Khi tôi mới đến Thượng Hải, vì không đủ tiền ở chung cư kiểu Tây, đành phải chọn một căn phòng trước lầu trong một con hẻm gần đường Bắc Tứ Xuyên để ở; nhị phòng đông là người Quảng Đông, cực kỳ ưa sạch sẽ, căn phòng của chúng tôi tuy hơi hẹp nhưng sơn trắng mới tinh, lại cũng tao nhã, may là chúng tôi cũng không mang theo đồ đạc gì cồng kềnh, trong phòng ngoài hai cái giường dây thép, một cái bàn viết, hai chiếc ghế tựa đơn ra, chỉ có vài giá sách cũ mà thôi, va li thì giấu dưới gầm giường. Chồng tôi buổi tối học tại một trường đại học, ban ngày kiêm thêm việc dạy ở hai trường trung học, chạy đi chạy lại, rất ít khi ở nhà; nhưng tôi ở Thượng Hải thì mắt nhìn không quen ai, ngoại trừ thỉnh thoảng đến các hiệu sách ở đường Tứ Mã Lộ để xem tạp chí tranh ảnh ra, ngày thường luôn chân không bước ra khỏi cửa, đọc sách ở đây, đi bách bộ ở đây, ngồi nằm đều ở đây, cho nên mức độ quen thuộc của căn phòng nhỏ này với tôi, còn hơn xa nó với nhị phòng đông; tôi biết từng đốm đen nhỏ trên tường, những thứ này đều là thứ tôi đã đếm đi đếm lại trong lúc nhàm chán.
Nhưng sau nửa tháng, tôi cảm thấy không cần phải làm việc ngớ ngẩn này nữa, vì tôi đã nghĩ ra một cách tiêu khiển rất thú vị, đó là diễn độc thoại: Ban đầu tôi rút trên giá sách cũ ra một cuốn "The Best One-Act Plays", bài đầu tiên chính là "The Rising of The Moon" của Lady Gregory, thế là sau khi đọc xong toàn văn, tôi liền dùng mấy giọng khác nhau để đại diện cho mấy nhân vật, tự mình đối thoại với mình, nói xong lại tự mình làm đạo diễn và nhà phê bình kịch, cân nhắc kỹ lưỡng giọng điệu từng câu. Cứ thế lại qua hơn một tháng nữa, cho đến khi tôi thuộc lòng năm sáu vở kịch thì đột nhiên mắc bệnh cảm nặng, mỗi khi nằm một mình trên giường, nghe tiếng người dưới lầu và nhà bên cạnh nói tiếng Quảng Đông chí chóe bàn luận cười đùa, trong lòng tôi không khỏi dấy lên cảm giác của người lữ khách nhớ quê, cảm thấy mình đặt thân giữa những người xa lạ, thật sự vô cùng thê lương; sau này cứ hễ nghe tiếng guốc gỗ trên cầu thang là tôi lại trùm chăn kín đầu.
Sau chuyện này, chúng tôi bèn chuyển đến một con hẻm khác gần đó, khách trọ ở đó gần mười phần thì sáu bảy phần là người Ninh Ba, ban ngày bạn chỉ cần lặng lẽ lắng nghe, mấy người bán hàng rong qua lại đều đang hô to: "Mua củ cải Ninh Ba đây"! hoặc "Hàu Ninh Ba", những tiếng như vậy, xung quanh tiếng "Ara" không dứt, cho nên tôi mừng rỡ khôn xiết, màn diễn độc thoại cũng không làm nữa.
