“Và xung quanh những kệ hàng, Là một bày biện thảm hại gồm những chiếc hộp rỗng, Những chiếc chậu đất xanh, bàng quang động vật, và hạt giống mốc meo. Tàn tích của dây buộc gói hàng, và những vắt hoa hồng cũ, Được rải rác thưa thớt để tạo vẻ cho có.” —Shakespeare.
Bác sĩ Elnathan Todd—đó là tên của vị thầy thuốc—thường được những người định cư xem là một quý ông có trí tuệ uyên bác, và chắc chắn ông sở hữu một vóc dáng hiếm có. Khi không đi giày, chiều cao của ông đúng sáu thước bốn inch. Bàn tay, bàn chân và đầu gối của ông tương xứng hoàn toàn với vóc dáng đáng sợ ấy; nhưng ngoại trừ chiều dài của các chi, mọi phần khác trên cơ thể ông dường như được thiết kế cho một người có kích thước nhỏ hơn nhiều. Vai của ông vuông vức, ít nhất là theo một nghĩa nào đó, khi tạo thành một đường thẳng từ bên này sang bên kia; nhưng chúng lại hẹp đến mức đôi tay dài lòng thòng do chúng nâng đỡ trông như mọc ra từ lưng ông. Cổ ông sở hữu một cách nổi bật cái đặc tính chiều dài mà chúng ta vừa nhắc tới, và ngự trị trên đó là một cái đầu nhỏ hình viên đạn, một bên mọc một búi tóc nâu dựng ngược, bên kia là một khuôn mặt ngắn, lanh lợi, dường như luôn phải gồng mình đấu tranh để trông ra vẻ khôn ngoan. Ông là con út của một người nông dân ở miền tây Massachusetts; người cha này, nhờ có gia cảnh tương đối khá giả, đã để cho đứa con trai này vụt lớn đến chiều cao kể trên mà không phải chịu những bận rộn đồng áng thường ngày, như chặt củi và những nhọc nhằn khác trút lên đầu các anh nó. Elnathan được miễn lao động phần nào nhờ sự phát triển kỳ lạ của cơ thể; điều này khiến cậu trở nên xanh xao, vô hồn và lờ đờ, thúc giục người mẹ hiền thục kết luận rằng cậu là “một đứa trẻ ốm yếu, không kham nổi việc nặng, nhưng có thể kiếm sống một cách nhàn hạ bằng nghề cãi thuê kiện cáo, làm mục sư, chữa bệnh, hay một nghề thảnh thơi nào đó tương tự.” Tuy nhiên, vẫn còn rất mơ hồ không biết thiếu niên này có năng khiếu vượt trội nhất ở nghề nào; và vì chẳng có việc gì làm, chàng thanh niên cứ la cà khắp quanh nhà, nhậm nhấp táo xanh và đi tìm rau chua; cho đến khi chính ánh mắt tinh đời từng phát hiện ra tài năng tiềm ẩn ấy đã túm lấy tình huống này làm manh mối định hướng cho tương lai của cậu giữa những giông tố cuộc đời. “Bà biết chắc Elnathan sinh ra để làm bác sĩ, vì nó cứ mãi đào bới tìm thảo mộc, và nếm đủ mọi thứ mọc quanh các thửa đất. Rồi thì nó lại có sẵn niềm đam mê với thuốc men; chẳng hạn khi bà để sẵn mấy viên thuốc trị bệnh mật cho chồng, đã được bọc đường phong cẩn thận chỉ chờ uống, thì Nathan liền tót vào nuốt sạch trơn cứ như chẳng có chuyện gì, trong khi ông Ichabod (chồng bà) chẳng bao giờ nuốt nổi một viên mà không làm những cái mặt nhăn nhó tuyệt vọng đến mức trông đến hãi hùng.”
Phát hiện này đã định đoạt số phận. Elnathan, lúc đó chừng mười lăm tuổi, giống như một con ngựa hoang, bị tóm lấy và “tỉa tót” bằng cách cắt ngắn mái tóc rậm rạp; được mặc một bộ đồ vải thô tự dệt nhuộm vỏ cây óc chó; được phát một cuốn “Tân Ước” và một cuốn “Sách đánh vần Webster”, rồi bị tống đến trường. Vì bản chất cậu bé khá lanh lợi, lại từng âm thầm đặt nền móng cho việc đọc, viết và làm toán từ trước, nên chẳng mấy chốc cậu đã nổi bật ở trường nhờ học thức của mình. Người mẹ vui sướng khôn tả khi nghe chính miệng thầy giáo khen ngợi con trai mình là một “cú sóm kỳ tài, vượt trội tất cả các bạn cùng lớp.” Thầy cũng cho rằng “cậu thanh niên có thiên hướng chữa bệnh, vì thầy từng thấy cậu thường xuyên khuyên các em nhỏ không được ăn quá nhiều; và một, hai lần, khi những đứa trẻ vô tri ấy cứ cãi lời Elnathan, thầy còn thấy con trai bà tự tay dọn sạch những chiếc giỏ đựng đồ ăn ở trường bằng cái miệng của mình để ngăn chặn hậu quả.”
