“Vâng, cứ lướt đi, hỡi đoàn thuyền!—
Chúng ta há nỡ bỏ quên người,
Kẻ đang hoan hỉ, kẻ khóc cười.
Cùng chiến thuyền lừng lẫy đó
Là tiếng cười vang, tiếng hô vui—
Nhưng chính nhờ tài nghệ ấy
Mới lưu truyền mãi khúc ca người.”
—Chúa đảo Isles.
Các sự kiện trong câu chuyện đưa chúng ta trải qua mùa hè; và sau khi đi gần hết vòng tròn của một năm, chúng ta phải khép lại công việc của mình vào tháng Mười tươi đẹp. Tuy nhiên, nhiều biến cố quan trọng đã xảy ra trong khoảng thời gian ấy; và việc nhắc lại một vài điều trong số đó có lẽ là cần thiết.
Hai sự kiện chính là đám cưới của Oliver với Elizabeth, và cái chết của Thiếu tá Effingham. Cả hai đều diễn ra vào đầu tháng Chín; và sự kiện trước chỉ diễn ra trước sự kiện sau vài ngày. Ông lão ra đi tựa như ngọn đèn lến sắp tàn; và dù cái chết của ông phủ lên gia đình một nỗi u buồn, niềm tiếc thương sâu sắc không thể kéo dài sau một sự ra đi như thế. Một trong những bận tâm lớn nhất của Marmaduke là làm sao dung hòa được hành xử đúng mực của một vị thẩm phán với hướng đi mà lòng trắc ẩn mách bảo dành cho những kẻ phạm pháp. Tuy nhiên, ngày tiếp theo sau phát hiện tại hang động, Natty và Benjamin đã bình yên trở lại nhà giam, nơi họ tiếp tục sống thoải mái với đầy đủ thức ăn, cho đến khi người đưa thư trở về từ Albany mang theo lệnh ân xá của thống đốc dành cho Người mang bít tất da. Trong lúc ấy, những biện pháp thích hợp đã được áp dụng để đền bù cho Hiram về vụ tấn công thân thể hắn; và cùng ngày hôm đó, hai người bạn đồng hành lại bước ra ngoài xã hội, với danh dự hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi thời gian ngục tù.
Ông Doolittle bắt đầu nhận ra rằng cả kiến thức về kiến trúc lẫn luật pháp của mình đều không còn phù hợp với sự giàu có và tri thức đang lớn mạnh của khu định cư; và sau khi đòi cho bằng sạch xu cuối cùng có thể đạt được trong vụ thỏa thuận, theo ngôn ngữ của miền đất ấy, ông ta “nhổ neo nhổ trại” và tiến sâu hơn về phía tây, gieo rắc học thức chuyên môn cùng vốn hiểu biết luật pháp của mình khắp vùng đất; những dấu tích của cả hai điều đó vẫn còn có thể tìm thấy ở nơi ấy cho tận ngày nay.
Jotham tội nghiệp, kẻ đã lấy sinh mạng ra để trả giá cho sự dại dột của mình, đã thừa nhận trước lúc lâm rằng những lý do khiến hắn tin vào mỏ quặng được rút ra từ lời của một nữ đồng cốt, người nhờ nhìn vào một chiếc gương ma thuật mà có thể khám phá ra những kho báu bị giấu kín trong lòng đất. Sự mê tín ấy rất phổ biến ở các khu định cư mới; và sau khi cơn ngạc nhiên ban đầu qua đi, phần lớn cộng đồng đã quên đi chuyện đó. Nhưng đồng thời, việc ấy đã gột rửa khỏi lồng ngực Richard mối hoài nghi âm ỉ về hành vi của ba thợ săn, nó cũng mang lại cho ông một bài học đầy hổ thẹn, đem đến nhiều giờ phút tĩnh lặng trong tương lai cho người anh họ Marmaduke của ông. Người ta có thể nhớ rằng viên cảnh sát trưởng từng lớn tiếng quả quyết đây không phải là một kế hoạch “hão huyền”, và ngần ấy từ cũng đủ để ngậm miệng ông lại bất cứ lúc nào trong suốt mười năm sau đó.
Monsieur Le Quoi, người từng được giới thiệu với độc giả vì không bức tranh nào về vùng đất ấy có thể chân thực nếu thiếu đi một nhân vật như vậy, thấy hòn đảo Martinique và nhà xưởng “sucreboosh” của ông đã rơi vào tay người Anh; nhưng Marmaduke cùng gia đình vô cùng vui mừng khi chẳng bao lâu sau hay tin ông đã trở về văn phòng của mình ở Paris; nơi về sau ông vẫn đều đặn gửi những bản thông cáo hàng năm về niềm hạnh phúc và lòng biết ơn của mình đối với những người bạn ở Mỹ.
