Người Chí Khí

Lượt đọc: 1376 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
9. Nhưng Ý Chí Rèn Luyện Được Không ?

❊ ❊ ❊

Đọc chúng tôi ở trên, chắc bạn quyết-tin rằng đời mình phải có một ý chí trui rèn già dặn. Nhưng có lẽ bạn phân vân tự hỏi : « Không biết ý chí có rèn luyện được không ? ». Trước hết chúng ta nên xa lánh những quan niệm sai lầm về sự rèn luyện ý chí.

Có người bảo không cần tập ý muốn làm gì, cứ vâng lời thầy giáo ngoan ngoãn, cứ giữ kỷ luật nhà trường, cứ say mê tôn giáo thì tự nhiên có ý chí mạnh mẽ. Đó là một quan niệm ngây thơ. Vâng lời thầy giáo, giữ kỷ luật nhà trường, phụng sự tôn giáo vẫn là những phương thế hay nếu biết áp dụng, để có nhiều nghị lực. Nhưng chỉ dùng những phương thế ấy mà không ý thức sự cần thiết của ý chí, không mỗi ngày nỗ lực thao luyện nó theo một chương trình nhứt định thì làm sao có một ý chí đanh thép được. Chúng tôi có quen một giám đốc của một cơ quan giáo dục nọ, nhơn đức lắm, thông thái lắm, nhưng không biết tại sao ông rất oán ghét việc rèn luyện ý chí. Trong đám học sinh của ông ai thích tự luyện tinh thần anh dũng, ông lườm lườm mắt, mỉa mai và lúc nào cũng sẵn sàng kiếm chuyện gây gổ. Có nhiều học sinh nhờ ông mua sách về giáo dục, ông ó rầy, đe dọa, và cho phần nhiều những sách viết về môn nầy đều nói láo, nói xàm. Không biết phải tại ông oán ghét sự rèn luyện ý chí mà tánh tình ông cau có, nóng nảy chăng. Chúng tôi hồ nghi lắm. Ông thì tốt bụng thiệt, nhưng rất nóng tính, thích mỉa mai, hay mắc mỏ. Rất có thể vì nghèo ý chí do đó kém năng lực tự chủ nên ông khó bề sống êm dịu, quảng đại. Hiện giờ trong nhiều học đường có biết bao nhiêu nhà giáo dục chủ trương sai lầm như ông giám đốc nầy. Họ đơn giản tin rằng tự nhiên theo thời gian con người có ý chí như có da có thịt.

Mà có phải dễ dàng vậy đâu. Nếu quả quan niệm trên nầy đúng thì thế giới gồm đa số những Nã-phá-Luân, những Biô XI. Nhưng sự thực chua chát hơn nhiều. Trong bất cứ xã hội nào, những phần tử nghèo ý chí bao giờ cũng chiếm số đông và kẻ cương quyết thì ngược lại. Ai cũng chịu rằng phần đông con người có thể có ý chí gang thép. Nói có thể nên hiểu là phải có sự rèn luyện. Tạo Hóa gieo trong mỗi tâm hồn cái mầm Muốn. Mầm ấy chứa khả năng phát triển, nếu con người chịu khó vun quén, tài bồi. Thánh Jérôme nói về người công giáo : « Người ta trở thành Kytô nhân (chrétien) chớ không tự nhiên sinh ra là Kytô nhân ». Chúng ta có thể nói : « Chúng ta trở thành những đầu óc anh dũng chớ không lọt lòng mẹ là đã anh dũng hay tự nhiên nên anh dũng ». Cổ nhân cũng nói « Trở nên người chứ không phải tự nhiên nên người : Homo fit non est ». Nói trở thành tức là nói một giai đoạn nào đó chúng ta rất nghèo ý chí và nhờ chí dục ta nên người cương nghị dần dần.

Quan sát xã hội chúng ta thấy sự thành can đảm là sự kiện hiển nhiên. Bạn biết có nhiều người hồi nhỏ tính tình nhát nhúa như thỏ đế nhưng khi lớn lên can đảm gánh nhiều công việc quan hệ. Ở thời nay như vậy ở thời xưa cũng không khác. Socrate hồi thơ ấu, tính nóng như lửa, ăn nói thô tục, hành động trên bắp gân. Nhưng nhờ tu thân, lúc lão thành có tâm tính mềm dẻo, điềm đạm ảnh hưởng được nhiều đồ đệ, tập nhiều kẻ xấu nên lương thiện, anh dũng như Alcibiade chẳng hạn.

Sự luyện tập ý chí phải là việc có tính chất liên tục, ý chí mới khỏi bị tiêu hao. Nếu một người sau một thời luyện chí, đã khá anh dũng rồi sống bạc nhược, không rèn chí nữa thì chắc chắn họ sẽ nên người nhược chí.

Xét một vài lý do trên, chúng ta phải công bình kết luận rằng muốn có ý chí con người phải luyện chí và luyện chí luôn. Để tâm tính tự nhiên phát triển nhứt định con người dễ dàng té trong các tật xấu, dồi dào thú tính, sống mọi rợ.

