Người Chí Khí

Lượt đọc: 1376 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
8. Không Thể Không Giáo Luyện Ý Chí

❊ ❊ ❊

Một triết gia nói rất chí lý : « Ý chí là chánh hệ còn trí tuệ chỉ phụ tùy ». Trong cuộc sinh hoạt tinh thần, luân lý cũng như cuộc sống xã hội, chính ý chí là năng khiếu ta dùng nhiều nhứt và cần nhứt để ta thành công. Không có ý chí thì trí tuệ, ký ức, trí tưởng tượng, tình cảm vv… không làm nên việc gì có ích lợi cho ta và chắc chắn đem ta đến tai nạn. Một năng khiếu quan hệ cho con người như vậy nhưng không mấy người tự lo rèn luyện. Sự lơ lễnh nầy có lẽ một phần lớn do cha mẹ và những người có phận sự giáo dục ở nhà trường. Trong nhiều gia đình cha mẹ hay cưng con cách sái quấy, chìu chuộng những ý muốn con nít, những ước ao theo bản năng của nó cách sai lạc. Không mấy cha mẹ biết tập con cái vâng lời. Họ không thấy trong khi buộc con cái vâng lời chính đáng có cái hiệu quả khả quan là tập con cái tự chủ, rèn luyện nhân cách. Rồi trong việc giáo dục gia đình con cái cũng ít khi được nghe cha mẹ khuyến giục luyện tập ý muốn.

Đứa trẻ hi vọng được tập luyện về ý chí cách chu đáo ở học đường ư ? Tội nghiệp cho nó quá. Ở đây người ta thường dồn cho đầu óc nó đầy nghẹt những kiến thức về khoa học, văn chương, sử địa… Không có mấy thầy giáo, cô giáo để ý đến việc rèn luyện tâm tính kẻ dưới. Ngay trong nhiều cơ quan giáo dục tôn giáo, nơi mà người ta thường gọi là chỗ lý tưởng của giáo dục, cũng có nhiều giai đoạn cấp trên quên mất sự giáo luyện ý chí cho từng cá nhân. Có ! Người ta cũng khuyên rèn luyện ý chí cách trổng trổng vậy. Nhưng họ chỉ rèn luyện đoàn thể thôi. Mà mỗi một người thụ giáo là một nhân vị, một người đặc biệt, ai nấy phải lo rèn đúc cá tính của mình chớ không thể nhờ đoàn thể được. Nếu nhà giáo dục không giúp cá nhân thì cá nhân làm thế nào để tự luyện. Muốn uốn từng cây kiểng cho có hình rồng phụng tốt đẹp mà không uốn từng cây lại đi uốn cả đám cây, cả rừng cây thì làm sao mà khỏi thất bại. Bởi ở nhà trường thất dục về đường ý chí, nên phần đông chúng ta bước ra trường đời ít có ý nghĩ lo tự luyện trong sự cương quyết, chúng ta nhiều khi thất bại vì nghèo ý chí mà không biết tại đâu. Thiệt là đáng thương hại.

Cho đặng thành công từ công việc làm ăn đến sự học hành hay tu đức, nhứt định ta phải có ý chí đanh thép. Một điều chúng ta nên tin là hầu hết nguyên nhân thất bại của chúng ta là do ý chí của chúng ta thiếu dẻo dai. Sự nhược chí nầy có khi ẩn núp dưới nhiều hình thức làm chúng ta không để ý nó. Trong một trường hợp nào đó chính ta nóng giận làm mất cơ hội để đạt một ý nguyện ta đeo đuổi từ lâu. Chúng ta thiếu nhẫn nại. Khi nhiều bạn đồng nghiệp xung quanh chúng ta nỗ lực làm việc, chúng ta lười biếng, không ham cố gắng : chúng ta thua sút họ. Trong hai thứ thất bại nầy nguyên nhân là ta thiếu ý chí thôi. Ý chí của ta không mềm dẻo đủ nên ta dễ nóng, khó tự chủ : ý chí của ta còn xốp quá nên nghèo nhiệt chí, kém siêng năng, chẳng thích hoạt động.

