Giả sử loài người chúng ta bình đẳng thì vấn đề này cũng chẳng thành vấn đề nữa, bởi vì điều có lợi cho ngươi trên thực tế cũng là điều có lợi cho ta, dù mức độ có hơi chênh lệch đôi chút, giống như thước chợ hiện nay so với thước mộc vậy, nhưng chung quy thì sai lệch chẳng đáng là bao, không tổn hại gì lớn. Giả sử loài người chúng ta tự do, ngươi thấy có lợi thì cứ noi theo, ta thấy có lợi thì cứ đi theo con đường của ta, con đường mọi người noi theo dẫu không giống nhau, kết quả đạt được cũng không đồng nhất, nhưng việc cùng là "trên nền tảng đạo đức" thì lại như một, vấn đề nhờ đó cũng vô hình trung được giải quyết.

Đáng tiếc là thế giới thực tại của chúng ta lại vừa không bình đẳng lại vừa khó được tự do, thế là kẻ mạnh bèn lợi dụng ưu thế của mình để ép buộc hoặc dụ dỗ tất cả cùng noi theo cái "điều ta đạt được", kẻ yếu bèn bị ép buộc hoặc bị dụ dỗ mà ngoan ngoãn đi theo con đường đạt lợi của kẻ khác, đó chính là quan niệm đạo đức dựa trên nền tảng quyền lực.

Sự tập trung của quyền lực là sự thất bại của trí tuệ loài người, từ đó một vị tướng quân có thể chỉ huy hàng triệu binh lính, một vị hoàng đế có thể thống trị hàng ức muôn dân. Chúng ta chẳng cần phải kinh ngạc xem vị tướng quân hay hoàng đế ấy rốt cuộc có phép thần thông ma quái gì, bóc trần sự thật ra thì lý do vô cùng đơn giản, họ cũng chẳng qua chỉ lợi dụng tâm lý a dua bầy đàn của quần chúng mà thôi.

Trên con đường làng lúc chiều tà, chẳng phải chúng ta vẫn thường nhìn thấy cảnh một đứa trẻ chăn trâu mười hai mươi tuổi lùa cả đàn trâu bò lớn, một ông lão bảy tám mươi tuổi lùa cả đàn gà vịt lớn đó sao? Trâu bò gà vịt đều là loài không biết suy nghĩ, nhìn thấy mấy con phía trước chạy thì sẽ cả đàn hùa theo sau, thế nên đám trẻ chăn trâu lùa đi chẳng tốn chút sức lực nào, vốn chẳng cần phải nói rõ đích đến nơi nào, lại càng không cần phải giải thích lý do vì sao phải đến đích đó. Còn về bản thân những con trâu bò gà vịt đang cắm cổ tiến về phía trước ấy, cũng chỉ cần nhận biết hướng chỉ của roi vác gậy gộc là đủ, mọi người cứ mơ hồ tiến lên, tiến lên là được, ban đầu vốn chẳng cần phải tưởng tượng quyền lợi và nghĩa vụ của chuyến đi này ra sao, có sứ mệnh vinh quang vĩ đại gì, có liên quan đến trách nhiệm thiêng liêng hay không, v.v..

Đây là điểm ngu ngốc đến mức không gì sánh được của cầm thú, tiên hiền Mạnh Tử chỉ sợ con người không bằng cầm thú, nên đã dặn dò kĩ lưỡng những kẻ chăn dắt dân chúng cũng phải áp dụng phương pháp loại này để đối phó với nhân dân, tức là câu "Dân khả sử do chi, bất khả sử tri chi" (Dân có thể khiến họ theo chứ không thể khiến họ hiểu rõ) vậy.

Nhưng ngặt nỗi con người suy cho cùng vẫn biết dùng đến bộ óc, lòng khao khát hiểu biết vô cùng mãnh liệt, lâu dần đến cả kẻ chăn dắt cũng cảm thấy việc không cho dân biết là điều không thể, bèn uyển chuyển sửa đổi lời của tiên hiền đi một chút, thành "Dân khả sử tri kỳ nhiên, bất khả sử tri kỳ sở dĩ nhiên" (Dân có thể khiến họ biết cái đó, nhưng không thể khiến họ biết tại sao lại như thế).