Nhưng ở chưa đầy một tuần, rắc rối lại ập đến: Hóa ra nhị phòng đông ở đây là một bà già neo đơn, sống cùng bà ta có mẹ chồng, con gái nuôi và con rể, cùng nhiều cháu ngoại nuôi v.v.; lúc tôi mới đến, người lớn thấy tôi đều chào hỏi đơn giản, lũ trẻ chỉ liếc mắt nhìn trộm rồi lại thì thầm với nhau; nhưng chẳng đầy mấy ngày, vì tôi nhất thời hứng chí tham gia một trận đá cầu cùng đội của chúng, thế là trở nên thân thiết với chúng, mọi người thấy tôi đều tranh nhau gọi "dì ở lầu trên", tôi cũng vui vẻ qua lại với chúng. Sau này, chúng thậm chí kéo bè kéo lũ chạy vào phòng tôi, nài nỉ tôi dạy hát, nhảy múa, tôi cũng đều đồng ý, hơn nữa còn chia cho chúng ít bánh quy kẹo cho chúng ăn, mọi người cười nói đùa giỡn một trận. Từ đó chúng trở thành khách quen trong phòng chúng tôi. Có khi tôi đóng cửa muốn viết thư hoặc đọc sách, chúng cứ ở ngoài cửa phòng đập cửa ầm ầm, tôi đành phải cất giấy thư đi rồi chơi với chúng. Trong nửa tháng, tôi chẳng làm được việc gì; khi chồng tôi trở về, thấy đồ đạc trong phòng lộn xộn, giấy vụn vỏ quả vứt đầy sàn, mà lũ trẻ vẫn túm lấy tôi đòi tôi chơi tiếp, hát tiếp, anh ấy tuy không nói gì, nhưng tôi biết trong lòng anh ấy nhất định rất khó chịu, chỉ vì đây là cách tiêu khiển duy nhất của tôi khi ở nhà cả ngày, nên cũng nhẫn nhịn không nói. Đồng thời trong lòng tôi cũng rất khó xử, nhìn dáng vẻ lũ trẻ thích gần gũi tôi, chẳng lẽ lại nỡ từ chối chúng, lập tức đuổi chúng ra ngoài? Hơn nữa, tôi ở bên chúng cũng vui vẻ biết bao!
Cho đến một tối, sau khi chúng sơ ý làm vỡ chiếc bình hoa - chiếc bình đó là quà một người bạn mừng đám cưới chúng tôi - tôi cảm thấy không thể không nhẫn tâm với chúng một lần được, sau khi suy đi nghĩ lại không biết bao nhiêu lần, tôi đành dùng hết lời lẽ khéo léo để bảo với chúng: Tôi tuy cực kỳ thích chơi cùng chúng, nhưng chồng tôi là người thích yên tĩnh, hy vọng sau này chúng chỉ cần đợi tôi dưới lầu, khi nào có thời gian tôi sẽ xuống lầu tìm chúng.
"Chúng cháu muốn đến chỗ dì! Chúng cháu muốn đến phòng dì! Ở đây vui mà," mọi người hỗn loạn gào lên, sau khi tôi nài nỉ khuyên giải nhiều lần không hiệu quả, nhưng tôi thấy mình thực sự không thể làm chồng tôi không vui nữa, thế là sáng hôm sau tôi ấp úng nói ý này với bà ngoại của chúng, không ngờ bà ta lập tức sa sầm mặt mày như thể bị sỉ nhục gì đó, trả lời tôi: "Được, được, sau này dù đi ăn xin cũng không để chúng xin đến cửa phòng các người. Vốn dĩ cũng là cô tự mình vui vẻ bảo chúng lên chơi, cho chúng kẹo ăn, tôi làm bà ngoại là nghèo thì nghèo tự thân, quyết không dạy cháu ngoại đi xin đồ chết tiệt của người ta nhét họng..." Tôi nghe bà ta càng nói càng giận dữ, cũng không buồn giải thích rằng mình không hề bảo chúng lên mà là tự chúng lên, chỉ miễn cưỡng cười, sải bước lên lầu, chỉ nghe bà ngoại kia vẫn lảm nhảm: "Chúng tôi làm nhị phòng đông, có khách đường, có giếng trời, chỗ nào chẳng chơi được, lại phải đến chỗ cô ở cái ốc sên làm đạo tràng; có tiền thì tự mình đi thuê một căn nhà kiểu Tây mà ở, thế mới là lạ..." Vì không ai đáp lời, bà ta dần dần thấy chán, tiếng nhỏ dần xuống.
"Bà ngoại, cháu muốn mua đậu phụ khô ngũ vị." A Tứ từ ngoài hét vào.
