Trương Kim Hải chết, khơi dậy niềm cảm thông sâu sắc trong xã hội; Tô Ích Chi chết, giám đốc cục giáo dục, thư ký hội giáo dục thành phố đều vì ông mà phát biểu; Vương Tiểu Ngưu bán dưa muối chết, trên báo vậy mà cũng đăng một tấm di ảnh của hắn, hội ngành nghề dưa muối giá đỗ vậy mà cũng vì cái chết thê thảm của hắn mà làm đơn gửi lên tòa án, để xin được giải oan.

Lòng đồng tình của con người vốn dĩ là một điều rất vĩ đại, đáng tiếc là đều giới hạn ở sau khi người bị hại đã chết.

Ba người này, đều thuộc giai cấp "tiểu" — Trương là nhân viên cửa hàng nhỏ, Tô là giáo viên tiểu học, còn Vương chẳng qua chỉ là một kẻ tiểu thương mà thôi, nếu không chết, mọi người tuyệt đối sẽ không chú ý đến sự tồn tại của họ. Nếu chết không thê thảm, không đáng thương, mọi người cũng tuyệt đối sẽ không chú ý đến sự thật họ đã qua đời. Trương chết tại phòng tuần tra tô giới ngày nay, có thể gọi là chết đúng thời điểm, chết đúng chỗ. Bằng không phòng tuần tra đã không cho phép tuyên truyền, báo chí không dám đăng tải, mọi người dẫu muốn đồng tình, thì biết lấy gì ra để đồng tình đây?

Còn về phần Tiểu Ngưu, vì bản thân người chết vốn chỉ là một kẻ bán dưa muối, kẻ đánh chết hắn lại chẳng qua chỉ là cổ đông của hiệu chiếu cói cùng với chiếc xe bò hỏng của hắn loại này, còn nguyên nhân xảy ra sự việc thì chẳng qua chỉ là dăm ba chuyện tranh chấp trên đường, cho nên sự việc này chắc chắn sẽ không phóng đại, luật sư thụ lý chắc chắn sẽ không nhiệt tình, những nhân vật trong xã hội chắc chắn sẽ không thế này thế nọ đồng tình cũng như viện trợ cho gia cảnh của hắn là điều có thể biết trước.

Bây giờ vấn đề hình như vẫn nằm ở vụ án Tô Ích Chi, lớn có nhỏ có, chúng ta hãy cùng xem kết quả của cái gọi là sự đồng tình nhé.

Theo tôi thấy, đồng bào chúng ta thường là những người dễ đồng tình với người khác nhất, đồng thời cũng là những người rất dễ làm phai nhạt lòng đồng tình nhanh chóng nhất. Nguyên nhân rất dễ đồng tình với người khác, là vì bản thân chịu áp bức nhiều, hoặc chứng kiến nghe thấy những người có liên quan đến bản thân chịu nhiều áp bức, cho nên hễ nghe thấy người khác cũng chịu loại lăng nhục áp bức này, lòng đồng tình liền tự nhiên sinh ra.

Thế nhưng tại sao lại nhanh chóng làm phai nhạt hạng lòng đồng tình này đi? Nguyên nhân của nó vẫn nằm ở chỗ bản thân chịu áp bức quá nhiều, hoặc chứng kiến nghe ngóng những người có liên quan đến bản thân chịu áp bức quá nhiều, nhìn quen rồi, nghe quen rồi, trong lòng nghĩ rốt cuộc cái gọi là lăng nhục áp bức cũng chỉ có thế mà thôi, lòng đồng tình liền cứ thế lụi tàn xuống.

Cho nên một người khi nghe thấy người khác đến cùng mình kể khổ, lúc đầu luôn là vô cùng đồng tình, dành cho sự an ủi, dành cho sự khích lệ, sau đó khi cơn giận của người đó đã nguôi ngoai, mà người kia vẫn chưa thôi kể khổ, liền dễ chuyển sự khích lệ thành khuyên giải, an ủi vài câu, khuyên nhủ vài câu, nói vạn sự đều phải suy nghĩ lùi lại một bước, chỉ cần lần sau không chịu thiệt, lần này coi như cho qua đi.

Giả sử người đó nghe những lời anh ta nói rồi mà vẫn không chịu bình tâm tĩnh khí chịu thiệt thòi xem nào? Thế là người đó liền nổi giận, đâm ra phiền chán, nói loại lăng nhục áp bức này tôi cũng từng chịu qua rồi. Hoặc là nói những người có liên quan đến tôi đều từng chịu qua cả rồi, chúng tôi còn chịu được, cớ sao anh lại không thể chịu chứ? Lúc đó sự an ủi khích lệ hay khuyên giải đều không còn nữa, ngược lại, còn có chút đồng tình với kẻ áp bức lăng nhục nữa kìa, cảm thấy kẻ bị áp bức bị lăng nhục quả thật cũng có phần hơi quá đáng đó chứ, việc hắn bị lăng nhục bị áp bức ít nhiều gì cũng có thành phần đáng đời ở trong đó phỏng?