Bí quyết để thành công trong nhiều công việc trên đời là làm việc đều đều. Người ta nói thường những người lạc hậu không đủ sức để thi hành cách liên tục công việc mà họ quyết hoàn thành. Nói cho đúng không riêng gì những người chưa văn minh, ngay nhiều người ở thời đại có điện khí, có vô tuyến điện, có bom nguyên tử, bom khinh khí, cũng thiếu khả năng làm việc cách liên tục. Tật thích thay đổi công việc thường là thông bịnh của những tuổi trẻ của mọi nơi và mọi thời. Không phải họ nghèo nhiệt chí. Không, nhiệt chí nhiều khi họ có thừa. Họ hăng hái lắm, cách chung hăng hái hơn những bực lão thành. Họ nghèo lý tưởng chăng ? Cũng không nốt. Tuổi của họ là tuổi nuôi mộng cải tạo mà. Họ muốn phá hoại nhiều lắm, xây dựng cũng nhiều lắm. Có điều đáng tiếc là họ không chịu đựng nổi với sự đều đều, một mực, sự chán nhàm sinh ra bởi những công việc thi hành lâu ngày. Nửa thế kỷ trước ở Việt-Nam có một vài cụ trong Đông-Kinh Nghĩa-Thục lên những miền thượng du Bắc Việt khai mỏ. Cụ Bùi-xuân-Phái khai mỏ than ở Nho-Quan. Mỏ than của cụ lớp trên còn non, bán rẻ tiền. Cụ khai thác chút ít, sau qua đời để lại con cháu. Con cháu chán nản bán đứt cho những người khai mỏ Huê-kiều. Những người nầy cố gắng hơn, đào sâu xuống mỏ, khai quật nhiều lớp than tốt, làm giàu. Cái tật bán đồ nhi phế nầy thanh niên hay mắc lắm. Họ ngại chiến thắng những nỗi khó khăn, tiêu diệt những sầu chán để đeo đuổi tới cùng công việc mà họ định phải làm. Cả ngày không phải họ không làm việc nhưng họ mắc cái chứng mà Leibniz gọi là « tâm thần lãng du ». Họ thiếu hẳn sự tập trung tinh thần triền miên vào một công việc. Họ làm việc nầy ba tiếng rồi làm việc khác. Lao công tốn thì nhiều mà kết quả thì hi thiểu.

Ngay khi họ làm mưa mứa một công việc, họ cũng không làm với tận tâm. Bị một kỷ luật nào đó đàn áp, một mối lợi nào đó thu hút, họ học hành, làm việc nhưng trí não vẫn tản mác. Họ hành động như một thứ máy móc ; sức làm việc của họ tất nghèo hiệu năng. Trong một trường đại học nọ, chúng tôi có biết ba thanh niên mang tật lười đáng thương hại ấy. Họ đang học triết lý. Nhưng nào họ có quan tâm gì đến triết học. Thì mỗi ngày họ cũng đi lấy khóa của giáo sư. Họ cũng học bài để cuối năm chịu khảo nhưng chỉ học cầm chừng thôi. Trong năm học họ mơ mộng kinh doanh, bàn những mẩu chuyện tình, đọc vài cuốn tiểu thuyết. Đang khi học tâm lý học họ mê say Đoạn Tuyệt, Đức Hồng Y (Le Cardinal), Giờ thứ 25 vv… Thỉnh thoảng người ta thấy họ đọc luật, coi sử ký… Không phải họ lo chuẩn bị vốn học phổ thông đâu nhé. Họ học lung tung như vậy chỉ vì quá chán triết học, chỉ vì mắc « cái tật ruồi », ít chuyên chú, lúc nào cũng muốn để tâm trí thay đổi việc làm.

