Cảnh Grace vươn tay kéo rèm cửa sổ hóa ra bắt nguồn từ một biến cố không mấy vui vẻ trong nhà ngày hôm đó—chẳng phải chuyện gì khác ngoài cơn bạo bệnh của Grammer Oliver, một người phụ nữ từ trước đến nay chưa từng phải nằm liệt giường vì bất kỳ lý do gì. Giống như những người mà sức khỏe bền bỉ qua năm tháng khiến ý niệm phải nằm viện hay nằm liệt giường trở nên xa lạ và đáng sợ chẳng khác nào cái chết, bà vẫn cố gượng đi lại cho đến khi thực sự ngã quỵ xuống sàn nhà. Dù mới chỉ phải nghỉ việc chưa đầy một ngày, bà đã tiều tụy đi trông thấy, chẳng còn là mụ Grammer tháo vát thuở nào ở sân phơi và xưởng xẻ nữa. Dẫu ốm nặng là thế, có một điều bà vẫn giữ nguyên lập trường: bằng mọi giá, bà kiên quyết không chịu mời bác sĩ—hay nói đúng hơn là bác sĩ Fitzpiers.
Căn phòng mà Grace nhìn thấy không phải phòng của cô, mà là phòng của bà lão. Trên đường về phòng ngủ, cô đã nhận được lời nhắn từ Grammer rằng bà rất muốn trò chuyện với cô đêm hôm ấy.
Grace bước vào, đặt ngọn nến lên chiếc ghế thấp cạnh giường sao cho bóng của Grammer khi nằm hắt một vệt rõ nét lên bức tường đã được quét vôi trắng. Cái đầu to của bà lại càng phình to hơn nhờ chiếc khăn turban khổng lồ quấn quanh thái dương—thực chất chính là chiếc váy lót của bà. Grace dọn dẹp căn phòng đôi chút, rồi tiến lại gần người phụ nữ bệnh tật và cất lời: "Cháu đã đến đây theo ý bà rồi, Grammer ạ. Thử mời bác sĩ đến trước khi trời quá muộn nhé, bà."
"Tôi không thèm gặp hắn đâu," Grammer Oliver dứt khoát đáp.
"Vậy để cháu tìm ai đó thức canh cùng bà."
"Tôi chịu không nổi! Không; tôi muốn gặp cô, cô Grace, vì tôi có điều canh cánh trong lòng. Ôi cô Grace tội nghiệp, rốt cuộc tôi đã nhận số tiền đó của bác sĩ mất rồi!"
"Tiền gì cơ ạ?"
"Mười bảng."
Grace chưa hiểu rõ lắm.
"Mười bảng hắn trả cho cái đầu của tôi, vì tôi có bộ não lớn. Tôi đã ký giấy khi nhận tiền mà chẳng mảy may bận tâm gì cả. Tôi cứ giấu nhẹm chuyện đã thực sự thỏa thuận với hắn, bởi cô từng tỏ ra quá sợ hãi trước ý nghĩ đó. Chà, nghĩ đi nghĩ lại, tôi đâm hối hận vì đã làm thế; chuyện đó cứ đè nặng trong lòng tôi. Cái chết vì sợ hãi cái cây của John South làm tôi nghĩ rằng mình cũng sẽ chết vì chuyện này... Tôi đã định quay lại xin hắn hủy giao kèo, nhưng lại chẳng dám mặt dày mở lời."
"Tại sao ạ?"
"Tôi đã tiêu mất một ít tiền rồi—hơn hai bảng cơ. Chuyện đó cứ dằn vặt tôi khổ sở; và tôi sợ rằng mình sẽ chết vì ám ảnh tờ giấy có điểm dấu thập thánh thiện mà tôi đã ký, hệt như South chết vì nỗi phiền muộn của lão vậy."
"Nếu bà xin anh ấy hủy tờ giấy đó, chắc chắn anh ấy sẽ đồng ý và không nhắc lại nữa đâu."
"Tôi đã xin một lần rồi đấy, thưa cô. Nhưng hắn cười nhạo một cách tàn nhẫn. 'Bộ não của bà xuất sắc lắm, Grammer,' hắn nói, 'đến mức khoa học không thể phí phạm để mất bà được. Hơn nữa, bà đã nhận tiền của tôi rồi.'... Xin cô chớ để bố cô biết chuyện này bằng bất cứ giá nào nhé!"
"Không, không đâu. Cháu sẽ đưa tiền để bà mang trả lại cho anh ấy."
