[TIÊU ĐÉ]: Bàn về hôn nhân và những vấn đề khác
(Tạp chí mời Trương Ái Linh và tôi cùng đàm luận về các vấn đề như nghề nghiệp của phụ nữ và hôn nhân, thực ra chúng tôi đã trò chuyện vài lần rồi, hôm đó vì có phóng viên ở bên nên đối với tôi lại có chút câu nệ. Trên đường về, tôi ngẫm nghĩ lại những lời vừa nói lúc nãy, cảm thấy hãy còn chưa thỏa mãn, cho nên cần phải bàn luận lại một cách kỹ càng hơn.)
Hôn nhân nên được hợp lý hóa. Mọi sự nhân tạo đều là để bù đắp cho những thiếu sót của tự nhiên, hôn nhân cũng là một mối quan hệ do sức người tạo ra, cho nên bắt buộc phải phù hợp với những yêu cầu của tự nhiên thì mới được.
Tình dục là một trong những nhu cầu tự nhiên của con người, còn gọi là bản năng. Nam nữ thanh niên phát sinh quan hệ tình dục, cảm thấy rất vui sướng, liền muốn kéo dài mãi mãi, đây là nguyên nhân đầu tiên thúc đẩy quan hệ hôn nhân hình thành. Tiếp theo đó, kết quả tự nhiên là sinh ra con cái, người mẹ yêu thương con cái cũng là bản năng, vì việc cho con bú, ẵm bồng và chăm sóc mà không tránh khỏi ảnh hưởng đến các công việc khác, cho nên cần phải thiết lập cái gọi là quan hệ hôn nhân để có thể sống một cuộc sống phân công hợp tác một cách hợp pháp, đây là nguyên nhân thứ hai. Tôi nghĩ công dụng của hôn nhân đại khái là như vậy.
Thế nhưng, những tệ hại không may lại phát sinh. Người đàn ông vì nắm giữ quyền kinh tế trong tay nên bèn trở nên kiêu ngạo hách dịch, cho rằng các người đều sống nhờ vào tôi, mọi việc đều phải do tôi quyết định. Người phụ nữ vì xót con nên đành phải nhượng bộ khắp nơi, lâu dần rồi cũng thành quen với việc cúi đầu khuất phục.
Thiên hạ này rốt cuộc đã trở thành thiên hạ của đàn ông.
Sự bất bình đẳng vốn có trong tự nhiên quả thật là điều không thể làm khác đi được, đàn ông vì quan hệ sinh lý cho nên mới được phân cho công việc có phần hời này, sau khi đắc ý, họ lại còn muốn tiến xa hơn nữa để đòi hỏi sự phục vụ, để máy móc thay thế cho lao động, từ đó phát sinh vấn đề khoảng cách giàu nghèo quá mức nghiêm trọng. Người nghèo nuôi bản thân không nổi, đừng nói chi đến vợ con, từ đó họ mất đi địa vị quyền uy trong gia đình. Phụ nữ không thể để bản thân và con cái chết đói tươi, đành phải gánh vác hai tầng trách nhiệm, ra ngoài xã hội tìm việc làm. Tư bản gia hám rẻ nên đã thuê mướn họ. Những người có tư tưởng lại cảm thấy họ quả thực cũng nên được hưởng đãi ngộ bình đẳng như nam giới, nếu chỉ bó hẹp trong công việc gia đình thì quá ư thiệt thòi cho họ. Tiếp đó Chiến tranh thế giới lần thứ nhất bùng nổ, đàn ông bận rộn đánh trận, đem rất nhiều công việc thường ngày nhường cho phụ nữ làm, kết quả xem ra hình như cũng không đến nỗi tệ lắm. Thế là phụ nữ bản thân cũng trở nên kiêu ngạo, những tiếng gọi bình đẳng, độc lập cứ vang lên không dứt. Họ cảm thấy bản thân mình quả thật giống hệt như đàn ông, nên làm những việc giống như đàn ông.
Điều này trước hết đã làm khó cho vấn đề nuôi dạy con cái.
Thực ra con người mà có thể giống như cầm thú thì tốt biết mấy, việc sinh sản và nuôi dưỡng vô cùng dễ dàng, con đực và con cái khá là bình đẳng, sống những cuộc đời giống hệt nhau. Chỉ có điều con cái trong giai đoạn mang thai và cho con bú rốt cuộc vẫn vất vả hơn một chút, loài chim thì ấp trứng, con đực rốt cuộc vẫn chiếm được hời, chỉ có loài côn trùng vì công việc sinh sản quá ư thuận tiện, có thể nói là đực cái tuyệt đối bình đẳng — con người thì không thể như vậy được.
