Khi bức thư của người chồng đến tay Grace, trên đó mang dấu bưu điện của một thị trấn xa xôi, cô chưa từng mảy may nghĩ rằng Fitzpiers vẫn đang ở cách cô chưa đầy một dặm. Cô cảm thấy nhẹ nhõm vì anh không viết những lời cay đắng hơn về cuộc cãi vã với cha cô, bất kể bản chất của nó ra sao; nhưng sự lạnh lùng chung của bức thư đã dập tắt trong lòng cô đốm lửa nhỏ nhoi mà các sự kiện vừa thắp lên cách đó không lâu.
Từ trung tâm thông tin này, người ta được biết ở Hintock rằng vị bác sĩ đã bỏ đi, và vì không ai ngoài gia đình Melbury biết rằng anh đã không trở về vào đêm xảy ra tai nạn, nên không có sự xôn xao nào lộ ra trong làng.
Cứ thế những ngày đầu tháng Năm trôi qua. Không một ai ngoài những loài chim và thú đêm nhận thấy rằng vào một buổi tối muộn, gần giữa tháng, một bóng người quấn kín mít, tay kẹp một chiếc nạng và tay cầm gậy, đã bò từ Hintock House băng qua bãi cỏ ra chỗ khuất của những rem cây, rồi từ đó chậm chạp cất bước nhọc nhằn đến điểm gần nhất của con đường cái quan. Nhân vật bí ẩn ấy được cải trang kỹ đến mức chính vợ anh cũng khó lòng nhận ra. Felice Charmond vốn là một tay sành sỏi về hóa trang, đúng như những gì người ta có thể chờ đợi ở bà; và bà đã dốc hết sức để nhồi nhộn và tô vẽ cho Fitzpiers bằng những đạo cụ cũ trong kho chứa đồ.
Trên đường cái, anh được một chiếc xe ngựa có mui đón, đưa về Sherton-Abbas, từ đó anh tiếp tục đi đến cảng gần nhất ở bờ biển phía nam và lập tức vượt eo biển.
Nhưng mọi người đều biết rằng ba ngày sau thời điểm này, bà Charmond đã thực hiện kế hoạch đã hoãn từ lâu của mình là lên đường đi du lịch và cư trú dài hạn ở lục địa. Bà khởi hành vào một buổi sáng một cách kín đáo hết mức có thể, không đem theo người hầu gái nào, và nói rằng đã thuê một người đợi bà ở một chặng đường xa hơn. Sau đó, dinh thự Hintock House, vốn thường xuyên bị bỏ hoang, lại được đem cho thuê. Mùa xuân chưa chuyển sang mùa hè thì một lời đồn đoán chắc như đinh đóng cột, dựa trên những bằng chứng xác thực nhất, đã lan đến giáo xứ và vùng lân cận. Bà Charmond và Fitzpiers đã được nhìn thấy ở Baden trong mối quan hệ đặt dấu chấm hết cho câu hỏi đã làm rung chuyển cộng đồng nhỏ bé kể từ mùa đông.
Melbury đã bước vào Thung lũng Nhục nhã thậm chí còn sâu hơn cả Grace. Tinh thần ông như suy sụp.