Grammer lắc đầu nguầy nguậy trên gối. "Dù tôi có khỏe lại để đem trả tận tay đi chăng nữa, hắn cũng chẳng ưng đâu. Không hiểu sao hắn lại cứ khăng khăng muốn mổ xẻ bộ óc của một mụ già nghèo khổ như tôi trong khi ngoài kia có biết bao nhiêu kẻ khác, tôi chịu. Tôi biết thừa hắn sẽ đáp lại tôi thế này: 'Một kẻ cô đơn như bà, Grammer,' hắn sẽ bảo thế. 'Xác chết ma trôi thì còn thiết tha gì nữa mà tiếc với nuối?' Ôi, lòng tôi rối bời lên được! Nếu cô biết hắn cứ hiện về ám ảnh, rượt đuổi tôi quanh căn phòng trong những giấc mơ như thế nào, cô sẽ thương tôi cho mà xem. Sao lúc ấy tôi lại dại dột thế cơ chứ!... Giá mà có ai đứng ra nói giúp tôi một tiếng!"
"Cháu chắc là dì Melbury sẽ giúp."
"Vâng; nhưng hắn đời nào thèm nghe lời bà ấy! Phải một gương mặt trẻ trung hơn thế mới lay chuyển nổi hạng người như hắn."
Grace giật mình hiểu ra. "Ý bà là anh ấy sẽ không vì cháu mà nề hà sao?" cô hỏi.
"Ôi, sao lại không chứ!"
"Cháu không thể đến gặp anh ấy được đâu, Grammer, dù có chuyện gì xảy ra đi nữa. Cháu nào có quen biết gì anh ấy đâu."
"À, nếu tôi là một thiếu nữ," mụ Grammer tinh ranh nói, "và có thể cứu bộ hài cốt của một mụ già tội nghiệp khỏi tay một gã bác sĩ ngoại đạo thay vì một nấm mồ Thiên Chúa giáo, tôi nhất định sẽ làm, và làm với tất cả sự hoan hỉ. Thế nhưng chẳng ai chịu ra tay giúp một người quen nghèo khổ ngoại trừ việc đẩy tống người ta ra cho khuất mắt."
"Bà thật vô ơn khi nói thế đấy, Grammer ạ. Nhưng cháu biết bà đang ốm, và đó là lý do bà mới nói những lời như vậy. Giờ thì tin cháu đi, bà chưa chết được đâu. Hãy nhớ chính bà từng bảo với cháu là bà định bắt anh ấy phải chờ dài cổ cơ mà."
"Vâng, người ta có thể đùa cợt khi khỏe mạnh, ngay cả khi tuổi đã xế chiều; nhưng lúc lâm bệnh thì sự vui vẻ bỗng chùng xuống thành nỗi sầu bi; những điều thoạt trông nhỏ nhặt bỗng hóa lớn lao; và bóng ma xa xôi bỗng trở nên gần kề sát sạt."
Đôi mắt Grace ngấn lệ. "Cháu không thích phải đến gặp anh ấy vì chuyện này chút nào đâu, Grammer," cô nghẹn ngào nói. "Nhưng cháu sẽ đi, để cho lòng bà được thảnh thơi."
Grace vô cùng miễn cưỡng khoác áo choàng vào sáng hôm sau để thực hiện chuyến đi. Cô càng chần chừ hơn khi nhớ lại những lời Grammer bóng gió về sức hút của một gương mặt đẹp đối với bác sĩ Fitzpiers; và thế là, một cách vô cùng phi lý, cô đã làm đúng cái điều mà nếu bác sĩ chưa từng trông thấy cô, nó sẽ vô tình bóp nghẹt mục đích duy nhất của chuyến đi này: cô quàng một chiếc khăn voan len che kín toàn bộ khuôn mặt, chỉ để lộ đôi mắt thấp thoáng nhìn ra.