Với lời giải thích ngắn gọn này, chúng ta phải quay trở lại với câu chuyện. Hãy để độc giả người Mỹ hình dung về một buổi sáng tháng Mười dịu ngọt nhất, khi mặt trời trông như một quả cầu lửa bạc, và sự co giãn của bầu không khí được cảm nhận ngay khi hít thở, truyền sinh lực và sự sống cho toàn bộ cơ thể; thời tiết không quá nóng cũng không quá lạnh, mà mang cái nhiệt độ tuyệt vời đủ làm rạo rực dòng máu, nhưng không mang lại sự mệt mỏi rã rời của mùa xuân. Chính vào một buổi sáng như thế, vào khoảng giữa tháng, Oliver bước vào sảnh đường nơi Elizabeth đang ban hành những mệnh lệnh thường ngày của cô, và ngỏ ý mời cô cùng tham gia một chuyến đi ngắn đến bờ hồ. Nỗi u sầu dịu dàng trong cung cách của người chồng đã thu hút sự chú ý của Elizabeth, nàng lập tức gác lại công việc, khoác một chiếc khăn choàng nhẹ lên đôi vai, giấu mái tóc đen nhánh dưới chiếc mũ Digan, choàng lấy tay chàng và ngoan ngoãn phó mặc cho sự dẫn đường của chàng mà không một lời thắc mắc. Họ băng qua cây cầu, rồi rẽ khỏi con đường lớn để đi dọc theo mép hồ trước khi bất kỳ lời nào được trao đổi. Elizabeth thừa nhận rõ, qua hướng đi, mục đích của chuyến dạo chơi và quá tôn trọng tâm sự của người bạn đồng hành nên nàng không vội phá vỡ sự im lặng không đúng lúc. Nhưng khi họ ra đến những cánh đồng mở, và ánh mắt nàng phóng tầm nhìn ra mặt hồ phẳng lặng, phủ đầy những loài thủy cầm đang trên đường di chuyển từ vùng nước lớn phía bắc để tìm kiếm ánh mặt trời ấm áp hơn, nhưng vẫn còn lưu luyến nô đùa trên làn nước trong vèo của hồ Otsego, cùng những sườn núi rực rỡ muôn vàn sắc màu mùa thu như để tô điểm cho lễ cưới của họ, trái tim đang dâng trào cảm xúc của người vợ trẻ bỗng bật thành lời.
“Đây không phải lúc để im lặng, hỡi Oliver!” nàng cất lời, nép sát hơn vào tay chàng; “mọi vật trong tự nhiên dường như đang ca ngợi Đấng Tạo Hóa; cớ sao chúng ta, những kẻ mang ơn sâu sắc, lại phải nín thầm?”
“Em cứ nói đi!” chồng nàng mỉm cười đáp; “anh yêu giọng nói của em. Chắc em đã đoán trước được mục đích chuyến đi của chúng ta rồi chứ: anh đã bày tỏ kế hoạch của mình với em rồi đấy: em thấy thế nào?”
“Em phải tận mắt thấy đã,” người vợ đáp lời. “Nhưng em cũng có những dự định của riêng mình; đã đến lúc em bắt đầu thổ lộ chúng rồi.”
“Em ư? Chắc chắn đó là điều gì đó mang lại sự yên bình cho người bạn già Natty của anh rồi.”
“Tất nhiên là cho Natty rồi; nhưng chúng ta còn những người bạn khác ngoài Người mang bít da nữa chứ. Anh quên mất Louisa và cha cô ấy rồi sao?”
“Không đời nào; chẳng phải anh đã tặng một trong những điền trang đẹp nhất hạt cho vị mục sư đáng kính đó sao? Còn về Louisa, anh vẫn mong em luôn giữ cô ấy ở bên cạnh chúng ta.”
“Thế ư!” Elizabeth nói, khẽ mím đôi môi lại; “nhưng tội nghiệp Louisa, cô ấy có thể có những dự tính khác cho bản thân; cô ấy có thể muốn noi theo gương em và kết hôn.”
“Anh không nghĩ thế đâu,” Effingham trầm ngâm giây lát, “thực sự anh chẳng biết quanh vùng này có ai xứng đáng với cô ấy cả.”
“Có lẽ không ở đây; nhưng còn những nơi khác ngoài Templeton, và những nhà thờ khác ngoài 'St. Paul's Mới' nữa chứ.”
“Nhà thờ ư, Elizabeth! Chắc chắn em không muốn mất ông Grant chứ! Dù giản dị, ông ấy là một con người tuyệt vời; anh sẽ chẳng bao giờ tìm được ai khác tôn kính đức tin chính thống của anh đến thế đâu. Em muốn giáng cấp anh từ một vị thánh xuống thành một kẻ tội đồ tầm thường sao?”
