vừa mới ngủ dậy phải không?

- Một ngày huy hoàng thế này, tôi nằm trên giường, nghĩ rằng bên ngoài đẹp đẽ biết bao nhiêu.

Philip mỉm cười, nhưng cô Price nghiêm trang chộp lấy nhận xét này.

- Chuyện buồn cười, tôi thiết nghĩ là phải thức dậy đúng lúc để mà hưởng ngày đẹp chứ.

- Cách nói của cô khôi hài khó chịu quá - Người trai trẻ trịnh trọng đáp.

Hắn ta có vẻ như vội lao vào công việc. Hắn nhìn bức vẻ của hắn, hắn đang tô màu vì đã vẽ phác thảo trong ngày trước, người đứng làm mẫu. Hắn quay sang Philip.

- Anh vừa ở Anh đến phải không?

- Vâng.

- Làm thế nào mà anh tìm ra đường đến trường Amitrano.

- Đó là nhà trường duy nhất mà tôi biết.

- Tôi mong rằng anh không đến với ý nghĩ là sẽ học được bất cứ điều gì ở đây có ích tối thiểu cho anh.

- Đây là trường tốt nhất ở Pari - cô Price nói - đây là trường duy nhất người ta đòi hỏi nghệ thuật một cách nghiêm túc.

- Có phải nghệ thuật được coi trọng như vậy không? Người trai trẻ hỏi, vì cô Price chỉ trả lời bằng cái nhún vai đầy khinh bỉ, nên hắn ta thêm:

- Thực tế tất cả các trường ở đây đều tồi tệ, luôn luôn theo chủ nghĩa kinh nghiệm. Vì sao trường này ít có hại hơn là nhiều trường khác phải chăng là sự giảng dạy kém hơn nơi khác. Bởi vì người ta chẳng học được gì.

- Vậy tại sao anh lại đến đây? Philip cắt ngang.

- Tôi biết cần phải làm gì nhưng tôi không làm. Chị Price có học thức, hẳn nhớ câu La-tinh về chuyện này.

- Tôi mong anh vui lòng gạt tôi ra khỏi câu chuyện của anh, anh Clutton ạ - cô Price đột ngột nói.

- Cách duy nhất để học vẽ - Hắn tiếp tục, không nao núng - là tậu một xưởng vẽ, thuê người làm mẫu và chỉ mình tự điều khiển lấy công việc.

- Điều đó dường như là một việc giản đơn phải làm - Philip nói.

- Chỉ cần có tiền thôi - Clutton đáp.

Hắn ta bắt đầu vẽ và Philip liếc nhìn trộm hắn. Hắn cao, gầy kinh khủng, bộ xương đồ sộ của hắn dường như muốn lòi ra khỏi thân hình, hai khuỷu tay sắc nhọn đến nổi như nhô ra khỏi tay áo bành tô đã sờn rách của hắn. Quần hắn bị co, mòn đến đít, và trên mỗi chiếc giày của hắn là một miếng vá vụng về. Cô Price đứng dậy đi qua chỗ vẽ của Philip.

- Nếu ông Clutton chịu câm mồm một lúc tôi sẽ giúp anh một tí thử xem. - Cô nói.

- Chị Price không thích tôi vì tôi hay khôi hài - Clutton vừa nói vừa nhìn đăm đăm vào bản vẽ của mình - nhưng chị ghét tôi vì tôi có thiên tài. Hắn ta nói trịnh trọng và cái mũi to xấu xí làm cho điều hắn nói thành ra rất buồn cười. Philip gượng cười, nhưng Price bực mình tức giận đỏ mặt.

- Anh là người duy nhất bao giờ cũng cho mình có thiên tài.

- Tôi cũng là người duy nhất tự đánh giá mình kém nhất.