Mong muốn giữ kín như bưng câu chuyện kỳ quái và rùng rợn này, cộng thêm ước nguyện của chính Grammer Oliver, đã thúc giục Grace cẩn trọng hết mức để không bị ai phát hiện. Cô lẻn ra bằng cửa vườn vì đó là lối đi an toàn nhất, khi mà mọi người trong nhà đều đang bận rộn ở phía bên kia. Buổi sáng trông thật ảm đạm và xám xịt khi cô rón rén mở cửa. Trận chiến giữa băng giá và hơi ấm vẫn đang giằng co giữa bầu trời: những hàng cây nhỏ giọt xuống luống rau trong vườn—nơi chẳng thể mọc nổi thứ rau gì vì nước cứ nhỏ giọt liên tục, dẫu chúng vẫn được gieo trồng năm này qua năm khác với thứ kỷ năng cơ học đầy ngoan cố của người nhà quê trước nghịch cảnh vô vọng; lớp rêu phủ trên khoảng sân lát sỏi rộng lớn thuở nào nay ngập chìm trong nước; còn Grace thì đứng lặng đầy lưỡng lự. Rồi cô nhớ đến tội nghiệp Grammer, nhớ những giấc mơ bị bác sĩ cầm dao mổ rượt đuổi, và khả năng một vụ việc có kịch bản tương tự đến kỳ lạ của South rồi cũng sẽ kết thúc theo cùng một ngả; nghĩ vậy, cô bước thẳng vào làn mưa phùn.
Bản chất của chuyến đi cùng lời kể của Grammer Oliver về bản hợp đồng bà đã ký kết đã phủ lên hình ảnh Fitzpiers một vẻ kinh dị đầy ma mị trong tâm trí Grace. Cô biết anh là một người trẻ tuổi; nhưng mục đích duy nhất khi tìm kiếm một cuộc gặp gỡ với anh đã quét sạch mọi bận tâm về tuổi tác lẫn địa vị xã hội của anh ra khỏi đầu cô. Đứng ở hoàn cảnh của Grammer Oliver lúc bấy giờ, anh đơn thuần là một vị thần Zeus nhẫn tâm của chốn khoa bảng, kẻ không màng dung thứ mà chỉ đòi hỏi sự hiến tế; một con người mà, nếu không vì chuyện này, cô thà tránh mặt còn hơn. Thế nhưng, trong một ngôi làng nhỏ bé nhường ấy, việc họ chạm mặt nhau sớm muộn gì cũng xảy ra, nên việc phải gặp anh lúc này cũng chẳng có gì phải quá bận lòng.
Tuy nhiên, như không cần phải nói thì ai cũng rõ, cái nhìn của cô Melbury về vị bác sĩ như một nhà khoa học tàn nhẫn, kiên định và không thể lay chuyển thực ra không hoàn toàn đúng với sự thật. Bác sĩ Fitzpiers thực chất là một người có quá nhiều sở thích lan man để có thể hy vọng vươn lên những đỉnh cao chói lọi trong nghề nghiệp đã chọn, hay thậm chí là gây dựng được một phòng khám đông khách ở vùng quê nghèo mà anh đã vạch sẵn làm địa bàn hành nghề trước mắt. Trong vòng một năm, tâm trí anh thường có thói quen bay bổng qua một vòng hoàng đạo vĩ đại của bầu trời tri thức. Lúc thì anh nhập tâm vào Bạch Dương, lúc lại hóa thân thành Kim Ngưu; có tháng anh đắm chìm trong thuật luyện kim, tháng khác lại say sưa thơ ca; có tháng chìm nổi trong cặp song sinh chiêm tinh và thiên văn học; rồi lại sang Cự Giải với văn học và siêu hình học Đức. Để công bằng mà nói, anh vẫn lần lượt nghiên cứu cả những môn gắn liền trực tiếp với chuyên môn y khoa của mình, và chính trong một tháng bùng cháy niềm đam mê giải phẫu mà không có nổi một cái xác để nghiên cứu, anh đã đưa ra lời đề nghị với Grammer Oliver như bà từng kể với cô chủ.
Như có thể suy ra từ giọng điệu trong cuộc trò chuyện của anh với Winterborne, thời gian gần đây anh đã lao vào triết học trừu tượng với một sự hào hứng lớn lao; có lẽ tâm hồn hiện đại, nhạy bén nhưng phi thực tế của anh tìm thấy ở đây một miền đất hợp gu hơn bất cứ thứ gì khác. Dù mục tiêu có phần lan man, cấu trúc tinh thần của Fitzpiers không phải là không có điểm đáng ngưỡng mộ; anh thực sự là một người tò mò và ham khảo cứu, dẫu cho những tia sáng đèn dầu giữa đêm khuya của anh—thứ ánh sáng tỏa ra từ tận sâu trong những tán cây ở Hintock—thường chiếu rọi vào những trang văn sướt mướt đầy cảm xúc và đam mê nhiều hơn, hoặc thường xuyên hơn, so với sách vở và dụng cụ khoa học.