Thế nhưng chuyện cầu thị hiểu biết này cũng có hoàn cảnh gần giống như hút thuốc phiện, nỗi đau ngày càng lớn, chỉ biết "cái đó" là chưa đủ, sau này thậm chí còn ép buộc kẻ chăn dắt không thể không hé lộ cho bằng được cái lý do "tại sao" nữa.

Thế là kẻ chăn dắt cũng cảm thấy sức mạnh đáng sợ của đại chúng, đành phải lựa ra trong đám đông vài kẻ ranh mãnh, hứa hẹn cho chút ít bổng lộc, cùng nhau bàn bạc soạn ra một bài lý do giả dài dặc vạn chữ, rồi cử người có giọng nói vang dội đứng ra trước đám đông dõng dạc đọc lên.

Cứ thế này, có mấy kẻ tự cho là thính giác nhạy bén nhất còn chưa nghe dứt lời đã cắm cổ bước đi, cả đám đông hầu như cũng chẳng ai chịu kém cạnh. Lúc khúc hành ca vang lên thật hào hùng, nếu có ai dám dừng lại suy nghĩ đôi chút, mọi người sẽ nhao nhao chê cười công kích không thôi, nhất định phải khiến ai nấy đều hùa theo cái sự a dua của chính mình mới thôi.

Cho nên tôi mới nói bản lĩnh a dua bầy đàn của loài người so với trâu bò gà vịt thực ra cũng chỉ là năm mươi bước cười một trăm bước mà thôi, mà bản lĩnh ép buộc kẻ khác cùng a dua theo mình thậm chí còn lớn hơn nhiều, điểm khác biệt chẳng qua là con người biết cách giữ thể diện cho mình, trên mọi hành vi a dua đều khoác lên những mỹ từ đạo đức như trung quân, ái quốc, cứu thế, lợi quần mà thôi.

Chúng ta đừng vội coi thường hành vi a dua này, tất cả những giai thoại đẹp đẽ trong lịch sử đều do một tay nó nhào nặn nên đấy! Chúng ta phải tin rằng những kẻ được ca tụng là quân tử nhất — những bậc đạo đức chí tôn trong lý tưởng... chính là những tên hăng hái a dua nhất lúc bấy giờ.

Bởi vì những con đường bọn họ noi theo toàn là lợi ích của kẻ khác, chẳng những không hưởng chút ơn huệ đạo đức nào mà ngược lại còn chịu thiệt thòi vì đạo đức, thế nên sau khi họ hy sinh rồi, những kẻ từng hưởng lợi từ họ liền vội vã ca ngợi họ không ngớt lời, còn bịa ra cho họ biết bao nhiêu niềm vui tinh thần sau khi chịu thiệt, ý đồ tất nhiên là để cổ vũ những kẻ nối gót theo sau.

Ví dụ như, quân tử dẫu nghèo nhưng nghèo mà không chịu làm điều càn bới, thế thì đến lúc một bát cơm một bầu nước cũng chẳng mua nổi, mà cơm bố thí lại nhất quyết không chịu ăn, há chẳng phải là sẽ bị chết đói tươi đó sao?

Còn hai chữ trộm cắp, trong đầu quân tử vốn dĩ không cho phép tồn tại dù chỉ là một bóng hình, thế nên những lão phú ông mặt mày đầy đặn sau khi thấy họ chết đói rồi, liền hào phóng bố thí cho vài cỗ quan tài, ý là để khích lệ những bậc hậu sinh tài năng, giả sử trong xã hội mà người nghèo nào cũng sẵn lòng làm thế, chẳng phải họ sẽ bớt được mấy tên lính canh gác cổng hay sao?

Tác dụng của đạo đức cũng giống như chiếc ổ khóa lò xo trên kho gạo kho than vậy, khóa chặt tài sản của thiểu số người giàu, nhưng lại tước đoạt sinh mạng của đại đa số người nghèo. Mùi vị tanh tưởi máu me của loại đạo đức này rất nặng, nói thì dễ mà giữ thì khó, thế nên những kẻ có đức đều có thể được người ta nhắc đến như những giai thoại đẹp.