"Lại muốn cái gì? Một ngày ba bữa cơm tù còn chưa nhét đầy bụng à? Bánh quy của nhà người ta là để dành cho họ tự ăn đấy, sau này không được phép đi xin xỏ như đi ăn mày nữa!" Bà ngoại đó có đối tượng, cơn mắng lại bùng lên, "Sáu bảy tuổi đầu rồi mà vẫn không biết điều, suốt ngày cửa nhà mình không đứng lại cứ thích đứng cửa rùa nhà người ta, mày cũng muốn ngoại tình với nó à? Ban ngày ban mặt đóng cửa kỹ lưỡng, hai người bên trong không cho ai vào, vợ chồng chính thức nào có kiểu không biết xấu hổ như thế. Như tôi ngày trước, khi ông ngoại các người còn, ngay cả nhìn thẳng cũng... A Tứ, mày lại muốn chạy hồn đi đâu hả? Sau này còn dám lên lầu, tao đánh gãy cái chân chó của mày ngay!"
"Không được đến nhà dì trên lầu hả? Cháu muốn!" Tiếng A Tứ.
"Nó là dì nào của mày mà mày gọi thân thiết thế? Người ta muốn cùng nhân tình yên tĩnh làm chuyện đó, không cần lũ quỷ nhỏ như các người đi làm phiền!" Lời bà ta càng nói càng thô tục, tôi trong lòng vừa giận vừa bực, không muốn nghe tiếp nữa, chỉ kéo một cuốn tiểu thuyết ra xem.
Kể từ ngày đắc tội với bà ta, mẹ chồng nàng dâu nhà họ gặp tôi đều quay đầu đi coi như không thấy, còn dặn dò người hầu không được làm việc cho tôi nữa; vốn dĩ chúng tôi ở đó cơm nước là đặt ở một quán ăn nhỏ, ngoài ra còn giao hẹn với người hầu nhà họ, với giá hai đồng mỗi tháng, được mỗi ngày đổ bô, pha nước sôi, và mang thư do bưu tá gửi đến, báo do người phát báo mang tới lên lầu; giao hẹn này ban đầu vốn dĩ là nhị phòng đông đồng ý, vì họ đồng thời cũng đã giao kèo với người hầu từ nay về sau mỗi tháng trả ít đi một đồng tiền công. Nhưng bây giờ họ vì muốn đối đầu với tôi, nên tình nguyện tự mình bỏ ra thêm một đồng, việc này làm tôi vô cùng khó xử. Ngoài ra như cố tình vứt lung tung hoặc làm ướt thư của chúng tôi, hoặc vì con rể hay lũ trẻ của họ chào hỏi tôi mà gây ra cãi vã... khiến tôi không thể ở lại được nữa, thế là vào mười ngày trước khi hết hạn tháng (ngày 18 tháng 11 âm lịch) ngày hôm đó, tôi bịa ra một lý do khách sáo nói với họ là muốn chuyển nhà.
Gương mặt sa sầm càng hung dữ hơn trước: "Tháng Chạp đến rồi mà còn chuyển nhà? Các người cũng là người đọc sách biết lý lẽ, quy tắc Thượng Hải từ xưa không được chuyển nhà vào tháng Chạp và tháng Giêng, các người không muốn ở thì phải trả ba tháng tiền phòng trống."
"Cái gì?" Tôi nghe giọng điệu cứng rắn của bà ta không khỏi nổi giận, "Lúc tôi mới đến bà đâu có cho tôi xem điều lệ gì, nói là tháng Mười Một, tháng Giêng không được chuyển nhà! Hơn nữa bây giờ cũng đâu phải tháng Chạp. Tôi không hề nợ tiền phòng các người..."
"Quy tắc Thượng Hải đều là thế, các người là ngày 28 tháng Mười Một hết hạn, chẳng phải là sắp đến tháng Chạp rồi sao? Dù thế nào đi nữa..." Ánh mắt bà ta càng hung dữ hơn.