Chẳng bao lâu sau lời tuyên bố đầy khích lệ từ thầy giáo, cậu thiếu niên được chuyển đến nhà vị bác sĩ trong làng—một quý ông có thuở ban đầu lập nghiệp không khác mấy so với anh hùng của chúng ta—nơi người ta thỉnh thoảng thấy cậu đang tưới nước cho ngựa, khi thì pha loãng các loại thuốc màu xanh, vàng, đỏ; rồi lại có lúc thấy cậu thừ người nằm dài dưới gốc cây táo với cuốn Ngữ pháp tiếng Latinh của Ruddiman trên tay, và một góc cuốn Sách Sản khoa của Denman nhô ra khỏi túi; bởi vì người thầy cho rằng thật ngớ ngẩn khi dạy học trò cách tiễn một bệnh nhân về thế giới bên kia một cách bài bản, trước khi cậu ta biết cách đưa họ chào đời.
Cuộc sống như vậy kéo dài được tròn một năm, rồi bỗng một ngày nọ, cậu xuất hiện tại một buổi tụ họp trong chiếc áo choàng dài (thật xứng đáng với cái tên ấy!) bằng vải thô màu đen tự dệt, đi những đôi bốt nhỏ viền da bê không nhuộm vì thiếu da thuộc màu đỏ.
Chẳng bao lâu sau, người ta thấy cậu cạo râu bằng một lưỡi dao cùn. Ba hoặc bốn tháng trôi qua, người ta lại thấy mấy bà cụ lật đật rảo bước về phía nhà của một phụ nữ nghèo trong làng, trong khi những người khác chạy đôn chạy đáo với vẻ mặt đầy lo lắng. Một hoặc hai cậu bé cỡi ngựa không yên, phóng như bay đi các hướng. Vài câu hỏi gặng dò bóng gió đã được đặt ra về nơi vị y sĩ xuất hiện lần cuối; nhưng tất cả đều vô ích; và cuối cùng, người ta thấy Elnathan bước ra từ cửa nhà mình với vẻ mặt vô cùng nghiêm trọng, đi trước là một cậu bé đầu tóc trắng phau đang thở hổn hển lóc cóc chạy dẫn đường. Hôm sau, thiếu niên ấy xuất hiện trên con đường lớn—thường được gọi là đường cái quan—và xóm giềng vô cùng thán phục trước vẻ nghiêm nghị càng lúc càng tăng của cậu. Cũng trong tuần đó, cậu tậu một lưỡi dao cạo mới; và vào ngày Chủ nhật tiếp theo, cậu bước vào nhà nguyện với một chiếc khăn tay lụa đỏ trên tay cùng vẻ mặt vô cùng đoan trang. Buổi tối, cậu đến thăm một thiếu nữ cùng tầng lớp với mình—vì chẳng còn ai khác để mà chọn—và khi chỉ còn lại hai người với giai nhân, cậu lần đầu tiên trong đời được mẹ nàng gọi là “Bác sĩ Todd”. Phá vỡ được lớp băng theo cách đó, Elnathan đi đến đâu cũng được chào đón bằng danh xưng chính thức của mình.
Thêm một năm trôi qua dưới sự kèm cặp của người thầy cũ, quãng thời gian mà vị y sĩ trẻ mang tiếng là “cưỡi ngựa đi cùng bác sĩ già”, mặc dù người ta thường thấy họ đi trên hai con đường khác nhau. Hết thời hạn đó, bác sĩ Todd đạt đến tuổi trưởng thành hợp pháp. Cậu liền làm một chuyến đi tới Boston để mua thuốc, và theo như vài lời đồn đại là để thực tập tại bệnh viện; chúng tôi không rõ chuyện sau có thật hay không, nhưng nếu có thật, chắc cậu đã lướt qua nơi ấy với tốc độ chóng mặt, bởi cậu đã quay về chỉ trong vòng nửa tháng, mang theo một chiếc hộp có vẻ đáng ngờ thoảng ra nồng nặc mùi diêm sinh.
Chủ nhật tuần tiếp theo, cậu cưới vợ, và sáng hôm sau, cậu lên chiếc xe trượt tuyết một ngựa cùng cô dâu, phía trước chở chiếc hộp mà chúng tôi vừa nhắc tới, kèm theo một chiếc hộp khác đựng đồ vải gia dụng tự may, một cái rương bọc giấy có chiếc ô đỏ buộc chặt vào, một cặp túi yên ngựa hoàn toàn mới và một hộp xách tay. Tin tức tiếp theo mà bạn bè nhận được về đôi uyên ương là người chồng đã “an bề gia thất ở những vùng đất mới, và làm ăn khum khum khá giả với nghề bác sĩ ở Templeton, bang York!”