Sau khi những thứ đạo đức ăn thịt người này đều được coi là mỹ danh rồi, những danh viện có học thức trong xã hội liền thi nhau bàn về nó, giữ gìn nó, không những giữ mà còn giữ đến mức thái quá. Tằng Sanh đợi người yêu không đến, cho đến khi nước triều dâng lên vẫn không chịu tránh đi, nghe nói đó là thủ tín; Tống Bá Cơ phận làm phu nhân chư hầu, thà chịu chôn vùi trong biển lửa, chứ nhất định không chịu để người ta chê trách là thất lễ; những chuyện thế này quả thực là dũng cảm đến mức bi thảm khôn cùng.

Lại có lòng trung quân đến mức "vua bắt bề tôi chết, bề tôi không chết là bất trung", hiếu thảo với cha mẹ đến mức "cha bắt con chết, con chết là bất hiếu", cái đạo đức trung hiếu này bỗng trở nên dữ tợn đáng sợ biết bao. Ví dụ như Trụ Vương muốn xem thử tim người ra sao, Tỷ Khô liền lập tức khoét tim dâng lên cho ngã mục kích chiêm ngưỡng, Tấn Tấn Công nổi giận, Thân Sinh liền thắt cổ tự vẫn ngay lập tức, việc này há chẳng vừa bi thảm lại vừa đáng tiếc lắm sao?

Còn những phụ nữ từ xưa đã quen theo đuổi niềm vui đạo đức thì lại càng khỏi phải bàn, từ nhỏ đến lớn họ đều bị nhồi sáu điều tam tòng làm mờ đục tâm trí, những lời đàn ông thốt ra chưa từng dám dấy lên chút nghi ngờ nào. Ví dụ như đã theo một đời thì phải giữ trọn đại nghĩa của người phụ nữ, thế nên họ cảm thấy nếu mà theo đến người thứ hai thì quả thực trời đất cũng không dung tha, chồng vừa chết là sợ rằng cứ sống tiếp thế này sẽ có cơ hội thất tiết, liền vội vã tự nguyện hoặc bị ép thắt cổ nhảy giếng cho xong chuyện.

Như Quan Phán Phán một kỹ nữ lầu xanh như thế, sống đơn độc trong lầu Yến Tử cũng đủ thê lương lắm rồi, mà thi sĩ Bạch Cư Dị vẫn cho là chưa đủ, nhẫn tâm dùng câu "một ngày thân chết chẳng đi theo" để trách cứ. Thế là Quan Phán Phán đành giao nộp tính mạng ngay trên lầu Yến Tử, cứ thế, trò xúi giục tự sát của thi sĩ Bạch cuối cùng đã thành công, đám người đạo đức trong xã hội liền được một phen yên tâm thỏa mãn, những loại đạo đức thế này quả thực nhiều không kể xiết!

Tôi là một kẻ phàm tục từ đầu đến chân, vốn chẳng thích nghe những lý lẽ thâm thúy huyền bí, cũng chẳng có cảm giác gì là thần thánh cao cả. Tôi không hiểu sự giữ tín giữ lễ của Vĩ Sanh Bá Cơ, thủ tiết kiểu đó, giữ đến mức mất mạng thì rốt cuộc có niềm vui tinh thần gì, cũng chẳng hiểu sự tận trung tận hiếu của Tỷ Khô Thân Sinh, tận tụy kiểu đó, tận đến lúc lâm chung rốt cuộc có sự an ủi tâm hồn nào, tôi chỉ cảm thấy bàn chuyện đạo đức, giữ gìn đạo đức, suy cho cùng cũng phải mang lại chút hiệu quả có ích cho con người mới phải. —— Dẫu không thể khiến ai nấy đều có lợi, thì ít nhất cũng phải khiến đại đa số người dân có thể thu được lợi ích tương xứng. Có thế mới phù hợp với ý nghĩa ban đầu của hai chữ "đạo đức", dẫu sao mọi người cũng đều có thể "noi theo đó mà đạt được".

Tôi tin rằng loài người cũng giống như các loài động vật khác, đều có bản năng ham sống sợ chết, mưu cầu hạnh phúc và ham vui chuộng sướng. Điều này cũng giống như những gì phái công lợi từng nói, hạnh phúc chính là nhu cầu duy nhất của con người chúng ta, còn đạo đức chẳng qua chỉ là công cụ để đạt được hạnh phúc mà thôi.

Giả sử thứ đạo đức này đạt được rồi mà ngược lại còn khiến chúng ta mất đi sinh mạng hoặc hạnh phúc, thì thứ đạo đức đó chắc chắn không phải là đạo đức chân chính, hợp lý thì nên nhanh chóng vứt bỏ đi là thượng sách.