Nhưng mỗi tuần một lần, ông vẫn máy móc đi chợ như thường lệ, và ở đây, khi đang đi ngang qua cột nước công cộng một ngày nọ, với tình trạng tinh thần bộc lộ rõ qua dáng đi, ông nghe thấy tên mình được gọi bởi một giọng quen thuộc từ trước. Ông quay lại và nhìn thấy Fred Beaucock—từng là một thư ký luật sư đầy hứa hẹn và là tay chơi nổi tiếng ở địa phương, người từng được mệnh danh là anh chàng thông minh nhất Sherton, kẻ mà nếu thiếu đi bộ óc thì hãng luật thuê hắn chẳng khác nào con số không. Nhưng về sau, Beaucock đã sa chân vào vũng bùn. Hắn được mời đi đây đi đó, hát các bài hát trong các buổi họp hội nông dân và tiệc của tầng lớp tư sản; tóm lại, hắn nạp rượu mạnh vào người thường xuyên hơn mức tốt cho bộ óc thông minh hay thể xác của mình. Hắn mất việc, và sau quãng thời gian bôn ba thử sức ở nơi khác, hắn quay về thị trấn quê hương, nơi vào thời điểm diễn ra những sự kiện kể trên ở Hintock, hắn đưa ra những lời khuyên pháp lý với mức phí rẻ đến ngạc nhiên—hầu hết hành nghề ngay trên ghế dài ở các quán rượu, trong những góc khuất mà người ta thường nghe lỏm hắn làm di chúc cho người nhà quê với giá nửa mão; cất giọng uyên bác đòi bút mực và một tờ giấy nửa xu, trên đó hắn phác thảo văn bản di chúc trong lúc tì nó lên một khoảng trống được lau bằng tay trên mặt bàn giữa những vòng tròn chất lỏng do tách và cốc tạo ra. Một ý tưởng đã cấy sâu từ thuở nhỏ thì rất khó nhổ tận gốc, và nhiều tiểu thương lớn tuổi vẫn bám lấy quan điểm rằng Fred Beaucock rất rành luật pháp.
Chính hắn là kẻ đã gọi tên Melbury. “Trông ông có vẻ suy sụp quá, ông Melbury—rất suy sụp, nếu tôi mạn phép được nói thế,” hắn nhận xét khi nhà kinh doanh gỗ quay người lại. “Nhưng tôi hiểu—tôi hiểu chứ. Một trường hợp rất đáng tiếc—rất đáng tiếc. Tôi được đào tạo về luật như ông đã biết, và về mặt chuyên môn thì tôi không lạ gì những chuyện thế này. Chà, bà Fitzpiers có quyền nhờ pháp luật can thiệp đấy.”
“Bằng cách nào—cái gì—có cách can thiệp ư?” Melbury nói.
“Theo luật mới, thưa ông. Một tòa án mới được thành lập năm ngoái, và theo đạo luật mới, bộ luật twenty và twenty-one Vic., chương tám mươi lăm, việc hủy bỏ hôn thú cũng dễ dàng như kết hôn vậy. Không cần đến các Đạo luật Quốc hội rườm rà nữa; không còn cảnh luật pháp dành cho người giàu một kiểu còn người nghèo một kiểu nữa. Nhưng hãy vào trong này đi—tôi đang định làm một ly rum nóng nhỏ đây—tôi sẽ giải thích tường tận cho ông nghe.”
Tin tức này khiến Melbury kinh ngạc, bởi ông rất ít đọc báo. Và dù ông là một người có lề thói vô cùng chuẩn mực, chẳng có chút hứng thú nào khi bước vào quán rượu với Fred Beaucock—thậm chí sẽ hoàn toàn không bị một kẻ như vậy ảnh hưởng trong bất kỳ vấn đề nào khác trên đời—nhưng sự cám dỗ từ ý tưởng giải thoát cô con gái tội nghiệp khỏi cảnh xiềng xích lại lớn đến mức làm tước đi khả năng phán đoán của ông. Ông không thể cưỡng lại tay cựu thư ký luật sư và bước vào quán.
Ở đây, họ ngồi xuống bên ly rượu rum do Melbury mặc nhiên trả tiền, còn Beaucock thì ngả người ra sau ghế với vẻ nghiêm nghị của một nhà luật học, đến mức hầu như không buồn để ý đến ly rượu trước mặt, dẫu vậy chúng vẫn biến mất với tốc độ bí ẩn.