Giả sử nữ sĩ Tô Ích Chi sau khi chịu nhục mà không uống thuốc độc tự tử, thái độ của mọi người đối với cô ấy sẽ lại như thế nào?

Tra lại việc Tô nữ sĩ phạt đánh vào lòng bàn tay học sinh Lưu, vốn là vào ngày mười tám tháng năm, ngay ngày hôm đó đã bị mẹ học sinh Lưu tát vào mặt. Sau đó mẹ học sinh Lưu ngày nào cũng đến trường mắng chửi, nói trường học là lầu xanh, bảo Tô nữ sĩ ban đêm làm nghề dẫn đường, cũng như vào khoảng bốn giờ chiều ngày hai mươi bốn, lại đem kéo nhiều học sinh tiểu học trong trường về nhà cô ta, Tô nữ sĩ ra can thiệp, lại bị mắng mỏi thậm tệ, lại còn tụ tập đồng bọn đánh đập cô ta, may nhờ có giáo viên nam đến giải vây.

Đêm hôm đó, hiệu trưởng Dư trở về, đồng nghiệp đem sự tình ra kể khổ, hiệu trưởng Dư vậy mà lại sợ uy thế, lắc đầu nói không thể mưu tìm biện pháp thỏa đáng, thế là Tô nữ sĩ liền nuốt một lượng lớn thuốc độc, vào sáng tinh mơ ngày hai mươi lăm đã hồng nhan vạc dầu, hồn lìa khỏi xác.

Trong đoạn tin tức ngắn ngủi này, giả sử ghi chép không có sai sót gì, tôi tin rằng người đầu tiên phải chịu trách nhiệm vẫn là tiên sinh Dư Khiết Hùng, hiệu trưởng trường tiểu học và trung học Thánh Tâm. Học sinh Lưu tuổi chỉ mới mười hai, bị phạt đánh vào lòng bàn tay xong liền về khóc lóc với mẹ, đây là chuyện thường tình. Mẹ học sinh Lưu nghe lời con trai mình, không hỏi đầu đuôi duyên cớ liền dẫn con trai đến trường hưng sư vấn tội, hơn nữa còn tát Tô nữ sĩ mấy cái vào mặt, điều này thì hung hãn dữ dằn vượt xa người thường.

Nhưng toàn bộ trường tiểu học và trung học Thánh Tâm vậy mà không có lấy một người nào đứng ra giúp Tô nữ sĩ đến nói chuyện phải quấy với mụ ta, hoặc đi báo cho chồng mụ ta là Lưu Nhuận Sinh, hoặc trực tiếp báo cảnh sát, khiến cho mụ phụ nữ đanh đá chịu một trận trừng phạt, điều này lại khiến người ta cảm thấy kỳ lạ.

Sau đó mụ ta lại ngày ngày đến mắng, mắng suốt một tuần lễ, cho đến lúc kéo mấy học sinh tiểu học đi mất, vẫn chỉ có một mình Tô nữ sĩ ra can thiệp, yêu cầu thả người về, điều đó lại càng khiến tôi vô cùng khó hiểu. Chẳng lẽ các nữ giáo viên trong trường đều sợ bị mẹ học sinh Lưu tát, còn các nam giáo viên đều sợ bị mụ ta mắng là khách làng chơi hay đồ cặn bã chắc? Vào buổi chiều ngày hai mươi tư khi kéo học sinh tiểu học đi, giả sử Tô nữ sĩ cũng vì kinh nghiệm bị tát lần trước mà trốn không dám ra nữa, không biết nhà trường đối với nhóm học sinh tiểu học này sẽ xử trí ra sao? —— Mặc kệ cho mụ ta kéo đi ư? Hay là ép một mình Tô nữ sĩ gánh lấy nguy cơ bị đánh đập, đi chịu trách nhiệm đuổi bắt về đây?

Lưu Nhuận Sinh chẳng qua chỉ là một nhân viên văn thư của sở công xã mà thôi, thế mà hiệu trưởng Dư Khiết Hùng lại lắc đầu nói không tìm được biện pháp thỏa đáng, không biết là thực sự sợ hãi thế lực nhỏ nhoi này? Hay là cố ý thoái thác trong lòng đang trách Tô nữ sĩ lắm chuyện? Đường đường là một hiệu trưởng trường trung tiểu học mà nhìn thấy vợ của nhân viên văn thư sở công xã lại sợ hãi đến mức độ này, thật khiến người ta khó lòng tin nổi, xin hỏi cái bạt tai này nếu như đánh lên chính thân thể ngài hiệu trưởng đây, không biết ngài có còn muốn bớt việc như thế này nữa hay không?