“Phải làm thế thôi, anh ạ,” nàng đáp lại với nụ cười nửa kín nửa hở, “dù nó có hạ thấp anh từ một thiên thần xuống thành một con người đi nữa.”
“Nhưng em quên mất nông trại rồi à?”
“Ông ấy có thể cho thuê nó, giống như những người khác vẫn làm. Hơn nữa, anh lại muốn một vị mục sư phải đầu tắt mặt tối ngoài đồng áng sao?”
“Ông ấy có thể đi đâu chứ? Em quên mất Louisa rồi.”
“Không, em không quên Louisa đâu,” Elizabeth lại mím đôi môi đẹp đẽ của mình. “Anh biết đấy, Effingham, cha em từng bảo rằng em đã sai khiến ông, và rằng em cũng sẽ sai khiến anh. Giờ thì em chuẩn bị thực thi quyền lực của mình đây.”
“Bất cứ điều gì, điều gì cũng được, Elizabeth yêu dấu, miễn là không phải trả giá bằng tất cả chúng ta: không phải trả giá bằng người bạn của em.”
“Sao anh biết, thưa ngài, là nó sẽ phải trả giá nhiều đến thế cho bạn em?” nàng cất lời, dán ánh mắt dò xét lên nét mặt chàng, nơi nàng chỉ bắt gặp vẻ ngây thơ của sự tiếc nuối rất đỗi nam tính.
“Sao anh lại không biết chứ? Chà, việc cô ấy luyến tiếc chúng ta là điều tự nhiên thôi.”
“Bổn phận của chúng ta là phải đấu tranh với những tình cảm tự nhiên ấy,” người vợ đáp; “và có rất ít lý do để lo sợ rằng một tâm hồn như Louisa lại không làm được điều đó.”
“Nhưng kế hoạch của em là gì?”
“Hãy lắng nghe, và anh sẽ rõ. Cha em đã lo xong một lời thỉnh mời dành cho ông Grant, đến một thị trấn bên sông Hudson, nơi ông có thể sống thảnh thơi hơn là phải bôn ba qua những chốn rừng thiêng nước độc này; nơi ông có thể tận hưởng quãng đời hoàng hôn trong sự thoải mái và yên bình; và nơi con gái ông có thể gặp gỡ những mối quan hệ xứng đáng với tuổi tác và phẩm chất của mình.”
“Bess! Em làm anh kinh ngạc đấy! Anh không nghĩ em lại là một tay sắp xếp tài tình đến thế!”
“Ồ! Em còn mưu sự sâu xa hơn những gì anh tưởng tượng đấy, thưa ngài,” người vợ lại tinh nghịch mỉm cười; “nhưng đó là ý nguyện của anh và anh có bổn phận phải phục tùng—ít nhất là trong lúc này.”
Effingham phì cười; nhưng khi họ tiến đến điểm cuối của cuộc dạo chơi, chủ đề ấy đã được thay đổi theo sự đồng thuận của cả hai.
Nơi họ đặt chân đến là một khoảng đất bằng phẳng nhỏ bé, nơi căn lúp xúp của Người mang bít tất da đã đứng đó bấy lâu nay. Elizabeth thấy nó đã được dọn sạch rác rưởi hoàn toàn, và được trải thảm cỏ vô cùng đẹp đẽ bằng những mảng cỏ cắt từ nơi khác, vốn dĩ cùng với vùng đất xung quanh đã trở nên tươi tốt dưới ảnh hưởng của những trận mưa rào bội thu, tựa như một mùa xuân thứ hai vừa đi qua mảnh đất này. Khoảng không gian nhỏ bé ấy được vây quanh bởi một vòng tường đá, và họ bước vào qua một cánh cổng nhỏ, gần đó, khiến cả hai ngạc nhiên, khẩu súng trường của Natty đang dựa vào tường. Chó Hector và con chó cái nằm nghỉ trên thảm cỏ bên cạnh nó, như thể chúng nhận thức được rằng, dẫu có đổi thay, chúng vẫn đang nằm trên mặt đất và được bao quanh bởi những quen thuộc. Bản thân người thợ săn đang nằm dài trên mặt đất, trước một tấm bia mộ bằng đá cẩm thạch trắng, dùng các ngón tay gạt đi lớp cỏ dài đã mọc lên từ lớp đất màu mỡ quanh phần chân bia, dường như để làm lộ rõ phần khắc chữ. Bên cạnh tấm bia này, vốn chỉ là một phiến đá đơn giản ở đầu một ngôi mộ, sừng sững một đài tưởng niệm uy nghi, được trang trí bằng một chiếc vạc và chạm trổ tinh vi.