Nhưng dù anh có trầm ngâm suy tư về các Nàng Thơ hay các triết gia đi chăng nữa, sự cô lập ở vùng Hintock cũng bắt đầu thấm sâu vào bản tính dễ rung động của anh. Mùa đông ở một căn nhà hoang vắng chốn thôn quê, thiếu vắng bóng người giao thiệp, đôi khi vẫn có thể chịu đựng được, thậm chí còn thú vị và đáng tận hưởng nữa, với một số điều kiện nhất định; nhưng đó lại không phải là những điều kiện gắn liền với cuộc đời của một người hành nghề y vô tình lạc bước đến chốn này. Chúng hiện diện trong cuộc sống của Winterborne, Melbury và Grace; nhưng lại vắng bóng đối với vị bác sĩ. Đó là sự gắn bó lâu đời—một sự thấu hiểu sâu sắc đến tận cùng về mặt tiểu sử hoặc lịch sử đối với mọi vật thể, dù sống hay vô tri, nằm trong tầm mắt của người quan sát. Anh ta phải tường tận về những bóng hình vô hình từ thuở trước, những người từng bước qua các thửa ruộng trông xám ngắt từ cửa sổ nhà mình; phải nhớ lại ai là người đã dùng chiếc cày kẽo kẹt để lật từng lớp đất ấy qua năm tháng; đôi tay nào đã trồng nên hàng cây tạo thành chùm vầng trên ngọn đồi đối diện; những con ngựa và bầy chó săn của ai từng xé toạc lớp cây bụi thấp ấy; loài chim nào ưa chuộng vạt rừng nào; hay những kịch bản gia đình nào về tình yêu, sự ghen tuông, lòng thù hận hoặc nỗi thất vọng từng diễn ra trong các ngôi nhà tranh, dinh thự, ngoài phố hay trên bãi cỏ xanh. Nơi chốn ấy có thể đẹp đẽ, hùng vĩ, trong lành, tiện nghi; nhưng nếu nó thiếu đi những ký ức, cuối cùng nó sẽ trở nên nhàm chán đối với bất kỳ kẻ nào đến định cư mà không có cơ hội giao du với đồng loại.
Trong hoàn cảnh như thế, có lẽ một ông già sẽ mơ về một người bạn lý tưởng, cho đến khi ông tự lao vào vòng tay của bất kỳ kẻ bịp bợm nào mang cái danh xưng ấy trên mặt. Một người trẻ tuổi cũng có thể mơ về một người bạn lý tưởng, nhưng chút tâm tư huyết thống có lẽ sẽ xui khiến anh ta nghĩ nhiều hơn đến một người tình lý tưởng, để rồi cuối cùng, tiếng xột xoạt của tà áo phụ nữ, thanh âm giọng nói của cô ấy, hay bóng dáng lướt qua tầm nhìn sẽ nung nấu tâm hồn anh bằng ngọn lửa làm lòa cả mắt.
Việc phát hiện ra tên tuổi và gia thế của cô nàng Grace cuốn hút lẽ ra đã đủ trong những hoàn cảnh khác để xui khiến vị bác sĩ, nếu không gạt bỏ hình bóng cô ra khỏi đầu, thì cũng thay đổi tính chất sự quan tâm của anh dành cho cô. Thay vì trân trọng hình ảnh cô như một món đồ quý hiếm, cùng lắm anh chỉ xem đó như một thứ đồ chơi để đùa giỡn. Anh vốn là kiểu người như vậy. Nhưng ngặt nỗi ở hoàn cảnh này, anh không thể đẩy mọi chuyện đi quá xa theo hướng tình ái tàn nhẫn ấy. Anh dẹp bỏ mọi ý nghĩ tôn kính về cô, nhưng lại không tài nào ngừng việc coi cô là một vấn đề nghiêm túc.
Anh tiếp tục tưởng tượng ra những điều không tưởng. Quả thực, anh đã đi xa đến thế trong cái hướng vô ích này, rằng—như người ta vẫn hay làm—anh tự dựng lên những đoạn đối thoại và cảnh ngộ trong đó Grace hóa ra lại chính là bà chủ của trang viên Hintock, người phụ nữ bí ẩn Mrs. Charmond, lại vô cùng sẵn lòng và tự nguyện để cho chính anh chứ không phải ai khác tán tỉnh. "Thà cô ấy không phải người như vậy thì thôi," cuối cùng anh tự nhủ. "Nhưng cô ấy thực sự là một cô gái rất ngọt ngào, dễ thương và đặc biệt."
