Tôi đến Thượng Hải đã gần năm năm, chưa từng uốn tóc. Lý do ban đầu không uốn tóc, nói ra cũng rất đơn giản, chỉ vì bản thân vốn lớn lên ở vùng nội địa, những kiểu như uốn điện, uốn nước chưa từng thấy qua, sợ uốn xong trông kỳ quái dọa người, nên cứ chần chừ không dám thử. Thế nhưng tôi lại không chịu thua kém trước mặt người khác, để họ chê cười là kẻ nhà quê. "Tôi không muốn để tóc mình chịu cực hình lửa điện", tôi thường kiêu hãnh nói với người khác lý do không uốn tóc. Người ta dường như cũng coi đây là chuyện "đáng quý" và "đáng làm gương", thế là mười đồn trăm, trăm đồn nghìn: "Thanh là người chưa bao giờ uốn tóc". Điều này cũng giống như việc một yếu nhân nào đó cả đời không nạp thiếp, cái chủ nghĩa không uốn tóc của tôi cũng trở thành câu chuyện hay trong vòng bạn bè người thân. Lâm cô mẫu thường lấy tôi làm gương răn dạy con gái bà: "Sao con lại đi uốn tóc nữa rồi? Đầu bù tóc rối trông xấu xí biết bao! Con nhìn Thanh biểu tỉ xem, tóc tai gọn gàng vén ngược ra sau, sạch sẽ, khoáng đạt biết bao!" Liễu tiểu thư tốt nghiệp trường Mỹ thuật cũng thường khen ngợi tôi trước mặt người khác: "Thanh thật là người hiểu được vẻ đẹp tự nhiên, không chịu theo đuôi người khác, mấy cái lọn tóc túm tóc thật là tầm thường. Để tóc xõa mềm mại trên vai, vừa giản dị, vừa thanh tao."

Sau khi nhận được nhiều lời khen ngợi ngoài ý muốn, trong lòng tôi thực sự cảm thấy mình có chút không tầm thường, khinh bỉ những người uốn tóc không kịp. Người ta chịu sự khinh bỉ của tôi, dù trong lòng không vui, nhưng cũng phải bái phục tôi là người dám làm những việc mình cho là tốt. Phụ nữ là giỏi bắt chước người khác nhất, trong thời đại mà đâu đâu cũng là kiểu tóc phi cơ, muốn tìm một lọn tóc thẳng suôn đúng là có cảm giác "đạp phá thiết hài vô mịch xử". Thế là tôi lại càng đắc ý về sự có kiến thức, có bản lĩnh, dám làm dám chịu, nổi bật và khác biệt với người đời của mình.

Lọn tóc mềm mại, thẳng tuột, xõa trên vai ấy sao mà làm tôi kiêu hãnh đến thế! Lông mày tôi nhướng lên, như thể ai cũng là kẻ hèn nhát thấy người ta uốn tóc là mình không dám không uốn theo, còn tôi mới là bậc trượng phu nói được làm được. Người đàn bà nào mà chẳng bái phục sự vĩ đại của tôi chứ? Hơn nữa đó lại là vẻ đẹp tự nhiên, sạch sẽ, khoáng đạt, giản dị, thanh tao, tôi hội tụ đủ cả, thế là đủ lắm rồi. Nhưng liệu quần áo trên người tôi có xứng với mái tóc, để trông tổng thể hài hòa cân đối không? Tôi có chút lo âu, có lẽ màu sắc những bộ đồ trước đây may quá nổi bật, không hợp với nguyên tắc sạch sẽ, khoáng đạt, giản dị, thanh tao. Tôi không thể để sự vĩ đại của mình có chút khuyết điểm nào, thế là bèn mời Lâm cô mẫu và Liễu tiểu thư đi cùng để chọn vài bộ khác. Màu sắc phải trang nhã, chất liệu phải thượng hạng, lớp lót hay đường viền đều không được sơ sài. May xong họ lại cùng tôi về nhà, rũ từng tấm vải ra cho Hiền — chồng tôi — bình phẩm, tấm nào đẹp nhất, tấm nào rẻ nhất. Ai cũng hy vọng mắt nhìn của mình là tốt nhất, chọn được chỗ hời nhất. Hiền ít hứng thú với việc này, lại không muốn làm mất lòng ai, đành phải khen mỗi tấm vài câu, và cố tình đoán giá cao hơn. "Mắt nhìn của chúng ta cũng không tệ!" Lâm cô mẫu và Liễu tiểu thư đều cười đắc ý, Hiền cũng quay đầu cười với tôi. — Đó là nụ cười khổ, lòng tôi hoang mang.