Không bao giờ người ta có thể tra ra được bao nhiêu phần trong những thông tin phóng đại về luật ly hôn mới mẻ lúc bấy giờ mà Beaucock truyền đạt cho người nghe là do sự dốt nát, và bao nhiêu phần là do bịp bợm. Nhưng hắn kể một câu chuyện nghe rất xuôi tai về việc Grace có thể trở thành một người tự do dễ dàng thế nào, khiến cha cô bừng sáng lên vì dự án ấy; và dẫu ông hầu như không chạm môi vào ly, Melbury cũng chẳng hề hay biết mình đã rời khỏi quán rượu bằng cách nào, hay đã lên xe ngựa từ lúc nào và ở đâu để tiếp tục con đường về nhà. Nhưng rồi ông cũng về đến nhà, trong khi suốt dọc đường, đầu óc ông cứ vang lên inh ỏi như tiếng chiêng do sự phấn khích tột độ. Trước khi kịp gặp Grace, ông vô tình chạm mặt Winterborne, kẻ nhìn thấy gương mặt ông rạng ngời như thể ông vừa trò chuyện với một thiên sứ, hệt như vị Luật gia thuở xưa.
Ông thả con ngựa ra và nắm lấy tay Winterborne dắt đến đống vỏ cây rendlewood—tên gọi ở đây của loại vỏ sồi đã bóc—đang nằm dưới hàng rào cây cơm nguội.
“Giles,” ông nói khi họ đã ngồi xuống những khúc gỗ, “có một đạo luật mới ở xứ sở này rồi! Grace có thể được tự do một cách vô cùng dễ dàng. Tôi chỉ biết điều đó do một sự tình cờ hy hữu. Có lẽ mười năm nữa tôi cũng chẳng tìm ra. Con bé có thể rũ bỏ được hắn—nghe rõ chưa?—rũ bỏ được hắn. Hãy nghĩ đến điều đó đi, người bạn Giles của tôi!”
Ông kể lại những gì mình đã biết về biện pháp pháp lý mới. Một cái gân môi khẽ run rẩy là tất cả những gì Winterborne đáp lại; và Melbury nói thêm: “Này cậu, cậu vẫn sẽ cưới được con bé—nếu cậu muốn.” Cảm xúc trong ông dâng trào khi thốt ra câu này, và âm thanh rành mạch của ý tưởng cũ đã che khuất tầm nhìn của ông trong một màn sương mờ.
“Ông có chắc chắn... về đạo luật mới này không?” Winterborne hỏi, lòng đầy bất an trước một niềm vui mừng tột độ xuất hiện đan xen với nỗi hoảng sợ nghi ngờ đến mức anh né tránh việc tiếp nhận hoàn toàn tuyên bố vừa rồi của Melbury.
Melbury khẳng định rằng ông không hề nghi ngờ gì cả, vì kể từ sau cuộc trò chuyện với Beaucock, ông chợt nhớ ra rằng cách đây ít lâu ông từng thấy trên tờ báo tuần có nhắc đến một sự thay đổi pháp lý như vậy; nhưng vì lúc đó không quan tâm đến những biện pháp cứu vãn tuyệt vọng ấy nên ông đã bỏ qua. “Nhưng tôi sẽ không để mọi chuyện nằm trong vòng nghi vấn dù chỉ một ngày,” ông tiếp tục. “Tôi sắp đi Luân Đôn. Beaucock sẽ đi cùng tôi, và chúng ta sẽ nhận được lời khuyên tốt nhất ngay khi có thể. Beaucock là một luật sư thông thạo—chẳng có vấn đề gì ở hắn ngoài cái vòm miệng lúc nào cũng khát rượu. Có thời điểm tôi từng biết hắn là chỗ dựa và nơi ẩn náu của Sherton trong những rắc rối pháp lý.”
Những lời đáp của Winterborne vô cùng mơ hồ. Khả năng mới mẻ ấy hầu như là điều anh không thể hình dung nổi vào lúc này. Anh là người mà ở Hintock gọi là “một kẻ vững vàng;” anh vẫn duy trì tâm trạng dè dặt, không phải vì thiếu sự đồng cảm, mà là do sự ngập ngừng trầm lặng được dạy dỗ bởi cuộc đời theo cách mà anh từng biết.
