Nỗ lực tất nhiên là một trong những con đẻ của ý chí. Nó là một sức khỏe, sức tiến, sức vươn lên của ý chí trong khi ý định được thi hành. Trên đường thực hiện những quyết định, thường gặp những trở ngại vật và khi bị khó như vậy, con người chúng ta tự nhiên muốn tránh đau khổ bằng cách bỏ phế công việc đã bắt tay làm và buông lời than tiếc. Trong những trường hợp đó ý chí hiện lộ ra bằng hình thức nỗ lực, gieo lại trong lòng ta giống tự tín, nhóm trong óc ta lửa hăng hái và kích thích ta bằng viễn ảnh của thành công. Nếu chịu khó xét kỹ quá trình của bao nhiêu công việc lớn lao trên đời hay của những việc quan hệ trong đời ta, ta thấy vai trò của cố gắng quan hệ lắm. Chúa Giêsu thân thể kiệt quệ vì đòn bọng, đói khát mà còn phải vác cây khổ giá để lên đường núi Sọ. Nhờ đó Ngài đã làm hoàn tất công trình cứu chúng sinh. Vị Giáo Hoàng thứ I của Công giáo, khi thoát khỏi thành Rôma là nơi người Công giáo đang bị bách hại ghê gớm, phải nén lòng sợ khổ để lục tục trở lại địa ngục dương trần ấy vì Chúa Kitô khi nghe ngài hỏi : « Quo vadis ». Lamã biến thành giáo đô huy hoàng của Giáo Hội.
Trên đường tìm Châu Mỹ biết mấy lần bọn thủy thủ đồng hành đòi quăng Christophe Colomb xuống biển, nhưng ông cố gắng, cố gắng và sau cùng ông đặt cây thánh giá trên đất Châu Mỹ để ca ngợi Thiên Chúa. Tư mã Thiên đâu phải ngồi khỏe khoắn ở bàn viết : có quạt máy, có bình bông, có rượu giải khát để viết bộ Sử ký mà phải cố gắng chịu khổ trong cảnh lao tù. Edison đã ghi trên bóng đèn điện của ta dùng ngày nay biết bao nhiêu hình ảnh con người thất bại và con người vẫn khởi sự lại của ông. Thấy một linh mục đi ngoài phố, có người tưởng trong một sớm một chiều ngài mặc áo dòng thâm rồi đi truyền giáo nhưng mấy ai để ý rằng phần đông linh mục phải qua mười mấy năm tu luyện. Mà nói tu luyện phải hiểu là Nhịn là Cố Gắng. Xét kỹ nếu không có cố gắng thì không mấy ai làm nên việc gì có giá trị. Đa tài như Montaigne kia còn nói : « Tôi đã đặt hết mọi cố gắng của tôi để tạo lập đời sống của mình : chính đó là nghề nghiệp của tôi và là công trình của tôi ». Khi khởi công một việc gì thì cách chung ai cũng thấy thích. Nhưng rồi với thời gian, gặp công việc đều đều, chạm những trở lực ai cũng bực mình, muốn « bán đồ nhi phế ». Phải có sự dẻo mềm của ý chí để trì chí thì mới đạt chí.