Nuôi dưỡng con cái đủ thứ vất vả, lại mất quá nhiều thời gian, nếu không có ai giúp đỡ thì quả thực không thể chịu nổi. Trước kia đàn ông tuy có phần chuyên chế, nhưng rốt cuộc vẫn chịu trách nhiệm với gia đình, phụ nữ tuy chịu tủi thân nhưng cũng đành vậy thôi. Hơn nữa bị áp ức lâu ngày cũng sẽ sản sinh ra một loại niềm vui được bảo bọc, thân này có chủ là một sự hạnh phúc, kẻ cương thì nên cương, người nhu thì nên nhu. Trong quan hệ nam nữ có thể phát hiện ra hiện-tượng này, nếu nam nữ dũng mãnh như nhau thì sẽ rất nhạt nhẽo. Ngay cả cầm thú cũng là con đực đuổi theo con cái, mà rất hiếm khi thấy con cái lại có vẻ tự dâng mình khắp nơi. Thiên hạ không lúc nào, không nơi nào là không có ví dụ về cương nhu tương tế, tỷ như nói nam nữ ở bên nhau thì nam cương nữ nhu, mẹ ở cùng con thì mẹ cương con nhu, tức là nam với nam, nữ với nữ, trẻ con với trẻ con ở cùng nhau thì giữa bọn họ tóm lại cũng có sự phân chia cương nhu, đây chính là cái gọi là đạo lý âm dương điều hòa. Cho nên tôi nói nghề nghiệp mà bản thân cực kỳ sợ làm chính là nữ vương, bởi vì mang tính âm mà lại ở địa vị chí cương chí thượng, từ đây sẽ vĩnh viễn không thể có được niềm vui tự nhiên này, cũng là truyền thống, được bảo bọc hay có thể nói là được áp ức nữa.
Phụ nữ không phải là người giống hệt như đàn ông, mà là phụ nữ. Nam nữ trước hết có một sự bất bình đẳng tự nhiên, đó chính là việc sinh sản. Chúng ta muốn đạt đến bước đường nam nữ bình đẳng thực sự, bắt buộc phải giảm bớt công việc cho phụ nữ, để bù đắp cho những nỗi đau đớn mà họ phải chịu đựng trong việc sinh sản. Giả như cô ấy còn gánh vác thêm công việc nuôi dạy trẻ nhỏ nữa, thì tất cả mọi công việc khác lại càng nên được giảm nhẹ hoặc miễn hoàn toàn, như vậy mới có thể lấy sức người để bù đắp cho sự thiếu hụt của tự nhiên, cũng chính là ý nghĩa ban đầu của hôn nhân. Hôn nhân là đem lại sự bảo đảm cho con người, đồng thời cũng quy định nghĩa vụ của cả hai bên; nói có lợi cho đàn ông, chi bằng nói có lợi cho phụ nữ và trẻ em hơn.
Cho nên phụ nữ nói muốn làm việc giống như đàn ông, đó là điều rất thiệt thòi, trừ phi cô ấy tự mình miễn đi trách nhiệm nuôi con, phong trào phụ nữ là việc phụ nữ đòi hỏi sự giảm bớt công việc một cách hợp pháp và cũng rất hợp lý, chứ không phải là đòi hỏi tăng thêm công việc, hoặc làm công việc giống như đàn ông. Thế nhưng nếu cứ trốn biệt trong nhà thì cũng chẳng có sự bảo đảm nào, chế độ kinh tế không kiện toàn, luật pháp không đầy đủ, thứ mà con người ta có chính là quá nhiều tư tưởng mới tự do. Hôm qua tôi xem bộ phim "Pháp sư hiện đại" (Các cặp vợ chồng hiện đại), thấy có một cặp vợ chồng đang tranh luận nảy lửa, ai cũng không nhường ai, cũng không phân thắng bại, hơn nữa thoạt đầu hình như người phụ nữ còn chiếm thế thượng phong; không ngờ đến cuối cùng người chồng đó liền tung ra đòn chí mạng, anh ta phũ phàng nói: "Em mà không vừa lòng, thì xéo đi cho khuất mắt!" Người phụ nữ không đáp lại được đành phải ôm mặt khóc rấm rứt, bởi vì cái nhà này là của anh ta, là cái nhà do anh ta bỏ tiền ra duy trì, bạn rốt cuộc không thể bảo anh ta xéo đi được.