“Nhưng,” nhà kinh doanh gỗ tiếp tục, với vài nếp nhăn lo âu tạm thời xuất hiện thêm bên cạnh những nếp nhăn đã hằn sâu trên trán theo thời gian và muộn phiền, “Grace hoàn toàn không khỏe. Không phải bệnh trạng bẩm sinh đâu, cậu biết đấy; nhưng con bé đã ở trong trạng thái trầm uất, suy nhược thần kinh kể từ đêm hoảng sợ đó. Tôi không nghi ngờ gì việc con bé sẽ ổn lại sớm thôi... Không biết tối nay con bé thế nào nhỉ?” Ông đứng lên khi thốt ra những lời đó, như thể ông đã quá lãng quên sự tồn tại của con gái mình giữa lúc phấn khích vì viễn cảnh tương lai của nó.
Họ đã ngồi cho đến khi buổi chiều bắt đầu nhuộm khu vườn thành màu nâu sẫm, và giờ đây đi về hướng nhà Melbury, Giles bước chậm hơn vài bước so với người bạn cũ, người đang được kích thích bởi sự nhiệt tình trong khoảnh khắc để sải bước nhanh hơn nhịp đi người thường của Winterborne. Anh cảm thấy ngượng ngùng khi bước vào trước mặt Grace với tư cách là người tình được tái công nhận của cô—điều mà thái độ của cha cô chắc chắn sẽ ngầm biểu thị—trước khi có được thông tin chính xác về tình trạng tương lai của cô; điều đó có vẻ quá giống hành động của những kẻ liều lĩnh bước vào chốn mà thiên thần cũng phải sợ hãi khi đặt chân tới.
Một gáo nước lạnh để cân bằng lại tất cả những hứa hẹn rực rỡ trong ngày đã nhanh chóng ấp đến. Vừa theo nhà kinh doanh gỗ bước qua cửa, anh đã nghe Grammer báo rằng bà giáo sư Fitzpiers thậm chí còn mệt hơn cả hồi buổi sáng. Cụ bác sĩ già Jones đang có mặt trong vùng nên họ đã mời cụ đến, và cụ lập tức chỉ định đưa cô lên giường ngay. Tuy nhiên, họ không được coi bệnh tình của cô là nghiêm trọng—một cơn sốt do suy nhược thần kinh, hậu quả của những sự kiện vừa qua, đó là những gì cô đang phải chịu đựng, và chắc chắn cô sẽ khỏe lại trong vài ngày tới.
Do đó, Winterborne không ở lại nữa, và hy vọng được gặp cô vào buổi tối hôm nay của anh đã tiêu tan. Ngay cả tình trạng tồi tệ hơn buổi sáng của cô cũng không làm Melbury suy sụp quá nhiều. Ông biết, như ông nói, thể chất con gái ông đủ khỏe mạnh. Chỉ có những rắc rối gia đình này mới đang kéo cô xuống mà thôi. Một khi được tự do, con bé sẽ lại phơi phới trở lại. Melbury đã chẩn đoán đúng, như các bậc cha mẹ thường thế.
Ông lên đường đi Luân Đôn vào sáng hôm sau, sau khi bác sĩ Jones đã đến thăm khám lại một lần nữa và trấn an rằng ông có thể rời nhà mà không phải lo lắng gì, nhất là trong một chuyến đi vì mục đích như vậy, thứ sẽ sớm chấm dứt sự thấp thỏm của cô.
