Người Chí Khí

Lượt đọc: 1376 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
4. Những Đức Căn Bản Để Tốc Đắc Hành

❊ ❊ ❊

1) Kiên tâm. – Có lần Cha Gastine, Giám Đốc Đại Chủng Viện Xuân-Bích ở Việt-Nam nói với chúng tôi bằng một giọng đầy kinh nghiệm của một bực trí thức và đạo hạnh : « Chỉ có những người luôn cố gắng mới xứng đáng làm linh mục » Bạn vẫn có lý như người để nói : « Chỉ có kẻ kiên tâm mới nên người và làm được những việc hữu ích cho đời ». Trong số danh nhân và thánh nhân của thế giới, nếu chúng ta không lầm thì những người khi sinh ra có thiên tài hay bản tánh tuyệt hảo ít lắm. Hình như không có. Chúng tôi không biết có ai ? Bạn biết xin chỉ dùm. Phần đông họ là những người nên gương muôn thuở nhờ tiếng tăm. Và phần đông là chúng ta có đầu óc trung bình, nếu muốn đời mình khỏi là đời bỏ đi thì phải làm sao ? Nếu không dùng kiên tâm.

Thời gian làm nên nhiều việc ngoài sức tưởng tượng của ta, bạn để ý nó : Mỏ than nào lâu đời nhứt, than tốt nhứt. Cũng vậy cây nào lâu lớn nhứt, thớ thịt chắc nhứt. Cây sung, ngái, trứng cá lớn như bong bóng thổi. Nhưng thân nó thế nào bạn biết dư. Còn sao, gõ, căm xe toàn là những cây chậm lớn, nhưng dùng đóng ghe, làm cửa hay cột thì rất có hạng. Học địa lý chắc bạn đâu quên sức cào cấu của nước, sức gặm khoét của gió. Mặt đất bị thay đổi nhiều bởi sức làm việc lâu dài mà có hiệu quả của hai thứ ấy.

Trong RÈN NHÂN CÁCH chúng tôi đã dẫn cho bạn những công trình mà nhiều danh nhân dùng kiên tâm để làm nên. Ở đây bạn không cần biết thêm nhiều. Bạn chỉ nhớ vài gương đặc biệt. Giêsu trước khi nhả những lời vàng ngọc mà các môn đồ chép lại trong Phúc Âm đã thầm lặng sống và suy tưởng trong 30 mươi năm. Chuẩn bị 30 năm để nói trong 3 năm. Bọn phàm chúng ta ở trường trung học mấy năm ? Đại học bao lâu ? Cao lắm 15 năm rồi phải ? Ra vật lộn với đời... Chúng ta hay nói bậy cũng không lạ lắm.

Lời khẩu truyền cho biết rằng Homère đui, nên phải trong nhiều năm đọc miệng Iliade và Odyssée cho đồ đệ chép lại. Mù lòa mà nhẫn nại. Sáng tác những tuyệt phẩm ấy quả có chí vào bực thầy.

Tượng Môisen, một điêu khắc phẩm tuyệt mỹ của Michel Ange trước khi được trưng bày ở Đại Giáo Đường Phêrô ở Rôma đã từng nằm trong sở điêu khắc của nghệ sĩ này 40 năm.

Theo J. Payot thì Goethe chuẩn bị viết Faust trong 30 năm.

Ở Aboukir, Napoléon thua một trận ốc nhục nên liền hỏi Desaix : Bây giờ mấy giờ ? – Desaix tâu : Thưa Hoàng thượng 3 giờ. – Napoléon quyết : Đủ giờ để ta tác chiến lại và để ta chiến thắng.

Cha Phêrô Ngộ cho chúng tôi biết có một giáo sư ở trường Đại Học Louvain để 20 mươi năm trời soạn một bộ sách Triết lý nhưng bản thảo bị một toán lính Đức trong trận giặc Đức-Pháp vừa rồi đốt ra tro. Tác giả bộ sách xấu số ấy buồn lắm nhưng khởi sự viết lại.

Có người hỏi Alfiéri, thi hào người Ý, nhờ đâu ông có thi nghiệp vĩ đại. Ông nói : « Volle, sempre volle, formissirna monte volle : Tôi muốn, tôi muốn luôn, tôi muốn đanh thép ».

Những người đa tài như vậy muốn đến bến thành công còn cầu nhờ con thuyền kiên chí huống hồ chúng ta. Nếu bạn chưa thuộc lòng câu nầy của René Bazin thì ít nữa hãy đọc 5 lần : « Bạn đừng sợ thất bại. Thất bại lần thứ nhất tối cần vì nó luyện chí. Thất bại lần thứ hai hữu ích. Nếu thất bại lần thứ ba mà bạn trỗi dậy thì bạn là con người, bạn là quả nho ngon nhứt vì nó chín trên đá sỏi » [1].

Kiên tâm, một đức chúng ta chịu là tối hệ để làm việc có hiệu năng, nhưng làm sao có nó. Trong cuốn POUR ETRE MAITRE CHEZ SOI (Spes) J. De Courbetive chỉ 6 bí quyết đáng theo nầy :

a) Làm việc luôn – có một lý tưởng, sắp chương trình hoạt động kỹ lưỡng rồi bạn cứ nỗ lực làm việc. Thời giờ mất đi vì lao công bao giờ cũng còn lợi ở những kết quả của lao công. Bạn hãy cương quyết dùng suốt đời sống mình để làm việc vì những mục đích cao thượng.

b) Trung tín với kỷ luật của đời sống cá nhân mình. Trước khi lập chương trình, nên suy nghĩ cẩn thận. Chương trình đã được hoạch định xong, phải được thi hành cho hoàn tất, không được vì lý do bất động nào mà cẩu thả hay bỏ qua.

c) Ngón thần của kiên tâm là : Khởi sự lại.

d) Việc gì đã quyết định thực hiện thì phải bắt mình làm cho xong. Cho đặng vậy đừng mang tật bắt cá hai tay khi hoạt dộng. Giữ nhặt đức mà chúng ta sẽ bàn dưới đây : Đức CHUYÊN TÂM.

e) Sống đầy đủ hiện tại. Chuẩn bị tương lai bằng cách xây dựng đầy đủ cảnh sống ta đang có bây giờ.

f) Đừng nản chí vì đã bị thất bại. Hãy lợi dụng thất bại để xây thành công. Đời là một cuộc cố gắng và hướng thượng liên tục.

