Người Chí Khí

Lượt đọc: 1376 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
7. Chí-khí

❊ ❊ ❊

Người mà ý chí được giáo luyện đầy đủ, mà lối sống cũng như ngôn ngữ, hành vi thoát khỏi ảnh hưởng của thú tánh là con người chí khí. Chí khí là đứa con đẻ hoàn bị nhứt của ý chí. Người chí khí trong khung cảnh xã hội biểu lộ cá tính đặc biệt của mình ra. Cá tính ấy có hai phần, một phần là tính chất, một phần khác là những đặc tính do đẳng cấp, hoàn cảnh, giáo dục thêm vào tính khí. Chúng ta dư biết khi lọt lòng mẹ ai trong chúng ta cũng có cái vốn tâm tính do giòng máu của cha mẹ lưu truyền. Cái vốn tâm tính ấy theo khoa sinh-tâm-lý-học, chịu ảnh hưởng nhiều bởi cơ cấu sanh lý của chúng ta. Người mà chất mỡ nhiều quá, có tánh chậm chạp, người mà bộ thần kinh bị kích thích nhiều có tính hiếu động vv… Vốn tính tình ấy theo khoa di truyền học lại phần nhiều mang vết tích của tính tình của cha mẹ. Sự quyết định của khoa nầy không chắc như của toán học nhưng đáng tin là tánh tình của cha mẹ di truyền vào tính chất con cái rất nhiều. Rồi cái vốn tánh tình ấy lại chịu ảnh hưởng của đẳng cấp mà người mang nó là phần tử. Người sinh ra giữa đám dân thợ quanh năm nheo nhóc sống trong những nhà không khác chuồng lợn, thường nghe những lời oán trách kẻ giàu sang thì tự nhiên không thích cảnh đời trưởng giả. Kẻ từ nhỏ đến lớn sống trong nhung lụa thì tự nhiên ưa nhàn.

Ảnh hưởng của hoàn cảnh thiên nhiên nữa. Tôi dù mang vốn di truyền can đảm nhưng sống giữa rừng sâu núi thẳm, quanh năm nghe beo kêu vượn hú rùng rợn thì dù sao cũng ít gan mật hơn bạn là người từ nhỏ đến lớn sống giữa cảnh đồng trống sáng sủa hay chốn thiên hạ quần tụ đông đúc.

Đến giáo dục thì thôi khỏi nói, là một yếu tố thay đổi tính tình con người rất nhiều. Trước hết chúng ta hãy nói thể dục. Người có tánh tình bất thường có thể đến những bác sĩ chuyên môn hay những nhà tâm phân học để tìm cách bổ dưỡng những hạch về thân về não, về dạ dầy, về cổ để chúng phát triển những chất dịch cách điều hòa hầu tánh tình nhờ đó trở nên điều hòa. Người ngực lép, thở nghe nặng, hay quạu có thể dùng cách thêm hô hấp, để con người khỏe khoắn, vui tươi. Người ít học, hiểu biết cạn thì thường cho kiến thức của mình là đầy đủ. Trí dục có thể làm cho con người biết mình ngu, cần phải học luôn và càng học càng thấy còn nhiều điều chưa am tường. Đức dục phải chịu là yếu tố quan hệ nhứt trong việc thay đổi tâm tính tự nhiên của con người. Nhờ có lý trí được hoạt động tự do trên phạm vi của mình và ý chí quản trị tình dục, điều khiển nếp sống, ngôn ngữ, hành động. Đọc lịch sử danh nhân thế giới chúng ta thấy hầu hết những người có tiếng là đạo hạnh, là mẫu mực của kẻ khác về đức tánh là những người thiện hóa tâm tánh tự nhiên của mình bằng đức dục. Thánh Aucutin trước khi nên đại thánh đã là trai tứ chiếng, tên chơi bời thuộc hàng điển hình. Abraham Lincoln trước khi thành vĩ nhân của Hoa-kỳ và được nhiều người coi là bực đại đức, chắc bạn biết, đã có một dĩ vãng không hay gì lắm. Chính cái phần tinh thần do công phu luyện đức mà con người gia nhập vào vốn tâm tính tự nhiên của mình mới là phần đáng kể khi bàn về giá trị con người. Ai có chí khí hơn ai, là có phần tinh hoa đó nhiều hơn kẻ ấy. Tôi vẫn biết có độc-giả cho rằng giá trị một đời người rất có thể căn cứ vào nhơn đức, vào chỗ nên thánh chớ không chỉ căn cứ trên chí khí. Không thiếu gì người hay coi chí khí với việc nên thánh là hai việc khác nhau. Quan niệm đó nếu không hoàn toàn sai lầm thì cũng không đúng lắm. Nên thánh là gì nếu không phải là chiến đấu với tình dục, bắt phần hạ của con người vâng phục linh hồn, là luyện đức. Mà không phải luyện đức trong một sớm một chiều. Ai muốn nên thánh phải dày công diệt dục, tiêu trừ tật xấu. Sự cố gắng triền miên để tự thiện hóa ấy là con đẻ của ý chí, là chí khí rồi chớ gì nữa. Louis Ronzie nói : « Chí khí là cái gì bền bỉ, cái gì chống nghịch lại ». Trên đường nên thánh cũng như trên đường làm người, người chí khí là người luôn làm nghịch với những huấn lệnh của con người hạ trong mình để vươn tới lý tưởng tốt đẹp của mình, có chí khí dĩ nhiên không hẳn là thánh nhưng là thánh tất nhiên phải có chí khí.

Đánh máy : mopie, minhf@yahoo, patimiha, thao nguyen, chip_mars, ganbunma, linhtt, lovelysnake289, kimduyen, blacktulip161, thuannguyen1088 Kiểm tra chính tả : Nguyễn Văn Ninh, Trần Khang, Nguyễn Thị Thủy, Đỗ Thị Thuỳ Trang, Hoàng Thị Trang, Trần Thị Kim Duyên, Trần Trung Hiếu, Nguyễn Tuấn Vinh, Dương Nhật Xuân, Trần Khánh Hoàng, Hoàng Huệ Anh, Vũ Thị Xuân Hương, Nguyễn Thị Thùy Dương, Nguyễn Thị Nhi, Đỗ Thúy Nhi, Nguyễn Tuấn Anh
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.