Oliver và Elizabeth tiến đến các ngôi mộ với những bước chân nhẹ nhàng, không lọt vào tai người thợ săn già, người đang có gương mặt sạm nắng co giật và đôi mắt chớp chớp như thể có gì đó cản trở tầm nhìn. Sau một lát, Natty chậm rãi đứng dậy từ mặt đất và cất tiếng nói lớn:
“Chà, chà—tôi dám chắc mọi chuyện đều ổn cả! Có thứ gì đó mà tôi đoán là chữ nghĩa; nhưng tôi chẳng tài nào đọc được; dẫu chiếc tẩu, cái rìu chiến, và đôi giày moccasin trông cũng khá đẹp—khá đẹp đối với một kẻ, tôi dám cá, chưa từng nhìn thấy những thứ ấy bao giờ. Than ôi! chúng nằm đó, kề vai sát cánh, hạnh phúc biết bao! Liệu mai sau khi đến thời của tôi, sẽ có ai chôn cất tôi vào lòng đất đây?”
“Khi giờ phút bất hạnh ấy đến, hỡi Natty, bạn bè sẽ không thiếu để hoàn thành nghĩa vụ cuối cùng cho bác đâu,” Oliver nói, cảm thấy hơi xúc động trước lời độc thoại của người thợ săn.
Ông lão quay lại mà không hề tỏ vẻ ngạc nhiên, bởi ông đã ngấm thói quen của người da đỏ trong chuyện này, và đưa tay quẹt dưới mũi, tựa hồ như hành động đó giúp ông gạt đi nỗi buồn.
“Các con ra đây để thăm những ngôi mộ phải không?” ông cất lời; “chà, chà, nhìn chúng cũng là một điều lành mạnh cho cả người trẻ lẫn người già.”
“Tôi hy vọng chúng vừa vặn với ý thích của bác,” Effingham nói, “chẳng ai có quyền được hỏi ý kiến về chuyện này hơn chính bác cả.”
“Chà, ngặt một nỗi tôi nào có quen với những ngôi mộ sang trọng,” người lão thợ săn đáp, “nên gu thẩm mỹ của tôi thế nào chẳng thành vấn đề mấy. Hai đứa đặt đầu Thiếu tá quay về hướng tây, còn Mohegan hướng đông phải không, chàng trai trẻ?”
“Mọi việc được thực hiện theo đúng yêu cầu của bác mà.”
“Như thế là tốt nhất,” người thợ săn bảo; “họ từng nghĩ rằng mình phải bước đi trên những con đường khác nhau, các con ạ: dẫu có một Đấng Tối Cao trên hết thảy, Ngài sẽ quy tụ những người công chính lại vào thời điểm của Ngài, và Ngài sẽ tẩy trắng làn da của một kẻ da đen, đặt hắn ngang hàng với các bậc vương tôn.”
“Chẳng có lý do gì để nghi ngờ điều đó cả,” Elizabeth nói, giọng điệu kiên quyết ban nãy đã chuyển thành một âm vực dịu dàng, u uất; “tôi tin rằng tất cả chúng ta rồi sẽ gặp lại nhau và cùng nhau hạnh phúc.”
“Liệu chúng ta có được thế không, hả con, liệu có được không?” người thợ săn thốt lên với sự nhiệt thành lạ thường, “nghĩ đến điều đó cũng thấy an ủi phần nào. Nhưng trước khi ra đi, tôi muốn biết các con kể gì với những kẻ đang đổ xô vào vùng đất này như lũ bồ câu mùa xuân, về lão người Delaware, và về người da trắng dũng cảm nhất từng đặt chân lên những ngọn đồi này?”
Effingham và Elizabeth ngạc nhiên trước thái độ của Người mang bít tất da, vốn vô cùng trang nghiêm và đầy ấn tượng; nhưng cho rằng đó là do khung cảnh xung quanh, chàng thanh niên quay sang đài tưởng niệm và đọc lớn:
“Kính dâng hương hồn Oliver Effingham, Esquire, trước đây là Thiếu tá thuộc Trung đoàn Bộ binh số 60 của Hoàng gia Anh; một người lính đã được thử lửa qua chiến trận; một thần dân với lòng trung thành hiệp sĩ; và là một con người chính trực. Bên cạnh những đức tính ấy, ông còn mang cả vẻ đẹp của một tín đồ Cơ đốc. Buổi sáng cuộc đời ông trôi qua trong vinh quang, phú quý và quyền lực; nhưng hoàng hôn lại bị che khuất bởi nghèo đói, sự hắt hủi và bệnh tật, chỉ được xoa dịu bởi sự chăm sóc tận tụy của người bạn kiêm người phục vụ tận tụy, trung thành và ngay thẳng Nathaniel Bumppo. Hậu duệ của ông dựng tấm bia này để tôn vinh đức hạnh của người chủ, và lòng biết ơn sâu sắc đối với người đầy tớ.”