2) Đức mềm dẻo. – Trong RÈN NHÂN CÁCH chúng tôi nói đức NHU là bí quyết để đào luyện cá tính đáng phục. Đức ấy cũng là phương thế hiệu nghiệm để tốc đắc hành. NGười ôn nhu là người trung thành với quyết định của mình, dùng lý trí tìm mọi phương thế lương thiện thắng các chướng ngại vật để đạt chí. Đã đành họ không vụng dại đem cái thô bạo ra để thất bại như người nông cộc, mà họ không câu nệ như hạng cứng đầu. Hạng người nầy cũng có một phần nghị lực nhưng nghị lực đượm màu sắc dã man của bản năng. Muốn đi đến một địa điểm nọ, dọc đường gặp núi sông cản trở họ bực tức ở mãi dưới chân núi hay bờ sông than thân, oán trách số phận, chớ không tìm cách nào khôn ngoan để thể hiện ý muốn, ở trường hợp của họ, người mềm dẻo tìm cách thắng trở lực theo sự chỉ dẫn của trí khôn. Họ không lòn cúi cách đê hèn đối với kẻ làm hại họ. Có khi họ tránh xa ác nhân, có khi đối đầu bằng thuật đắc nhân tâm và trên đường lý tưởng nếu trực tiến không được thì gián tiến, có khi cần thua người tiểu cuộc họ sẵn lòng và như vậy để thắng đại cuộc.

3) Đức thành thực. – Chúng tôi đồng ý với bạn những người có tâm hồn cáo già đa ngôn hay tỏ những thái độ bịp đời, chuyên nói dối, có nghệ thuật gian tham, buôn bán khéo lường nhưng tráo đấu, giao du với bè bạn giựt quán quân về âm mưu phần đông thành công trên đời chớ không phải không nhưng sự thành công của họ không có gì đảm bảo hết. Dễ hiểu quá vì giá mà họ gạt được hết mọi người họ giao tiếp đi họ không thể gạt các kẻ nầy nhiều lần. Trong RÈN NHÂN CÁCH, chúng ta đã nói dầu ta khéo che đậy mánh lới xảo trá của ta đến đâu, sau cùng « chất chồn » trong con người giả dối của chúng ta sẽ bị thân nhân lột mặt ra. Vậy chúng ta thấy hay nhứt mà cũng chắc chắn nhứt để thành công là thành thực. Đối với bè bạn, với những kẻ ta cộng tác, cứ ăn nói xử tiếng đơn sơ. Khi cần nói, nói đúng như mình tưởng. Gớm tật đa ngôn nịnh hót, nói qua nói lại nói tráo nói trở như gớm mủ cùi. Thận trọng riêng trong vấn đề tiền bạc, chẳng những thành thật thi hành đức bác ái đối với người cộng sự với mình mà còn thành thật thi hành đức công bằng đối với họ. Cái câu « ăn cho buôn so » cũng nên lấy làm châm ngôn.

Sau hết đức thành thật cần được biểu lộ trong lời hứa. Chúng tôi có một người bạn hứa gặp kẻ khác ngay lúc mà anh định không gặp. Bạn ngạc nhiên tự hỏi sao trên đời có thứ người như vậy ư ? Mà thưa bạn, không phải chỉ có anh bạn của tôi có lời hứa như vậy. Còn bao nhiêu người khác nữa. Họ coi như rơm danh dự của mình và hứa đối với họ là thứ nói xàm. Họ cam kết dễ lắm và bội tín cũng không khó. Là một tín đồ của tốc đắc hành bạn phải cương quyết một lần cho cả đời bao giờ cũng cẩn thận trong khi hứa. Bạn tự nói : « không ai có quyền buộc lời hứa. Song khi tôi tự ý hứa thì dù sao tôi cũng phải giữ lời ». Bạn có mê thích giao du, làm việc cùng những người rành láo, chuyên âm mưu, ghiền đi cửa sau, giỏi « đẩy cây » không ? Không. Thì thiên hạ cũng không mê thích giao du, làm việc cùng bạn, nếu bạn mang những tật xấu ấy.

4) Đức quảng đại. – Chúng tôi có một người em nuôi một con chó. Em tôi vì bận việc học tập ít săn sóc đến chú « Hùm » của nó. Nhưng chị dâu của tôi mỗi chiều súc cơm cá trong một cái tượng to đem đến nhà em tôi để nuôi « chú hùm » của nó. Kết quả là « chú hùm » về nhà chị dâu tôi giữ nhà cho chị rất trung thành. Em tôi buồn. Có lý nhưng cũng đáng kiếp vì muốn dụng vật mà không dưỡng vật. Chúng tôi không dám sánh người với chó, nhưng chúng tôi chắc con người bao giờ cũng thích ai nghĩ đến quyền lợi của mình và dễ dàng phục vụ kẻ ở quảng đại với mình. Định luật ấy hình như bất kể không gian thời gian. Mặt đất thay đổi nhiều nhưng con người thì mãi vị kỷ. Người nào trả lời tánh vị kỷ của thiên hạ sẽ lôi cuốn được thiên hạ theo mình. Tại sao bạn không áp dụng bí quyết quảng đại để đắc lực. Cửa lòng của bạn mở rộng ra như đại dương đi, tha nhân sẽ đến cư trú, giúp đỡ bạn trong tiết điệu vị tha của bạn.

