Người Chí Khí

Lượt đọc: 1376 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
4. Từ Ý Định Đến Hành Động

❊ ❊ ❊

Bây giờ bạn hãy bước thêm một bước nữa trong việc nghiên cứu cơ cấu tâm lý của ý chí. Bạn đã thấy ý định có một quá trình gồm sự phát sinh những ý tưởng, sự lựa chọn ý tưởng hay, sự bảo tồn ý tưởng được ưa thích nhứt. Nhưng ý định tự bản chất không nằm mãi trong địa vị « ý tưởng » mà lúc nào cũng vươn mình đến hành vi. Nói như vậy không phải tuyệt đối chủ trương rằng luôn luôn ý tưởng phát sinh hành động. Trong đời người có biết bao tác vi không cần đến ý tưởng gì cả. Như lúc ta còn bé, mới lọt lòng mẹ nào ta có ý tưởng về sự bảo tồn, phát triển thân thể ta đâu, song tự nhiên ta ngậm vú mẹ để nút sữa. Trong nhiều tháng ta ôm lấy vú mẹ cách vô ý thức. Ví dụ đó chứng cho chúng ta thấy rằng có khi ta hành động trước rồi mới tư tưởng, ước ao. Tuy nhiên một khi con người có ý tưởng rồi thì ý tưởng có thể phát sinh hành động. Trở lại ví dụ ở trên. Thoạt đầu, còn bé, chúng ta ôm lấy vú mẹ cách vô ý thức, và sau một thời gian, theo luật Tái-tích-phân chúng ta có tập quán « bú ». Nhưng ngoài lúc chúng ta đòi bú theo bản năng, có nhiều lúc chúng ta ôm lấy vú mẹ vì tưởng đến sự ngọt của sữa, vì muốn làm cho mình đã khát. Mà trong cuộc sống sau ngày ta có tuổi khôn ta đã làm biết bao nhiêu công việc như thế. Vậy chúng ta có thể nói có nhiều việc không thể xảy ra do ta nếu ta không có ý tưởng về chúng.

Trong trường hợp đầu óc ta có nhiều ý tưởng lờ mờ, hỗn độn thì ý tưởng nào bám chặt nhứt vào tâm khảm ý thức của ta, thì ý tưởng ấy sẽ biến thành hành vi. Ý tưởng ấy không cần là ý tưởng đẹp nhất, có lợi nhất. Điều kiện tối cần là nó nằm ở trung tâm điểm ý thức thì nó được chú ý nhiều nhất và do đó được thực hiện. Hiện tượng này rất có thể do sự tình cờ. Một viên tài xế ngồi gần bạn nói chuyện với bạn thao thao bất tuyệt, hút thuốc nữa, anh có trong óc rất nhiều ý tưởng nhưng khi qua một chỗ nguy hiểm anh vẫn lái xe anh cách lành nghề. Trong trường hợp ấy ban đầu ý định lái xe và các ý tưởng của câu chuyện trà trộn đến giây phút quan hệ, ý định lái xe chiếm trung tâm điểm của ý thức nên được thực hiện. Cha Cao-Như-Sơn, giáo-sư Kinh-Thánh ở Đại-Chủng-Viện Xuân-Bích Việt-Nam có lần thuật lại cho tôi nghe câu chuyện buồn cười nầy. Là có một cha dòng Tên nọ trong khi làm lễ, lại mò mò trong túi, rút ra một mảnh giấy và một cây bút chì, ngưng việc làm lễ lại, biên một dẫn chú cho một quyển sách mà cha đang viết. Thiệt là một trường hợp lạ thường. Làm lễ đối với các linh-mục công giáo là một việc bất khả xâm phạm, mà cha ấy xen công việc viết văn của mình vô như thế. Mà tại sao vậy ? Tại định luật tâm lý nói trên. Chắc chắn trong trường hợp nầy cha không suy nghĩ lợi hại gì, nếu sánh cái lợi của viết văn với việc dâng lễ thì việc sau vượt hẳn việc trước. Trong lúc cha dâng lễ có nhiều ý tưởng xâm nhập màng óc cha, ý tưởng cầu khẩn, ý tưởng cám ơn, ý tưởng soạn sách, ý tưởng kiếm văn liệu. Khi ngần ấy ý tưởng phát sinh cái nào chiếm trung tâm điểm của ý thức thì được thực hiện. Trong cuốn « Nghệ thuật muốn » A. Eymieu cũng thuật lại câu chuyện phì cười của Henri Poincaré. Nhà toán học trứ danh nầy ngày nọ làm chủ tịch cho một hội nghị của nhiều bực thông thái. Khi làm chủ tịch hay lóng tai nghe những bài diễn văn, ông lo tìm giải những bài toán. Một diễn giả nọ đề cập đến Phần Thưởng Nôi Bên đã phát cho ông. Các thính giả vui mừng vỗ tay như pháo nổ. Giựt mình, ông cười lên và vỗ tay như ai nấy để hoan nghênh… mình.