Lẽ nào tôi thực sự phải vì những lời khen ngợi ngoài ý muốn này mà hy sinh đến cùng ư? — Lãng phí tiền của chồng, đồng thời cũng trái với nguyện vọng của chính mình. Thực ra tôi đâu có phải là không muốn uốn tóc. Nhớ hồi tôi mười lăm mười sáu tuổi, ngày nào cũng mặc áo đỏ cổ trắng, váy đen ngắn, đạp xe đi học, tóc dùng kim đan len nung đỏ để uốn cho bồng bềnh, bị gió thổi tán loạn xõa đầy mặt, che cả mắt, muốn rẽ phải gạt đầu sang trái một cái mới lộ ra nửa bên mặt và một con mắt, kiểu cách này thời đó rất thịnh hành. Tôi từng chụp một tấm ảnh như vậy, người ta xem ai cũng khen đẹp, in thêm hai tá tặng hết sạch, mình chỉ giữ lại một tấm dán trong album, giờ nghĩ lại vẫn thấy vô cùng vui vẻ đắc ý! Thế nhưng, người ta đã tuyên truyền giúp tôi rồi! "Thanh là người chưa bao giờ uốn tóc", tôi đành phải vội vàng xé nó ra nhét vào đáy rương, để cái dấu tích lịch sử vốn dĩ là vinh quang, giờ trở thành không vinh quang ấy mãi mãi chôn giấu ở đó. Người khác có lẽ từ nay sẽ không bao giờ biết chuyện tôi từng có mái tóc xù, chính tôi cũng không muốn nhớ lại nó nữa, dù đôi khi nhớ lại vẫn không kìm được cảm giác vui vẻ đắc ý.

Nhưng tôi phải kiềm chế bản thân, cố hết sức coi cảm giác này là tội lỗi, luôn phải nhớ mình đã là người nổi bật và khác biệt với người thường, ham mê mốt thời thượng là điều bắt buộc phải kiêng. Tiêu chuẩn đúng sai, thiện ác, đẹp xấu đều phải định lại, hơn nữa càng mới lạ càng tốt, dù là việc nhỏ cũng không được sơ suất. Tuy có chút phiền phức, nhưng không như vậy sao thể hiện được sự cao thâm? Nếu không may đôi khi có vài kiến thức chẳng khác gì đám đông tầm thường, thì phải nhanh chóng nỗ lực khắc kỷ, khắc chế bản thân càng xa họ càng tốt, bằng không sao có thể "nổi bật" và "khác biệt" được? Cố Hồng Minh cắt tóc thời Thanh, đến thời Dân Quốc lại nuôi lại tóc bím, chính là ý này. Người xưa có rất nhiều việc như vậy: ăn phân chó, nuốt vảy mụn, nhổ vào mặt tự khô, mùa đông mặc vải gai mùa hè mặc áo lông, cố uống rượu quá lượng, có quan không làm thà đi bắt chấy... thực sự không thể kể hết. Nếu chỉ là việc không chịu uốn tóc của tôi, thì vẫn chỉ là "tiểu vu" mà thôi.