Nhà kinh doanh gỗ chỉ đi vắng chừng một hoặc hai ngày thì ở Hintock người ta râm ran rằng chiếc mũ của ông Fitzpiers đã được tìm thấy trong rừng. Chiếc mũ được mang đến cho Melbury vào cuối buổi chiều hôm đó, và ngặt một nỗi, nó lại lọt vào tầm mắt của Grace. Nó chắc hẳn đã nằm trong rừng kể từ cú ngã ngựa của anh, nhưng trông nó vẫn còn rất sạch sẽ và nguyên vẹn—thời tiết mùa hè và vòm lá che chở đã góp phần rất lớn trong việc giữ gìn nó—đến mức Grace không thể tin rằng nó đã bị giấu kín lâu đến thế. Chỉ một chi tiết rất nhỏ cũng đủ để kích hoạt trí tưởng tượng đang sốt sắng của cô vào thời điểm này; cô nghĩ anh vẫn ở quanh quẩn trong vùng; cô sợ sự xuất hiện đột ngột của anh; và căn bệnh thần kinh của cô đã phát triển những hậu quả trầm trọng đến mức bác sĩ Jones bắt đầu tỏ ra lo lắng và cả nhà hoảng hốt.
Đó là đầu tháng Sáu, và chim cúc cu vào thời điểm này của mùa hè hầu như không ngớt tiếng kêu quá hai hoặc ba tiếng trong suốt đêm dài. Tiếng kêu của loài chim ấy, vốn quá quen thuộc với tai cô từ thấu thuở ấu thơ, giờ đây lại là sự tra tấn tột cùng đối với cô gái tội nghiệp. Vào ngày thứ Sáu tiếp theo sau ngày Melbury khởi hành (vào thứ Tư), và là ngày sau khi phát hiện ra chiếc mũ của Fitzpiers, con chim cúc cu bắt đầu cất tiếng kêu bất chợt vào lúc hai giờ sáng từ một trong những cây táo của Melbury, cách cửa sổ phòng Grace chưa đầy ba thước.
“Ôi, anh ấy đang đến kìa!” cô kêu lên, và trong cơn hoảng sợ đã lao thẳng từ giường ra sàn nhà.
Những cơn giật mình và sợ hãi ấy kéo dài cho đến trưa; và khi vị bác sĩ đến, xem xét tình hình và trò chuyện với bà Melbury, ông ngồi xuống và trầm ngâm. Sự kinh hãi hiện hữu mãi ấy là điều bắt buộc phải xóa bỏ khỏi tâm trí cô bằng mọi giá; và ông nghĩ xem điều đó có thể được thực hiện bằng cách nào.
Không nói một lời nào với bất kỳ ai trong nhà, hay với Winterborne đang bồn chồn chờ đợi dưới làn đường nhỏ bên dưới, bác sĩ Jones đi thẳng về nhà và viết thư cho ông Melbury theo địa chỉ ở Luân Đôn mà ông đã lấy được từ vợ ông. Nội dung chính trong bức thư của ông là bà Fitzpiers nên được trấn an càng sớm càng tốt rằng các bước đang được tiến hành để cắt đứt mối lương duyên vốn đang trở thành nỗi thống khổ cho cô; rằng cô sẽ sớm được tự do, và thậm chí hiện tại trên thực tế cũng đã là như vậy. “Nếu ông có thể nói điều đó ngay lập tức, nó có thể là phương cách ngăn chặn nhiều tổn hại lớn,” ông nói. “Hãy viết thư trực tiếp cho cô ấy; đừng viết cho tôi.”
Vào thứ Bảy, ông lái xe đến Hintock và trấn an cô bằng những lời xoa dịu đầy ẩn ý rằng chỉ một hai ngày nữa thôi là cô có thể mong đợi nhận được một số tin tức chắc chắn. Quả nhiên là thế. Khi sáng Chủ nhật đến, có một bức thư gửi cho Grace từ cha cô. Nó đến lúc bảy giờ, thời gian thông thường mà người đưa thư chậm chạp đi qua Hintock; đến tám giờ thì Grace thức dậy, thật kỳ lạ là cô đã ngủ được một hoặc hai tiếng, và bà Melbury mang thư lên.