Theo tôi thấy, e rằng nguyên nhân vẫn là vì Tô nữ sĩ chẳng qua chỉ là một giáo viên tiểu học lương năm mươi đồng một tháng, việc cô ấy có chịu nhục hay không vốn dĩ chẳng can hệ gì, ai bảo cô không có mắt đi đánh nhầm thiếu gia của Lưu văn thư sở công xã cơ chứ.

Còn về vấn đề Tô nữ sĩ có nên phạt đánh vào lòng bàn tay học sinh tiểu học hay không, tôi không phải là người ăn cơm giáo dục, không biết chiểu theo mệnh lệnh của Bộ Giáo dục bàn luận thì rốt cuộc nên hay không nên, chiểu theo nội quy nhà trường bàn luận thì rốt cuộc nên hay không nên, chiểu theo lý luận giáo dục bàn luận thì rốt cuộc nên hay không nên, tôi chỉ biết Tô nữ sĩ nếu như đánh nhầm người, mẹ học sinh Lưu có thể đến trường khiếu nại giao thiệp, tuyệt đối không có lý nào trực tiếp tát vào mặt người ta mấy cái, mắng người ta là kẻ dẫn đường; giả sử đánh không sai, lại càng không nên khiến cô ta chịu nhục vô cớ, mà hiệu trưởng lại còn tỏ vẻ khoanh tay đứng nhìn không thèm đếm xỉa.

Nhìn vào việc Tô nữ sĩ không chết vào đêm ngày mười tám bị tát, mà lại chết vào đêm ngày hai mươi tư khi hiệu trưởng lắc đầu nói không có biện pháp thỏa đáng, có thể biết rằng ở dưới cửu tuyền, hương hồn của cô vẫn còn ôm hận kẻ đến sau thì nhiều lăm đấy.

Giả sử Tô nữ sĩ không chết, mà vợ của Lưu văn thư vẫn còn ngày ngày đến mắng chửi, tôi tin rằng các giáo viên khác nhất định sẽ thầm cười chê cô ta không biết thời thế, không biết tự lượng sức mình biết điều để bảo toàn tính mạng; mà hiệu trưởng lại càng hận cô ta gây sự vô cớ, khiến cho trong trường không thể được yên ổn.

Còn về phần những học sinh tiểu học từng bị phạt hoặc làm bài tập lớn điểm số không cao kia chứ, tự nhiên sẽ vỗ tay cười lớn Tô lão sư lần này đã đụng phải kỳ phùng địch thủ rồi, sau này chúng ta đều sẽ gọi mẹ đến tát vào mặt cô cho bõ tức, thử hỏi cô còn dám đến thu vở của chúng em nữa không? — Ôi chao, sự đồng tình!

Thế nhưng Tô nữ sĩ cuối cùng vẫn chết rồi, cô ấy chỉ mới hai mươi bốn tuổi, trách sao cô lại nảy sinh ý niệm chán ghét thế cuộc. Giả sử cô có thể đọc nhiều sách cổ hơn một chút, biết rằng Hàn Tín cũng từng chịu nhục chui háng, hay Lô Sư Đức có mỹ đức nhổ nước bọt vào mặt để tự khô v.v... những câu chuyện đại loại thế, thì việc bị tát lần này chính là một bài học hay cho cô, sau này đối với bài tập tuần của học sinh có thể không cần quan tâm nữa, học sinh tiểu học bị người ta lôi kéo đi ngàn vạn lần cũng đừng có đi ra can thiệp, giả sử hiệu trưởng từ bên ngoài trở về trường, thấy cô Tô đây có thể sống yên ổn hòa thuận với học sinh, tự nhiên sẽ tin rằng cô là một giáo viên tốt.

Tục ngữ có câu: Ăn một miếng tảng, khôn một miếng ngoan. Nói theo kiểu sách vở một chút, chính là: Không trải một việc, không tăng một trí khôn. Đây chính là triết lý được rút ra từ những cái tát vào mặt đấy.

Thế nhưng Tô nữ sĩ cuối cùng vẫn chết rồi.

Hôm nay đọc báo mới biết hiệu trưởng Dư của trường Thánh Tâm, nhân lúc khám nghiệm tử thi, đã mời toàn bộ giáo viên và hơn ba mươi học sinh tiểu học từng được Tô nữ sĩ dạy bảo, tất cả đều đội mưa đến phòng mổ xẻ để dâng lòng thành rơi lệ, cùng nhau khóc một trận, hơn nữa ở nơi khám nghiệm tử thi không có ai là không ca ngợi tâm trạng Tô nữ sĩ ôn hòa, cùng với thái độ đối nhân xử thế dễ gần đáng yêu v.v...

Sự đồng tình xuất hiện sau khi đã chết, không biết đôi mắt đã nhắm của Tô nữ sĩ còn có thể mở ra để nhìn lại một cái hay không?

Cô ấy có lẽ sẽ nói, đáng tiếc là nước mắt của các người rơi quá muộn rồi!