Người mang bít tất da giật mình khi nghe chính tên mình được xướng lên, và một nụ cười rạng rỡ bừng sáng những nếp nhăn trên khuôn mặt khi ông thốt lên:
“Và con vừa đọc tên đó phải không, chàng trai? Cuối cùng con đã khắc tên của ông lão này lên phiến đá, ngay bên cạnh tên vị chủ nhân của ông rồi sao! Chúa phù hộ các con! Thật là một ý nghĩ tử tế, và sự tử tế càng đi vào lòng người khi đời người ngắn lại.”
Elizabeth quay lưng về phía hai người đàn ông. Effingham đã phải cố gắng rất nhiều trước khi có thể thốt lên:
“Tên bác được khắc bằng những nét đá bình dị ở đó; nhưng đáng lẽ nó phải được viết bằng những chữ cái bằng vàng mới phải!”
“Hãy chỉ cho ta thấy cái tên ấy đi, chàng trai,” Natty háo hức nói với vẻ mộc mạc; “để ta nhìn thấy tên mình được đặt ở nơi vinh dự nhường này. Quả là một món quà hào phóng dành cho một kẻ chẳng để lại lấy một mẩu tên họ nào phía sau ở một chốn quê hương mà hắn đã dừng chân lâu đến thế.”
Effingham dẫn ngón tay ông đến đúng chỗ, và Natty dò theo từng đường nét của chữ cái cho đến tận cuối với sự quan tâm sâu sắc, rồi khi đứng thẳng người dậy từ ngôi mộ, ông nói:
“Ta cho rằng mọi thứ đều ổn cả; thật là một ý nghĩ ân cần và một việc làm tử tế! Thế còn các con đã đặt gì lên phần mộ của người da đỏ vậy?”
“Bác nghe đây nhé: Tấm bia này được dựng lên để tưởng nhớ một Tù trưởng da đỏ thuộc bộ tộc Delaware, người được biết đến qua những cái tên John Mohegan Mohican———”
“Mo-hee-can, chàng trai ạ, họ tự gọi mình như thế! 'hecan.”
“Mohican; và Chingagook—”
“'Gach, chàng trai; 'gach-gook; Chingachgook, dịch ra nghĩa là Con rắn lớn. Tên tuổi phải được đặt cho đúng, bởi tên của một người da đỏ lúc nào cũng mang ý nghĩa trong đó.”
“Cháu sẽ cho sửa lại. 'Ông là người cuối cùng trong tộc người của mình tiếp tục sinh sống ở vùng đất này; và có thể nói về ông rằng những lầm lỗi của ông là của một người da đỏ, còn những phẩm hạnh của ông là của một con người.'”
“Ông Oliver chưa bao giờ nói câu nào chuẩn xác hơn thế; than ôi! nếu ngài từng biết ông ấy thời trẻ trai, ngay trong trận chiến mà người chủ nhân đang ngủ yên bên cạnh ông đã cứu mạng ông, khi đám trói buộc bọn ác ôn Iroquois trói ông vào cột chịu hình, hẳn ngài sẽ thốt lên tất cả những điều đó, và còn hơn thế nữa. Chính tay tôi đã cắt những sợi dây da ấy và đưa cho ông ấy cái rìu chiến cùng con dao của mình, vì súng trường luôn là thứ vũ khí yêu thích của tôi. Ông ấy đã chiến đấu như một người đàn ông thực thụ! Tôi gặp ông khi đang trên đường về nhà từ lối mòn, với mười một cái da đầu người Mingo trên cây sào của mình. Bà Effingham không cần phải rùng mình đâu, vì tất cả chúng đều là từ những cái đầu cạo trọc của bọn chiến binh. Khi tôi nhìn quanh mình, ngơ ngác nhìn những ngọn đồi này, nơi đôi khi tôi từng có thể đếm được hai mươi làn khói cuộn tròn trên ngọn cây từ các trại của người Delaware, nó gợi lên những suy nghĩ não nề khi nghĩ rằng chẳng còn một bóng dáng da đỏ nào sót lại trong số họ nữa; ngoại trừ có thể là một kẻ lang thang nợ nần rượu chè từ bộ lạc Oneida, hoặc mấy kẻ da đỏ Yankee, mà người ta bảo đang dịch chuyển từ bờ biển lên; và theo tôi thấy thì chúng chẳng thuộc về loài sinh vật nào của Chúa cả, giống như kiểu, không phải cá cũng chẳng phải thịt—không phải người da trắng mà cũng chẳng phải kẻ dã man. Thôi nào, thôi nào! Thời điểm cuối cùng cũng đã đến, và tôi phải đi——”
“Đi ư!” Edwards lặp lại, “bác đi đâu chứ?”