Có người chủ trương với Kant rằng tâm tánh của chúng ta có tính chất bất di dịch. Một người khi sinh ra có tâm tánh gì thì cả đời mang nó luôn chớ không giáo dục hay hoàn cảnh xã hội nào hoán cải được. Schopenhauer cũng chủ trương như thế. Theo ông cũng như không ai làm cho chuột yêu mèo được thì không ai làm cho người ích kỷ thành quảng đại được.

Phải chịu rằng những quan niệm nầy có một phần nào không sai sự thật lắm. Mỗi người đều có tánh khí – tánh khí chớ không phải tâm tánh – riêng biệt từ thuở lọt lòng mẹ và mang nó luôn trong bản ngã đến xuống mồ. Tánh khí ấy là tập trung của huyết tộc tính, dân tộc tính, địa phương tính, đẳng cấp tính vv… Nếu phải chia tỷ mỉ những tính khí thì người ta chia ra đảm trấp tính, lâm ba tính, đa sầu tính, đa cơ tính, thần kinh tính, đa huyết tính. Nếu muốn chia cách đơn giản thì người ta phân hai hạng : Hướng nội tính và Hướng ngoại tính. Người nào có do thiên bẩm một thứ tính chất trên nầy, thì cả đời mang nó luôn. Nó có thể bị ảnh hưởng, được giáo luyện nhưng bao giờ cũng giữ bản chất. Vậy chúng ta đừng vội quyết rằng Kant hay Schopenhauer hoàn toàn vô lý. Điều đáng trách trong chủ trương của họ là tuyệt đối cho rằng tính khí con người không thể di dịch chút nào. Đó là điều sai lầm không tha thứ được. Nếu phải đem bằng chứng lịch sử để chứng minh sự ảnh hưởng của giáo dục, thì người ta phải viết một quyển sách dầy. Có vĩ nhân, thánh nhân nào trên đời mà từ lọt lòng mẹ đã mang phú bẩm hoàn toàn về tài ba về đức tánh ? Ai cũng phải chịu cực trừng trị lâu ngày phần hạ của bản ngã mình để có thể thực hiện lý tưởng làm người của mình.

Trong vấn đề luyện chí nhứt định không có vấn đề « Bắt phong trần phải phong trần ». Rất có thể ta mang nhiều mầm xu hướng xấu nhưng ta có thể trở thành người đạo hạnh. Hãy triêm nhiễm tinh thần lạc quan nầy của Thánh Kinh : « Sự khát vọng tùng thuộc bạn và bạn sẽ chế ngự được nó : Sub te erit appetitus tuus, et tu dominaberis illius ». (Génèse IV, 7). Theo kinh nghiệm trong lãnh vực giáo luyện tâm trí, chúng ta thấy « xưa nay nhân định thắng thiên cũng nhiều ». Bạn nên tin tưởng nơi ân sủng cải hóa của Tạo Hóa rồi gia công rèn chí, chắc chắn một ngày nọ bạn sẽ nên người cương quyết khả quan.

Xin bạn vui lòng quẳng đi cho khỏi đầu óc bạn tiếng « không thể được ». Đó là những âm thanh phá hoại, gây bi quan Thánh Phaolồ xưa nói : « Ân sủng của Thiên Chúa với tôi, tôi sẽ làm được tất cả nhờ Đấng củng cố tôi ». Bạn hãy áp dụng tinh thần của câu Thánh Kinh ấy trong đời tự luyện của bạn.

Nếu bạn lưỡng lự, không biết mình thành công không thì xin bạn hãy khách quan « Thử » coi. Lúc sinh tiền Clairépée hay dùng mấy tiếng nầy làm khẩu hiệu cho hành động : « Chúng ta hãy thử ». Bạn chịu khó thử đi xem kết quả thế nào. Điều chúng tôi xin gắt bạn là khi luyện chí bạn hãy muốn có ý chí. Đó là điều kiện tất tu. Có thứ muốn đó rồi thì mọi trở lực đều phải tiêu tan. Léonard de Vinci quyết : « Mọi chướng ngại vật đều bị phá hủy bởi ý chí ».

Ý lực để tự ám thị : Có ý chí là có tất cả, không ý chí, đời là đời bỏ đi (Toát-yếu)

Mời bạn đọc thêm : Volonté của Paul Nyssens – Librairie de culture humaine – 129, Rue Froissart. Bruxelles.

Đánh máy : mopie, minhf@yahoo, patimiha, thao nguyen, chip_mars, ganbunma, linhtt, lovelysnake289, kimduyen, blacktulip161, thuannguyen1088 Kiểm tra chính tả : Nguyễn Văn Ninh, Trần Khang, Nguyễn Thị Thủy, Đỗ Thị Thuỳ Trang, Hoàng Thị Trang, Trần Thị Kim Duyên, Trần Trung Hiếu, Nguyễn Tuấn Vinh, Dương Nhật Xuân, Trần Khánh Hoàng, Hoàng Huệ Anh, Vũ Thị Xuân Hương, Nguyễn Thị Thùy Dương, Nguyễn Thị Nhi, Đỗ Thúy Nhi, Nguyễn Tuấn Anh
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.