Dưới hiên nhà trường cũng như ngoài xã-hội, có biết bao người hoạt động như những sinh viên ấy. Tính tự nhiên con người ít thích chuyên tâm. Phần đông người ta hướng về sự xao lãng tâm trí. Nguy hiểm là tính tự nhiên ấy bị hoàn cảnh xã hội ngày nay làm cho trầm trọng hơn. Viện lý là sống thời văn minh, phải sống 24 giờ một ngày để rồi không sống giờ nào đầy đủ. Không phải họ có óc tiết kiệm thời giờ như Bernette, tác giả quyển « Sống 24 giờ một ngày » đâu. Họ chỉ náo động và sống « xốp » đời sống, sống thiếu trầm tĩnh, để mình bị lôi cuốn theo cuộc vật lộn của đời sống. Họ nghèo đời sống nội tâm, ít có giờ để trở về với bản ngã, kiểm điểm các tâm tình, ý tưởng, hành vi của mình. Họ giống như chiếc lá khô trong cơn gió lốc, để mặc cuộc sống xã hội náo động đi về chỗ vô định.

Sự kém chyên tâm rất tai hại, thế mà hình như nhiều nhà giáo dục vô ý thức với nghề nghiệp của mình, mỗi ngày dưới mái trường họ đạo mạo gia tăng nó. Họ không để học sinh có đủ thì giờ tiêu hóa những điều mình học. Họ viện lý là phải đi hết chương trình, nên dồn vào não học sinh hết môn học nầy đến môn học khác như người ta dồn gối. Vô tình họ khiến học sinh thành những người lười tư tưởng, lười suy nghĩ, có tập quán biết cái gì cũng phớt ngoài da, thích học lấy lượng, bất chấp phê bình, dốt hẳn sự chọn hay bỏ dở và đau đớn là làm những con vẹt có cấp bằng mà thường là nạn nhân của đủ thứ thất bại buồn cười. Oái oăm nữa là có nhiều nhà giáo dục oán ghét những đầu óc thích suy nghĩ nữa. Quả thật tất cả những người thi hành việc giáo dục như vậy đều là quân thù của cuộc tiến hóa nhân loại. Họ giết ngay trong mầm mộng những óc sáng kiến, những ý chí rất có thể bổ ích cho muôn người.

Tóm lại, một người nếu muốn sống đời sống có giá trị, nhứt định phải được rèn luyện về ý chí. Có thân thể bồ tượng mà không ý chí chỉ làm một thứ con vật béo tốt để thiên hạ sai khiến và sống cuộc đời lội đẫm trong tật xấu ô nhơ. Học hành rộng, cấp bằng cao mà không ý chí cũng không dùng được sở học của mình để mưu ích cho đời, có khi cả cuộc sống làm tay sai đắc lực cho những kẻ lưu manh lạm dụng.

Ý chí không những giúp con người hoạt động đắc lực sau khi tìm được những sáng ý hay đẹp mà còn làm nồng cốt cho phẩm giá con người. Trong cuốn « L’Education de la Volonté », Jules Payot viết : « …Con người chỉ có giá trị bằng nghị lực ». Ông không nói quá đâu. Chính nhờ nghị lực chúng ta vượt trôi cái trình độ tầm thường của vốn sở hữu ta có về mặt thể xác, tinh thần, tâm đức, xã giao để tiến đến con đường Lý tưởng.

Đánh máy : mopie, minhf@yahoo, patimiha, thao nguyen, chip_mars, ganbunma, linhtt, lovelysnake289, kimduyen, blacktulip161, thuannguyen1088 Kiểm tra chính tả : Nguyễn Văn Ninh, Trần Khang, Nguyễn Thị Thủy, Đỗ Thị Thuỳ Trang, Hoàng Thị Trang, Trần Thị Kim Duyên, Trần Trung Hiếu, Nguyễn Tuấn Vinh, Dương Nhật Xuân, Trần Khánh Hoàng, Hoàng Huệ Anh, Vũ Thị Xuân Hương, Nguyễn Thị Thùy Dương, Nguyễn Thị Nhi, Đỗ Thúy Nhi, Nguyễn Tuấn Anh
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.