Nếu một học giả trường luật Temple có mỉm cười trước trình độ của Marmaduke khi ông ngồi ghế thẩm phán, thì chúng tôi chắc chắn rằng một cử nhân tốt nghiệp từ Leiden hay Edinburgh cũng sẽ vô cùng thích thú trước câu chuyện có thật này về chuỗi ngày tôi luyện của Elnathan trong ngôi đền của Aesculapius. Nhưng sự an ủi tương tự cũng dành cho cả nhà luật học lẫn thầy thuốc, bởi bác sĩ Todd cũng tương xứng với các đồng nghiệp trong nghề ở miền đất ấy, hệt như cách Marmaduke sánh ngang với các huynh đệ của mình trên ghế quan tòa.
Thời gian và thực tế hành nghề đã làm nên những điều kỳ diệu cho vị y sĩ. Bản tính ông vốn nhân hậu, nhưng lại sở hữu không ít sự dũng cảm về mặt đạo đức; hay nói cách khác, ông rất quý trọng sinh mạng bệnh nhân và không bao giờ thử nghiệm những phương pháp bấp bênh trên những thành viên hữu ích của xã hội; thế nhưng, có một hoặc hai lần, khi một kẻ lang thang bất hạnh rơi vào tay ông, ông lại hơi ham thử nghiệm công hiệu của từng chiếc lọ trong túi yên ngựa lên cơ thể kẻ tha hương ấy. May thay, số lượng bọn họ rất ít và trong hầu hết các trường hợp, cơ địa của họ cũng chẳng có gì phức tạp. Nhờ những dịp đó, Elnathan đã tích lũy được một vốn hiểu biết nhất định về các chứng sốt và sốt rét cách nhật, đồng thời có thể bàn luận một cách rành mạch về các cơn sốt gián đoạn, sốt thuyên giảm, sốt ba ngày, sốt hằng ngày, v.v. Đối với một số bệnh ngoài da rất phổ biến ở các khu định cư mới, ông được coi là chữa bách bệnh; và không có người phụ nữ nào trên vùng Đất Cấp Phác lại nghĩ đến chuyện sinh con mà không có chồng, cũng như không có sự trợ giúp của bác sĩ Todd. Tóm lại, trên nền tảng cát lún ấy, ông đang dựng lên một công trình được gắn kết bằng thực tiễn, dẫu cho nó được cấu thành từ những vật liệu có phần dễ vỡ. Tuy nhiên, thỉnh thoảng ông vẫn ôn lại các bài học vỡ lòng, và với sự quan sát của một bộ óc sắc sảo, ông đã vận dụng kinh nghiệm vào lý thuyết một cách vô cùng suôn sẻ.
Về mảng phẫu thuật, do ít kinh nghiệm nhất, lại là một lĩnh vực tác động trực tiếp đến các giác quan, ông tỏ ra hoài nghi năng lực của chính mình nhất; nhưng ông đã từng bôi dầu cho vài vết bỏng, nhổ những chiếc răng sâu, và khâu vết thương cho vô số thợ chặt củi với tiếng vang đáng kể, cho đến khi một phu phen bất hạnh bị gãy chân do cái cây mà anh ta vừa đốn hạ đổ đè lên. Chính trong cơ hội này, anh hùng của chúng ta đã phải đối mặt với thử thách lớn nhất mà thần kinh và cảm xúc đạo đức của ông từng gánh chịu. Tuy nhiên, vào giờ phút ngặt nghèo, ông không hề tỏ ra kém cõi. Hầu hết các ca cắt cụt chi ở các khu định cư mới—v vốn xảy ra khá thường xuyên—đều do một y bác sĩ nào đó thực hiện; vị này vốn đã có sẵn tiếng tăm nên nhân cơ hội đó tích lũy được kinh nghiệm xứng đáng với danh hiệu của mình, và Elnathan từng có mặt ở một hoặc hai ca phẫu thuật như thế. Nhưng trong trường hợp lần này, vị thầy thuốc có tay nghề ấy lại không tìm đâu ra, và trách nhiệm dĩ nhiên đổ lên đầu ông Todd. Ông lao vào công việc với một thứ liều mạng mù quáng, đồng thời vẫn giữ vẻ bề ngoài cực kỳ nghiêm trang và đầy cao tay. Nạn nhân tên là Milligan, và chính sự kiện này là điều mà Richard đã ám chỉ khi khoác lác về việc đã hỗ trợ bác sĩ trong một ca cắt cụt chi bằng cách... giữ chân bệnh nhân! Chiếc chân quả thật đã bị cắt đứt, và bệnh nhân đã sống sót sau ca phẫu thuật. Tuy nhiên, phải mất tận hai năm trời tội nghiệp Milligan mới nguôi ngoai việc cằn nhằn rằng họ đã chôn cái chân trong một chiếc hộp quá chật chội khiến nó bị gò bó không đủ chỗ; anh ta thậm chí còn cảm thấy những cơn đau nhói từ mảnh chi bị chôn vùi ấy phóng ngược lên các bộ phận còn sống trên cơ thể. Marmaduke gợi ý rằng lỗi có thể nằm ở các mạch máu và dây thần kinh; nhưng Richard, coi việc cắt cụt chi ấy như một phần công sức do chính tay mình tạo ra, đã kịch liệt bác bỏ lời ám chỉ đó, đồng thời tuyên bố rằng anh từng nghe nói về những người có thể dự báo trời sắp mưa nhờ vào các ngón chân của những chiếc chi đã bị cắt bỏ. Dẫu vậy, sau hai ba năm, những lời phàn nàn của Milligan cũng vơi dần, chiếc chân được đào lên và chuyển sang một chiếc hộp rộng rãi hơn, và kể từ giờ phút ấy, không ai còn nghe thấy người khốn khổ này than vãn nửa lời về vấn đề đó nữa. Điều này mang lại cho công chúng niềm tin rất lớn vào bác sĩ Todd, người mà danh tiếng—và may mắn thay cho các bệnh nhân của ông, cả kiến thức nữa—đang tăng lên từng giờ.