Phụ nữ mất đi sự bảo đảm, thì sẽ không có cảm giác trường tồn vĩnh cửu, chi bằng sớm quyết định tâm ý đi cho rồi, thế là hô lên đòi độc lập kinh tế. Nhưng kiếm tiền thì không tránh khỏi làm khổ con cái, cho nên rất nhiều quốc gia đã đề xướng nhà trẻ. Trung Quốc hiếm có loại hình sự nghiệp này, thế là nền tảng của phụ nữ có nghề nghiệp đành phải xây dựng dựa trên người giúp việc, không có người giúp việc đáng tin cậy để dựa dẫm, thì cô ấy quyết không thể làm nổi nghề nghiệp nào cả, bằng không sẽ làm cho gia đình rối tung rối mù lên.
Tôi không hề phản đối phụ nữ làm nghề nghiệp, bởi vì đó là xu thế tất yếu, kinh tế đã khó khăn, tư tưởng đã được giải phóng, thì còn ai có thể nhốt họ trong nhà nữa? Tiếc rằng trong thời kỳ quá độ hiện nay, phụ nữ có nghề nghiệp đều gánh vác trọng trách kép, chịu đựng nỗi đau đớn kép. Có rất nhiều thành phần ưu tú thậm chí còn bị ế chồng, bởi vì trong quan niệm tự nhiên cũng như truyền thống của họ vẫn tồn tại một sự khao khát được bảo bọc, cho nên những người đàn ông nghèo hơn cô ấy hoặc có địa vị thấp hơn thì đều không dám lấy, mà những người đàn ông có địa vị có tiền tài lại không hề ưa phụ nữ có nghề nghiệp, họ thà tìm một người phụ nữ toàn tâm toàn ý, lấy việc đó làm nghề nghiệp, bất kể cô ấy là bán dâm hay bán thân làm vợ người ta. — Đương nhiên, phụ nữ có nghề nghiệp cũng có thể kiêm luôn việc bán dâm hoặc kiêm làm vợ người ta, chỉ có điều thứ nhất là có vấn đề về thời gian, khi hai công việc xung đột với nhau thì không tránh khỏi việc phân thân không xuể, thứ hai là tinh lực suy cho cùng cũng có hạn, làm cả hai đầu rốt cuộc không tránh khỏi nỗi lo bên trọng bên khinh.
Cho nên tôi nói có sự tồn tại của những người phụ nữ vừa có nghề nghiệp vừa đi lấy chồng hoặc vừa có nghề nghiệp vừa đi bán dâm, thì phụ nữ có nghề nghiệp thông thường trong vấn đề hôn nhân hoặc tình yêu rốt cuộc vẫn luôn là bên chịu thiệt thòi. Sự nghiệp của nam giới thành công thì tỉ lệ thuận với sự thành công trong tình yêu hôn nhân, còn phụ nữ thì lại tỉ lệ nghịch. Cho nên phụ nữ nói chung đành phải lấy nghề nghiệp làm trò tiêu khiển lấp đầy khoảng trống trong cuộc sống: khi chưa có chồng thì làm nghề nghiệp trước đã, sau khi lấy chồng thì không làm nữa, đợi đến khi bị chồng không may rủi bỏ thì lại lôi bài cũ ra diễn lại, đem cái tinh thần này ra để theo đuổi nghề nghiệp, rốt cuộc có mấy nghề nghiệp là phù hợp để họ làm chứ?
Chiếu theo tình hình hiện nay mà xét, hôn nhân và nghề nghiệp đối với phái nữ thường là xung đột với nhau. Rốt cuộc nên vì nghề nghiệp mà vứt bỏ hôn nhân chăng? Hay là vì hôn nhân mà hy sinh nghề nghiệp đây? Hay là nghĩ cách để cả hai cùng song hành mà không ngừng nghỉ?
