Người Chí Khí

Lượt đọc: 1376 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
1. Ý Chí Cũng Mắc Bệnh

❊ ❊ ❊

Phần xác hay mắc bệnh. Phần hồn hay nói rõ rệt hơn là ý chí cũng không khác, cũng mắc những chứng bệnh riêng ta cần biết để tiêu trừ. Nguyên nhân của bệnh mất ý chí hay kém nghị lực phần lớn do thiếu giáo dục về ý chí, mà phần không nhỏ do sự phát tiết không điều hoà của những hạch có hệ đến ý chí.

Kém ý chí vì thiếu giáo dục.

Một sự kiện nầy mà chúng tôi tin chắc bạn đã nhận xét trong nhiều cơ quan giáo dục. Là nhiều nhà giáo dục không để ý giáo luyện từng kẻ dưới mà chỉ giáo luyện đoàn thể cách chung vậy.

Thay vì tìm hiểu từng tâm hồn, cộng tác với kẻ dưới để phát triển những mầm mộng đức tánh của họ, tiêu trừ những tật xấu hay đề phòng những xu hướng không hay họ có thể gặp, nhà giáo dục thì lo buông ra những lời khuyên tổng quát. Bởi có quan niệm sai lầm ấy về giáo dục nên trong nhiều gia đình, học đường có bao nhiêu là tâm hồn « cha mẹ sinh sao lớn lên y nguyên vậy ». Họ núp dưới bóng của đoàn thể, trước mặt nhà giáo dục thì họ xếp mình vào vỏ cứng bản ngã nên nhà giáo dục có biết chân ngã của họ ra sao. Riêng về phương diện ý chí, họ là người nhược chí, nhu thuận, dục tốc hay đa nghi, nhà giáo dục không biết gì cả. Có nhà giáo dục lại vị nể kẻ dưới, kính trọng sai lầm kẻ có thiện cảm với mình hay vì kẻ dưới học hành, tu trì lâu quá trong cơ quan giáo dục của mình nên không dám khiển trách những khuyết điểm về ý chí của họ. Một triết gia nọ nói giáo dục là chuẩn bị con người ra cuộc đời mà không biết nhiều nhà giáo dục thi hành phận sự cách ấy có phải là chuẩn bị con trẻ ra đời hay không ? hay là khiến họ thành những nạn nhân của cuộc đời cầu chí, tranh đấu.

Một điều bạn nên để ý nữa về sự thiếu giáo dục của ý chí. Những người có phận sự đào luyện con trẻ không quan tâm cho đủ việc Giáo Dục nên việc chí dục không thành công. Tại sao thế ? Chúng tôi vẫn biết ý chí là quan năng tinh thần nhưng trong khi hoạt động nó tuỳ tùng rất nhiều ở giác quan. Một ý định do ý chí phát ra cho được diễn lộ thành ngôn ngữ, hành vi, thái độ phải nhờ những bắp thịt, lằn gân của thể xác. Nếu ngay từ tuổi măng non con trẻ thiếu giáo dục, có những tập quán xấu về sự cảm giác, về sự chuyển động bằng cơ thể thì khi lớn lên nhiều lần thân xác cũng không trung thành thực hiện mệnh lệnh của ý chí. Có nhiều người khi lớn muốn thinh lặng, thấy đức điềm đạm là cần, nhưng đụng một nguyên do nào thì miệng bắt nói tía lia, tay chơn múa nhảy. Nhiều lần họ cố gắng kiềm hãm sự xung động để hành động có ý thức theo sự điều khiển của ý chí nhưng phải vất vả lắm và lắm lúc không tự chủ đủ. Có người khác lúc thành nhơn muốn sống trong sạch, thấy đức thiết bạch là bông hoa của tâm hồn nhưng vì lúc nhỏ có tật thủ dâm, có thói quen tìm những hình loã thân để ngắm, có tập quán tưởng tượng những cảnh trăng hoa. Họ phải tranh đấu kịch liệt lắm mới mong thắng nổi sự nghiêng chiều xấu của con người họ. Giáo dục là việc cần thiết để cho chí dục thành công nhưng có mấy nhà giáo dục để ý đâu. Thường trong gia đình cha mẹ lo nuôi con cái mạnh khoẻ, mập béo rồi dạy sơ sơ chút ít luân lý gì đó thôi. Hy vọng nhà trường. Đến trường con trẻ cũng bị thiếu dạy nốt về giáo dục. Người ta lo dồn vào óc con trẻ những môn về trí dục để nó sau nầy giựt những cấp bằng. Khi ra khỏi trường ai muốn tự rèn luyện về tâm đức thì lo lấy cho mình. Nhưng chừng ấy mỗi người có để ý đến điều đó không, rồi khi để ý liệu có rảnh trí để thực hiện điều mình muốn không ?

Có khi nhà giáo dục làm cho kẻ dưới biến thành cái máy, tạo họ nên những người phụ nhược, gàn dở. Có nhiều cha mẹ ác tợ lý hình. Ngày kia hai đứa con của vua Clovie đệ nhị phản nghịch cùng mẹ chúng là bà Bathilde. Nhà vua cho lệnh đốt tay chơn chúng đến phỏng rồi bắt chúng xuống tàu thả dọc con sông Sen.