Bất chấp bề dày kinh nghiệm và thành công với chiếc chân gãy ấy, bác sĩ Todd vẫn không khỏi cảm thấy choáng váng khi bước vào đại sảnh của dinh thự. Nơi đây ngập tràn ánh sáng ban ngày; nó trông thật uy nghi làm sao, nếu so với những căn phòng xây vội vã và nghèo nàn tiện nghi mà ông vẫn hay lui tới trong quá trình hành nghề thông thường; lại chứa đựng biết bao con người ăn vận lịch sự cùng những khuôn mặt đầy lo âu, khiến cho hệ thần kinh vốn dĩ vững vàng của ông bị chấn động mạnh. Ông từng nghe người đưa tin triệu tập mình rằng đây là một vết thương do súng bắn, và ông đã lội tuyết từ tận nhà mình tới đây, tay vắt chiếc túi yên ngựa, trong khi những mạch máu bị đứt, phổi thủng và nội tạng dập nát cứ quay cuồng trong đầu ông, cứ như thể ông đang sải bước trên một bãi chiến trường thay vì khu vườn yên bình của Thẩm phán Temple.
Mục tiêu đầu tiên đập vào mắt ông khi bước vào phòng là Elizabeth trong bộ trang phục cưỡi ngựa thêu viền chỉ vàng lộng lẫy, vóc dáng kiều diễm đang ngả về phía ông, và gương mặt bộc lộ nỗi lo lắng sâu sắc trong từng đường nét mỹ miều. Hai đầu gối khổng lồ của vị y sĩ va vào nhau phát ra một tiếng động nghe rõ mồn một; bởi vì trong cơn lơ đễnh, ông đã nhầm nàng với một vị tướng quân chi chít vết đạn, đang hộc tốc chạy từ chiến trường về để cầu cứu. Tuy nhiên, sự ảo tưởng ấy chỉ diễn ra trong chớp mắt, và ánh mắt ông nhanh chóng liếc từ người con gái sang vẻ uy nghiêm đầy kiên định trên khuôn mặt người cha; rồi chuyển sang dáng điệu bận rộn của Richard—người đang đi đi lại lại trong sảnh và quất roi da để giải tỏa sự thiếu kiên nhẫn trước sự dửng dưng của người thợ săn đối với sự giúp đỡ của mình; từ anh ta chuyển sang vị người Pháp nãy giờ vẫn đứng ngây ra với chiếc ghế dành cho tiểu thư mà không ai để ý; rồi sang Thiếu tướng Hartmann—người đang rất thong thả châm một tẩu thuốc dài ba thước bằng ngọn nến trên một chiếc đèn chùm; rồi sang Mục sư Grant—người đang vô cùng chăm chú lật giở một bản thảo dưới ánh đèn chùm khác; rồi sang Remarkable—người đang đứng khoanh tay đoan trang trước ngực, ngắm nhìn với vẻ ngưỡng mộ và đố kỵ trước xiêm y cùng nhan sắc của tiểu thư; và từ cô ta chuyển sang Benjamin—người đang dạng rộng hai chân, chống nạng tay, đung đưa cái thân hình vuông vức nhỏ bé của mình với vẻ dửng dưng của kẻ đã quá quen với thương tích và máu lửa. Tất cả bọn họ trông có vẻ đều lành lặn, và người phẫu thuật viên bắt đầu thở phào nhẹ nhõm hơn; nhưng trước khi ông kịp liếc nhìn lần thứ hai, Thẩm phán đã bước tới, ân cần bắt tay ông và cất lời.
“Chào mừng ông, thưa bác sĩ thân mến, rất hoan nghênh ông; đây là một thanh niên không may bị tôi bắn trúng khi đang săn hươu tối nay, và cậu ấy cần sự giúp đỡ của ông.”
“Bắn hươu đấy, 'Duke,” Richard chen vào—“bắn hươu cơ đấy. Anh nghĩ ai có thể kê đơn nếu người đó không biết rõ sự tình? Mấy người lúc nào cũng vậy; cứ tưởng có thể qua mặt một bác sĩ dễ dàng như người khác vậy.”