"Dù thế nào đi nữa chúng tôi cũng phải chuyển!" Tôi giận dữ chạy thẳng lên lầu.
Thế là bà ta lại diễn vở kịch sở trường của mình, một mình chạy đến trước bàn thờ Táo Quân mắng nhiếc một trận đại loại như: "Còn bảo là người đọc sách cơ đấy, tôi thấy chúng đọc sách vào lỗ đít rồi." "Năm nay vận xui, người không đến nhà thì ma đến nhà. - Con nhỏ lẳng lơ trước đây ở buồng trên cũng chẳng phải thứ tốt lành gì, lên lầu xuống lầu không biết tiện tay tắt đèn. Được! Cút đi cho khuất mắt! Bà đây chuẩn bị tiền phòng trống, ai mà thèm loại khách trọ thối tha như các người. Động một tí là trách người làm nhị phòng đông không tốt, chuyển đi, xem các người có phúc khí ở nhà kiểu Tây không!" Mắng một hồi, tự mình đi vào trong.
Ngày hôm sau, tờ thông báo cho thuê dán ra, chúng tôi cũng vội vàng đi tìm nhà, mọi người tránh mặt nhau, cứ như kẻ thù như vậy mà trôi qua mấy ngày nữa.
Lần này chúng tôi đã là chim sợ cành cong, xem chỗ này thì sợ chủ nhà hút thuốc phiện, tìm chỗ kia lại sợ bà chủ nhà hay mắng chửi, cho đến ngày 26, không chịu nổi nữa, đành quyết định nhận lời mời của một người bạn anh ấy, đến tầng trên gian phòng bên nhà họ ở tạm vài hôm, đợi qua Tết rồi tính tiếp. Sáng hôm đó, thu dọn đồ đạc xong, ăn trưa xong, liền đi gọi hai chiếc xe kéo, chở va li chăn màn đi trước.
"Hôm nay các người chuyển nhà à?" Khi tôi lần thứ hai mang chăn màn xuống, ba gã đàn ông kiểu lưu manh bất ngờ chặn cửa sau hỏi. Tôi không khỏi giật mình, đành cứng đầu đáp: "Phải; các anh hỏi tôi làm gì?"
"Nhị phòng đông đã nói không được chuyển!" Một gã bị rỗ mặt như muốn dùng vũ lực với tôi.
"Chúng tôi có nợ tiền phòng đâu, nhị phòng đông có quyền gì mà can thiệp việc tôi chuyển nhà? Hơn nữa, anh là người nhà gì của họ mà nói đỡ cho họ?" Tôi nói lời mạnh bạo nhưng bên trong yếu ớt, vừa vội vàng gọi phu xe: "Lại lấy đi!" Thế nhưng hai phu xe đứng ngoài như những con gà gỗ, không dám động đậy.
"Hôm nay dù thế nào cũng không được chuyển! Tháng Chạp còn chuyển nhà được sao? Cô có gặp bất cứ nhị phòng đông nào họ cũng sẽ không đồng ý với cô đâu!" Gã đội mũ lưỡi trai mặt đầy thịt cũng lên tiếng.
"Nhị phòng đông nếu không đồng ý sao lại dán thông báo cho thuê?" Tôi chỉ vào tờ thông báo ở cửa chất vấn hắn. Lúc này, chồng tôi ở trên lầu nghe tiếng tranh cãi cũng xuống, thấy là lưu manh, liền vội vã chạy ra ngoài báo cho một cảnh sát tuần tra. Người cảnh sát đó thấy lưu manh thì hết sức cẩn thận nài nỉ họ: "Vị tiên sinh này vì có việc gấp phải chuyển nhà, các anh em đừng làm khó dễ. Hơn nữa, người ta quả thực có quyền tự do chuyển chỗ ở..."
"Tự do?" Nhị phòng đông cũng ra ngoài, "Mày chết rồi vợ mày ngoại tình thì có tự do, chuyển nhà cũng có tự do sao?"
Người cảnh sát kia cũng nổi giận mắng lại: "Vợ tôi không ngoại tình, chính bà mới là người nuôi nhân tình ấy!"
