Người Chí Khí

Lượt đọc: 1364 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
10. Luyện Những Năng Hướng Cần Cho Giá Trị Con Người Hơn Luyện Những Tập Quán

❊ ❊ ❊

Ai cũng chịu rằng đời người là một chuỗi tập quán ; không có tập quán chúng ta sẽ không làm được biết bao nhiêu việc. Nhưng nếu xét về quan điểm nhân vị, về lý tưởng của người chí khí thì ta cần luyện cho mình những năng hướng để giúp những tập quán khỏi có tánh chất quá máy móc, để tăng giá trị cho hành vi của ta. Có lẽ hai tiếng năng hướng (habitus) hơi khó hiểu đối với một số bạn đọc.

Tiếng habitude của người Pháp phát sinh bởi tiếng habitudo hay habitus và ta dịch là tập quán. Nhưng chính tiếng habitus theo triết học Aristole và thánh Toma có một nghĩa khác với nghĩa habitude, tập quán rất nhiều.

Là một nhân vị con người có những tài năng cao đẳng như trí tuệ, trí tưởng tượng, trí nhớ, ý chí vv… Nhưng cho đặng các tài năng này hoạt động chúng cần phải được tổ chức, qui hướng bởi lý trí theo từng đối tượng riêng biệt của chúng. Bạn có thể định nghĩa năng hướng là phú bẩm cố định nhờ nó mà một hữu thể sống và hành động lành hay dữ : Habitus est disposition stabilis qua ens bene aut male se habet in essendo vel in operando.

Các năng lực của ta khi được tổ chức, qui hướng như vậy có cái mà những nhà triết học kinh-viện gọi là Habitus, ta dịch là năng hướng nghĩa là xu hướng của các năng lực. Những xu hướng nầy theo Dom Placide de Roton trong LES HABITUS (La bergerie – Paris) tuy tùy hoàn cảnh xoay trở nhưng có tính chất cố định. Chúng cũng giống như tập quán song ăn khớp với tâm thần của ta và không có sự tự động máy móc. Nhờ có năng hướng mà con người dùng những năng lực của mình để hoạt động về đường tinh thần. Theo Georges Dwelshauvers chỉ con người có năng hướng vì con người có linh hồn tức là những tài năng cao đẳng. Thiên Chúa không có năng hướng bởi Ngài tự bản chất đã toàn tri toàn đức rồi. Thú vật không có năng hướng vì không có trí tuệ và ý chí nên không tổ chức, điều khiển được tác vi của mình cách sáng suốt cương quyết.

Không phải tự nhiên mà con người có năng hướng. Tự nhiên con người chỉ có năng lực thôi ; phải nhờ có lý trí chỉ đường thì những năng lực mới hoạt động quen. Có thể nói nhờ năng hướng mà năng lực thoát khỏi trạng thái năng thể (puissance) để qua trạng thái hiển thể (acte) và qua cách bền bỉ. Khi một người bị cuồng trí có thể thi hành nhiều việc do tập quán vì tập quán có tính chất tự động, nhưng không thể còn những năng hướng, bởi năng hướng dính dấp mật thiết với các tài năng cao đẳng là những cái họ mất hay bị yếu đi. Nếu muốn so sánh năng hướng với tập quán thì bạn thấy cả hai giống nhau ở chỗ cần nhờ luyên tập mới có, nhưng có nhiều điểm quan hệ khác nhau vì khi tập quán dù là những tập quán ăn thua đến tinh thần như nói, viết, là những việc máy móc, căn cứ trên điều kiện sinh lý của cá nhân và rất dễ mất thì năng hướng trực tiếp có bởi tinh thần, hoạt động bền bỉ với tinh thần. Điểm khác biệt nữa theo Georges Dwelshauvers là : tập quán có thể khiến con người hành động cách vô ý thức còn năng hướng giúp tinh thần con người phát triển.

Do sự hiểu biết về bản chất, về tác dụng của tập quán, và năng hướng như vậy, khỏi cần chúng tôi nói, bạn nhận thấy sự quan hệ của việc đào luyện những năng hướng. Chúng ta phải phát huy mỗi tài năng trong đầu óc của chúng ta để chúng ngày một hoàn thiện, để ta ý thức và tự chủ trong từng tác vi của ta. Sự giáo luyện nầy tối cần cho giá trị con người mà hình như không mấy nhà giáo dục để ý. Hồi lúc chúng ta còn nhỏ người ta cứ bắt chúng ta học thuộc lòng, lý luận mà không ai lo rèn trí nhớ, óc phán đoán của chúng [1].

Phần đông chúng ta phải tự mình đào tạo các năng lực của mình sau khi đã nhiều lần thất bại vì không biết hay không khéo xử dụng chúng. Bởi những năng hướng cần thiết cho nên ta phải un đúc riêng mỗi năng lực của ta : năng lực nầy giúp đỡ năng lực kia, nhờ đó năng xuất của cuộc hoạt động tinh thần chúng ta tăng lên, chí khí của chúng ta cũng tăng lên. Theo những đối tượng của chúng, năng hướng chia ra :

1) Lý trí thuần túy tức là trí tuệ giúp ta biết những nguyên tắc sơ thủy (les principes premiers) để có sự khôn ngoan nhận biết những nguyên tắc riêng biệt (principes particuliers) để nghiên cứu khoa học.

2) Lý trí thực tiễn giúp ta áp dụng những hiểu biết vào nghệ thuật và vào cuộc sống.

3) Ý chí giúp ta tìm cái thiện hay xô đẩy ta đến cái ác mà ta tưởng là thiện. Bạn cứ nhắm những tài năng đó mà giáo luyện thì tự nhiên ý chí của bạn, một trong đó vừa tự phát triển vừa được sự soi sáng của các năng hướng khác sẽ tăng gia nghị lực dẻo dai. Lẽ dĩ nhiên đời ta phải có một lý tưởng thì các năng hướng trong đó có năng hướng của ý chí mới bổ ích cho ta. Năng hướng tự nó không đưa chúng ta đến hạnh phúc, chúng chỉ là khí cụ mà con người có thể dùng thực hiện sự thiện cũng như sự ác. Bạn nên nhớ lại định nghĩa của chúng ở trên.

❀ ❀ ❀

[1] Đọc Hoàng-Xuân-Việt : TỔ CHỨC ĐỜI SỐNG TINH THẦN.

Đánh máy : mopie, minhf@yahoo, patimiha, thao nguyen, chip_mars, ganbunma, linhtt, lovelysnake289, kimduyen, blacktulip161, thuannguyen1088 Kiểm tra chính tả : Nguyễn Văn Ninh, Trần Khang, Nguyễn Thị Thủy, Đỗ Thị Thuỳ Trang, Hoàng Thị Trang, Trần Thị Kim Duyên, Trần Trung Hiếu, Nguyễn Tuấn Vinh, Dương Nhật Xuân, Trần Khánh Hoàng, Hoàng Huệ Anh, Vũ Thị Xuân Hương, Nguyễn Thị Thùy Dương, Nguyễn Thị Nhi, Đỗ Thúy Nhi, Nguyễn Tuấn Anh
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.