“Quả thật là bắn hươu,” vị Thẩm phán mỉm cười đáp lại, “dù rằng chưa chắc tôi đã vô can trong cái chết của con hươu đực ấy; thế nhưng thanh niên này bị thương bởi chính tay tôi, dù thế nào đi nữa; và chính tay nghề của ông mới cứu được cậu ta, còn túi tiền của tôi sẽ hậu tạ ông xứng đáng.”
“Hai điều rất hay để dựa vào,” Monsieur Le Quoi nhận xét, cúi đầu lịch sự, gập người chào Thẩm phán lẫn vị y sĩ.
“Cảm ơn ông, thưa ngài,” Thẩm phán đáp; “nhưng chúng ta đang để chàng trai phải chịu đau đớn. Remarkable, phiền cô chuẩn bị vải lanh để làm bông băng và vải bó.”
Lời nhắc nhở này đã chấm dứt những lời xã giao, đồng thời khiến vị y sĩ hướng ánh mắt dò hỏi về phía bệnh nhân của mình. Trong suốt cuộc trò chuyện, chàng thợ săn trẻ đã cởi bỏ chiếc áo khoác ngoài, và giờ đây đang đứng trong bộ thường phục bằng vải thô màu sáng thông thường của vùng này, trông rõ ràng là vừa mới may xong. Tay anh đặt lên vạt áo như thể chuẩn bị cởi nốt ra, thì bỗng khựng lại, ngước nhìn nàng Elizabeth đầy trắc ẩn đang đứng bất động ở tư thế cũ, chìm đắm trong nỗi lo âu đến mức chẳng màng để tâm đến hành động của anh. Một vệt đỏ thoảng qua trán chàng thanh niên.
“Có lẽ sự xuất hiện của máu sẽ làm vị tiểu thư hoảng sợ; tôi sẽ sang phòng khác trong lúc vết thương được băng bó.”
“Không đời nào,” bác sĩ Todd nói, sau khi phát hiện ra rằng bệnh nhân của mình hoàn toàn không phải là một nhân vật quan trọng nào cả, bỗng cảm thấy vô cùng bạo dạ để hành nghề. “Ánh sáng mạnh từ những ngọn nến này rất thuận lợi cho ca phẫu thuật, và hiếm khi tụi tôi—những kẻ mọt sách—lại có được thị lực tốt.”
Vừa nói, Elnathan vừa đeo cặp kính gọng sắt bản lớn lên mặt, để rồi theo thói quen lâu ngày, chúng trượt phắt xuống tận chóp chiếc mũi hếch thon dài của ông; và nếu chúng chẳng có tích sự gì trong việc hỗ trợ thị lực, thì chúng cũng chẳng hề cản trở tầm nhìn của ông chút nào; bởi vì hai con ngươi xám xịt nhỏ xíu của ông vẫn đang lấp lánh bên trên cặp kính giống như hai ngôi sao ló dạng khỏi lớp mây che khuất ganh tị. Hành động đó không lọt khỏi mắt ai ngoài Remarkable, cô nàng liền thì thầm với Benjamin:
“Bác sĩ Todd trông cũng bảnh bao và đẹp trai ra phết đấy chứ. Trông ông ấy thật oai vệ làm sao khi đeo kính! Phải công nhận là chúng làm cho gương mặt một người trông bề thế hẳn lên. Tôi cũng đang rất muốn thử đeo một cặp xem sao.”
Lời nói của người lạ mặt đã kéo sự chú ý của tiểu thư Temple trở về thực tại, nàng giật mình như vừa tỉnh giấc ngủ sâu, và với gương mặt đỏ bừng tận mang tai, nàng ra hiệu cho một cô hầu gái rồi lui đi với vẻ đoan trang kín đáo của một người phụ nữ.
Sân khấu giờ đây thuộc về vị y sĩ và bệnh nhân của ông, trong khi những nhân vật còn lại quây quần xung quanh, trên gương mặt bày tỏ những cung bậc quan tâm khác nhau dành cho tình trạng của chàng trai. Chỉ có Thiếu tướng Hartmann là vẫn ngồi yên một chỗ, tiếp tục nhả ra những làn khói dày đặc, lúc thì đảo mắt lên trần nhà như đang ngẫm nghĩ về sự vô thường của đời người, lúc lại dán mắt vào người bị thương với biểu cảm thể hiện sự thấu hiểu tình cảnh của anh.
Trong khi đó, Elnathan—đối với người mà một vết thương do súng bắn là một sự mới mẻ hoàn toàn—bắt đầu công đoạn chuẩn bị với vẻ trang nghiêm và cẩn trọng xứng tầm với sự kiện. Một chiếc áo cũ được Benjamin mang đến và trao vào tay vị bác sĩ; ông liền xé ra vài dải băng từ đó với sự chuẩn xác thể hiện rõ cả tay nghề của bản thân lẫn tầm quan trọng của ca phẫu thuật.