Lòng quảng đại của bạn có thể tỏ ra ở câu chuyện bằng cách đề cập những vấn đề mà người cọng tác với bạn thích. Trong cuốn THE ART OF HANDLING PEOPLE Herbert N. Casson tự thú rằng một hôm nói chuyện André Carnegie ông lầm làm cho vua thép nầy lãnh đạm với câu chuyện của ông vì ông lo bàn về những mỏ sắt ở Oregon là những mỏ Carnegie không có phần hùn để khai thác. Ông liền đề cập ngay những mỏ sắt ở Mesaba, « đế quốc » mà Carnegie làm « vua không mão ». Tức thì ông thấy Carnegie hăng hái nói thao thao với ông. Trong câu chuyện với bất cứ ai bạn giao tiếp bạn nên thành thật chú trọng những điều họ ham thích. Sự chú trọng ấy bạch lộ tâm trạng quảng đại của bạn và tự nhiên mời gọi thiện cảm của tha nhân. Lòng đại độ của bạn nhứt là phải được cụ thể hóa trong những tác vi vị tha. Carlyle khét tiếng là thịnh vượng trong thương trường cũng không làm khác bí quyết nầy. Ông nghiên cứu đòi hỏi của khách hàng, quan tường nhu cầu của kẻ giúp việc và bỏ ra một phần lợi lộc của ông để làm thỏa mãn hai hạng người nầy. Carlyle còn làm như vậy, tại sao muốn đắc lực bạn không biết xử đối « rộng tay » với kẻ khác. Trên đường kinh doanh bạn muốn làm giàu, người khác cũng mê hơi đồng như bạn. Chỉ khi nào bạn rộng lòng lo tưởng quyền lợi của họ họ mới tận tâm giúp bạn thôi. Vậy bí quyết hoàng kim là có tấm lòng rộng rãi đối với cọng sự viên của mình nếu muốn họ cọng tác với mình đắc lực. Phải tính sòng phẳng tiền công của họ đồng thời có thứ tiền riêng để kích thích lòng hy sinh của họ. Làm vậy mà người ta không đổ xô giúp mình sao được.

Trong những khi không phục vụ quyền lợi của họ nhiều thì ít ra bạn cũng nên có một vài cử chỉ tỏ ra bạn mến thích họ, những cử chỉ phát xuất do lòng tốt của một người làm lớn có tinh thần hiệu năng.

Đại tướng Jackson, trong cuộc Nam Bắc phân tranh ở Huê-kỳ, đã thắng bao nhiêu trận lừng lẫy nhờ đâu. Phần lớn nhờ ông biết trọng dụng những thuộc hạ của ông. Lúc các sĩ quan và binh sĩ không đánh giặc, ông đi viếng họ, hỏi thăm về sức khỏe của họ. Khi những kẻ nầy hành quân với ông, ông không bao giờ để họ đi đến mệt lả, thường cho họ nghỉ, giải lao và khuyến khích họ bằng những lời cương quyết mà dường như mật. Chả lạ gì trong cuộc phân tranh ấy ông là người thắng trận nhiều nhứt. Gương của ông có thể soi cho bạn trong nhiều phạm vi hoạt động nếu bạn muốn thành công. Bạn đừng vô tình xử đối với các đồng chí hay thuộc hạ của bạn bằng thái độ buồn thảm, lạnh lạt. Họ khao khát lòng quảng đại của bạn diễn lộ trong những cử chỉ đầy bác ái lắm. Bạn rộng lòng bố thí cho họ những cử chỉ ấy thì dù bỏ mạng với bạn họ cũng vui lòng.