Nhị phòng đông nghe vậy, lập tức gầm lên một tiếng, lao thẳng vào cảnh sát, mặt đỏ gay gân guốc giận dữ hét: "Mày nói tao nuôi nhân tình, đưa bằng chứng ra đây! Bắt gian phải bắt tại trận! Tao hơn năm mươi tuổi rồi còn nuôi nhân tình à? Mày ngoại tình với tổ tông nhà mày à?" Người cảnh sát thấy tình hình không ổn, vội lẩm bẩm mắng một mình rồi chuồn mất, bà ta lại quay sang chúng tôi: "Đi gọi đi, các người cứ đi gọi thêm mấy cảnh sát nữa đi, bà đây có thấy Tưởng Giới Thạch cũng chẳng sợ!"
Gã lưu manh bị rỗ mặt lại ở bên cạnh tiếp tay, vỗ ngực nói: "Đứa nào có gan chó dám chuyển thì nói chuyện với tao, Lý ×× này, thế gian này làm gì có cái lý đó, muốn chuyển thì bỏ ra bốn tháng tiền phòng trống!"
Lúc đó phu xe kéo cũng đã kéo xe đi tìm khách khác rồi, chúng tôi thấy nhất thời không có cách nào, đành nói một câu "Lát nữa sẽ lý luận với các người", vẫn mang chăn màn lên lầu, bàn bạc với nhau đành phải đi tìm bạn của anh ấy là anh Từ, vì Từ có một người anh trai làm việc ở sở cảnh sát, thế là khóa cửa phòng, vội vã ra ngoài, còn nghe tiếng họ cười: "Xem chúng nó gọi ra được cứu binh gì, người có thế lực thì cũng chẳng đến đây mà ở,"..."
Đến nhà Từ, người bạn đó vừa mới đưa phu nhân ra ngoài mua đồ, hỏi người hầu khi nào về cũng không biết, đành để lại một tấm danh thiếp rồi quay ra, lại đi tìm dượng họ của anh ấy, người dượng đó cố sức khuyên chúng tôi đừng tranh giành ý khí mà đưa mấy đồng cho xong chuyện đi, chứ có báo cảnh sát thì cũng phải phòng tương lai bị hai gã lưu manh này ám toán. Chúng tôi trong lòng tuy không cam tâm, nhưng cũng không còn cách nào đành quay ra, cũng không đi xe, từng bước lười biếng đi bộ về nhà, bàn bạc với nhau xem lát nữa gặp họ thì sẽ nói thế nào.
"Hello, các người đi đâu thế?" Anh Tôn, một người bạn của anh ấy làm việc ở bộ phận ngoại ban hải quan, đang gọi chúng tôi.
"Chúng tôi hôm nay đang chuyển nhà," anh ấy cũng không có tâm trạng nói chi tiết với anh ta, "Sau khi chuyển xong sẽ đến thăm cậu."
"Tôi hôm nay đến ca trực đêm, lúc này rảnh rỗi không có việc gì, thì đi giúp các người chuyển đi. - Đã là chuyển nhà, sao hai người vẫn còn đi lại ngoài đường?"
Việc này thì chịu rồi, tôi đành phải kể tình hình chi tiết cho anh ta nghe. Anh ta nghe xong không khỏi nổi giận nói: "Thật vô lý, chẳng lẽ các người thực sự để chúng tống tiền sao? Trả ba tháng tiền phòng trống? Sao không lấy tiền đó mua rượu Thiệu Hưng mà uống! Việc này tôi lại có cách." Anh ta bỗng nhiên vui vẻ hẳn lên, "Tôi ở vũ trường ×× quen một cô vũ nữ, cô ấy năm nay mới mười chín tuổi, khuôn mặt còn non, lại còn..."
"Việc này thì có liên quan gì đến vũ nữ?" Tôi nóng ruột ngắt lời anh ta.