Khi công đoạn chuẩn bị ấy hoàn tất, bác sĩ Todd cẩn thận chọn một miếng vải từ chiếc áo, đưa cho ông Jones mà không hề nhúc nhích một cơ mặt nào, rồi cất lời: “Này, ngài Squire Jones, ngài vốn rành mấy việc này; phiền ngài cạo giùm ít bông băng nhé? Nó phải thật mịn và mềm đấy, ngài thân mến ạ; và nhớ cẩn thận đừng để sợi bông lọt vào, kẻo nó làm độc vết thương. Chiếc áo này được may bằng chỉ cotton, nhưng ngài có thể dễ dàng nhặt chúng ra thôi.”
Richard nhận lấy nhiệm vụ, gật đầu với người anh họ một cái ra điều: “Anh thấy chưa, gã này không thể tự xoay sở nếu thiếu tôi đâu nhé,” rồi cắm cúi cạo lớp vải lanh ngay trên đầu gối mình một cách vô cùng siêng năng.
Một chiếc bàn giờ đây được bày biện đầy các loại lọ thuốc, hộp thuốc mỡ và đủ thứ dụng cụ phẫu thuật. Khi từng món dụng cụ lần lượt lộ diện từ chiếc hộp da màu đỏ, chủ nhân của chúng liền giơ cao từng thứ dưới ánh sáng rực rỡ của cây đèn chùm gần đó, tỉ mỉ kiểm tra với sự cẩn trọng tối đa. Một chiếc khăn tay lụa đỏ được lau đi lau lại trên bề mặt thép sáng loáng, tựa như để phủi sạch dù chỉ là một hạt bụi nhỏ nhất có thể gây cản trở cho thao tác tinh vi nhất. Sau khi lấy hết các món đồ từ chiếc ví đựng dụng cụ bỏ túi có phần khiêm tốn ấy, vị y sĩ quay sang chiếc túi yên ngựa và lôi ra vô số chiếc lọ chứa đầy thứ chất lỏng có màu sắc rực rỡ. Chúng được sắp xếp ngay ngắn bên cạnh những chiếc cưa, dao và kéo chết chóc, đoạn Elnathan vươn cái thân hình dài ngoẵng của mình lên hết cỡ, một tay chống vào thắt lưng như để lấy điểm tựa, rồi đảo mắt nhìn quanh xem màn khoe khoang tay nghề chuyên môn này sẽ tạo ra hiệu ứng gì nơi những người chứng kiến.
“Thề có danh dự của tôi, thưa bác sĩ,” Thiếu tướng Hartmann lên tiếng, với một cái liếc mắt tinh quái từ đôi mắt đen nhỏ xíu, nhưng các cơ khác trên mặt thì bất động hoàn toàn, “ông có cả một bộ đồ nghề trong túi trông đẹp phết đấy chứ, và mấy thứ thuốc men của ông chói lọi cứ như thể chúng tốt cho mắt hơn là cho dạ dày ấy.”
Elnathan hắng giọng một tiếng—âm thanh có thể bị nhầm lẫn giữa tiếng động mà những kẻ hèn nhát thường phát ra để đánh thức lòng dũng cảm đang ngủ quên, hoặc chỉ đơn giản là nỗ lực tự nhiên để làm thông cổ họng; nếu là vế sau thì ông đã thành công rực rỡ; bởi vì quay mặt về phía lão tướng quân người Đức, ông đáp:
“Rất chuẩn xác, thưa Thiếu tướng Hartmann, hoàn toàn chính xác, thưa ngài; một người thận trọng sẽ luôn cố gắng làm cho các phương thuốc của mình vừa mắt người nhìn, dẫu cho chúng có thể không hoàn toàn hợp khẩu vị dạ dày. Đó là một phần không nhỏ trong nghệ thuật của chúng tôi, thưa ngài,” và lúc này ông cất giọng với sự tự tin của một kẻ nắm rõ chuyên môn, “làm sao để thuyết phục bệnh nhân chấp nhận những điều tốt cho chính họ, dù cho đồng thời nó có thể rất đắng nghét khó nuốt.”
“Chuẩn không cần chỉnh! Bác sĩ Todd nói chuẩn đấy chứ,” Remarkable hùa theo, “và có cả Kinh thánh làm chứng cho lời ông ấy nói đấy. Kinh thánh dạy chúng ta cách mà mọi thứ có thể ngọt ngào trong miệng, nhưng lại đắng ngắt trong ruột gan cơ mà.”
“Đúng, đúng,” Thẩm phán ngắt lời với vẻ hơi thiếu kiên nhẫn; “nhưng ở đây chúng ta có một thanh niên chẳng cần bất kỳ sự đánh lừa nào để dụ dỗ cậu ta hướng tới điều tốt đẹp cho mình. Tôi nhìn vào mắt cậu ấy là biết cậu ta chẳng sợ gì ngoài sự chậm trễ.”
