Người Chí Khí

Lượt đọc: 1376 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
5. Phạm Vi Hoạt Động Của Tập Quán Muốn

❊ ❊ ❊

Bạn đã biết có thể tạo những tập quán muốn. Bây giờ chắc bạn hỏi đâu là phạm vi hoạt động của nó ? Giải đáp câu hỏi nầy chỉ là rút một vài kết luận chánh của những điều chúng ta nghiên cứu ở trên. Trong khi tìm hiểu bản chất của tập quán, cách riêng tập quán muốn, bạn nhận thấy chỉ có sinh vật mới có thể có tập quán, sự sống khi thích nghi làm cho cơ thể hoạt động theo một chìu nào đó để có tập quán, tập quán là con đẻ của những tái tác, của những sự hoạt động thuộc thần kinh nguyên và bắp thịt. Trong các sinh vật, con người là dễ có tập quán và có nhiều hơn cả vì con người có ý tưởng mà ý tưởng ảnh hưởng cơ thể, ý tưởng làm nẩy sinh ý thức nên tập quán mau thành hình, có sự sâu đậm. Do những nhận xét đó tự nhiên bạn thấy phạm vi hoạt động của tập quán muốn dễ dàng. Tập quán muốn có thể thành hình ở đâu có sự hoạt động của đường gân thớ thịt, ở đâu có ý thức. Nói ở đâu có ý thức chỉ muốn nói ý thức giúp cho tập quán mau tinh tế chớ không có ý bảo khi có tập quán việc làm có ý thức. Tưởng không ai có ý nghĩ sau nầy bởi lẽ đơn sơ là bao giờ tập quán cũng làm cho con người giảm ý thức khi hoạt động. Những nỗi vui niềm khổ mà tâm hồn, thân thể ta gặp và có ý thức khi mới làm công việc gì dần dần bớt đi theo sự lớn lên của tập quán. Tập quán khi lớn lên có khả năng chịu đựng những cảm xúc hay những khó nhọc và làm cho ta hoạt động cách máy móc. Một nhà sư thoạt tiên học kinh niệm Phật còn nhớ từng tiếng để đọc nhưng rồi thời gian ông đọc như máy nói vì tập quán giúp ông. Nói như vậy không có chủ trương một điều gì làm tổn hại tinh thần của việc đọc kinh bằng miệng. Giá trị luân lý nằm ở chỗ một nhà sư hay một bà xơ chú ý điều mình đọc, hiểu nghĩa điều mình đọc chớ không nằm ở chỗ những âm thanh họ đọc thao thao.

Vấn đề phải để ý là sự lanh lẹ của gân thịt nơi miệng các bực ấy làm cho họ đọc hay tụng kinh lanh lẹ. Nếu họ muốn có công với Đấng thiêng liêng thì họ phải quan tâm đến điều họ thốt ra. Nhưng đây là câu chuyện khác, ngoài phạm vi hoạt động của tập quán. Đối với việc tư tưởng, việc muốn, tập quán cũng có phạm vi hoạt động riêng. Nó chỉ giúp chúng ta tư tưởng hay ước muốn bằng cách « quây » guồng máy thần kinh nguyên và các bắp thịt của thân thể chớ không cung cấp sự ý thức về điều mình tưởng hay muốn vì sự ý thức nầy ở ngoài sự kiểm soát của nó. Trong một chương sau chúng tôi sẽ bàn rộng việc ý thức ấy vì chính nó làm cho tác động của ta không những là tác động nhân sinh (acte humain). Chúng ta chỉ cần nhớ rằng nhờ tập quán mà ta muốn dễ dàng, ta muốn trong sự xô đẩy của các lực lượng gân thịt. A. Eymien nói : « thú vật không cần tập quán cho lắm ». Chí lý. Thú vật có bản năng, bản năng của nó tự nhiên đẩy nó sống động đúng luật tự nhiên mà Tạo Hóa sắp đặt cho nó. Còn con người, một hữu thể vừa có bản năng vừa có tâm hồn. Một mặt bản năng người không phải hoàn toàn ác nhưng tự nhiên xô đẩy con người làm bậy, thỉnh thoảng ngụy loạn với tâm hồn, mặt khác tâm thần không hoạt động độc lập mà cậy nhờ bản năng. Như vậy tập quán tốt tức là sự hoạt động tinh khôn, đúng đắn của bản năng rất cần cho con người. Theo W. James chúng ta càng cậy nhờ sự tự động của thân thể trong những việc nhỏ nhặt của đời ta thì ta càng giúp những trí năng của ta tự chủ và tự động. Cậy nhờ đây phải hiểu là cậy nhờ theo sự giáo dục chính đáng về cảm giác chớ không phải buông mình làm mồi cho bản năng.