Tôi cho rằng thế giới lý tưởng, tốt nhất là tất cả mọi người đều có thể làm ít hưởng nhiều mà vẫn được thỏa mãn nhu cầu của mình cho đến khi đủ thì thôi. Nhu cầu của con người mỗi người một khác, muốn ăn một bát cơm thì cho họ một bát, muốn ăn hai bát thì cho họ hai bát, thế mới là bình đẳng thực sự, chứ ban đầu không nhất thiết cứ phải là người chỉ được ăn một bát mà cũng bắt buộc phải cho họ hai bát hệt như vậy. Vấn đề là vật tư trên đời quá ít, không thể khiến cho tất cả mọi người đều được thỏa mãn, thế là hoặc dùng sự cạnh tranh năng lực, hoặc dùng vũ lực để cướp đoạt. Sau khi đã cướp được rồi, lòng tham lại càng lớn hơn, những thứ ngoài nhu cầu, thì dứt khoát cũng không chịu chia cho những người không đủ dùng, thế là thiên hạ đại loạn. Phương thức tương đối công bằng, vẫn là ai làm nấy hưởng, ai cần gì lấy nấy, xem ra nói về mặt lý luận thì có vẻ hợp lý hơn một chút. Nhưng cũng có những người sức lực vô cùng nhỏ bé mà nhu cầu lại vô cùng nhiều, giả như chiều theo họ, thì có vẻ như sẽ khiến người khác cảm thấy không phục. Nhưng cái chủ trương cạnh tranh tự do, mặc cho kẻ mạnh thắng kẻ yếu này, tôi vẫn luôn cảm thấy vô cùng tàn nhẫn, bằng không thì những người thể lực yếu ớt mắc bệnh lao phổi cớ gì lại phải cho họ uống sữa bò chứ? Phụ nữ nếu như bắt buộc phải có nghề nghiệp, thì nên tùy theo sở thích của mỗi người, đem hết khả năng của mỗi người ra làm, hơn nữa công việc càng nhẹ nhàng càng tốt, thù lao càng cao càng tuyệt.
Phụ nữ nếu như cần phải làm việc, thì trước hết cô ấy có quyền lựa chọn lấy việc nuôi dưỡng nam thanh nữ tú làm nghề nghiệp. Giả như vẫn chưa đủ, thì lấy nguyên tắc không làm ảnh hưởng đến việc nuôi dưỡng nam thanh nữ tú của cô ấy làm trọng, công việc nhẹ nhàng, thù lao không giảm. Thù lao của việc nuôi dưỡng nam thanh nữ tú nên do nhà nước chi trả, để họ không phải phụ thuộc vào đàn ông. Giả như người phụ nữ này sinh con ra mà không muốn nuôi dưỡng, thì do nhà nước thuê người nuôi hộ, để cô ấy được tự do theo đuổi các công việc khác. Giả như đến việc sinh đẻ cô ấy cũng không muốn, thì nên làm bất cứ công việc nào trong khả năng giống như đàn ông.
Lúc này, hôn nhân chỉ là một mối quan hệ có cũng được mà không có cũng chẳng sao, tùy theo ý muốn tự do của mỗi người, chứ không nhất thiết phải có hiệu lực pháp lý. Đàn ông đối với con cái có thể chịu trách nhiệm cũng có thể không chịu trách nhiệm, tôi vẫn luôn hoài nghi việc quá coi trọng quan hệ cha con là một điều không tự nhiên. Đàn ông yêu phụ nữ rồi lan truyền tình yêu đó sang con cái do cô ấy sinh ra, tuy cũng là tình cảm con người, nhưng phần lớn rốt cuộc vẫn là do quan niệm thói quen thúc đẩy mà thành. Có người nói: Phụ nữ vương vấn chồng trước, đàn ông yêu thương vợ sau, điều này chẳng qua cũng chỉ đủ để chứng minh đàn ông coi trọng tình dục còn phụ nữ coi trọng con cái mà thôi.
Trên đây là lý tưởng, bên dưới vẫn phải bàn đến sự thật trước mắt.
Phụ nữ có nghề nghiệp thuộc tầng lớp tri thức nói chung có thể không cần phải coi việc vấn đề hôn nhân không được giải quyết là một sự đau khổ, phải biết rằng các cô đã có thể tự lập, việc có được đàn ông bảo bọc hay không thì không cần phải bận tâm. Giả như gặp được người vừa ý, thì đương nhiên là kết hôn; bằng không thì cớ gì lại không tách rời tình dục và hôn nhân ra mà nói chứ. Còn về vấn đề con cái, người gan nhỏ thì dùng biện pháp tránh thai, người có gan thì cứ việc đường đường chính chính thừa nhận là con hoang, rồi đem ra nuôi dưỡng và giáo dục.