Chàng trai lạ mặt đã tự mình vén vai áo lên mà không cần ai giúp đỡ, lúc này lỗ thủng nhỏ do đường đạn chì bay qua hiện ra rõ mồn một. Cái lạnh buốt giá của buổi chiều tối đã làm máu ngừng chảy, và bác sĩ Todd, liếc trộm qua vết thương, thầm nghĩ nó chẳng hề đáng sợ như ông từng dự đoán. Được khích lệ, ông tiến đến gần bệnh nhân và ra hiệu ý định muốn dò tìm đường đi của viên đạn.
Về sau này, Remarkable thường xuyên tìm cơ hội để thuật lại tường tận chi tiết về ca phẫu thuật nổi tiếng đó; và khi kể đến đoạn này, mụ ta thường diễn tả thế này: “Và rồi bác sĩ lôi từ trong cái túi ví ra một vật dài ngoẵng, giống hệt cái kim đan len, có đính một hạt cúc ở đầu; rồi ông ấy thọc nó vào vết thương, lúc đó trông mặt cậu thanh niên ghê rợn lắm cơ; làm tôi cứ ngỡ mình sắp ngất xỉu đến nơi—lòng dạ rối bời hết cả lên; rồi bác sĩ thọc thẳng vật ấy xuyên qua vai cậu ta, đẩy viên đạn ra tận phía bên kia; và thế là bác sĩ Todd đã chữa khỏi cho chàng trai—khỏi một viên đạn do chính tay Thẩm phán bắn vào người—dễ dàng hệt như lúc tôi dùng kim khâu để khêu một cái dăm gỗ ra vậy.”
Đó là những ấn tượng của Remarkable về sự việc; và chắc chắn đó cũng là suy nghĩ của phần lớn những ai cảm thấy cần phải dành một thứ sự tôn kính mang tính tôn sùng đối với tay nghề của Elnathan; nhưng sự thật thì hoàn toàn khác xa.
Khi vị y sĩ toan đút dụng cụ mà Remarkable vừa miêu tả vào, anh liền bị chàng thanh niên đẩy ra với thái độ khá quyết đoán và mang theo một chút khinh miệt.
“Tôi tin rằng, thưa ông, một chiếc que dò là không cần thiết; viên đạn đã trượt qua xương, đi thẳng xuyên qua bắp tay ra đến phía bên kia, nơi nó nằm sát ngay dưới lớp da, và theo tôi nghĩ, có thể dễ dàng gắp nó ra.”
“Cậu thanh niên này rõ rành mọi nhẽ,” bác sĩ Todd nói, buông que dò xuống với dáng điệu của kẻ chỉ cầm nó cho có lệ theo thủ tục; rồi quay sang Richard, ông mân mê mẩu vải lanh với vẻ đầy quan tâm và lo xa. “Được cạo khéo léo thật đấy, ngài Squire Jones ạ: đây suýt chút nữa là loại bông băng tuyệt vời nhất mà tôi từng thấy. Tôi rất cần sự giúp đỡ của ngài, thưa ngài thân mến, để giữ cánh tay bệnh nhân trong lúc tôi rạch một đường để lấy viên đạn ra. Nào, tôi dám cá là chẳng có vị quý tộc nào có mặt ở đây có thể cạo bông băng cừ khôi được như ngài Squire Jones đâu!”
“Những chuyện thế này thường di truyền trong các dòng họ,” Richard nhận xét, hăng hái đứng dậy để phụ giúp một tay. “Cha tôi, và cả ông nội của ông ấy trước kia, đều nổi danh về hiểu biết y thuật; họ không giống như Marmaduke ở đây, phô trương mấy thứ ăn may ngẫu nhiên, chẳng hạn như dạo ông ấy nắn lại khớp hông cho gã bị ngã ngựa; vụ đó xảy ra trước khi anh đến vùng này lập nghiệp cơ bác sĩ ạ; nhưng họ là những người được đào tạo bài bản, dành nửa cuộc đời để học hỏi những chi tiết nhỏ nhặt ấy; mà nói đi cũng phải nói lại, ông nội tôi vốn là một bác sĩ tốt nghiệp đại học, lại là người giỏi nhất cả vùng thuộc địa nữa—ý tôi là trong khu vực của ông ấy.”
“Đời vốn là thế đấy, thưa ngài,” Benjamin cất giọng kêu lên; “nếu như một người muốn hiên ngang bước đi trên đài chỉ huy cho ra dáng, anh thấy đấy, với những cầu vai đúng chuẩn dán mác hẳn hoi, thì đừng có hồng leo lên đó bằng cách chui qua cửa sổ cabin. Có hai cách để leo lên đài quan sát, ngoài mấy cái lỗ dành cho lũ thủy thủ vụng về. Con đường chân chính để bước ra phía sau đuôi tàu là phải bắt đầu từ đằng mũi; dẫu cho nó chỉ khởi đầu từ một vị trí khiêm tốn như tôi đây, anh thấy đấy, từ một kẻ chuyên cuộn buồm đỉnh và xếp buồm cánh én, cho đến khi giữ chìa khóa tủ của thuyền trưởng.”