5) Đức can đảm. – Người mình hay nói : « Có phước làm quan, có gan làm giàu. ». Có phước làm quan hay không chúng tôi không biết, nhưng có gan có thể làm giàu mà cũng thành công trong nhiều việc khác. Trong 100 người có trên 50 người mang tật liều hay nhát đảm nhưng trong 100 người không hơn 20 người có đức can đảm. Người ta hay lầm can đảm với người liều. Người làm liều cũng giống ở chỗ người gan là thi hành những việc nguy hiểm, đòi nhiều hy sinh, cố gắng. Nhưng khác người gan đặc biệt ở điểm không suy nghĩ cẩn thận và thiếu hẳn sự lâu bền. Nhiều người lúc thiếu thời hay sợ trùng, sợ đỉa, sợ quỉ sợ ma, lớn lên sợ lập gia đình có vợ con nuôi mệt, sợ có chồng phải làm dâu, muốn làm ăn sợ cụt vốn, mua bán sợ người ta gian lận. Hình như không có cái gì họ không sợ. Bởi mang trong mình bản tính « thỏ đế » đó nên ít khi họ tự mình có sáng kiến và nghị lực bắt tay làm công việc chi đòi nhiều cố gắng. Sự thành công đối với họ bao giờ cũng là ảo tưởng. Chúng tôi có quen một anh chủ xe hơi vốn không bao nhiêu nhưng khi có cuộc tranh đua giựt khách trên con đường Mặc-bắc – Sài-gòn lối 1955, anh dám chịu lỗ trong vòng 5, 6 tháng để chạy với một giá rất rẻ. Xe của anh luôn 6 tháng chuyến khứ cũng như hồi hành khách đi đặc như cá mòi. Nhiều chủ xe tranh đua với anh bị lỗ, mà thiếu sức ăn chịu, bỏ con đường ấy. Sau cùng xe của anh được hành khách tín nhiệm nhứt, còn lại, anh làm giàu. Sự can đảm của anh chủ xe nầy không phải mới lạ gì lắm. Đọc lịch sử danh nhân thế giới người ta thấy đại nghiệp thường xây dựng bằng đức can đảm. Christophe Colombe thoạt đầu có chắc tìm được Châu Mỹ đâu, nhưng mạo hiểm, cổ động tàu bè và đồng chí để phiêu lưu. Kết quả là ông cắm cây thánh giá đầu tiên trên dải đất nầy. Lý-Thường-Kiệt có gọi là được gọi là đại anh hùng dân tộc trong việc phạt Tống không nếu ông không thúc quân tràn vó ngựa sang lục địa Trung-Hoa để thi chí anh hùng. Đức Giáo Hoàng Pie VII có vũ khí nào đâu mà nổi tiếng là đại dũng trong việc ngăn cản sức tiến khủng khiếp của Attila, một võ tướng xưa đã từng đặt chân chinh phục trên nhiều lục địa miền A-tế-á. Quân Anh nếu không can đảm tiến trước Napoléon trong trận Waterloo thì làm sao bắt đày được con hổ nầy ở Saint Helène. Nguyễn-Huệ liều mạng lắm mới nổi danh muôn thuở trong trận Đống-Đa. Ông vua xe hơi Henry Ford cũng nhờ có gan đem bao nhiêu tiền dành dụm cực nhọc từ lâu để kinh doanh tự lập mà bây giờ làm cho nhiều người dân Mỹ có thể mua xe hơi với một giá không đắt lắm. Dẫn nhiều phương chi rườm. Đức can đảm là đức không có không được cho những người muốn làm nên. Và can đảm là vừa dè dặt vừa lăn mình vào nguy hiểm. Bởi vậy trong kịch Le Légataire universel, hồi IV, sen I, Regnerd nói : « Chính trong những nguy hiểm to tát người ta nhận thấy đức can đảm vĩ đại ».

6) Đức chuyên tâm. – Chuyên tâm là dồn hết tâm tư vào một công việc mình làm để thực hiện cho kỳ được. Tác vi nầy tự nó không hẳn là một đức nhưng chúng tôi muốn bạn tạo nó thành một thói quen luôn hướng về sự thực hiện những trù nghĩ tốt đẹp. Khi nó thành một tập quán tốt ta có thể gọi nó là một đức vì chỉ khi nào nó là một đức nó mới có thể đảm bảo sự thành công cho ta. Bạn dư biết tánh con người tự nhiên tham lam, vừa làm việc nầy, muốn làm việc khác có khi trong một lúc muốn làm xong trăm việc. Nhưng tánh tham ấy có hại cho hiệu năng vì chúng ta làm sao có năng lực đủ để thành đạt nhiều việc một cách chu toàn. Theo tâm lý học óc chúng ta chỉ chú ý một việc thôi, hết việc đó tới việc khác. Nếu bắt nó khi chú ý việc nầy sang chú ý việc kia tất nhiên nó mệt và sức chú ý bị giảm đi. Chúng tôi khỏi cần nói bạn cũng biết khi mình ôm đồm làm nhiều việc quá không dễ gì mình làm hết lương tâm nghề nghiệp. Vậy cho đặng thực hiện một ý muốn cho tốc đắc hành bạn hãy luyện đức chuyên tâm. Không muốn nhắc câu cũ kỹ của người Pháp : « Đừng rượt hai con thỏ một lượt ». Chúng tôi chỉ muốn bạn nhớ « ai ôm nhiều siết không chặt » và chỉ những người giàu năng lực tập trung tinh thần mới làm nên nhiều việc có giá trị. Người ta nói La Fontaine mê viết biến ngôn đến đỗi không còn biết vợ con, còn Edison ngay khi làm lễ thành hôn xong bỏ vợ ở nhà đi thí nghiệm cho đến tối. Không nên bắt chước tật đãng trí của vị nầy, song nên coi họ là gương sáng ở chỗ làm việc gì thì làm với hết tâm trí.

Muốn có đức chuyên tâm, tiêu cực ta nên đề phòng tật mơ mộng. Chúng tôi có biết vài người bạn ngày tối cứ đi ra đi vô hết ngáp thì ca : « Ai qua bến Đà-giang… » ca xong lại nằm. Rồi hút thuốc. Một lát nghe mệt đi nằm nữa và trước khi thả hồn lên tiên lại rung đùi ngâm những vần thơ thuốc độc của chí khí : « Bắt phong trần phải phong trần » hay :

« Chạy đâu cho khỏi nắng trời

Ngồi khoanh tay để cho đời tan đi »

Mà người lớn nhiều khi cũng vừa làm một việc vừa « thả hồn ». Phải chịu mơ mộng có ma lực quyến rũ nhưng nếu chúng ta sa ngã theo nó thì chúng ta vừa mất nghị lực mà không thi hành công việc chu đáo.

Tích cực cho đặng quen chuyên tâm chúng ta tập trung tinh thần trên bất cứ công việc nhỏ nhặt nào. Xin bạn nhớ kỹ hai tiếng nhỏ nhặt. Thường trong các việc con con chúng ta hay vừa làm việc vừa chơi. Mà như vậy là tạo cho mình tập quán chia trí. Việc dù không quan hệ thế nào hễ làm thì làm kỹ lưỡng, dán cò dán cho ngay, ăn cơm nhai cho nhuyễn. Trung thành làm kỹ những việc ấy, khi gặp đại sự bạn tự nhiên làm với chuyên tâm.