Hơn nữa cách làm này, tôi đã được huấn luyện nhuần nhuyễn từ thời trung học. Thầy dạy làm văn bảo chúng tôi phải có kiến thức độc đáo, thế nên những kẻ như Tần Cối, Nghiêm Tung đều bị ép phải cho làm bề tôi tài giỏi trung thành. Thế là lời phê khen ngợi cũng kéo đến, người khác nhìn thấy đỏ mắt, đua nhau bắt chước, đả đảo Khổng lão nhị, tiêu diệt chữ vuông, câu không mới lạ thì chết không thôi, làm đến mức sau này thầy giáo cũng thấy nhiều cái mới mà không lạ nữa, tôi liền lập tức theo gió chuyển lái, lại chửi Tần Cối, Nghiêm Tung là giặc là gian, lại giành được cái danh "vật dĩ hi vi quý". — Nay tôi có thể được người ta biết đến nhờ việc không uốn tóc, cũng chính là sự thành công của cái chính sách "phản cũ làm mới" này.

Không ngờ năm năm sau, hôm nay, tôi chợt thấy nỗi bi ai của sự chiến thắng. Đây có lẽ chính là vì "danh tiếng nhiều mà không quý" vậy, tôi thực sự hối hận không nên vì cái danh tiếng chẳng đáng là bao này mà làm cho mái tóc mềm mại của mình mất đi cơ hội biến thành vẻ đẹp gợn sóng. Đồng thời cũng hối hận không nên vì lý do hài hòa cân đối gì đó mà hại mình năm năm không được mặc quần áo màu sắc nổi bật. Tuổi tác tôi tăng dần theo từng năm, khao khát muốn mặc quần áo màu sắc tươi sáng cũng mạnh mẽ hơn từng ngày. Hình ảnh áo đỏ uốn tóc hiện lên rõ ràng trong ký ức, ký ức đó thật vui vẻ và đắc ý. Giờ đây áo đỏ đã từ biệt tôi, tại sao tôi không cùng uốn tóc có thêm vài lần đoàn tụ trước khi chia tay?

Ai có thể thấu hiểu ý tôi, giống như Dĩnh Khảo Thúc can vua Trịnh Trang Công, tạo cơ hội cho cái kẹp uốn tóc có duyên gặp lại tôi? Dự đoán lúc đó tôi sẽ nín thở kiềm chế tim đập mạnh để cảm nhận sự vui sướng mà "cực hình lửa điện" ban tặng! Thực sự tôi tại sao phải chịu đựng không uốn, cứ cố tình làm trái với nguyện vọng của chính mình? Một góa phụ giữ tiết hạnh năm năm chịu đựng tiếp có thể đợi bia tiết hạnh được dựng lên, một bà lão ăn chay năm năm chịu đựng tiếp có thể đợi công đức ăn chay viên mãn, nhưng tôi, tuổi hai mươi mấy không uốn tóc là nổi bật và khác biệt, đến ba bốn mươi tuổi không uốn tóc thì là tầm thường mà không nổi bật được. Tại sao tôi không nhanh chóng đuổi theo ngay lúc này, uốn tóc đi, coi như là khúc dạo đầu để nổi bật sau tuổi ba bốn mươi?

Tôi bắt đầu tìm người "khuyên nhủ". Người đầu tiên tôi chọn trúng chính là Hiền. Anh ấy hẳn là dễ thấu hiểu nỗi lòng của tôi chứ?

Nhưng ngày thường anh ấy không mấy chịu lo chuyện bao đồng, tôi phải tìm cách dẫn dụ anh ấy lên tiếng. Thế là tôi lấy tấm ảnh áo đỏ váy đen đầu bù tóc rối ở đáy rương, chạy vào thư phòng của anh ấy. Anh ấy đang đọc báo.

"Anh đoán xem, trong tay em cầm cái gì nào?" Tôi cố tình để tay cầm ảnh ra sau, làm bộ trẻ con bảo anh ấy đoán.