Người mang bít tất da, người đã vô tình ngấm sâu nhiều phẩm chất của người da đỏ, dù bản thân ông luôn coi mình là một sinh vật văn minh nếu so với cả người Delaware, liền quay mặt đi để giấu đi sự co giật của các cơ trên mặt khi ông cúi xuống nhấc một chiếc ba lô lớn từ phía sau ngôi mộ lên, thong thả quàng nó lên vai.
“Đi ư!” Elizabeth thốt lên, rảo bước vội vã lại gần ông; “bác không nên mạo hiểm vào rừng sâu một mình ở tuổi của bác lúc này đâu, Natty; quả thực, điều đó thật thiếu suy nghĩ. Chắc chắn bác ấy đang ôm mưu tính một chuyến săn bắn xa xôi nào đó đấy, Effingham.”
“Những gì phu nhân Effingham nói là sự thật đấy, Người mang bít tất da,” Edwards cất lời; “bây giờ chẳng có lý do gì bắt bác phải chịu đựng những gian khổ ấy nữa cả. Thế nên hãy vứt chiếc ba lô đó xuống, và thu hẹp cuộc săn của bác ở những ngọn núi quanh đây thôi, nếu bác thực sự muốn đi.”
“Gian khổ ư! Đó là một niềm vui, các con ạ, và là niềm vui lớn nhất còn sót lại với tôi ở cõi đời này.”
“Không, không; bác không được đi xa đến thế đâu,” Elizabeth kêu lên, đặt bàn tay trắng ngần lên chiếc ba lô da nai của ông—“Em đoán trúng rồi! Em sờ thấy chiếc nồi nấu ăn dã ngoại và một hộp thuốc súng của bác ấy! Không thể để bác ấy lang thang quá xa chúng ta được đâu, Oliver; hãy nhớ xem Mohegan đã gục ngã bất ngờ thế nào.”
“Tôi biết cuộc chia tay này sẽ rất khó khăn, các con ạ—tôi biết chứ!” Natty nói, “thế nên tôi mới ghé sang đây một mình để ngắm nhìn những ngôi mộ, và nghĩ rằng nếu tôi để lại cho hai người món kỷ vật mà Thiếu tá đã trao cho tôi khi chúng ta lần đầu chia tay trong chốn rừng sâu, các con sẽ không trách móc, mà sẽ hiểu rằng, dẫu thể xác của ông lão này có đi đến đâu đi nữa, tâm hồn ông vẫn ở lại nơi đây.”
“Việc này có ẩn ý gì đó lớn hơn bình thường đấy,” chàng thanh niên thốt lên. “Natty, bác định đi đâu vậy?”
Người thợ săn tiến đến gần cậu với một vẻ mặt đầy tự tin và lý sự, như thể những gì ông sắp nói sẽ dập tắt mọi phản đối, rồi đáp:
“Chà, chàng trai trẻ, người ta bảo tôi rằng ở những hồ nước lớn có những bãi săn tuyệt vời nhất, và một khoảng không gian bao la chẳng có bóng dáng người da trắng nào trừ phi có kẻ giống như tôi. Tôi đã mệt mỏi với việc sống ở những vùng đất quang đãng, nơi tiếng búa đập vang bên tai từ lúc mặt trời mọc cho đến khi lặn xuống. Và mặc dù tôi mang ơn cả hai vợ chồng con rất nhiều—tôi sẽ chẳng nói thế nếu nó không phải sự thật—nhưng tôi khao khát được trở lại chốn rừng rậm một lần nữa—thật lòng là thế.”
“Rừng rậm ư!” Elizabeth thốt lên, run rẩy vì xúc động; “chẳng lẽ bác không gọi những khu rừng vô tận này là rừng rậm sao?”
“Hỡi đứa trẻ ngốc nghếch! Những thứ này chẳng thấm vào đâu đối với một kẻ đã quen với chốn hoang dã. Tôi chẳng thấy chút thoải mái nào kể từ khi cha con kéo theo đám người đến khai hoang; nhưng tôi sẽ không đi xa, chừng nào hơi thở vẫn còn trong cơ thể đang nằm dưới lớp cỏ kia. Nhưng giờ ông ấy đã đi rồi; và Chingachgook cũng đã đi rồi; còn hai con thì vừa trẻ trung lại vừa hạnh phúc. Đúng vậy! Ngôi nhà lớn này đã vang dội tiếng cười vui suốt tháng qua! Và giờ tôi nghĩ đây là lúc để tìm chút yên bình cho quãng đời xế bóng của mình. Rừng rậm ư! Thật sự tôi chẳng gọi những nơi này là rừng rậm đâu, thưa phu nhân Effingham, là nơi mà tôi cứ lạc đường mỗi ngày trong những khoảng đất trống ấy.”