“Con tự mở được chứ?” bà nói.
“Ôi vâng, vâng!” Grace nói với vẻ sốt ruột yếu ớt. Cô xé phong bì, mở tờ giấy ra và đọc; một thoáng đỏ hồng lan dần trên cổ và má trắng ngần của cô.
Cha cô đã đưa ra một quyết định táo bạo. Ông thông báo với cô rằng cô không cần phải bận tâm gì thêm về việc Fitzpiers quay trở lại; rằng chẳng mấy chốc cô sẽ là một người phụ nữ tự do; và do đó, nếu cô muốn kết hôn với người tình cũ của mình—điều mà ông tin là như vậy, vì đó cũng là mong muốn sâu xa của chính ông—cô hoàn toàn có khả năng làm điều đó. Về điểm này, Melbury viết hoàn toàn dựa trên niềm tin của ông. Nhưng ông đã phóng đại sự thật rất nhiều khi nói thêm rằng các thủ tục pháp lý để hủy bỏ cuộc hôn nhân của cô thực chất đã được giải quyết xong xuôi. Sự thật là khi nhận được bức thư của bác sĩ, Melbury tội nghiệp đã vô cùng bồn chồn và suýt chút nữa đã bị Beaucock ngăn cản không cho quay lại bên giường bệnh của con gái. Việc ông vội vã quay lại Hintock để làm gì cơ chứ? Beaucock đã hỏi ông như vậy. Điều duy nhất có thể làm cô khá lên chính là việc cắt đứt mối tơ hồng kia. Dẫu cho ông vẫn chưa có cuộc gặp mặt nào với vị luật sư danh tiếng mà họ chuẩn bị tham vấn, nhưng ông đang chuẩn bị gặp mặt ông ta rồi; và vụ việc thì đã quá rõ ràng. Thế là ông Melbury đơn thuần, bị thôi thúc bởi sự lo lắng của người cha trước nguy cơ tổn hại sức khỏe của con gái, bởi những lời lẽ của người đồng hành và bởi bức thư của vị bác sĩ, đã nhượng bộ và ngồi xuống viết thẳng thừng cho cô biết rằng cô thực chất đã được tự do.
“Và ông cũng nên viết thư cho cậu ta nữa,” Beaucock gợi ý, vì hít ngửi thấy mùi tiếng tăm và mầm mống của một vụ kiện lớn béo bở trong vụ này, hắn muốn trói buộc Melbury vào đó một cách không thể quay đầu; để đạt được điều đó, hắn biết rằng không gì linh nghiệm bằng việc khơi dậy ngọn lửa tình yêu của Grace dành cho Winterborne, để cha cô không nỡ lòng nào rút lui khỏi nỗ lực biến tình yêu của cô thành hợp pháp khi ông phát hiện ra có những khó khăn cản trở dọc đường.
Con người sốt sội, thiếu kiên nhẫn là Melbury tỏ ra rất hài lòng với ý tưởng “khởi động họ ngay lập tức,” như cách ông gọi. Việc đưa kế hoạch bù đắp bị trì hoãn lâu nay vào guồng quay nay đã trở thành niềm đam mê của ông. Ông viết thêm vào bức thư gửi con gái một đoạn ám chỉ rằng cô nên bắt đầu tỏ thái độ khích lệ Winterborne, kẻo cô sẽ mất hẳn anh ta; đồng thời ông cũng viết thư cho Giles rằng con đường cuối cùng đã thực sự rộng mở trước mắt anh. Cuộc đời ngắn ngủi lắm, ông tuyên bố; có trong tay chưa chắc đã húp được miếng canh; tình cảm của cô dành cho anh nên được nhen nhóm lại ngay lập tức, để mọi thứ sẵn sàng khi thời điểm tốt đẹp đến để gắn kết họ lại với nhau.