7) Đức tự tín. – Thấy ai bắt tay làm công việc gì mà rụt rè sợ thất bại, ngại lời chỉ trích có khi chúng ta nếu không bĩu môi khinh khi cũng ngầm coi rẻ họ. Nhưng chính chúng ta nhiều lúc phải lãnh một trách nhiệm, trái tim đập không đều, thở gắt gắt và không tin mình thành công bao nhiêu. Thiếu óc tự tín như hơn một lần chúng tôi đã nói là một bệnh tinh thần, thù địch của đắc lực.

Chúng ta không tin nơi năng lực của ta thì làm sao ta tận dụng chúng mà một người không tận dụng các năng lực của mình có mong gì thành công được không. Vẫn biết có nhiều việc chúng ta không thạo bởi trong gia đình chúng ta không có dịp tập mà trường học cũng chẳng dạy cho chúng ta nốt. Nhưng khi thấy cần thực hiện những việc ấy thì chúng ta cứ cẩn thận thí nghiệm đi. Có thể chúng ta không được chuẩn bị về một công việc chuyên môn nhưng đã chuẩn bị về những môn học có thể giúp ta thành công trong việc ấy. Bạn rụt rè khi muốn mở một hiệu buôn chỉ vì sợ không biết mua bán. Bạn có lý, nhưng có lẽ bạn đã học tính toán rồi, bạn đã biết tâm lý học thực hành rồi, bạn chắc cũng biết thế nào là hiệu năng. Nếu bạn đã biết khá về những vấn đề đó thì chúng tôi dám chắc bạn có khả năng thành công trong thương nghiệp lắm. Giá bạn phải hoàn cảnh bắt buộc làm công việc gì mà thấy không được chuẩn bị kỹ về công việc ấy bạn cũng cứ tự tín bắt tay làm đi. Vào nghề rồi nghề sẽ dạy. Thiếu gì người khách-trú sang Hồng Kông, Việt-Nam dốt đặc tâm lý khách hàng, biết tính quọp quẹp gì đó mà tự tín có thừa, đi bán đậu phộng rang, hủ tiếu… Kết quả là phần đông họ làm giàu. Chúng tôi không dám khuyên bạn có óc giản lược tin rằng cuộc đời thiện hảo hoàn toàn như chàng Candide và hay làm liều. Không. Bạn cần dè dặt và muốn làm điều chi cách chung nên chuẩn bị kỹ. Song trong trường hợp cần thi thố khả năng thì nhứt định nên tự tín. Trong trận giặc 14-18, Maistre chịu trách nhiệm một toán quân đóng ở Verdun. Địch quân tấn công binh sĩ của ông như vũ bão. Lần nọ khổ nhọc quá ông tìm đến Joffre với vẻ mặt tiều tụy, hốc hác, sợ hãi. Joffre điềm đạm mời ông ăn điểm tâm. Ông bực trong mình quá nhai bánh mì như nhai củi mục còn Joffre thì « như bất động », từ từ ăn, từ từ uống. Ăn bữa xong, Joffre xoe tròn cặp mắt nhìn chòng chọc vào gương mặt của Maistre, và bằng một giọng điềm nhiên êm dịu ông hỏi : « Maistre bây giờ chắc ông đã yên tâm ». Maistre thấy thái độ của Joffre, trầm tĩnh tâm thần, tự tín và ra đi thi hành phận sự cách anh dũng. Thưa bạn, trong cuộc vật lộn với đời sống, nhiều khi gặp những trở lực chúng ta chỉ nhìn cái khổ, chỉ lo tai nạn mà không quan tâm đến tài lực của mình để chiến thắng trở lực. Chúng ta quên rằng nếu việc gì cũng dễ làm hết thì đời đối với ta có giá trị gì. Sự thành công đáng thưởng chỉ dành cho những người tự tin và chiến thắng.

Bởi vậy Foch nói : « Thắng trận có nghĩa là người thắng có tinh thần siêu việt còn người bại mất tinh thần ».

8) Đức bặt thiệp. – Có người gọi phép xã giao là những công thức môi miệng của một người dùng để làm đẹp lòng tha nhân. Còn trong bụng mình thì ghét người ta cũng không sao. Người ta có lẽ có lý nào đó để chủ trương về lịch sự như vậy. Song thiết nghĩ bạn nên coi việc bặt thiệp là một nhơn đức thì hơn. Chúng tôi dành riêng vấn đề nầy cho bạn trong quyển ĐỨC BẶT THIỆP. Ở đây bạn nên nhớ vài điều căn bản của phép xã giao để nên người đắc lực thôi. Trước hết chúng ta phải có một chủ trương rõ rệt về phép xã giao tức coi nó là sự biểu lộ của đức bác ái chớ không phải mánh lới đường mật che đậy một tâm hồn ác độc, hại nhân, gian giảo. Gặp một người nào thù nghịch bạn, bạn bắt tay họ niềm nở không phải bạn có ý lường gạt họ, giả mặt thân thiết với họ để lạm dụng họ mà chỉ vì bạn nhận rằng ai cũng là nhân vị, là chi thể của nhân loại, và bạn tự chủ, cố gắng yêu mến họ cách chân thành.