Nếu có ai phát động hội khuyên đức, đề xướng thứ đạo đức không còn hợp thời, thì tội lỗi của kẻ đó chẳng kém gì trộm cắp trai gái lầu xanh.

Đến đây, có lẽ sẽ có người hỏi: "Đạo đức nên khiến con người tuân giữ mà có được lợi ích, điều này không có gì sai; nhưng lợi ích cũng có dăm bảy loại, trong lúc cá và gấu không thể kiêm cả hai, nên chọn cái nào đứng đầu mới là hợp lý? Ví dụ như hạng người như Tỷ Khô, Thân Sinh, Bá Cơ, Vĩ Sanh, họ tuy mất đi sinh mạng, nhưng lại đổi lấy những mỹ danh muôn thuở như trung, hiếu, tín, nghĩa, chẳng lẽ không thể nói đó cũng là lợi ích hay sao?"

Thế là, thế nào là lợi, thế nào là bất lợi, thế nào là lợi thật thế nào là lợi giả lại sắp trở thành cuộc tranh cãi tùy thuộc vào góc nhìn của mỗi người. Tôi không phải là ủy viên lập đức, cũng không phải là chủ tịch hội đồng thẩm định lợi hại, không cần phải quy định đạo đức và phi đạo đức thành hiến pháp từng điều từng khoản. Nhưng tôi cho rằng nguyên tắc này chắc chắn là chân lý đời đời không đổi, đó chính là: "Lợi ích lớn nhất, không gì bằng có lợi cho sự sinh tồn của loài người; tiếp theo đó là có lợi cho sự sinh tồn tốt đẹp hơn của loài người."

Giả sử có ai coi cái chết là lợi ích, thì những gì hắn nói chính là chân lý của loài quỷ, chứ không phải thứ mà chúng ta muốn đạt được. Nhưng chúng ta cũng có thể chết vì lợi ích, nếu như không có lợi ích đó thì chúng ta sẽ lập tức không thể tiếp tục sinh tồn nổi nữa. Phàm là những loại lợi ích như thế, chúng ta quyết không tiếc liều chết để mưu cầu, hy vọng có thể đạt được mục đích tìm sự sống trong cõi chết.

Giả sử những hành vi trung, hiếu, tín, lễ này quả thực có lợi cho sự sinh tồn của loài người, thì chúng ta đương nhiên phải coi đó là đạo đức hợp lý, việc bàn về nó, giữ gìn nó chỉ sợ không kịp. Giả sử lại có những hành vi khác dẫu cũng khoác lên những mỹ danh như trung, hiếu, tín, lễ, mà khi thực thi lại tổn hại đến hạnh phúc thậm chí là sinh mạng của đại đa số người dân, thì chúng ta không thể vì ham chuộng hư danh này mà hy sinh lợi ích thiết thực của bản thân hay người khác.

Cái chúng ta mưu cầu là thực chất của đạo đức, chứ không phải cái tên hư ảo của đạo đức. Hơn nữa, khi chúng ta phát hiện cái tên đó không xứng với thực chất, thì còn phải phũ phàng xé rách chiếc mặt nạ đạo đức mà nó đang đeo nữa cơ.

Mọi thị phi, thiện ác, đẹp xấu của vạn vật trên thế giới này, chúng ta đều phải phân định cho thật rõ ràng, đây là công việc cơ bản có lợi nhất cho sự sinh tồn của loài người chúng ta, đồng thời cũng là nghĩa vụ đạo đức hợp lý nhất.

Chúng ta cần có trí tuệ; tôi tin rằng tất cả các cuộc đấu tranh trên thế giới trong tương lai đều là cuộc chiến giữa trí tuệ và sự ngu muội, chứ không phải cuộc chiến giữa người Anh và người Đức, hay người Trung Quốc và người Nhật Bản.

Còn một điều nữa muốn nói, đó là đạo đức chân chính nhất định xuất phát từ nhu cầu nội tâm của mỗi cá nhân, đạt được thì rất dễ, hành động cũng không khó. Đáng tiếc thay, người đời thường hay tự cho mình là thông minh, không chịu suy ngẫm sâu xa, nghe vài câu lý lẽ chẳng ra gì là đã tự nhận mình thuộc phái nọ phái kia của đảng cộng sản, học được dăm ba danh từ hiểu nửa vời là đã tự cho mình là tài ba toàn diện.