Có lần chúng tôi mục kích một cuộc trị con rùng rợn. Một bà lão nọ túm đầu con gái mình, rẽ tóc ra buộc vào cột nhà rồi lấy lửa thui hai chơn. Em gái ấy bị đốt vừa nhảy vừa kêu trời. Những lối sửa phạt trên nầy không phải là dạy con mà là trả thù, là làm tổn hại nhân vị của chúng, uy hiếp ý chí của chúng làm cho chúng nên những người bạc ác.

Đọc tiểu sử Luther người ta thấy có ngày lúc còn nhỏ ông bị thầy giáo đánh đến 15 lần. Về sau khi lớn lên tâm hồn Luther một phần lớn vì ảnh hưởng của lối giáo dục khủng bố, hay sợ sệt hay bối rối.

Nói đến nền giáo dục cổ thời ở nước ta, có người không tiếc lời để kết án nó là khắc nghiệt. Lời kết án không phải là không có lý đâu. Nhà giáo dục ngày xưa hình như không coi kẻ dưới là những nhân vị. Họ bất kể tự do của những người nầy. Nói chuyện với người lớn con trẻ phải khoanh tay lại, ra vẻ cóm róm, nói rất ít và nói bằng những lời khách sáo tỏ ra sự tôn kính bực trên trước như thần thánh. Đi đứng ngồi ăn với người lớn là một cực hình. Người lớn ngồi hết rồi đứa trẻ mới được ngồi, ngồi rón rén thôi nhé, ngồi mà có vẻ tự do một chút có thể bị cha mẹ hự hẹ hay khi xong bữa sẽ bị đòn. Lúc ăn phải ngó xuống, đang ăn mà uống thì bị ó liền, ăn mà ợ thì khó khỏi bạt tai, ăn rồi so đũa cho bằng để lên chén, rón rén ra lu uống nước.

Còn cái nạn hầu trà và quạt hơi nữa. Ông nội nằm dài trên ván gỗ, dựa gối vừa uống chè vừa kéo thuốc lào và bàn đủ thứ đạo lý thánh hiền. Cháu hết làm điếu đến châm trà và xong hai việc nầy thì phải quạt « cầm canh ». Bạn hãy nghe Nguyễn-Hiến-Lê thuật : « Hồi nhỏ đã bao lần tôi phải dựa cột hằng giờ để hầu điếu đóm mỗi khi ba tôi tiếp một ông khách quý. Chân muốn tê, mắt muốn díp lại mà vẫn ráng ngoan ngoãn nghe các cụ bàn bạc về kinh sử, không dám lộ một vẻ gì là khó chịu. Mỗi lần nghe ba tôi hạ lệnh : « thôi cho ra sân chơi » tôi thấy như có cờ bay trong bụng ». [1]. Cảnh khổ nầy của tác giả « Rèn nghị lực để lập thân » biết bao người có tuổi ở xứ ta đã chịu.