"Cái gì nào?" Anh ấy vô tình hỏi ngược lại, rõ ràng không thấy hứng thú.

Điều này làm tôi thất vọng. Nhưng chốc lát sau lại được "hy vọng" cổ vũ lòng dũng cảm, đưa ảnh lắc lư trước mắt anh ấy: "Anh đoán xem là ai?"

"Ai vậy?" Anh ấy dường như thấy ngại nếu không bỏ báo xuống nữa, cầm ảnh lên xem xét một lúc, "Anh không đoán ra."

Là do tóc trong ảnh che khuất mặt làm anh ấy không nhìn rõ ư? Hay là tôi già đi nhiều đến nỗi khiến anh ấy không thể tìm thấy chút điểm tương đồng nào trong ảnh. Lòng tôi bỗng chốc nặng trĩu, miễn cưỡng nói: "Đây là ảnh em năm mười lăm tuổi đấy, anh xem, đầu bù tóc rối như quỷ..." Tôi ngước mắt nhìn anh ấy một cái, hy vọng anh ấy có thể khen tôi uốn tóc trông rất đẹp, nhưng anh ấy không biểu cảm gì, tôi đành phải bồi thêm một câu: "Em uốn tóc trông xấu lắm à?"

"Không," anh ấy đặt ảnh xuống lại cầm báo lên, "nhưng anh thấy em hiện giờ như thế này lại hợp với em hơn."

Hiện giờ như thế này lại hợp với em hơn? Uốn tóc xong thì không hợp nữa? Đây là vì em quá già? Hay là vì em trông quá xấu? Anh ấy, người mà em tưởng là dễ thấu hiểu nỗi lòng của em nhất, lại dùng lời lẽ như vậy để đâm vào tim em! Tôi cắn chặt môi không nói, hồi lâu mới thốt ra một câu: "Người khác uốn tóc chắc sẽ không giống em xấu xí thế đâu nhỉ!"

Hiền kinh ngạc ngẩng đầu lên, chợt nhận ra ý của tôi, cười tinh quái: "Anh thì chưa bao giờ để ý người khác, họ uốn tóc xấu hay đẹp cũng chẳng liên quan gì tới anh."

Tôi tức giận đi xuống lầu, bước vào bếp. Cháu gái Vương ma ma hôm nay không đi làm, đang ngồi đó nói chuyện. Cô ta thấy tôi thì đứng dậy, mái tóc kiểu phi cơ chải bóng lộn. Điều này khiến tôi nhen nhóm hy vọng, biết đâu cô ta lại có thể giúp tôi toại nguyện.

"Mời ngồi." Giọng tôi cực kỳ hòa ái, "Dạo này em xinh đẹp hơn hẳn, mới uốn tóc à?"

Vương ma ma cười liếc cô ta một cái: "Mấy đứa con gái chúng nó lúc nào cũng không biết khó nhọc, làm lụng vất vả kiếm được mấy đồng, mua bộ quần áo mặc còn là chuyện đàng hoàng, lại còn đi đua đòi uốn tóc cái gì nữa! Thực ra uốn xoăn tít như thế này cũng đâu có đẹp, con nhìn tóc thiếu phu nhân xem, thẳng tuột vừa mềm vừa..."

Tôi dỗi không muốn nghe nữa, quay người trở lại phòng mẹ. Mẹ đang bóc lạc. Tôi cũng lười giúp bà, chỉ ngồi một bên nói chuyện phiếm với bà. Tôi thường lái chủ đề câu chuyện sang cách ăn mặc thuở nhỏ của mình, hy vọng bà cụ có thể nhớ ra dáng vẻ của tôi khi mặc áo đỏ váy đen, tóc tai bù xù, từ đó nói một câu: "Hồi đó mẹ thấy con uốn tóc đẹp biết bao!" Thế là, tôi có thể như vớ được bảo vật mà cầm lấy câu nói này làm tấm khiên, ngày mai lập tức đến tiệm cắt tóc chịu "cực hình điện", người ta hỏi tới thì đẩy cho mẹ, bảo là mẹ thích con uốn tóc, mình sao có thể không tạm học làm Lão Lai Tử chứ?