Khi ý tưởng thay đổi, hành động cũng tương đương thay đổi. Khi có những ý tưởng tương phản thì theo tác giả « Nghệ thuật muốn » hai trường hợp có thể xảy ra.

Ở trường hợp thứ nhứt, sau khi ta suy nghĩ chu đáo, ta quyết định thực hiện một ý tưởng, do đó các ý tưởng kia bị xóa nhòa. Nếu ai thiếu nghị lực thì sự quyết định bị lưỡng lự, tác vi theo sau đó cũng ít tánh chất tích cực nhưng vẫn biểu lộ ý tưởng một phần nào.

Ở trường hợp thứ hai, hai ý tưởng đồng lý lẽ kình chống bằng nhau nên không có hành động. Bao lâu người ta còn để hai ý tưởng tranh thủ với nhau thì bấy lâu người ta sống trong ý tưởng, chớ không bước vào hành vi. Những kẻ thường có những cuộc xung đột về ý tưởng như vậy là những người bối rối. Họ không phải không sáng suốt đâu, nhiều khi họ sâu sắc, tỉ mỉ lắm nhưng họ thiếu nghị lực nên không thể quyết định dứt khoát.

Khi đầu óc ta có một ý tưởng ám ảnh thì cách chung ý tưởng ấy được thể hiện bằng hành động. Hãy nghe A. Eymieu cho nhiều ví dụ : « …trong một lối đi nguy hiểm, người bộ hành sợ té, sẽ té… ; người bối rối sẽ nói lộng ngôn nếu họ sợ nói lộng ngôn, sẽ ngó những yết thị nếu họ sợ ngó… người tập xe đạp sẽ chạy vào một chướng ngại vật nào đó nếu họ sợ đụng nó… » [1].

Sau hết chúng ta cũng nên để ý khi đầu óc ta có nhiều ý tưởng vương đến những hành vi không nghịch nhau thì những hành vi sẽ xảy ra riêng biệt hoặc liên tiếp nhau. Các tác vi xảy ra như vậy sẽ cấu thành những tập quán. Những nhân đức (tức là những tập quán tốt), những tật xấu (tức là những tập quán xấu) của ta thường được tạo nên theo luật tâm lý nầy.

❀ ❀ ❀

[1] A. Eymieu – L’Art de Vouloir, Libraire Académique – Perrin, éditeur (tr. 44).

Đánh máy : mopie, minhf@yahoo, patimiha, thao nguyen, chip_mars, ganbunma, linhtt, lovelysnake289, kimduyen, blacktulip161, thuannguyen1088 Kiểm tra chính tả : Nguyễn Văn Ninh, Trần Khang, Nguyễn Thị Thủy, Đỗ Thị Thuỳ Trang, Hoàng Thị Trang, Trần Thị Kim Duyên, Trần Trung Hiếu, Nguyễn Tuấn Vinh, Dương Nhật Xuân, Trần Khánh Hoàng, Hoàng Huệ Anh, Vũ Thị Xuân Hương, Nguyễn Thị Thùy Dương, Nguyễn Thị Nhi, Đỗ Thúy Nhi, Nguyễn Tuấn Anh
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.