"Ồ, tôi không nói cô vũ nữ này, vì cô ấy cũng quen thân với anh em của bà ba nhà ××, ×× là một lão già có thế lực ở tô giới công cộng, hai gã lưu manh đó còn dám làm gì nữa? Bây giờ chúng ta cùng đến chỗ cô vũ nữ đó một chuyến được không, bảo cô ấy mời người anh em của bà ba đó ra nói chuyện với bọn lưu manh là được."
"Nhưng việc này phải tốn bao nhiêu công sức, nhỡ cô ta hoặc anh ta không có nhà thì làm sao?" Chồng tôi có chút do dự.
"Hơn nữa bây giờ đã gần năm giờ rồi," tôi cũng bổ sung lý do.
Một lúc mọi người đều im lặng. Đột nhiên, anh Tôn vỗ vai anh ấy, cười nói: "Có rồi! Có rồi! Cô vũ nữ đó còn nói với tôi bà ba đó còn có một người em trai làm việc trong hải quan Hồng Kông, tuổi tác xấp xỉ tôi, tôi cứ đến mạo nhận là được."
"Nhưng mà, anh có lẽ sẽ lộ tẩy đấy." Tôi hơi lo lắng.
"Không sao, yên tâm, yên tâm." Anh ta kéo chúng tôi nhảy lên xe điện công cộng tuyến số 5 trở về nhà.
Đến nơi, anh ta đứng trên cầu thang hét lớn: "Mời ba vị huynh đài lên trên nói chuyện." Gã lưu manh mang vẻ mặt thách thức bước lên.
"Tôi là do tiên sinh ×× gọi đến, ông ấy nói mọi người đều là người một nhà, các vị có lời gì thì đến phủ × nói chuyện cho xong." Anh Tôn ra vẻ quan trọng nói, còn tôi thì trong lòng đầy bất an.
"Tiên sinh ×× với...?" Thái độ của gã bị rỗ mặt khiêm nhường hơn hẳn.
"Tôi là người em trai thứ hai của bà ba nhà ông ấy, hôm kia vừa từ Hồng Kông về; hôm nay tiên sinh ×× đến nói với tôi rằng người phụ nữ nhị phòng đông ở đây vô lý hết sức, nghĩ là các vị với tiên sinh ×× chưa gặp mặt, nên không biết, mọi người đều là người nhà..., tôi sợ là bản thân tôi cũng mới đến Thượng Hải, với các vị còn chưa quen lắm. Nên lập tức chạy đến chỗ chị gái mời họ đến nói chuyện, không ngờ họ đang đánh mạt chược, không rảnh tay, nên bảo tôi mời các vị cùng đến phía đó nói chuyện."
Ba kẻ đó nghe xong lời này, lập tức tươi cười rạng rỡ, liên tục nói khó có dịp cậu quý đến đây, lại liên tiếp tạ lỗi với chúng tôi nói là ban đầu không biết. Thế là gã đội mũ lưỡi trai kia đi gọi một chiếc xe tải chở hàng, họ vừa giúp chúng tôi mang đồ xuống, vừa cười nói bàn luận với anh Tôn chuyện bà ba này bà ba nọ, thái độ vô cùng nịnh nọt. Anh Tôn cũng bày ra đủ bộ dáng của cậu quý, nói nào là chị gái thường bảo anh mua khăn tay nhỏ, chị gái suốt ngày thích đánh bài..., còn kiên quyết mời ba gã đó đến phủ ×.
"Chúng tôi xin hẹn hôm khác đến bái phỏng, lúc gặp tiên sinh và phu nhân × mong giúp chúng tôi che đậy cho; hôm nay thật là trúng kế của bà già tai ương đó." Họ rất ngại ngùng nói.
Lên xe tải, chồng tôi liền rút ba tờ tiền đưa cho họ mua thuốc lá hút, họ từ chối mãi không được, đành cảm ơn rồi nhận lấy.
Khi xe quẹo góc, chúng tôi ngoái đầu nhìn thấy nhị phòng đông kia đang đốt giấy trắng ở cửa sau, anh Tôn giận dữ muốn nhảy xuống mắng bà ta, tôi vội ngăn lại nói: "Thôi đi, thôi đi, bộ dáng cậu quý cứ để dành lần sau dùng tiếp đi."
