Mới nghiệm xét những tác vi tâm lý trong con người, ta có thể tưởng tình dục hoành hành hơn mọi cơ quan khác. Nó là một sức máy động tâm hồn hiệp lực với bản năng khi tâm hồn nghe đau khổ hoặc sướng khoái đối với một đối vật và xa tránh đối vật ấy hoặc tìm kiếm chiếm hữu nó. Tình dục nhiều khi cũng bủa lưới ảnh hưởng mình bao vây lý trí làm cho trí năng nầy mù quáng, té vào hố sai lầm. Nhưng dầu tình dục có mãnh lực như vậy vẫn có thể nhượng bộ ý chí nếu ý chí đươc trui cứng rắn. Ý chí không tấn công tình dục ngay mặt như quân sĩ xáp lá cà với địch thù mà điều khiển lý trí để lý trí tự do hoạt động nghĩa là sáng suốt nhận định đối tượng của mình là chân lý hầu phán đoán vô tư, suy luận hợp lẽ phải. Tình dục thường hay cuồng phát trong miếng đất tình cảm của con người do những đối vật khách quan khiêu khích, nếu một khi ý chí bảo đảm được sự độc lập hành động của lý tính thì nó ảnh hưởng gián tiếp trên dục tình. Chúng tôi nhấn mạnh tiếng gián tiếp vì ý chí không chận đứng tình dục như tay em bé chận ngọn nước ở miệng vòi nước. Nó hành động trên tình dục như em bé khi muốn tránh cho nước không chảy một chỗ nào thì kéo vòi nước xa chỗ ấy.
Điều bạn nên để ý nữa là theo đà tác động này, ý chí có thể ảnh hưởng trên một tật xấu này bằng cách thúc đẩy một tật xấu kia. Nó có thể làm cho người nóng nảy thành người nhu nhược. Vậy trong việc tu tâm bạn nên dùng nhơn đức, tức là tập quán tốt để tiêu trừ tật xấu là những tập quán không hay.
Tóm tắt trong cuộc sinh hoạt tâm lý của con người, tuy tình dục rất hung hăng, nhưng nhiều phen vẫn bị ý chí chi phối. Muốn nên người chí khí bạn hãy dùng ý chí như lợi khí để tiêu diệt dần dần các khuyết điểm của tâm tánh mình.