Cho nên tôi mới nói sự ngu muội mới chính là kẻ thù thực sự của đạo đức.

Con người vốn mang tính vị kỷ, nhưng tính vị kỷ không phải là gánh nặng gây tổn hại cho đạo đức, một người thực sự biết vị kỷ thường cũng có thể mang lại lợi ích cho người khác. Edison là kẻ vị kỷ, lúc ông làm cậu bé bán báo trên tàu hỏa, vì sở thích của bản thân nên đã lén lút bố trí một phòng thí nghiệm hóa học trên tàu, cuối cùng vì phốt pho rơi xuống bén lửa mà ăn phải cái tát tai, từ đó trở thành người điếc nhưng ngược lại có thể tập trung tư tưởng để nghiên cứu.

Nếu ông mà chuyên tâm bàn về chuyện trung thành với chức trách, chẳng phải nên gân cổ hét lớn mấy tiếng: "Nguy rồi! Đường cái lớn xảy ra chuyện rồi! Mau xem tờ báo Đại Mỹ giá bảy xu đây —" hay sao?

Dante là kẻ vị kỷ, ông viết nên một bộ "Thần khúc" chỉ để giải tỏa nguồn cảm hứng của bản thân, chứ chẳng hề vì thời đại hắc ám mà lo lắng đến mất ngủ, rồi vắt óc suy nghĩ để vạch ra một bản đề cương kế hoạch cho phong trào Phục Hưng.

Khổng Tử là kẻ vị kỷ, ông quỳ lạy Nam Tử là vì muốn lợi dụng bà để thực hiện đạo của mình, chứ nhất định không chịu thật lòng quản lý bà ta như một người đại diện hay đại loại thế, rồi đi khắp nơi truyền bá đạo ngự phu và thứ hàng thật giá thật của bà ta.

Tôi biết rất nhiều văn nhân vì nghèo đến mức tột cùng mới viết nên những kiệt tác bất hủ, chứ nếu ai nấy đều nghĩ văn đàn lạnh lẽo cô quạnh, vì toàn bộ văn đàn hay toàn nhân loại mà phát động vay mượn rồi mới đặt bút viết, thì tấm lòng vị lợi của họ dẫu cũng đáng khen, nhưng cái lòng tốt ấy chưa chắc đã làm nổi việc tốt đâu.

Nghe nói kẻ bàn về đạo đức vị tha nhất phải kể đến Thích Ca Mâu Ni, hơn nữa đối tượng ban ơn của ông lại phổ độ chúng sinh, không chỉ ban ân huệ riêng cho loài người. Ông từng cắt thịt cho đại bàng ăn, chẳng thèm bận tâm sau khi con đại bàng ăn thịt xong có nói được câu "I love you" hay không, cũng chẳng mỏng hỏi xem việc cắt thịt Thích Ca để cứu sống một con chim bói cá thì cái giá đó có đáng hay không, ông cứ thế mà làm, thế nên mới thành "Phật" chứ không còn là "người" nữa.

Chúng ta là con người, sự vị tha của con người là phải có cái giá của nó, bởi vì nếu không kèm theo việc mang lại lợi ích cho người khác thì không có cách nào để mang lại lợi ích cho chính mình nhiều hơn, làm lợi cho người khác cũng chính là đồng thời làm lợi cho chính mình. Cắt thịt cho đại bàng ăn thì không tài nào làm nổi, không những không làm nổi, nếu vào lúc cấp bách cần thiết, tôi còn định cắt thịt của người khác để chữa cái đói của mình cơ. Nhưng tôi hy vọng khi cắt lúc nào cũng phải cố gắng khiến con đại bàng bớt đau đớn đôi chút, hơn nữa sau khi cắt xong cũng không gán cho nó cái tội danh phản động lạc hậu, đó chính là quan niệm đạo đức của tôi.

Còn như việc bản thân ăn thịt người ta, mà lại mắng người khác sao không chịu cắt thịt cho đại bàng ăn, thì tại hạ hãy còn chưa coi thứ đạo đức đó là đạo đức đâu, ngoài ra cũng chẳng có cao luận gì to tát cả.