Chỉ tiếc là mẹ không thấu hiểu đứa con gái muốn làm Lão Lai Tử này, kết quả sau khi tôi dẫn dụ hết lần này tới lần khác, bà mới như chợt tỉnh ngộ mà nói ra ý của mình, tôi như tội nhân nghe bản án cuối cùng: "Thanh nhi à, tóc con tự nhiên mọc đẹp biết bao, vừa mềm vừa thưa, đúng là tục ngữ nói 'quý nhân đầu thượng vô trọng phát' đấy! Đáng tiếc hồi con mười mấy tuổi hay nghe lời bạn học dùng kim sắt uốn, từng lọn từng lọn cháy đứt ra, lúc đó mẹ nhìn mà xót xa đứt ruột..." Tôi nghe đến đây, biết ngay điềm chẳng lành, vội tìm cách cứu vãn tình thế: "Nhưng mà, mẹ ơi, ở Thượng Hải uốn tóc đẹp lắm, gần như ai cũng uốn mà!"

Mẹ liên tục xua tay: "Con tuyệt đối đừng học cái thói xấu của người ta, Thanh nhi à, con là con gái nhà lành, sạch sẽ khoáng đạt là quan trọng nhất. Giờ Vi Vi đã sáu tuổi rồi, tuổi con cũng không nhỏ, có đua đòi thời thượng thì cũng chỉ ba năm năm thôi, đừng làm mái tóc đang đẹp thành dở dở ương ương kẻo người ta cười chê."

Mẹ cũng đường đột nói ra những lời khó nghe như vậy, tôi buồn bã nghĩ đến chuyện dựng bia tiết hạnh và ăn chay trường.

Vi Vi cầm cặp sách đi vào, bà ngoại vội đưa lạc cho nó. Nó thả liền ba bốn hạt vào miệng nhai một lúc, đột nhiên túm lấy vai bà ngoại nài nỉ: "Ngày mai con muốn uốn tóc, các bạn nhỏ đều uốn cả. Bồng bồng bềnh bềnh trên đầu thắt cái nơ con bướm, vui biết bao! Con muốn thắt cái nơ đỏ thật to, bà ngoại."

Bà ngoại cũng vuốt ve cổ nó cười: "Bảo Bảo uốn lên đúng là vui thật. Chỉ là ở đây không có kim sắt, bảo bà ngoại lấy gì uốn cho con đây?"

"Kìm sắt, bảo mẹ mua cây kìm sắt về, nhà các bạn nhỏ đều có kìm sắt sáng loáng đấy." Vi Vi nói xong hất đầu, lộ nửa mặt và một con mắt nhìn tôi cười.

Tôi sầm mặt lại: "Loại kiến thức này thì con thạo lắm nhỉ, mẹ nhất quyết không cho con uốn tóc, con không biết một nữ sinh quan trọng nhất là sạch sẽ, khoáng đạt, giản dị, thanh tao à? Không tin thì đi hỏi thầy giáo con xem."

Thế nhưng Vi Vi chẳng hiểu gì về ý nghĩa của tám chữ này, hất đầu một cái, bướng bỉnh đáp lại: "Nhưng các thầy cô cũng đều uốn tóc xoăn tít đó thôi!"

"Lẽ nào con không muốn nổi bật và khác biệt với người đời à?" Tôi lại có chút kiêu hãnh, khinh bỉ Vi Vi quá kém cỏi so với mình.

Nhưng Vi Vi không hề bái phục sự vĩ đại và phi thường của mẹ mình, trái lại còn khóc lóc mè nheo.

Hiền vứt báo chạy vội xuống lầu, hỏi rõ nguyên do xong liền an ủi nó: "Nài nỉ mẹ ngày mai đi mua cây kìm sắt về đi, tóc trên cái đầu nhỏ của Vi Vi uốn lên rất hợp đấy."