Khi thực hiện một công việc gì với ai bạn nên bặt thiệp cùng họ theo tinh thần kiêm ái ấy. Có bực triệu phú bên Mỹ cho cười là bí quyết kiếm tiền. Chúng ta phải tế nhị hiểu khi ta thành tâm yêu mến ai, mở nụ cười tiếp rước họ rồi nhờ có thân tình với ta họ giúp ta làm giàu chớ không nên hiểu cách giản lược và theo đầu óc trục lợi đáng ghét rằng cười là phương thế mở túi người khác. Cần hiểu tư tưởng của nhà triệu phú trên theo tinh thần ấy. Lúc làm việc chung đối với những cấp phụ trách của bạn hay đối với những người bạn giao tiếp mà không ăn thua đến công việc của bạn, bạn nên cương quyết diễn lộ lòng bác ái theo tinh thần nhân vị. Xã hội (personnalism – socialist) bằng tánh vui vẻ. Quan tâm đặc biệt việc bắt tay lúc sơ giao. Những lối bắt tay như đánh bóc có màu sắc thô lỗ phải tránh đã đành mà những cách bắt tay như vuốt, rờ rồi rên vài tiếng gì không ai nghe được cũng phải gớm. Hai lối bắt tay ấy không khác gì xỉ vào mặt người khác và bảo họ cút đi. Chúng ta nên thành thật niềm nở rước người khách, người ấy là bạn thân, cộng sự viên hay người lạ cứ quí trọng họ. Thấy cần bắt tay thì bắt tay đúng phép xã giao rồi hỏi thăm về sức khỏe, về những gì họ muốn yêu cầu mình. Trong RÈN NHÂN CÁCH và BÍ QUYẾT NÓI CHUYỆN, chúng tôi bàn cùng bạn nhiều về thuật thu tâm khi nói chuyện. Riêng về mặt đắc lực, bạn phải tỏ ra bặt thiệp bằng cách nói chuyện sao cho đẹp lòng người mình xã giao. Làm sao cho người bạn nói chuyện với, có cái sung sướng nói những gì họ muốn nói. Bạn cứ chân thành làm một học trò hỏi họ nghe họ bằng thái độ dịu hiền. Nếu khách đối thoại với bạn từ lâu thù ghét bạn, ganh tị với bạn thì phương thế hoàng kim để khiến họ nên bạn thân là xin họ chỉ dạy cho bạn điều gì mà họ biết rành đó. Herbert N. Casson nói Strathcona tâm phục được một địch thủ của mình tại Canada cũng nhờ bí quyết nầy. Bạn thí nghiệm thử coi. Có ai mà không yêu mến mình hơn kẻ khác. Vậy không phải vì nịnh hót, vì giả dối để trục lợi mà vì muốn thông phát tình ái siêu việt, bạn hãy cọng lực với người để nhìn nhận tài ba hay đức tánh của họ. Chúng tôi không muốn bạn khen tha nhân bằng cách nói khách sáo. Điều nầy khả ố lắm vì nó có vẻ khinh người ra mặt – mà chúng tôi ước ao bạn khiêm tốn đề cao cực điểm của tha nhân bằng những lời khen thành thật. Ai mà không thích những người như vậy. Trong lúc làm việc hay sống chung với nhau, đi đâu đó, tình cờ gặp kẻ khác tuy không có việc gì nhưng bạn nên chào họ bằng nụ cười hồn nhiên. Nụ cười nầy, thưa bạn, có giá trị lắm nó chứa đựng ý nghĩa : « Tôi là bạn của bạn tôi sẵn sàng tiếp chuyện với bạn và giúp đỡ bạn ». Saint Simon khi viết về Louis thứ XIV nói nhà vua nầy rất tinh xảo trong việc xử dụng nụ cười. Điều đó không lạ. Louis thứ XIV là một tay siêu quần về đắc nhân tâm, hàng ngày ông đãi ngộ không biết bao nhiêu văn nhân, nghệ sĩ, chánh trị gia… Ông coi nụ cười của mình là diệu kế để tập hội nhân tài, để trị nước. Không được nụ cười ngàn vàng như Louis XIV ít ra chúng ta thành thật xử đối vui vẻ cùng những người ta thường gặp bằng cách cười thân mật. Dù thuận với ai cho mấy, xin bạn nhớ kỹ cho điều nầy mà khi gặp họ đi qua, bạn có gương mặt gầm gầm ngó lảng chỗ khác bạn nếu không bị họ nghi ngờ là ghét họ, thì cũng bị họ bớt đi lòng thân mật. Và nếu cứ ỷ bạn thân mà chào họ bằng bộ mặt quạu quọ mãi sau cùng họ không còn là bạn thân của bạn nữa đâu. Và bạn nên coi chừng…

