Có người tưởng ý chí là những tế bào đường gân trong óc của ta. Georges Dwelshauvers nói ông có nghe một diễn giả trong một hội nghị về giáo dục cả tiếng quả quyết rằng ý chí là một bắp thịt. Tội nghiệp cho diễn giả ấy vì có lẽ ông quên nhiều về tâm-lý-học cũng như về sinh-lý-học.
Căn cứ vào sinh-lý-học chúng ta thấy ý chí tuy là một quan năng tinh thần song hoạt động tùy những điều kiện sinh lý đặc biệt. Cái mà những nhà tâm-lý-học gọi là tác vi ý chí (acte volontaire) chịu ba nguồn ảnh hưởng sinh lý căn bản nầy là Bẩm tính di truyền, các tuyến và thần kinh hệ.
1) Bẩm tính di truyền. – Cách chung có thể nói một người có nghị lực nhiều ít một phần do bẩm tính di truyền của cha mẹ giàu hay nghèo nghị lực. Sự quả quyết có giá trị tương đối nầy được mạc khải do bệnh học (pathologie). Như khi nghiên cứu tâm trạng người mắc bệnh động kinh (épileptique) và tìm căn bệnh của họ người ta thấy trong một trăm người có hơn phân nửa là con của kẻ nghiện rượu, hay nghiện những vật kích thích thần kinh. Nhiều chứng bệnh khác cũng có nguyên nhân ở di truyền của cha mẹ bệnh đau thông truyền ; như kẻ khó tập trung tinh thần thường là con của những bực cha mẹ ít lành mạnh về tinh thần hay yếu về thân xác.
Luật di truyền của Mendel mà chúng ta biết khi nghiên cứu về sự sinh thành của thú vật và cây cỏ, cách chung rất đúng và có thể được kiểm soát bằng phương pháp khoa học. Chúng ta hãy lấy một ví dụ về thảo mộc. Nếu bạn lấy nhụy cải bắp rắc vào bông cải đỏ, bạn sẽ có thứ cải lai không sinh sản được. Nó sẽ có bông chớ không phải không ; song bông gồm phân nửa giống cải bắp phân nửa giống cải đỏ và tất cả đều không có hạt. Vài năm sau cải lai ấy sẽ dốc đi và dần dần trổ hoa có hột ít nhiều. Nếu bạn lấy hột nầy ương, bạn sẽ có cây cải mà trái phân nửa của cải bắp, phân nửa của cải đỏ và như thế là cải lai đã định chủng và thành một giống cải đặc biệt là cải bắp-đỏ (chou-radis). Chính Karpets Chenko đã thí nghiệm và đi đến hiện tượng ấy.
Cho thú vật thì luật di truyền có hiệu quả hơn. Một con thỏ lao giao cấu với một con thỏ đực lao thường đẻ ra những con thỏ con nếu không lao cũng yếu phổi.
Người ta đã dùng định luật Mendel để cắt nghĩa sự di truyền của tâm tánh con người. Từ đầu thế kỷ đã có những Galton rồi đến Pearson, nhưng bởi không thể dùng phương pháp thực nghiệm để kiểm soát cho con người nên luật di truyền về tâm tính con người không đến dỗi khả nghi mà không đặng chắc chắn lắm. Tuy nhiên người ta nhận phần nhiều cha mẹ có tánh nóng đẻ con có tánh nóng, cha mẹ bối rối đẻ con lo âu, cha mẹ gian tham đẻ con mê hơi đồng. Chúng tôi nói phần nhiều xin bạn để ý. Riêng về mặt hình thể thì chúng ta cũng phải chịu cha mẹ to đẻ con lớn dóc cha mẹ da trắng đẻ con da trắng, cha mẹ lé đẻ con ít ngó ngay.
Vậy căn cứ vào những nhận xét trên, người ta có thể phỏng đoán cha mẹ truyền thông ít nhiều bẩm chất của mình về đời sống tinh thần (trong đó có ý chí) cho con cái bằng sự di truyền thể chất.
2) Các tuyến. – Vấn đề tuyến là vấn đề đầu lưỡi của những nhà sinh lý học ngày nay. Trong thân thể có nhiều thứ tuyến : Tuyến giáp tạng (glande thyroide), tuyến gian bào (glande interstitielle), tuyến ngoại tiết (glande exocrine), tuyến nội tiết (glande endocrine), tuyến tùng quả (glande pinéale), tuyến toàn tiết (glande holocrine), tuyến xuất lệ (glande clacryinale) vv… Quan hệ cho đời sống tinh thần trong đó có cuộc sinh hoạt của ý chí, là những tuyến nội tiết. Theo bác sĩ chuyên môn về cuộc hoạt động của các tuyến, ông Léopold-Levi ai mà các tuyến nội tiết làm việc yếu đuối. ít phát tiết dịch tuyến, người ấy sẽ nhu nhược, đần độn, không thể cương quyết được. Chính bác sĩ ấy đã thí nghiệm điều ông dạy bằng cách chích vào mình một em bé mà tuyến nội tiết kiệt quệ chất dịch của thứ tuyến nầy : kết quả là khi chất dịch tuyến nội tuyết vô, tinh thần đứa bé sáng suốt, muốn ăn, muốn chơi. Mà chất dịch ấy tiêu tan thì tinh thần của nó đần độn, bất dục trở lại. Vậy muốn có ý chí mạnh, cần tăng cường sức hoạt động của những tuyến nội tiết. Ăn uống đầy đủ, thở khí tốt, tắm ánh nắng sớm mai, tập thể dục, làm việc tinh thần có chừng mực, tránh những bịnh bón, đau bao tử, tất cả là những phương thế phát triển những hạch tối hệ nói trên.
3) Thần kinh hệ. – Ai có bộ thần kinh lành mạnh, đời sống tinh thần bình tĩnh. Trái lại ai có thần kinh hệ mất quân bình, thường có tật lo âu, nhát đảm, lưỡng lự, buồn rầu và hay thay đổi tánh tình. Điều nầy dễ nhận thấy. Nhưng bạn đừng lộn người bịnh thần kinh với người giàu thần kinh chất. Người trước nghèo nghị lực còn người sau thường là người dũng cường.
Chúng ta hoạt động về thể xác cũng như về tâm thần một phần lớn nhờ những thì-trị thần kinh và những thì-trị cơ thể (chonaxies nerveuses et musculaires). Tác động của chúng sinh ra những động lực (synergies) ; vậy nếu những động lực nầy bất đều hòa thì ý chí cũng như bao nhiêu tài năng khác hoạt động thất thường. Muốn chúng điều hòa phải cử động điềm tĩnh, đừng tổn phí khí lực bằng các cử chỉ, tác vi náo động.