“Nếu có bất cứ điều gì thiếu thốn cho sự thoải mái của bác, hãy cứ nói ra, hỡi Người mang bít tất da; nếu nó có thể đạt được, nó sẽ thuộc về bác.”
“Tôi biết các con đều muốn điều tốt nhất cho tôi, chàng trai trẻ ạ; và phu nhân cũng vậy; nhưng lối sống của các con không phải lối sống của tôi. Giống như những người đã khuất kia, họ từng nghĩ khi còn hơi thở rằng người đi hướng đông, người đi hướng tây để tìm thiên đường của mình; nhưng rồi họ sẽ gặp nhau ở điểm cuối, và chúng ta cũng vậy, hỡi các con. Đúng thế, và như các con đã bắt đầu, rồi chúng ta sẽ gặp nhau ở vùng đất của những kẻ công chính vào ngày mai.”
“Mọi chuyện quá mới mẻ! Quá bất ngờ!” Elizabeth thốt lên trong trạng thái gần như nghẹt thở vì phấn khích; “em đã đinh ninh rằng bác định sống cùng chúng ta và chết cùng chúng ta cơ, Natty.”
“Lời nói chẳng còn tác dụng gì nữa đâu,” chồng nàng thốt lên: “thói quen của bốn mươi năm không thể bị xóa bỏ bởi sự gắn kết của vài ngày. Tôi hiểu bác quá rõ để không nài nỉ thêm nữa, Natty ạ; trừ khi bác chịu để tôi cất cho bác một túp lều trên một trong những ngọn đồi xa xôi kia, nơi chúng tôi thỉnh thoảng có thể ghé thăm bác và biết rằng bác đang sống thoải mái.”
“Đừng lo lắng cho Người mang bít tất da, các con ạ; Chúa sẽ lo liệu để những ngày tháng của ông ấy được chu cấp đầy đủ, và linh hồn da đỏ của ông ấy được hạnh phúc. Tôi biết các con có ý tốt, nhưng con đường chúng ta đi không cùng hướng. Tôi yêu những cánh rừng, còn các con lại ưa nhìn ngắm gương mặt loài người; tôi ăn khi đói, uống khi khát; còn các con tuân theo những giờ giấc và quy tắc nhất định; không những thế, các con thậm chí còn cho đám chó ăn quá mức, chàng trai trẻ, chỉ vì lòng tốt thuần túy; trong khi lũ chó săn phải gầy gò thì mới chạy nhanh được. Những sinh vật hèn m kém nhất của Chúa đều được tạo ra cho một mục đích nào đó, và tôi được sinh ra để dành cho chốn hoang dã. Nếu các con yêu quý tôi, hãy để tôi đi đến nơi linh hồn tôi khao khát được quay về!”
Lời khẩn cầu đó đã mang tính quyết định; và không một lời nài nỉ nào khác giữ ông ở lại được thốt lên sau đó nữa; thay vào đó, Elizabeth cúi gằm đầu vào ngực và khóc nức nở, trong khi chồng nàng gạt những giọt nước mắt ra khỏi khóe mi; và với đôi bàn tay gần như tê liệt không muốn vâng lời, anh lấy chiếc ví da của mình ra và chìa một bọc tiền giấy về phía người thợ săn.
“Hãy nhận lấy những thứ này,” anh nói, “ít nhất hãy nhận lấy chúng; hãy cất kỹ chúng vào người, và trong lúc hoạn nạn chúng sẽ giúp ích cho bác.”
Ông lão cầm lấy xấp tiền giấy và săm soi chúng với ánh mắt tò mò.
“Thế ra, đây là thứ tiền kiểu mới mà họ vừa đúc ở Albany, làm bằng giấy ư! Nó chẳng đáng giá bao nhiêu đối với những kẻ không biết chữ! Không, không, chàng trai trẻ—— hãy cầm lấy lại thứ này; nó chẳng giúp ích gì cho tôi đâu, tôi đã cẩn thận lấy sạch thuốc súng của gã người Pháp trước khi hắn bỏ đi, và người ta bảo chì mọc đầy ở nơi tôi sắp đến, thứ này thậm chí còn chẳng dùng làm đạn giấy được, vì tôi chẳng dùng gì ngoài đồ da cả!—Thưa phu nhân Effingham, xin phép cho một lão già được hôn tay phu nhân, và cầu mong những phước lành tuyệt vời nhất của Chúa sẽ đến với ngài và gia đình.”