Benjamin nói rất trúng trọng tâm,” Richard tiếp lời, “tôi dám cá là lão đã từng chứng kiến cảnh gắp đạn trên biết bao con tàu mà lão từng phục vụ; hay là chúng ta bảo lão cầm cái chậu nhỉ? Chắc lão đã quá quen với cảnh máu me rồi.”
“Chuẩn không cần chỉnh, thưa ngài, chuẩn không cần chỉnh,” cựu quản gia ngắt lời; “biết bao nhiêu quả đạn pháo—đạn tròn, đạn kép, và đạn chùm—tôi đã chứng kiến các bác sĩ trổ tài trên đó. Mà nhân tiện, tôi từng ở trên một chiếc xuồng, sát mạn tàu, khi họ phẫu thuật gắp một quả đạn mười hai pa-ao ra khỏi đùi của vị thuyền trưởng tàu Foodyrong, một đồng hương của ngài Mounsheer Ler Quaw đấy!” *
* Có thể độc giả sẽ giật mình trước tuyên bố này của Benjamin, nhưng những ai từng sống tại các khu định cư mới ở Mỹ đã quá quen với việc nghe kể về những chiến tích châu Âu ấy đến mức không mảy may nghi ngờ.
“Một quả đạn pháo mười hai pa-ao lấy ra từ đùi của một con người ư!” Mục sư Grant thốt lên đầy vẻ ngây thơ, hạ cuốn bài giảng mà ông đang đọc dang dở lên tận trán, đẩy cặp kính lên cao.
“Một quả mười hai pa-ao!” Benjamin nhắc lại, đảo mắt nhìn quanh với vẻ vô cùng tự tin; “một quả mười hai pa-ao! Phải! Một quả đạn hai mươi tư pa-ao còn có thể được lấy ra khỏi cơ thể người một cách dễ dàng, miễn là bác sĩ biết cách. Này ngài Squire Jones, ngài hãy hỏi ông ấy xem; ngài ấy đọc hết mọi sách vở cơ mà; hãy hỏi xem ngài ấy đã bao giờ bắt gặp một trang sách nào ghi chép về những chuyện tương tự thế chưa.”
“Dĩ nhiên, còn nhiều ca phẫu thuật quan trọng hơn thế đã từng được thực hiện,” Richard nhận xét; “bách khoa toàn thư đề cập đến nhiều tình huống khó tin hơn thế nhiều, và tôi dám cá là anh cũng biết điều đó, bác sĩ Todd.”
“Chắc chắn rồi, có những câu chuyện khó tin được kể trong bách khoa toàn thư,” Elnathan đáp, “dù tôi không dám nhận là bản thân từng chứng kiến thứ gì lớn hơn một viên đạn súng trường được gắp ra cả.”
Trong suốt cuộc trò chuyện đó, một đường rạch đã được thực hiện qua lớp da trên vai chàng thợ săn, và viên đạn chì đã lộ thiên. Elnathan cầm cặp kẹp sáng lóa lên, toan áp chúng vào vết thương thì một cử động bất ngờ của bệnh nhân khiến viên đạn tự động rơi ra ngoài. Cánh tay dài và bàn tay rộng của vị y sĩ lúc này phát huy công dụng kỳ lạ; bởi vì bàn tay ấy bỗng bành trướng ra và hứng trọn viên đạn, trong khi đồng thời tay kia lại thực hiện một động thái mập mờ đến mức khiến những người chứng kiến hoài nghi không biết nó đóng góp bao nhiêu phần trăm trong việc giải cứu viên đạn. Tuy nhiên, Richard đã dập tắt mọi thắc mắc bằng cách la lên:
“Tuyệt cú mèo, thưa bác sĩ! Tôi chưa từng thấy viên đạn nào được gắp ra một cách gọn gàng hơn thế; và tôi dám cá Benjamin cũng sẽ nói thế.”
“Chà, xét cho cùng,” Benjamin đáp lời, “tôi phải công nhận là nó ra dáng nhà binh và phong cách Bristol phết. Giờ thì việc duy nhất bác sĩ cần làm là nhét đôi nút bít vào mấy cái lỗ đó, và cậu thanh niên này sẽ có thể nổi phềnh phềnh trong bất kỳ cơn bão nào thổi qua mấy trái núi này cho xem.”
“Cảm ơn ngài vì những gì ngài đã làm,” chàng thanh niên nói với giọng có chút xa cách; “nhưng ở đây đã có người nhận chăm sóc tôi, và xin các vị, thưa các ngài, đừng bận tâm thêm chút nào nữa vì tôi.”
Cả đám đông quay đầu lại vì kinh ngạc, và nhìn thấy, đang đứng ở một trong những cánh cửa từ xa của sảnh đường, bóng dáng của vị thổ dân John Già.