Price bắt đầu bình phẩm bản vẽ của Philip. Cô nói liến thoắng về khoa mổ xẻ và xây dựng, về hai mặt phẳng và đường nét, về nhiều thứ khác mà Philip chẳng hiểu gì cả. Cô ở lâu trong xưởng vẽ này, nắm được những điểm trọng yếu mà các thầy giáo nhấn mạnh, nhưng dù có chỉ ra được chỗ sai trái trong công việc của Philip cô cũng không thể bảo anh làm thế nào cho đúng.

- Chị tử tế quá, tốn nhiều công phu vào khóa học với tôi - Philip nói.

- Ồ, chả có gì đâu - Cô đáp lại hai má ửng đỏ - Người ta cũng từng làm như thế với tôi, khi tôi mới đến. Tôi cũng phải làm như thế đối với bất cứ ai.

- Chị Price muốn chứng tỏ ra rằng chị cung cấp những kiến thức có lợi của chị cho anh là do tinh thần trách nhiệm hơn là vì cái duyên nào đó của con người anh - Clutton nói.

Price nhìn hắn giận dữ rồi đi về bảng vẽ của mình. Đồng hồ điểm mười hai giờ, cô người mẫu thốt lên một tiếng, nhẹ nhõm bước ra khỏi bục đứng. Price thu thập dụng cụ của mình.

- Một vài người chúng tôi ăn trưa ở nhà hàng Gravier - Cô nói với Philip và nhìn Clutton. - Tôi thì thường về nhà một mình.

- Nếu anh muốn tôi sẽ đưa anh đến nhà hàng Gravier - Clutton nói.

Philip cảm ơn hắn và chuẩn bị ra về. Trên đường ra xưởng, cô Otter hỏi anh công việc ra sao rồi.

- Fanny Price có giúp đỡ anh không? - Cô hỏi - Tôi để anh đấy, biết cô ấy có thể làm việc đó nếu cô thích. Cô là người con gái khó tính, hay gắt gỏng, không thể tự kiềm chế chút nào, nhưng cô biết nắm vững tình hình, điều kiện, có thể có ích cho người mới đến bất cứ lúc nào cô muốn chịu khó.

Trên đường đi xuống phố, Clutton nói với anh:

- Anh gây được ấn tượng đối với Fanny Price đấy. Tốt nhất là phải coi chừng nhé!

Philip cười. Anh chưa bao giờ gặp ai mà anh ít mong gây được ấn tượng như vậy!

Họ đến một quán cơm xoàng, ở đó có nhiều sinh viên đến ăn, Clutton ngồi xuống một bàn đã có ba bốn người. Với một quan họ mua một quả trứng, một đĩa thịt, pho mát và một chai rượu vang nhỏ cùng với món cà phê phụ thêm. Họ ngồi trên lề đường. Những chiếc xe điện màu vàng lên xuống trên đại lộ, rung chuông không ngớt.

- À này, tên anh là gì nhỉ? - Clutton hỏi khi họ ngồi xuống ghế.

- Carey.

- Anh Flanagan, anh Lawson, cho phép tôi giới thiệu một người bạn cũ tin cậy tên là Carey. - Clutton tuyên bố trịnh trọng.

Họ cùng cười và tiếp tục câu chuyện. Họ nói hàng nghìn sự việc một lúc. Không ai buồn để ý đến họ. Họ nói về những nơi đã sống trong dịp hè, về xưởng vẽ, về các trường khác; họ kể ra nhiều tên mà Philip không quen: Monet, Manet, Renoir, Pissaro, Degas, Philip lắng tai nghe, mặc dù mình không dính dáng đến nhiều, nhưng anh cũng thấy hớn hở rộn ràng. Thời gian trôi qua, lúc đứng tên Clutton nói:

- Tối nay mong anh tìm tôi ở đây bất kỳ lúc nào anh muốn. Anh sẽ tìm hiểu nơi tốt nhất trong khu vực, như thế này để mua lấy chứng khó tiêu với giá rẻ mạt nhất.