Người cộng sự của bạn đến yêu cầu bạn hay bàn luận cùng bạn một vấn đề nào, mấy tiếng đầu bạn nên nhớ để thu tâm họ là : Vâng. Vâng. Có thể bạn biết trước bạn sẽ không đồng ý với họ nhiều điểm và buộc lòng trả lời : không. Nhưng trước tiên, bạn nên nhượng bộ họ trong những chi tiết bằng cách trả lời : chịu. Vâng. Phải. Trong một cuộc tranh luận mà ta muốn toàn thắng rất có thể ta toàn bại. Tha nhân cũng muốn toàn thắng như ta chớ không sao ? Vậy ta phải biết thua nhỏ để thành to. Herbert N. Casson còn khuyên khi viết thơ, lúc dẫn đạo cuộc biểu tình nhân dân để chinh phục kẻ khác, ta cần khôn khéo trả lời đồng ý, biết nhượng bộ họ Lời khuyên nầy nên theo sau hết, chúng tôi hoàn toàn đồng ý với bạn trong xã hội có nhiều người tự nhiên ưa thích những tánh lạ. Có không ít người coi thiện chí của bạn như rác, không thích sự kính trọng nhân vị, sự bặt thiệp chân thành của bạn mà đi ưa thích những lối xã giao giả dối những cách đãi ngộ thô lỗ như kêu mầy tao, rượt đuổi nhau, trửng giỡn, nói những câu chuyện nhảm nhí, đánh đập nhau, mắng ngay mặt nhau, coi nhau như phường du côn, thất giáo, say mê bàn chuyện thích giao du, làm việc cùng những người quê mùa, kém trí, láo xược, và trong thâm tâm tự đắc mình rất đạo hạnh, rất thông minh, lúc nào cũng hợp lý và đặc biệt rành xã giao. Thưa bạn, có nhiều người như vầy. Bạn đừng trông mong thu phục tâm hồn của họ. Có lẽ bạn nói chúng ta phải lấy cái quê mùa, thô lỗ xử lại cùng những kẻ ấy mới được vì hình như điều đó họ thích, họ « sở trường ». Nếu bạn nói chơi thì thôi chớ cố ý chủ trương như vậy thì chúng tôi xin bạn tốt hơn là bặt thiệp. Mà ai nào không có mặt có trái, xã hội nào không có thiện nhân và ác nhân. Sự bặt thiệp của bạn như trên kia, chúng tôi nói là hình thức của đức bác ái, phải nói ra lòng vị tha của bạn, nên cần được áp dụng cho bất cứ người nào bạn đãi ngộ. Hạng thất phu có xử bạc với bạn, bạn không có quyền xử bạc lại với họ vì bạn có phận sự trong nhân vị của họ vì họ là anh em của bạn trong đại gia đình nhân loại. Lẽ tất nhiên nếu họ cản trở chương trình hoạt động của bạn thì vì lý do hiệu năng bạn phải tránh hay sa thải họ, nhưng dù sao vẫn bặt thiệp tiếp đãi họ như bạn thân.

9) Đức hăng hái. – Gọi hăng hái là một đức, chúng tôi sợ bạn phì cười. Nhưng chúng tôi xin bạn hiểu hăng hái với một nghĩa riêng. Hăng hái để tốc đắc hành không phải là những tâm tình hoan hỉ của một người nô lệ tình cảm nhân một biến cố nào đó vỗ tay reo, chạy liến thoắng rồi ạch đụi bắt tay làm việc để rồi do một trở lực nào đó mặt buồn hơn nghĩa địa, nản lòng, bỏ phế hết mọi việc. Như vậy cũng gọi là hăng hái nhưng không phải là một đức mà là tánh nhẹ dạ, trẻ con. Hăng hái của người đắc lực là trạng thái tâm hồn đầy nhiệt huyết lúc nào cũng say mê lý tưởng, yêu đời, cảm thấy sảng khoái trong cuộc hoạt động vì lý tưởng dù gặp bao nỗi truân chuyên đe dọa. Bạn có phải là người hăng hái như vậy không. Nếu không, bạn nên coi chừng hố thất bại. Trên đời nhiều người phải khốn nạn nơi chỉ vì nghe lòng tịch liêu hơn sa mạc, đời hết lý do để sống, mình thiếu khả năng để lập thân. Nếu đời khi rủi mất lòng nhiệt huyết, bạn hãy cấp tốc tìm lại nó. Thượng sách để giữ luôn lửa hăng hái trong mình là Hăng Hái. Không có bí quyết nào yêu hơn yêu như François de Sales nói thì cũng không có bí quyết nào để hăng hái hơn là cứ hăng hái. Nói cách rõ rệt hơn là bạn yêu lý tưởng của bạn như một thứ tình nhân, gia tâm làm việc cho lý tưởng được thực hiện, đứng dậy khi sắp ngã trên đường tranh đấu, bình tĩnh giải quyết những nỗi thắc mắc xảy ra cho mình và luôn sống trong nụ cười. Gặp nghịch cảnh cứ xoe mắt nhìn thấy nó và mỉm cười đi, bạn sẽ thấy thắng nó được phân nửa. Bao nhiêu bực làm nên nghiệp cả trên đời đều là những người giàu đức hăng hái hơn người.

Ở Aboukir, Napoléon vừa thua trận, mệt lả, nhưng ông « thua trận nầy gầy trận khác ». Biết thế nước rất chông chênh, Trần-Hưng-Đạo vẫn đanh thép nói : « Đầu tôi chưa rơi xin bệ hạ đừng lo ». Khi chưa có chiếc máy bay nào trên thế giới, nếu Wright không nồng nhiệt tin tưởng thực hiện được điều mình tưởng tượng thì làm sao ông là cha đẻ của chiếc phi cơ đầu tiên. Linh mục Đamiêng truyền giáo ở một hoang đảo kia… giữa bao nhiêu người cùi, gặp đủ mùi đau khổ nếu không giàu nhiệt huyết làm sao lãnh nhành lá tử đạo là chết cách thánh thiện vì bệnh hủi. Henri Ford có lúc bị Công Ty Seldon kiện gần sạt nghiệp mà nhờ giàu lòng hăng hái với lý tưởng sau cùng thắng kiện và tiếp tục làm giàu. Bạn nên theo những tấm gương muôn thuở nầy để nên người đắc lực.