Sáng hôm sau, anh ăn sáng một mình như thường lệ. Tuyết rơi lất phất với những bông tuyết nhỏ tản mác, vừa đủ để làm khung cảnh rừng cây phủ một màu xám xịt chứ chưa bao giờ kịp chuyển thành trắng xóa. Chẳng có lấy một bức thư nào gửi cho Fitzpiers, chỉ có một tờ quảng cáo y khoa và một tờ báo tuần.
Ngồi trước lò sưởi lớn trong những buổi sáng như thế, đọc sách, rồi dần tích lũy năng lượng cho đến khi màn đêm buông xuống, để rồi khi đèn bật sáng và cảm thấy tràn trề sinh lực, anh lại tiếp tục theo đuổi một đề tài say mê nào đó cho đến tận những giờ khắc đầu tiên của ngày mới—đó vốn là thói quen của anh bấy lâu nay. Thế nhưng hôm nay, anh không tài nào ngồi yên nổi trên ghế. Cái tư thế tự kỷ ám thị mà anh vẫn duy trì gần đây, nơi sự chú ý duy nhất được đòi hỏi là sự tập trung của con mắt nội tâm còn mọi nhìn ngắm bên ngoài đều trở nên thừa thãi, dường như đã bị đánh cắp bởi một mưu mẹo tinh vi nào đó, và lần đầu tiên trong đời, anh lại có một mối bận tâm nằm ngoài ngôi nhà này. Anh đi từ cửa sổ này sang cửa sổ khác, và nhận ra rằng sự cô độc khó chịu nhất không phải là sự cô lập ở nơi thâm sơn cùng cốc, mà là sự cô độc nằm ngay sát bên ngoài một bầu bạn đáng ao ước.
Giờ ăn sáng trôi qua thật nặng nề, và giờ tiếp theo cũng diễn ra trong cùng một bầu không khí nửa tuyết nửa mưa ấy, khi thời tiết lúc này chính là sự chùng xuống tất yếu sớm muộn gì cũng xảy ra sau một khoảng thời gian rực rỡ quá mức so với mùa, giống như quãng thời gian họ từng tận hưởng giữa mùa đông muộn ở Hintock. Đối với những cư dân bám trụ nơi đây, những trò đùa biến hóa khôn lường ấy của thời tiết lại mang những sức hút riêng: những sự nhầm lẫn kỳ lạ của một số loài cây quá ư lạc quan khi đâm chồi nảy lộc trước mùa, để rồi giờ đây bị bít chặt không thương tiếc bởi những đợt băng giá; hay những sự nhầm lẫn lạc quan tương tự của những chú chim bốc đồng dựng nên những chiếc tổ nay đã ngập chìm trong nước tuyết, cùng những sự kiện kiểu ấy đã ngăn chặn mọi cảm giác mệt mỏi chán chường trong tâm trí người bản xứ. Nhưng đó lại là những nét đặc trưng của một thế giới xa lạ đối với Fitzpiers, và khi những ảo ảnh nội tâm mà anh gần như dành toàn bộ tâm trí để theo đuổi bỗng nhiên mất đi sức hút mãnh liệt vốn có, anh cảm thấy buồn chán đến cùng cực.
Anh tự hỏi cô Melbury sẽ còn ở lại Hintock bao lâu nữa. Tiết trời lúc này thật bất lợi cho những cuộc chạm trán tình cờ với cô ngoài trời, và ngoài tình huống bất ngờ ra, anh chẳng tài nào hình dung nổi làm sao họ có thể quen biết nhau. Chỉ có một điều rõ ràng—mọi mối quan hệ với cô, nếu muốn cân nhắc đến tương lai của chính mình, chỉ có thể mang tính chất tình cờ, cùng lắm là một cuộc tỉnh tò qua đường; bởi anh nuôi những hoài bão lớn lao, và một ngày nào đó chúng sẽ đưa anh bước vào những bầu trời khác chứ không phải chốn này.
Nghĩ ngợi lan man như thế, anh ngả người nằm dài lên chiếc ghế dài vốn được thiết kế có phần mái vòm che kín như trong nhiều ngôi nhà cổ vùng quê hay bị lùa gió, thực chất là một biến thể hợp lý phát triển từ kiểu ghế dài có lưng tựa. Anh cố đọc sách trong lúc nằm nghỉ, nhưng do thức đến tận ba giờ sáng ngày hôm đó, cuốn sách tuột khỏi tay anh từ lúc nào và anh chìm vào giấc ngủ.