Vi Vi uốn tóc rất hợp? Họ đều hùa nhau làm khổ tôi! Tôi không nhịn được gào lên: "Tôi chẳng bao giờ để ý con bé hợp hay không hợp! Anh thích mua thì tự mua cho nó! Tôi dạy nó phải giản dị, đừng nhìn thói xấu của người khác, các người đều hùa nhau chống lại tôi! Tôi từ nay không dám dạy con gái nữa, cũng không còn mặt mũi nào ở đây chịu sự chán ghét của người khác. Vi Vi, nếu con uốn tóc, ngày mai đừng gọi tôi là mẹ nữa."

Vi Vi sợ không dám khóc nữa, chu môi đếm lạc.

Tôi cả đêm không ngủ ngon, cơm tối đương nhiên cũng không nuốt trôi.

Ngày hôm sau tôi dậy thì Vi Vi đã đến trường rồi, theo lời mẹ thì lúc nó ra đi vẫn còn chu môi, ủ rũ chán chường.

Trong lòng tôi cứ luẩn quẩn những ý nghĩ như dựng bia tiết hạnh, ăn chay trường...

Sau bữa sáng lòng tôi thực sự phiền não khó chịu, thay quần áo một mình chạy ra ngoài.

Tôi đi dạo đến cổng trường Vi Vi, ghé nhìn qua cổng sắt, từng đứa con gái nhỏ đều uốn tóc, cài nơ con bướm, hoa, xanh, tím đều có cả. Tôi yêu màu sắc tươi sáng, nhất là màu đỏ. Một đứa con gái có khuôn mặt nhỏ nhắn bầu bĩnh trắng trẻo như Vi Vi, thắt nơ con bướm đỏ rực, trông thật là cực kỳ hợp. Nhưng sao không thấy Vi Vi của tôi đâu nhỉ. Nó có lẽ đang ngồi một mình trong lớp giận dỗi chăng.

Lúc về nhà tôi kẹp một gói lớn đồ đạc. Hiền đặt báo xuống đầy hứng thú hỏi tôi đây là cái gì. Tôi bảo anh ấy là vải vóc của Vi Vi. Anh ấy mở giấy gói ra rũ từng tấm xem, chợt rút ra một gói dài và nặng hỏi đây lại là cái gì nữa.

"Kìm sắt. — Để Vi Vi uốn tóc." Tôi đáp khẽ, trong lòng vừa vui vẻ vừa ấm ức.

Anh ấy cười, xé giấy gói rút nó ra cẩn thận xem xét, còn kẹp thử lên tóc mình xem cái này có quá chặt hay quá rộng không, cuối cùng mang vào phòng mẹ. Tôi cũng đi theo. Mẹ vừa định bắt đầu bóc lạc, thấy thứ này liền hỏi dùng để làm gì, chúng tôi tranh nhau giải thích một lượt, Hiền còn thử kẹp lên mái tóc hoa râm của bà.

Bà nhìn cây kìm sắt sáng loáng này không khỏi cảm thán mà nói: "Người thời nay thật khéo léo, như Thanh nhi hồi xưa chỉ biết dùng kim sắt uốn, làm sao có được cái kìm này tiện lợi chứ."

Trong lòng chúng tôi đều tán dương món đồ này, nó lấp lánh sáng ngời trước sáu con mắt, sáng ngời trong ba trái tim. Chúng tôi không hẹn mà cùng nhìn nó rồi lại nhìn đồng hồ, Vi Vi bao giờ mới về nhỉ. Tôi lau kìm, Hiền tìm cồn, diêm, mẹ vội vàng bóc lạc. Chúng tôi đều hy vọng con bé có thể vui vẻ đắc ý, uốn xong tóc đi học, trong túi lại lén mang theo một túi lạc lớn.