Trong một bài diễn văn tại Đại Chủng-viện Xuân-Bích tại Thị-Nghè (Saigon) năm 1956, cha Sảng Đình Nguyễn-văn-Thích giảng viên hán văn của trường đại học Văn Khoa Việt-Nam có nhấn mạnh sự cần thiết của giáo dục (éducation des sens) trong việc giáo dục con người. Cha có lý. Đời người muốn có giá trị phải thực hiện những ý định cao cả của mình mà cho đặng thực hiện các ý định ấy không phải chúng ta chỉ muốn, chỉ có những ý tưởng thuần lý thuyết. Phải cần nhờ thân thể, nghĩa là sự hoạt động của ngũ quan, của các bắp thịt làn gân thể hiện cho. Nếu bạn không tin chúng tôi thì ít ra bạn tin A. EYMIEN một nhà giáo dục đầy thẩm quyền : chúng tôi xin mượn ba tấc lưỡi của ngài để kết luận chương nầy : « Cách sống, ăn mặc, đi đứng, ra điệu bộ, nói, viết, sự tinh xảo trong công nghệ hay nghề nghiệp, những môn thể thao, nghệ thuật, phép xã giao, thuật xử thế, sự hội ý, ký ức, văn thể, sự thông thạo các ngôn ngữ, sử ký, luật khoa, y khoa, các khoa học, sự nhu nhược và sự tự chủ, sự lười biếng và lao công, sự trụy lạc và thanh khiết, sự đê hèn và tâm tình danh dự, kiêu ngạo và khiêm tốn, tính hà tiện và hào phóng, tật ích kỷ và đức hy sinh, các tật xấu và các nhơn đức, kể cả sự thánh thiện nữa đều là những Tập Quán » [1].

Ý lực để tự ám thị : Lỗi lầm cá biệt không đáng sợ bằng tập quán xấu. Có tập quán xấu muốn trừ phải luyện tập quán tốt. (Toát yếu)

Mời bạn đọc thêm : Esquisse de la théorie de l’hérédité humaine et de l’hymène de la race – 2 vol par Baur-Ficher-Lenz Munich, 1927.

❀ ❀ ❀

[1] A. Eymien – L’Art de Vouloir – 208, 209.

Đánh máy : mopie, minhf@yahoo, patimiha, thao nguyen, chip_mars, ganbunma, linhtt, lovelysnake289, kimduyen, blacktulip161, thuannguyen1088 Kiểm tra chính tả : Nguyễn Văn Ninh, Trần Khang, Nguyễn Thị Thủy, Đỗ Thị Thuỳ Trang, Hoàng Thị Trang, Trần Thị Kim Duyên, Trần Trung Hiếu, Nguyễn Tuấn Vinh, Dương Nhật Xuân, Trần Khánh Hoàng, Hoàng Huệ Anh, Vũ Thị Xuân Hương, Nguyễn Thị Thùy Dương, Nguyễn Thị Nhi, Đỗ Thúy Nhi, Nguyễn Tuấn Anh
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.