Lối giáo dục nghiêm khắc theo tinh thần Khổng Mạnh phải chịu có chổ hay là nó đào luyện cho nhiều người có phẩm cách cao thượng, nhưng phải công bình nói thẳng rằng nó cũng làm cho nhiều người quên mất mình là nhân vị, quên mình có tự do, làm cho tuổi trẻ không phát triển đầy đủ óc sáng kiến, lối sống tự nhiên của cá tính. Nhiều người ngày nay trách móc lối giáo dục thời xưa là lối giáo dục dồn gối : các cụ bắt học trò nuốt trộng hết pho kinh nầy đến bộ sử kia, làm cho những ai lúc chuẩn bị đi thi phải mệt óc, tổn sức, kiệt quệ trí lực, có thể là người rất thông thái nhưng nghèo kém nghị lực. Có lý. Nhưng lối giáo dục ngày nay có khác gì lối giáo dục xưa lắm đâu. Ngày nay trong chương trình tú tài người ta để giành cho học sinh những tứ thư nghĩa kinh mới, tức nào hình học, đại số học, sử địa ngoại quốc, học sinh phải dồn như dồn gối vào đầu trước khi ra trước mặt giám khảo. Hồi lúc còn trên ghế trung học chúng tôi có nhiều bạn ở ký túc xá. ban đêm quá chín giờ nhà trường tắt đèn, trốn vào cầu tiêu vặn đèn lên học đến 12 giờ khuya. Có nhiều bạn phải mua thuốc kích thích thần kinh để làm mất ngủ hầu « gạo » suốt sáng. Nhiều bạn mệt lả đi, óc rối loạn phải kiếm thuốc an thần. Thi xong ai nấy mất mấy kí-lô. Thì ra các sinh viên ngày nay không khác các cụ cống cụ nghè xưa lắm hả bạn ? Mà có lẽ ngày xưa nhờ ảnh hưởng của học thuyết thánh hiền nhứt là của Khổng Tử, Lão Tử các cụ dù nỗ lực nuốt sách vẫn giữ tâm hồn điềm đạm, điều đó giúp ý chí ít bị hao tổn và hoạt động khá điều hòa. Ngày nay ở nhà trường hình như người ta ít quan tâm việc luyện đức nên rất e có nhiều thí sinh trong những mùa thi phải bị tổn thần mà không đủ nghị lực để giữ sự quân bình nội tâm và ý chí mất đi không ít khả năng tự quyết. Một bịnh dịch nữa của nền giáo dục ở thế kỷ nầy là người ta hiểu sai quan niệm tự do. Có nhiều cha mẹ, thầy giáo để kẻ dưới của mình muốn làm gì thì làm và hai bên đều viện lý là phải trọng tự do. Nếu chúng tôi không lầm thì hình như hai chữ tự do có kẻ hiểu là phóng đãng. Ở ngưỡng cửa gia đình nhiều cha mẹ cưng con cách thiếu khôn ngoan. Đứa bé hễ đòi bú là cho bú, đòi uống là cho uống, bắt cõng là cõng, sai hết bà mẹ đến ông cha, khiến hết cô chị đến con em. Đã hơn một lần chúng tôi nói con nít rất độc tài. Chúng không độc tài kiểu Staline hay Hitler nhưng vẫn độc tài đặc biệt. Tuổi của chúng là tuổi chuyên làm nô lệ cho thú tính, cho bản năng. Không có đặt vấn đề xử dụng lý trí với chúng. Bản năng của chúng thúc đẩy chúng đòi hỏi cái gì thì như cái máy, một thứ máy thịt xương, chúng ra lệnh cho người thân làm thỏa mãn điều chúng yêu cầu. Chúng không bao giờ có ý nghĩ nhẫn nhịn nên hễ « huấn lệnh » đòi bú, đòi bồng của chúng không hay chưa được thực hiện thì tức tốc chúng ra cho người lớn một « hình phạt » bằng cách chúng nhăn mặt, khóc la, nằm vạ. Chúng không khác gì thú vật lúc nào cũng ngoan ngoãn làm tay sai cho thú tính vậy mà nhiều cha mẹ không thấy tai hại ấy lại viện lý là cưng chúng, giúp chúng ngày càng nô lệ hơn. Vẫn hiểu người có trách nhiệm dưỡng nuôi chúng phải lo trả lời những đòi hỏi khẩn thiết của chúng nhưng không nên vì lẽ đó mà chiều chuộng chúng quá lẽ. Nhiều lúc cha mẹ nên làm nghịch ý chúng để tập chúng tự chủ. Sự luyện tập nầy rất có giá trị, tạo cho chúng những tập quán về sau khi khôn lớn chúng tự nhiên thấy dễ dàng cai quản lấy mình.

Ở nhà trường có nhiều nhà giáo dục bất chấp sự phát triển tánh tình của kẻ dưới. Nhiều kẻ vô tình hay hữu ý coi mình là thứ công chức, nhứt là ở trường công, nên chỉ lo việc trí dục cho có lệ, còn bao nhiêu cuộc giao thiệp thầm kín, khả nghi về đường luân lý của kẻ dưới họ không buồn quan tưởng. Ngày nay trong nhiều trường học nam nữ chung chạ có biết bao cuộc tình duyên bất đáng xảy ra mà nhà giáo là kẻ thế quyền phụ huynh có phận sự tìm hiểu để giúp kẻ dưới mình khỏi những cạm bẫy của ái tình, lại không kẻ để ý cho. Chúng tôi biết có nhiều phụ huynh sáng suốt thấy nỗi nguy hiểm cho tương lai con em mình ở nhiều học đường nhưng vì mảnh bằng, vì danh dự của gia môn nên buộc lòng để chúng đến trường một mặt bổ dưỡng trí não một mặt phá hoại lương tâm và thu trữ tội lỗi.

Bởi quan niệm sai lầm về giáo dục như vậy nên người ta không lạ gì xã hội hiện thời của chúng ta có không ít người thông thái thì thật thông thái nhưng không xứng đáng chút gì với địa vị xã hội của họ, có không ít nhà trí thức mang đời tư ô uế và trong cách giao thiệp nhiều khi thua hẳn một em bé mục đồng.

❀ ❀ ❀

[1] Nguyễn-Hiến-Lê, Rèn nghị lực để lập thân, Nhà xuất bản Nguyễn-Hiến-Lê – trg 27.

Đánh máy : mopie, minhf@yahoo, patimiha, thao nguyen, chip_mars, ganbunma, linhtt, lovelysnake289, kimduyen, blacktulip161, thuannguyen1088 Kiểm tra chính tả : Nguyễn Văn Ninh, Trần Khang, Nguyễn Thị Thủy, Đỗ Thị Thuỳ Trang, Hoàng Thị Trang, Trần Thị Kim Duyên, Trần Trung Hiếu, Nguyễn Tuấn Vinh, Dương Nhật Xuân, Trần Khánh Hoàng, Hoàng Huệ Anh, Vũ Thị Xuân Hương, Nguyễn Thị Thùy Dương, Nguyễn Thị Nhi, Đỗ Thúy Nhi, Nguyễn Tuấn Anh
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.