10) Đức khiêm tốn. – Khi bàn cùng bạn những đức cần thiết cho hiệu năng, chúng tôi không thể quên đức khiêm tốn, một đức mà không vĩ nhân nào trên đời không thích. Căn cứ vào tâm lý chung của con người chúng ta thấy con người tự nhiên có thị dục kiêu căng. Nếu có khả năng đứng ra tổ chức một công việc gì con người còn có dịp muốn tỏ ra mình vượt chúng hơn nữa. Bởi muốn làm một tín đồ của hiệu năng, bạn nên cương quyết khiêm từ. Trong cuốn luật vĩ đại nhứt của nhân loại, Đấng Thiên Nhân nói : « Hãy học cùng ta là kẻ hiền từ và khiêm nhượng trong lòng ». Xin bạn hãy cho khắc mấy lời ngọc đó rồi để trên đầu bàn giấy làm việc của bạn. Tại sao muốn thành đạt ý định chúng ta phải khiêm từ ? Không khó hiểu bao nhiêu. Làm việc nhỏ nhặt, tầm thường thì ta làm một mình được. Nhưng khi làm những việc đòi nhiều công lao thường ta phải cần kẻ khác trợ tiếp. Mà tâm lý con người là tự nhiên ưa thích những con người khiêm. Cũng có thể người ta muốn gần gũi kẻ khiêm để tỏ ra mình quan trọng, để lấn lướt, nhưng cứ chung mà nói con người tự nhiên vừa mến thích kẻ ăn nói nhỏ nhoi, không khoe khoang, biết trọng tài đức kẻ khác, vừa có tâm tình mến phục họ. Thành công nhờ khiêm tốn của những vị lãnh đạo, quần chúng chẳng làm cho chúng ta tin tưởng đức ấy sao ? Giêsu uy quyền biết mấy, tài ba, đạo hạnh biết mấy, nhưng suốt đời truyền giáo sống đơn sơ chung chạ cùng môn đồ, đi sát quần chúng cùng đinh của dân Do-Thái. Trước khi tử nạn Ngài còn rửa chơn cho các môn đệ nữa. Đức Thích Ca khi được chính giác rồi len lỏi vào mọi hạng người dân Ấn để « giác tha ». Xưa nay có mấy anh hùng thành công nhiều trên chiến trường bằng Alịchsơn đại đế nhưng bực minh quân nầy bao giờ cũng xử đối với sĩ tốt của mình bằng lối sống đơn sơ, khả ái. Ngày nọ trong một cuộc hành quân ngài cùng binh sĩ băng qua nhiều miền khô hạn, khát nước đến mệt lả. Trong hoàn cảnh ấy, có hai người được uỷ phái đi tìm nước. Khi nước về người ta đem dâng cho ngài uống. Ngài thấy binh sĩ và con cái của kẻ dâng nước gần chết khát. Lòng trắc ẩn của ngài lên cực điểm, nên ra lịnh đem nước về cho con cái của kẻ dâng nước uống. Các binh sĩ thấy lối đãi ngộ đầy bác ái, khiêm từ của ngài nên hăng hái tiến mà quên cơn khát mệt.

Đức khiêm tốn cần để có kẻ cọng tác mà cũng cần để tránh thù địch nữa. Cũng hết sức tự nhiên, loài người phần đông có tật ganh. Ngay trong mấy trang đầu của lịch sử nhân loại đã có cuộc sát đệ của Cain. Lòng ganh tị sau Cain vẫn tiếp tục chi phối nhiều người. Ở hiền lương như Abêlê kia còn bị Cain thù oán huống hồ vì làm việc cả mà hách dịch, kiêu căng thì làm sao khỏi thất bại. Chắc bạn không quên chuyện chàng Atte bắn tên vào mắt phải của vua Philippe. Ngày nọ Atte, một tay thiện xạ ở miền Maxêđoan (Macédoine) muốn xin vua Philippe thu dụng và nói rằng mình có tài bắn tên, chim đang bay bắn cũng rớt. Vua Philippe ngạo nghễ : « Vâng. Khi nào trẫm giao chiến với loài chim sẽ cho vời ngươi cộng tác ». Atte nghe mấy lời ấy uất hận bèn gia nhập quân đội nghịch của vua Philippe. Bữa nọ thấy vua Philippe điểm binh, y lấy một cây tên viết mấy chữ : « Gởi mắt phải của Philippe » đoạn bắn ngay mắt phía mặt của vua nầy. Bạn thấy chưa hiệu quả của lời nói của một kẻ hách dịch. Người thường thời thấy ai làm nên công việc gì cũng oán ghét huống hồ gì kẻ dưới bị bạc đãi đến điều.

Trong RÈN NHÂN CÁCH, chúng tôi đã nhấn mạnh tâm lý ấy. Người dưới nghe cần sự chú trọng của bề trên và ít phán đoán quảng đại khi thấy giai cấp chỉ huy lầm lỗi. Vua Philippe có lẽ tại quên tâm lý nầy nên mất con mắt cách đau thương. Là người đắc lực bạn luôn đề phòng trong khi đãi ngộ cùng bất cứ ai. Thượng sách là mềm mỏng, khiêm từ, lễ độ.

Ý lực để tự ám thị : Muốn chính là tự động.(Toát yếu).

Xin bạn đọc thêm : Le caractère par Mus Zurynsky-schoning.

❀ ❀ ❀

[1] Louis Roozie – trong POUR ETRE MA CARACTERE – trg 178.

Đánh máy : mopie, minhf@yahoo, patimiha, thao nguyen, chip_mars, ganbunma, linhtt, lovelysnake289, kimduyen, blacktulip161, thuannguyen1088 Kiểm tra chính tả : Nguyễn Văn Ninh, Trần Khang, Nguyễn Thị Thủy, Đỗ Thị Thuỳ Trang, Hoàng Thị Trang, Trần Thị Kim Duyên, Trần Trung Hiếu, Nguyễn Tuấn Vinh, Dương Nhật Xuân, Trần Khánh Hoàng, Hoàng Huệ Anh, Vũ Thị Xuân Hương, Nguyễn Thị Thùy Dương, Nguyễn Thị Nhi, Đỗ Thúy Nhi, Nguyễn Tuấn Anh
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.