“Một lần nữa, tôi xin bác hãy ở lại!” Elizabeth khẩn khoản. “Xin đừng, Người mang bít tất da, hãy để tôi phải đau lòng vì người đã hai lần cứu mạng tôi, và đã phục vụ những người tôi yêu thương một cách trung thành đến thế. Vì ơn tôi, nếu không phải vì chính bản thân bác, hãy ở lại. Tôi sẽ nhìn thấy bác trong những giấc mơ kinh hoàng vẫn ám ảnh những đêm dài của tôi, chết trong cảnh nghèo đói và tuổi già, bên cạnh những con thú ghê rợn mà bác từng hạ gục. Sẽ chẳng có tai ương nào mà bệnh tật, sự túng quấn và nỗi cô độc có thể gây ra, lại không được tưởng tượng ra như số phận của bác bởi trí tưởng tượng của tôi. Hãy ở lại với chúng tôi, hỡi lão già, nếu không phải vì chính bác, ít nhất hãy vì chúng tôi.”
“Những suy nghĩ và cơn ác mộng cay đắng ấy, thưa phu nhân Effingham,” người thợ săn trang nghiêm đáp, “sẽ chẳng bao giờ ám ảnh một tâm hồn vô tội lâu đâu. Chúng sẽ qua đi theo ý muốn của Chúa. Và nếu những con báo mèo vẫn hiện về trong giấc ngủ của ngài, đó không phải vì tôi, mà là để cho ngài thấy quyền năng của Đấng đã dẫn dắt tôi đến đó để cứu ngài. Hãy đặt niềm tin vào Chúa, thưa phu nhân, và vào người chồng đáng kính của ngài, và những nỗi lo toan cho một lão già như tôi sẽ chẳng thể kéo dài hay cay đắng đâu. Tôi cầu xin Chúa luôn ghi nhớ ngài—Đấng ngự trị chốn khai hoang cũng như nơi hoang dã—và ban phước cho ngài, cùng tất cả những ai thuộc về ngài, từ nay cho đến ngày đại phán xét khi người da trắng gặp gỡ những người da đỏ để phân xử, và công lý sẽ là luật lệ, chứ không phải quyền lực.”
Elizabeth ngẩng đầu lên, đưa cỗ má không còn chút màu sắc của mình ra để nhận lấy nụ hôn từ ông, khi ông nhấc chiếc mũ lên và chạm vào nó một cách cung kính. Bàn tay ông bị nắm chặt với sự xúc động đầy nghẹn ngào bởi chàng thanh niên, người vẫn tiếp tục đứng lặng thinh. Người thợ săn chuẩn bị cho cuộc hành trình của mình, xiết chặt chiếc thắt lưng lại, và chần chừ qua những cử động luyến tiếc của một cuộc chia ly đầy đau buồn. Một hoặc hai lần ông định cất lời, nhưng cổ họng nghẹn đắng ngăn ông lại. Cuối cùng, ông vác khẩu súng trường lên vai và cất tiếng gọi lảnh lót của một thợ săn vang vọng khắp chốn rừng sâu: “He-e-e-re, he-e-e-re, mấy chú cún—đi nào, lũ chó, đi thôi!—các ngươi sẽ mỏi nhừ chân trước khi thấy được tận cùng của chuyến hành trình đấy!”
Đám chó săn lao vút lên từ mặt đất theo tiếng gọi này, và đánh hơi quanh cặp đôi đang đứng lặng cõi lòng, như thể chúng ý thức được điểm đến của chính mình, chúng lầm lũi bước theo gót chân chủ nhân. Một khoảng lặng ngắn diễn ra, trong đó ngay cả chàng thanh niên cũng phải giấu khuôn mặt vào ngôi mộ của ông nội mình. Tuy nhiên, khi lòng kiêu hãnh của một người đàn ông đã đè nén được những xúc cảm tự nhiên, anh quay lại để tiếp tục nài nỉ, nhưng chỉ thấy nghĩa trang lúc này chỉ còn lại mỗi vợ chồng anh.
“Bác ấy đi rồi!” Effingham kêu lên.
Elizabeth ngẩng mặt lên và thấy người thợ săn già đang đứng ngoái lại nhìn một thoáng nơi bìa rừng. Khi bắt gặp ánh mắt của họ, ông vội vã đưa bàn tay chai sạn quẹt ngang qua đôi mắt một lần nữa, giơ cao tay lên vẫy chào lần cuối, và cất lên một tiếng gọi gượng gạo với bầy chó đang cúi rạp dưới chân, rồi bước thẳng vào rừng sâu.