Những người phụ nữ không hài lòng với hôn nhân có thể suy nghĩ thật kỹ, có thể miễn cưỡng thích nghi thì "tránh voi chẳng xấu mặt nào", không thể nhẫn nại thì cứ việc dũng cảm lên một chút, đừng có mà tiếc nuối kiểu như tôi không có năng lực, năng lực thường được tôi luyện thông qua nhu cầu, trên đời không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền.
Không cần phải hy sinh vô ích vì con cái, những điều tôi vừa nói về việc nên ban cho phụ nữ đặc quyền nuôi con là vì muốn tốt cho phụ nữ, bản thân đứa trẻ thì cần một phương pháp nuôi dưỡng hợp lý hơn là cần tình yêu của người mẹ. Tình yêu mà không có chừng mực, thường thì cũng vừa khéo đủ để làm hại đứa trẻ. Đừng có nghĩ rằng đổi chồng là một việc làm mất mặt đứa trẻ, sự trinh tiết của phụ nữ là một chuyện rất dễ dàng, các bà các mẹ của chúng ta ngày xưa phần lớn đều giữ mình trong ngọc trắng, thế nhưng chúng ta cũng không vì thế mà cảm thấy vô cùng nở mày nở mặt. Cũng có rất nhiều cổ nhân là con hoang hoặc con theo mẹ tái giá, người đời sau xem ra hình như cũng chưa từng vì thế mà coi thường họ. Tôi cho rằng cha dượng rốt cuộc vẫn ít độc ác hơn mẹ kế một chút, bởi vì con cái rốt cuộc vẫn là vấn đề liên quan trực tiếp đến phụ nữ, đàn ông chẳng quản nổi mấy chuyện này.
Giả như chế độ hôn nhân hiện tại rốt cuộc vẫn không thể dứt khoát bãi bỏ được, thì tôi hy vọng nó có thể tự do hơn một chút, mọi thứ cứ để người trong cuộc tự thỏa thuận với nhau, không thường xuyên sống chung cũng được. Phụ nữ ở chung với đàn ông ngoài quan hệ tình dục ra thì những thứ khác thường rất khó mà hòa hợp được. Đại gia đình chi bằng hãy lấy hệ mẹ làm chủ, mẹ, con gái, cháu ngoại ở chung trong một tòa nhà ba tầng, tuyệt đối sẽ không có nửa tiếng cãi vã lộn xộn nào. Con trai lúc nhỏ chi bằng cứ để mẹ dắt theo, lớn lên rồi dù là ở riêng hay đi theo ở với vợ cũng mặc kệ.
Chế độ đa thê hay đa phu cũng không hẳn là hoàn toàn không có chỗ để châm chước, chỉ cần người trong cuộc thấy vui vẻ là được, tội tình gì chứ, luật pháp vốn có quy định rõ ràng rằng phải có đơn kiện thì mới xử lý. Tôi ghét nhất là mấy người phụ nữ góa chồng ở Ninh Lỗ (Ninh Ba) ngày này qua tháng khác đi nghe ngóng chuyện đời tư của nhà người ta, nào là Đại gia họ Trag hôm qua đánh vợ không biết là vì chuyện gì nhỉ? Có lẽ là bản thân anh ta vừa nãy có hơi có ý gì với Thúy Cô chăng, tao tận mắt nhìn thấy con bé Thúy Cô hôm qua lúc đứng bên cửa sổ kính tay cầm đồ vật nhỏ đã cười với anh ta như thế này cơ mà, cho nên anh ta hằm hằm quay về mới mắng mỏ con vợ buổi sáng đi ra ngoài mua thức ăn không đáng lẽ không nên dây dưa lâu đến thế, chẳng lẽ là chấm cái thằng bán cá đang đứng tán tỉnh nó đấy phỏng... Tóm lại, những chuyện này đều là chuyện riêng tư, người ngoài bớt xen vào chuyện bao đồng đi thì hơn.
Hôn nhân vốn là để hoàn thiện sự mỹ mãn của quan hệ tình dục, nếu cứ khăng khăng dùng nó vào việc hạn chế và trói buộc, cho rằng nó chính là chiếc vòng kim cô của tình yêu, thì đương nhiên sẽ phát sinh đủ loại tệ hại.
