Có khi nào bạn luyện tiếng nói để luyện chí không ? Xét về mặt sinh tâm lý học (physico-psychologique) việc nói không phải là tác vi riêng biệt với những trí năng mà theo Préron nó liên hệ mật thiết cùng trí tuệ, ý chí. Nói nghĩa là diễn tả những tương quan của các dấu hiệu mà ta dùng để trình bày ý tưởng. Trong tác vi nầy cần có trí tuệ tham gia vì chúng ta phải hiểu điều gì mới nói điều đó được và đồng thời phải có ý chí để chúng ta muốn nói điều mình hiểu. Như vậy mỗi lần chúng ta chịu khó luyện tiếng nói là chúng ta tăng gia nghị lực cho ý chí của mình. Đây cũng là phương thế chúng ta có thể dùng được thường vì trừ ra một thiểu số người câm, chúng ta ai mỗi ngày không dùng ba tấc lưỡi. Trong khi luyện tiếng nói chúng ta quan tâm làm những việc nầy :
a) Khi nào có tư tưởng rõ rệt rồi hãy nói. Lúc đầu óc rối nùi, phải tìm cho được điều gì cần nói, hiểu nó thấu đáo rồi lựa dụng ngữ, kiểu nói, điệu bộ xác đáng để diễn tả ra. Cái ta vừa có ý mơ hồ liền nói, nói lải nhải, lộn xộn, lặp đi lặp lại, không phân biệt ý chánh, ý phụ là tật của nhiều người mà ai muốn luyện chí đều phải gớm.
b) Có ý, lựa tiếng, cách nói rồi chịu khó làm câu cho đúng văn phạm và diễn ý rõ rệt. Công việc nầy tuy khó nhưng nếu làm chu đáo tác vi nói trên là tư tưởng thì sự khó bớt đi nhiều. Bởi vậy trong L’Art Poétique, Boileau nói : « Điều gì hiểu rõ thì nói ra rõ ».
c) Chuẩn bị xong những điều kiện đó rồi, chúng ta đến việc phát âm. Tác vi nầy quan hệ nhứt trong việc luyện ý chí. Thường thường chúng ta hoặc lười biếng, hoặc có thói quen cẩu thả từ lâu, hoặc e thẹn, nên muốn nói điều gì nhiều khi chúng ta phát âm không đến đỗi như một người ngậm sỏi rồi rên song khiến tha nhân khó phân biệt những tiếng ta dùng. Dĩ nhiên họ khó bề hiểu rõ ý của ta muốn diễn lộ. Bạn có tập quán mỗi lần nói điều gì nói rõ ràng chăng ? Có người nói mà hai hàm răng yên như người ta ngồi nhận định và hai môi bất động như chân phật trên toà sen. Có kẻ khác không chịu dùng lưỡi để nói, không đến đỗi họ ngọng nhưng nói không hơn người ngọng cho lắm. Đừng bắt chước những kẻ ấy. Mỗi lần bạn chịu cực phát âm kỹ lưỡng là mỗi lần bạn không để mình nô lệ tính lười biếng, tập quán xấu và dũng hoá ý chí của mình. Trong tiếng Việt, nên đọc chu đáo những mẫu âm. Khi học ngoại ngữ như La-ngữ, Pháp-ngữ, quan tâm vần chót. Có người đọc không phân biệt est với es (homo factus est ; tu es Petrus). Người khác phát âm y như nhau những tiếng : La mère, le maire, la mer…
Phải chịu rằng khi có thói quen cẩu thả trong việc phát âm rồi, chúng ta muốn sửa lại phải dẻo dai chịu cực lắm. Nhưng mỗi lần chịu cực là mỗi lần không những ta cảm thấy ý chí mạnh lên mà con người của ta có gì đường hoàng. Lẽ tất nhiên ta không nên diện lẽ là luyện chí rồi nói bẻ môi, trề mép ra tuồng kiểu cách, gây buồn cười, ác cảm. Chúng ta cứ đơn sơ, tự nhiên, nói chậm, nói kỹ từ tiếng bằng một giọng xứng hợp tình ý của điều ta phô diễn ra.
d) Sau hết sửa giọng nói cho xứng hợp tình ý, cho êm tai kẻ khác cũng là phương thế luyện chí. Thường chúng ta không quan tâm kẻ khác nghe mình hay không, sẽ có ác cảm hay thiện cảm với mình, mà chỉ lưu ý việc nói cho hết điều mình nghĩ, mình cảm. Bởi đó khi đáng lẽ phải nói êm dịu chúng ta quát như búa bổ, lúc cần nói mạnh mẽ chúng ta rên. Phải chịu rằng chúng ta nói theo sự thăng trầm của lòng hăng hái nói cách khác là theo tình dục. Tình dục thì không chừng, lúc nó cuồng bạo thì ta la ó, lúc ta mất tinh thần thì lời ta nói như âm thanh của bệnh nhân trên tử sàng. Chúng ta cần cấp tốc đề phòng những tật xấu ấy. Khi nói chúng ta lựa giọng thích hợp với tình ý, nói cách nào diễn lộ đầu óc cương mà êm dịu, rót thẳng vào tai kẻ khác để vừa lý phục vừa tâm phục họ.
Một thực tập hay nhứt để luyện chí, tóm lại, là mỗi ngày để 10 phút đọc vài trang sách Việt ngữ hay ngoại ngữ, đọc chậm, kỹ từng tiếng, bằng giọng hợp với tư tưởng, tâm tình tác giả muốn ta hiểu và cảm.